Noong una kong buhay, hindi baril ang pumatay sa pangarap ko.

Hindi aksidente.

Hindi sakit.

Isang bote ng tubig.

Isang bote ng tubig na iniabot sa akin ng lalaking minahal ko mula pagkabata, habang nakangiti siyang parang hindi niya alam na iyon ang magiging dahilan kung bakit ako babagsak sa medical exam ng Philippine Military Academy.

At ang pinakamasakit?

Alam niya.

Alam niyang may laman iyon.

Alam niyang pagkatapos kong inumin iyon, malalabo ang paningin ko, babagsak ako sa color vision test, at mawawala sa akin ang tanging pangarap na pinaghirapan ko buong buhay.

Ang pangalan ko ay Mara Alonzo.

Mula Grade 4 pa lang, alam ko na ang gusto ko: maging kadete. Magsuot ng uniporme. Makapasok sa akademya. Patunayan sa sarili kong hindi hadlang ang pagiging anak ng isang jeepney driver at public school teacher para mangarap nang mataas.

Kasama ko noon palagi si Gabriel Reyes.

Magkapitbahay kami sa Quezon City. Sabay kaming pumasok, sabay nag-review, sabay tumakbo tuwing madaling-araw sa oval ng barangay. Tuwing napapagod ako, siya ang unang sumisigaw:

“Konti na lang, Mara. Pag nakapasok tayo pareho, sabay tayong magiging opisyal.”

Naniwala ako.

Hanggang dumating si Lianne Soriano.

Tahimik siya. Payat. Madalas luma ang uniporme. May sakit daw ang tatay niya, labandera ang nanay niya, at ang pagpasok sa military academy daw ang tanging paraan para makaahon ang pamilya niya.

Naawa si Gabriel.

Noong una, ako rin.

Pero hindi ko alam na habang ako ang kaibigan niyang kasama sa bawat pagod, bawat sugat sa paa, bawat puyat sa review, si Lianne pala ang unti-unti niyang pinipili.

Sa una kong buhay, dumating ang araw ng medical exam.

Bago kami umalis, inabot ni Gabriel sa akin ang isang bote ng mineral water.

“Uminom ka, Mara. Bawal kumain, pero kailangan hydrated ka. Baka mahilo ka.”

Napangiti ako noon. Kinuha ko ang bote, binuksan, at ininom halos kalahati.

Pagdating sa color vision test, biglang naging malabo ang lahat.

Ang mga bilog na pula, berde, asul, dilaw—naghalo-halo sa mata ko. Hindi ko mabasa ang numero. Hindi ko makita ang hugis.

Bumagsak ako.

Makalipas ang dalawang araw, nalaman kong may nag-report sa akin. May nagsabing matagal na raw akong may problema sa kulay, tinatago ko lang.

Si Gabriel iyon.

Nang harapin ko siya, hindi man lang siya nagdeny.

“Mas kailangan ni Lianne ang slot na iyon,” sabi niya. “Kawawa siya, Mara. Ikaw… kaya mong mabuhay kahit wala ang academy.”

Parang binaril ang dibdib ko.

“Pangarap ko iyon,” sabi ko.

Tahimik siyang tumingin sa akin.

“Pangarap din niya.”

Pagkatapos noon, nawala ang direksyon ng buhay ko.

Hindi ako nakapasok sa academy. Hindi rin ako natanggap sa ibang kursong gusto ko dahil huli na ang lahat. Ang katawan ko, unti-unting nanghina. Mula sa gamot na ininom ko nang hindi ko alam sa boteng iyon, nagkaroon ako ng komplikasyon sa paningin at nerbiyos.

Sa edad na dalawampu’t walo, mag-isa akong namatay sa isang maliit na inuupahang kwarto sa Cubao.

Bago ako tuluyang mawalan ng hininga, nagpadala ako ng huling mensahe kay Gabriel:

“Yung bote ng tubig… alam mo ba?”

Hindi siya sumagot.

Akala ko iyon na ang wakas.

Pero nang muli kong imulat ang mga mata ko, narinig ko ang mahinang ugong ng electric fan sa kwarto ko.

Nakita ko ang lumang medalya ko sa CAT competition sa mesa.

