Noong akala ko ang pinakamakapal na mukha sa opisina ay iyong marunong lang manghiram ng lipstick, saka ko nakilala si Ysa.

At noong akala ko “kotse lang naman” ang hinahabol niya, saka ko nalaman na may mga taong hindi lang gamit ang gustong agawin—pati imahe, buhay, at hangganan mo, aangkinin nila kapag pinabayaan mo.

Ang hindi niya alam, sa sasakyan na paulit-ulit niyang ginagamit para magmukhang mayaman, isang pindot lang mula sa akin ang kailangan para mabunyag ang lahat.

Ang pangalan ko ay Dana. Twenty-nine ako, single, at sampung taon nang nagtatrabaho sa isang logistics company sa Pasig. Hindi ako lumaking marangya. Lahat ng meron ako, pinag-ipunan ko, pinagtiyagaan ko, at inunti-unti ko. Kaya noong makabili ako ng una kong kotse ngayong taon—isang itim na Audi na secondhand pero alagang-alaga—parang may bahagi sa akin na sa wakas ay huminga.

Hindi siya simpleng kotse. Simbolo siya ng lahat ng gabing hindi ako natulog, lahat ng overtime na pinilit kong ngumiti, at lahat ng beses na sinabi kong, “Konti na lang, makakabawi rin ako sa sarili ko.”

Doon pumasok si Ysa.

Fresh graduate siya. Nasa early twenties. Maganda, makinis, mahilig sa branded na gamit kahit hindi mo maintindihan kung saan kinukuha ang pambili. Intern lang siya nang una ko siyang makilala, tapos na-absorb din sa team namin. Maliit ang sahod niya—halos sapat lang sa renta at pang-araw-araw. Pero kung makapost sa social media, para siyang anak ng politiko o may-ari ng resort sa Batangas.

Noong una, naawa ako sa kanya.

“Dana, pahiram naman ng kotse, may emergency lang sa bahay.”

“Dana, saglit lang, susunduin ko lang pinsan ko.”

“Dana, promise, ibabalik ko agad.”

Sa umpisa, may dahilan pa. Paglaon, wala na. Parang natural na lang sa kanya ang kumuha. Minsan pati susi, siya pa ang unang humahawak habang ako ang naiilang tumanggi. At dahil mas matanda ako, dahil iniisip kong baka nahihiya lang siyang umamin na gipit siya, pinalampas ko.

Maling-mali ako.

Tuwing hihiramin niya ang kotse ko, halos ubos ang gasolina pagbalik. May mga resibo ng coffee shop sa cup holder, may kung anong pabango sa loob na hindi akin, at may mga picture pa siyang ipinopost online na kitang-kita ang logo ng sasakyan ko pero ang caption, parang kanya.

“Blessed. Hard work pays off.”

“Deserve ko rin naman ang comfort.”

“Manifest lang nang manifest.”

Sa bawat post niyang ganoon, may kung anong kumikirot sa dibdib ko. Hindi dahil sa kotse. Kundi dahil sa kapal ng mukhang gawing props ang pinaghirapan ng ibang tao.

Pero pinakamatindi ang nangyari isang buwan bago mag-Labor Day.

Hiniram niya ang kotse ko, at sa sobrang yabang niya sa daan, nakasagi siya ng motorcycle rider na delivery guy. Imbes na huminto, umalis siya. Takot raw siya. Hindi raw niya alam ang gagawin. Ako ang hinanap ng traffic investigator dahil nakapangalan sa akin ang sasakyan. Ako ang nakipag-areglo. Ako ang nagbayad. At si Ysa?

Umiyak lang nang kaunti at nagsabi ng, “Sorry na, ate Dana. Hindi ko po sinasadya.”

Parang ang “sorry” niya sapat na para linisin ang konsensiya ko, ang record ng sasakyan ko, at ang bigat ng responsibilidad na iniwan niya sa akin.

Doon ako napuno.

Kaya nang ilang araw bago ang May 1 holiday, bigla siyang lumapit sa akin na parang wala lang.

“Dana, road trip tayo?” sabi niya, nakasandal pa sa cubicle ko. “Long weekend. Sayang. Ang boring kung nasa bahay ka lang.”

Hindi ako agad sumagot. Nakatitig lang ako sa spreadsheet sa monitor ko, pero sa totoo lang, naramdaman ko nang may kasunod iyon.

“Ayoko. Uuwi ako sa Bulacan,” sagot ko.

Hindi pa rin siya tumigil. “E di isabay mo na lang ako. Tapos share tayo sa memories.”

Sa memories.

Hindi sa gas. Hindi sa toll. Hindi sa hotel. Hindi sa pagkain.

Sa memories.

Parang gusto kong tumawa noon at sabunutan siya pagkatapos.

Ngumiti siya at nagpatuloy, “Ikaw na muna sa gastos. Bawi ako sa’yo sa good vibes. Ako bahala sa pictures mo. Gagawin kitang main character.”