Nakita ko ang kalendaryo.

Araw ng medical exam.

Bumalik ako.

Bumalik ako sa madaling-araw bago sirain ni Gabriel ang buhay ko.

Tumayo ako mula sa kama, diretso sa ref.

Naroon ang bote ng tubig.

Parehong brand. Parehong lamig. Parehong buo ang seal.

Matagal ko itong tinitigan.

Sa una kong buhay, akala ko ordinaryong tubig iyon.

Ngayon, alam ko na.

Kinuha ko ang bote, binuksan, at ibinuhos lahat sa lababo.

Pagkatapos, nilagyan ko iyon ng malinis na tubig mula sa dispenser, sinelyuhan pabalik sa abot ng kaya ko, saka inilagay muli sa bag ko.

Saktong kumatok si Gabriel sa pinto.

“Mara? Handa ka na ba? Nasa baba na si Tito. Huwag mong kalimutan yung tubig mo, ha.”

Binuksan ko ang pinto.

Nandoon siya.

Puting polo shirt, maayos ang buhok, bitbit ang parehong ngiting pinaniwalaan ko noon.

Ngumiti rin ako.

“Oo,” sabi ko. “Dinala ko.”

Hindi niya alam.

Sa pagkakataong ito, hindi ako ang iinom ng lason nila.

Pagbaba namin, nakaparada ang itim na SUV ng tatay niya.

Sa likod, naroon si Lianne.

Nakayuko siya, hawak ang folder ng requirements, mukhang kawawang-kawawa. Nang makita ako, mahina siyang ngumiti.

“Ate Mara, pinasabay lang po ako ni Tito. Sana okay lang.”

Hindi ako sumagot.

Umupo ako sa front seat.

Habang papunta kami sa medical center sa Camp Aguinaldo, tatlong beses akong pinaalalahanan ni Gabriel.

“Mara, uminom ka mamaya ha.”

“Baka mahilo ka.”

“Importanteng stable ka sa exam.”

Sa rearview mirror, nakita kong nakatingin si Lianne sa bag ko.

Mahigpit ang hawak niya sa sarili niyang bote.

Pagdating namin sa medical center, mahaba na ang pila ng mga aplikante. Amoy alcohol, papel, pawis, at kaba ang hallway.

Umupo kami sa waiting area.

Maya-maya, tinawag ang pangalan ko.

“Applicant Mara Alonzo, color vision test.”

Tumayo ako.

Ramdam ko ang tingin ni Gabriel sa likod ko.

Pumasok ako sa maliit na kwarto. Isang examiner ang nakaupo sa harap ng mesa, may makapal na booklet ng Ishihara plates.

“Basahin mo agad ang makita mo. Huwag magdadalawang-isip,” sabi niya.

Bumukas ang unang pahina.

Sa una kong buhay, dito pa lang, wala na akong makita.

Ngayon, malinaw ang lahat.

“29.”

Sumunod na pahina.

“74.”

Sunod.

“6.”

Sunod pa.

“Paruparo. May numerong 12 sa lower right.”

Tumigil sandali ang examiner. Tumingin siya sa akin, saka nagbukas pa ng mas mahirap na plates.

Sinagot ko lahat.

Sa dulo, isinulat niya sa form:

COLOR VISION: NORMAL. PASSED.

Paglabas ko, sabay na tumayo sina Gabriel at Lianne.

“Kumusta?” tanong ni Gabriel, nakangiti.

Ngumiti ako pabalik.

“Passed.”

Nanigas ang mukha niya.

Isang segundo lang.

Pero nakita ko.

Nakita ko rin kung paano muntik mahulog sa kamay ni Lianne ang bote niya.

“Ang galing mo naman, Ate Mara,” sabi niya, pero nanginginig ang boses.

Hindi ko pinansin.

Noong gabing iyon, nag-message si Gabriel.

“Mara, bukas may free ka ba? Gusto ko sanang dalawin si Lianne. Hindi raw naging maayos ang medical result niya. Sobrang sama ng loob niya.”

Hindi ako sumagot.

Kinabukasan, tumunog ang cellphone ko.

Unknown landline number.

Pagkasagot ko, malamig ang boses ng babaeng nasa kabilang linya.

“Good morning. Si Applicant Mara Alonzo po ba ito?”

“Opo.”

“May natanggap po kaming signed complaint tungkol sa color vision test result ninyo. Kailangan ninyong bumalik bukas para sa re-examination.”

Humigpit ang hawak ko sa cellphone.

“Signed complaint?”

“Opo. May nag-report na posibleng hindi valid ang resulta ninyo.”

Hindi ko na kailangang magtanong kung sino.

Alam ko.

Si Gabriel.

Kinabukasan, paglabas ko ng bahay, nandoon na ang SUV niya.

Nasa likod ulit si Lianne.

Namamaga ang mga mata, hawak ang gusot na tissue, parang buong gabi umiyak.

Binuksan ni Gabriel ang passenger door para sa akin.

“Mara,” malumanay niyang sabi, “narinig ko. May nag-report daw sa’yo. Huwag kang kabahan. Kung wala kang tinatago, wala kang dapat ikatakot.”

Tumingin ako sa kanya.

“Talaga?”

Saglit siyang natahimik.

Sumakay ako.

Habang nasa daan, kumuha siya ng isang bote ng tubig mula sa gilid ng pinto at iniabot sa akin.

Parehong brand.

Parehong lamig.

Parehong eksaktong bote ng una kong buhay.

“Uminom ka,” sabi niya. “Para hindi ka mahilo sa re-test.”

Tahimik ang buong sasakyan.

Maging ang pag-iyak ni Lianne sa likod ay tumigil.

Tinitigan ko ang bote.

Pagkatapos, tiningnan ko si Gabriel diretso sa mata.

“Gabriel,” mahina kong sabi, “gusto mo ba talaga akong uminom nito?”

Nanginig ang kamay niya.

Sa rearview mirror, nakita kong nakatingin si Lianne sa kanya, luhaan, nagmamakaawa nang walang salita.

Ilang segundo siyang hindi nakapagsalita.

Pagkatapos, itinulak niya ang bote palapit sa akin.

“Uminom ka, Mara,” sabi niya. “Hindi kita sasaktan.”

At doon, sa loob ng kotseng iyon, tuluyan nang namatay ang huling natitirang tiwala ko sa kanya.

Kinuha ko ang bote.

Binuksan ko.

Itinaas ko sa labi.

Bahagya kong itinagilid ang pulso ko.

Dumaan ang malamig na tubig sa baba ko, dumaloy sa loob ng jacket ko, pero mula sa kanilang anggulo, mukhang uminom ako.

Ibinaba ko ang bote.

“Okay na,” sabi ko.

Lumuwag ang balikat ni Gabriel.

Sa likod, huminga nang malalim si Lianne.

Pagdating namin sa medical center, dinala ako sa isang private room.

Tatlong examiner ang naghihintay.

Ginawa nila ang test mula umpisa hanggang dulo.

Sinagot ko lahat.

Walang mali.

Sa huli, isinulat ng head examiner ang final note:

RE-EXAMINATION CONFIRMED: COLOR VISION NORMAL. RESULT VALID.

Inilapag ko ang bote ng tubig sa mesa.

“Ma’am, Sir,” sabi ko, malinaw at matatag ang boses, “dahil napatunayang valid ang result ko, may karapatan po ba akong malaman kung sino ang nag-file ng complaint laban sa akin?”

Nagkatinginan ang tatlong examiner.

Bumukas ang pinto sa likod ko.

At narinig ko ang boses ni Gabriel.

“Mara… huwag na.”

parte2

Hindi ako lumingon agad.

Hinayaan kong lumutang sa maliit na kwarto ang boses ni Gabriel, mahina, nanginginig, pero may pakiusap na parang siya pa ang nasasaktan.

“Mara,” ulit niya, “huwag na nating palakihin.”

Doon ako dahan-dahang humarap.

Nakatayo siya sa may pintuan, maputla ang mukha. Sa likod niya, si Lianne ay nakayuko, hawak pa rin ang tissue, pero hindi na siya umiiyak. Nakatingin siya sa bote ng tubig na inilapag ko sa mesa.

Ang bote na akala nilang ininom ko.

Ngumiti ako nang bahagya.

“Bakit?” tanong ko. “Kung wala kang tinatago, wala kang dapat ikatakot, di ba?”

Nanigas ang panga ni Gabriel.

Isa sa mga examiner, isang babaeng may nameplate na Dr. Santos, ang tumingin sa amin.

“Applicant Alonzo, valid ang request mo. Dahil malicious complaint ang lumalabas sa initial review, maaari naming i-forward ito sa admissions board.”

Kinuha niya ang folder sa gilid.

Bago pa niya mabuksan, biglang nagsalita si Gabriel.

“Ako.”

Tahimik ang kwarto.

“Ako ang nag-file ng complaint.”

Napapikit si Lianne.

Ako, hindi.

Hindi ako nagulat. Hindi na ako nasaktan gaya ng dati. Parang may lumang sugat lang na sa wakas ay binuksan sa ilalim ng maliwanag na ilaw.

“Bakit?” tanong ni Dr. Santos.

Huminga nang malalim si Gabriel. Tumingin siya sa akin, pagkatapos kay Lianne, saka ibinaba ang mata.

“May concern po ako. Akala ko… baka may problema talaga sa color vision ni Mara.”

Napatawa ako.

Maikli. Walang saya.

“Akala mo?”

Hindi siya sumagot.

Nilapitan ko ang mesa at kinuha ang bote.

“Kung concern lang, bakit kahapon pa lang, tatlong beses mo akong pinilit uminom ng tubig bago ang test?”

Nanlaki ang mata ni Lianne.

“Mara…” singit ni Gabriel.

“Bakit kanina,” tuloy ko, “bago ang re-test, binigyan mo ulit ako ng parehong bote at pinilit mo akong uminom?”

Mabilis na tumingin si Dr. Santos sa bote sa kamay ko.

“Anong ibig mong sabihin, Applicant Alonzo?”

Inilapag ko ulit ang bote sa mesa.

“May hinala po ako na may inilagay sa tubig na ito. Hindi ko po ito ininom. Kunwari lang.”

Biglang umurong ng isang hakbang si Lianne.

“Hindi totoo!” sigaw niya. “Grabe ka naman, Ate Mara. Porke pumasa ka at ako hindi, pagbibintangan mo kami?”

Sa unang pagkakataon, nawala ang mahinhin niyang boses. Lumabas ang tunay na takot.

Hindi ako tumingin sa kanya.

Kay Gabriel ako nakatitig.

“Sabihin mo sa kanila,” sabi ko. “Sabihin mong wala kang alam.”

Namilipit ang mga daliri niya sa gilid ng pantalon niya.

“Wala akong inilagay,” mahina niyang sabi.

“Pero alam mong may laman.”

Hindi na siya nakasagot.

At ang katahimikang iyon ang pinakamalakas na pag-amin.

Tinawag ni Dr. Santos ang security at isang senior officer mula sa admissions board. Kinuha nila ang bote, nilagay sa evidence pouch, at pinapirma kami sa incident form.

Sinubukan ni Lianne na umalis.

Pero hinarang siya ng guard.

“Ma’am, kailangan po muna kayong manatili habang iniimbestigahan ito.”

Doon siya tuluyang nag-panic.

“Wala akong ginawa! Si Gabriel ang nagbigay ng tubig! Siya ang may gusto!”

Napalingon si Gabriel sa kanya, parang sinaksak sa likod.

“Lianne…”

Pero hindi na siya tumigil.

“Sinabi ko lang na baka wala na akong pag-asa! Sinabi ko lang na kung hindi ako makakapasok, wala nang mangyayari sa buhay namin! Siya ang nag-suggest na baka may paraan para hindi makapasa si Mara!”

Bumagsak ang lahat sa mukha ni Gabriel.

Doon ko nakita ang lalaking minsang minahal ko—hindi bilang bayani, hindi bilang kaibigan, kundi bilang duwag.

Isang duwag na gustong maging mabuti sa paningin ng babaeng kinaawaan niya, kahit kapalit noon ay sirain ang buhay ng taong nagtiwala sa kanya.

Dinala kami sa maliit na conference room.

Dumating ang representative ng admissions board, si Major Villanueva, isang matandang opisyal na tahimik pero mabigat ang presensya.

Isa-isang kinuha ang statements namin.

Sa CCTV ng parking area, kitang-kita si Gabriel na may kinuha sa glove compartment bago ako sumakay. Sa hallway camera naman, kitang-kita siyang ilang beses na tumingin sa bag ko at sa bote sa kamay ko.

Hindi sapat iyon para patunayan ang lahat.

Pero nang kunin nila ang laman ng bote para sa laboratory testing, doon nagsimulang manginig si Gabriel.

“Hindi ko sinadyang makasama,” sabi niya. “Hindi ko alam na magiging seryoso.”

Napatingin ako sa kanya.

“Pero alam mong may epekto.”

Wala siyang sagot.

Lumabas ang resulta kinahapunan.

May halong gamot ang tubig—hindi pampatay, pero sapat para magdulot ng panandaliang paglabo ng paningin, pagkahilo, at problema sa color perception.

Sapat para bumagsak ako.

Sapat para mawala ang pangarap ko.

Tumingin si Major Villanueva kay Gabriel.

“Mr. Reyes, alam mo ba kung ano ang ibig sabihin nito?”

Maputla siyang tumango.

“Intentional interference with medical examination. Malicious complaint. Endangering an applicant.”

Lianne biglang umiyak.

“Sir, please. Kailangan ko po ang academy. Mahirap lang kami. Hindi ko po kaya kung mawawala ito.”

Mahaba ang katahimikan.

Pagkatapos, nagsalita si Major Villanueva.

“Ang hirap ay hindi lisensya para manira ng buhay ng iba.”

Tumigil ang iyak niya.

“Maraming mahirap ang pumipila rito,” dagdag niya. “Maraming walang koneksyon, walang kotse, walang backer. Pero hindi lahat nanloloko. Hindi lahat nananakit para umangat.”

Tumungo si Lianne.

Si Gabriel naman ay nakatingin lang sa sahig.

“Si Applicant Soriano,” sabi ni Major Villanueva, “ay pansamantalang suspended sa admissions process pending full investigation.”

Napahawak si Lianne sa mesa.

“Sir…”

“Si Mr. Gabriel Reyes ay ire-report sa board at sa school authorities. Ang complaint niya laban kay Applicant Alonzo ay declared malicious. Ang record ni Applicant Alonzo ay cleared.”

Parang unang beses akong nakahinga nang maluwag matapos ang dalawang buhay.

Hindi ako umiyak.

Hindi pa.

Paglabas namin ng conference room, hinabol ako ni Gabriel sa hallway.

“Mara!”

Tumigil ako.

“Mara, pakinggan mo ako. Please.”

Humarap ako sa kanya.

Namumula ang mga mata niya. Magulo na ang buhok, wala na ang dating maayos at kalmadong Gabriel na kilala ng lahat.

“Hindi ko ginusto na masira ka,” sabi niya. “Akala ko… isang exam lang. Akala ko puwede ka pang maghanap ng ibang daan.”

Napatitig ako sa kanya.

“Isang exam lang?”

Nanginig ang boses ko, pero hindi dahil sa kahinaan.

“Gabriel, buong buhay ko iyon.”

Napakurap siya.

“Kasama kita noong unang beses akong tumakbo kahit duguan ang paa ko. Ikaw ang nakakita noong nag-review ako hanggang madaling-araw. Ikaw ang unang nakaalam na ito ang pangarap ko.”

Bumagsak ang luha niya.

“Alam ko.”

“Hindi,” sabi ko. “Hindi mo alam. Kasi kung alam mo, hindi mo sana ginamit ang tiwala ko para patumbahin ako.”

Lumapit siya ng isang hakbang.

“Mara, naawa lang ako kay Lianne. Sobrang bigat ng buhay niya.”

“Naawa ka sa kanya,” sabi ko, “kaya ginawa mo akong sakripisyo.”

Napahinto siya.

Doon niya naintindihan.

Hindi ito tungkol sa awa.

Hindi ito tungkol sa mahirap at may kaya.

Ito ay tungkol sa pagpili niyang saktan ang isang taong nagtiwala sa kanya, para maramdaman niyang mabuti siyang tao.

“Patawarin mo ako,” bulong niya.

Tiningnan ko siya nang matagal.

Sa una kong buhay, hinintay ko ang salitang iyon hanggang sa huling hininga ko.

Hinintay ko siyang sumagot sa mensahe ko.

Hinintay kong kahit isang beses, piliin niya ako.

Ngayon, nakatayo siya sa harap ko, umiiyak, humihingi ng tawad.

Pero huli na.

“Pinapatawad kita,” sabi ko.

Umakyat ang pag-asa sa mukha niya.

Pero tinuloy ko:

“Pero hindi na kita babalikan sa buhay ko.”

Nawala ang kulay sa mukha niya.

“Mara…”

“Simula ngayon, wala ka nang karapatang tawagin akong parang sa’yo pa rin ako.”

Tumalikod ako.

Sa dulo ng hallway, naghihintay ang nanay ko. Tinawagan pala siya ng medical center nang magsimula ang investigation.

Nang makita niya ako, agad niya akong niyakap.

Doon ako umiyak.

Hindi dahil natalo ako.

Kundi dahil sa wakas, sa buhay na ito, hindi na ako nag-iisa sa sahig ng isang malamig na kwarto.

Hindi na ako ang babaeng hindi pinaniwalaan.

Hindi na ako ang batang ninakawan ng kinabukasan.

Lumipas ang ilang linggo.

Lumabas ang final decision.

Cleared ang pangalan ko. Pumasa ako sa lahat ng requirements. Natanggap ako sa academy.

Si Lianne, disqualified.

Si Gabriel, nawala sa listahan ng candidates na endorsed ng school nila. Kumalat ang balita sa batch namin, pero hindi ako nagsalita kahit kanino. Hindi ko kailangan sirain pa siya.

Ginawa na niya iyon sa sarili niya.

Bago ako umalis papuntang Baguio para sa training, may dumating na sulat sa bahay.

Galing kay Gabriel.

Hindi ko sana bubuksan.

Pero sa huli, binasa ko.

“Mara, araw-araw kong naaalala ang tanong mo: gusto ko ba talagang uminom ka ng tubig na iyon? Noon, sinabi kong hindi kita sasaktan, pero iyon ang pinakamalaking kasinungalingan ko. Hindi ko alam kung paano dadalhin ang guilt na ito. Sana sa buhay na ito, makuha mo ang pangarap na ninakaw ko noon.”

Matagal kong tinitigan ang sulat.

Pagkatapos, tinupi ko ito at inilagay sa kahon—hindi bilang alaala ng pagmamahal, kundi bilang paalala.

May mga taong darating sa buhay natin na magsasabing mahal nila tayo, pero kapag dumating ang oras ng pagpili, ilalagay nila tayo sa altar ng kanilang awa, ambisyon, o kahinaan.

Hindi lahat ng pagkawala ay trahedya.

Minsan, ang pagkawala ng taong pinaniwalaan mo ang mismong simula ng pagliligtas mo sa sarili mo.

Sa araw ng pagpasok ko sa academy, nakatayo ako sa ilalim ng malamig na hangin ng Baguio. Hawak ko ang maliit kong maleta, suot ang simpleng puting polo, at naririnig ang yabag ng daan-daang aplikanteng tulad ko.

Sa harap ko, nakabukas ang gate.

Sa una kong buhay, hindi ako nakapasok dito.

Sa buhay na ito, humakbang ako papasok.

Hindi para maghiganti.

Kundi para bawiin ang pangarap na sa akin naman talaga mula simula.

At habang sumasara ang gate sa likod ko, alam kong may mga pintong hindi talaga nagsasara dahil nabigo tayo.

Minsan, isinasara lang muna ang mga iyon hanggang matuto tayong huwag nang iabot ang susi sa taong handang ipagpalit tayo sa luha ng iba.

Mensahe:
Huwag mong hayaang sirain ng pagkakanulo ng iba ang tiwala mo sa sarili mong halaga. May mga pangarap na maaantala, pero kapag ang puso mo ay matapang at malinaw, makakahanap ka ng paraan para bumangon, lumaban, at kunin muli ang kinabukasang para sa’yo.