Doon ko naramdaman ang talagang gusto niya. Hindi niya ako gusto makasama. Gusto niya ang kotse ko. Gusto niya ang biyahe. Gusto niya ang content. Gusto niya ang imahe ng pagiging babaeng may sasakyan, may budget, may buhay na pang-socmed.

At kung hindi ako sasama? Mukhang may balak pa rin siyang ituloy.

Mula noon, hindi na ako naging kampante.

Paulit-ulit niya akong kinulit sa office chat.

“Dana, okay na ba itinerary?”

“Dana, tingnan mo naman ’tong resort.”

“Dana, dapat mag-book na bago maubusan.”

Hindi ko siya sinasagot. Umaasa akong mapapagod din.

Akala ko talaga, natigil na siya.

Hanggang sa araw bago ang bakasyon, pababa na ako sa basement parking pagkatapos ng trabaho nang makita ko siyang nakatayo sa tabi ng kotse ko. May hawak siyang Starbucks at nakangiting parang girlfriend kong sumusundo sa akin.

“Para sa’yo ’to,” sabi niya. “Ginastusan ko na kahit utang pa. Tara na, ihahatid na kita.”

Bago pa ako makatanggi, hinablot niya ang susi sa kamay ko.

Pinindot niya ang unlock.

At umupo siya sa driver’s seat na para bang kanya ang sasakyan.

May mga pagkakataong sa sobrang galit mo, hindi ka agad sumisigaw. Nanlalamig ka muna. Parang may manipis na yelo sa loob ng dibdib mo.

“Baba,” sabi ko.

Ngumiti lang siya. “Pagod ka na. Ako na magda-drive.”

“Baba.”

Napatingin sa amin ang ilang driver na palabas din ng parking. Ayokong gumawa ng eksena. Pero lalo akong nagngitngit nang iusog niya ang kotse palabas ng slot ko na parang may karapatan siya.

Napilitan akong sumakay. Napilitan akong ako pa ang magmaneho para lang hindi kami makaabala sa pila sa likod.

Sa biyahe, hindi siya tumigil kakadaldal.

“Sayang talaga ang panahon.”

“Ang ganda ng panahon sa May 1.”

“Kung gusto mo, pwede ka namang mag-train na lang pauwi. Ang dali lang no’n. Hindi ka pa pagod.”

Doon ko naintindihan.

Hindi niya lang gusto sumama sa biyahe.

Plano niyang kunin ang kotse ko habang ako ang isasantabi.

Lalo akong nainis nang may ka-video call siyang lalaking halatang mas bata sa kanya.

“Baby, hindi ako makauwi sa Bicol. Wala nang ticket,” sabi ng lalaki na parang nagpapa-cute.

“Wag ka na umiyak,” malambing na sagot ni Ysa. “Iuuwi kita. Ako bahala. Dalawa lang tayo sa kotse.”

Dalawa lang sila sa kotse.

Para akong nasukahan sa loob.

Naalala ko ang mga pahid ng lipstick sa passenger seat. Ang pabango sa loob. Ang mga mumurahing excuse niya pagkatapos manghiram. Biglang nagdugtong-dugtong ang lahat.

Huminto ako sa gilid nang madiin.

Tumingin siya sa akin, nagulat.

Tinitigan ko siya nang diretso at sinabi, malamig na malamig, “Makinig ka sa akin, Ysa. Hindi ka na muling hihiram ng kotse ko. Kahit kailan.”

Nawala ang ngiti niya.

Pagkababa niya malapit sa MRT station, huminto siya sandali, yumuko sa bintana ko, at saka nagtanong nang kaswal na kaswal:

“Dana… sa Agility Riverside Residences ka ba talaga nakatira?”

Hindi ako nakasagot agad.

Hindi dahil hindi ko alam ang isasagot.

Kundi dahil bigla akong nilamig.

Pag-uwi ko, dumiretso ako sa condo parking. Pero imbes na gumaan ang pakiramdam ko, mas lalo akong kinabahan. May isang bagay na biglang sumuntok sa isip ko.

Ang spare key ng kotse ko.

Nasa opisina.

At alam ni Ysa kung saan ko iyon itinatago.

Nang sandaling iyon, hindi na ako nag-isip pa. Umalis akong muli, binalikan ang opisina, at halos manginig ang kamay ko habang binubuksan ang drawer ng mesa ko.

Pagkakita ko sa kahon ng files, huminto ang paghinga ko.

Bahagya iyong nakabukas.

At ang puwesto ng spare key sa loob… walang laman.

Iyon ang unang gabing totoong naisip ko na baka hindi lang panghihiram ang balak ni Ysa—kundi tahasan akong nakawan habang buhay pa akong nakatingin.

Basahin ang PART 2 — dahil kinaumagahan ng May 1, nagising akong may alerto sa phone: umaandar ang kotse ko sa expressway… at si Ysa, ipinagmamalaki na naman online ang buhay na hindi naman kanya.

PART 2

Hindi ko na maalala kung paano ako nakaupo sa kotse ko pauwi galing opisina noong gabing iyon. Ang naaalala ko lang, paulit-ulit kong hinihigpitan ang hawak ko sa manibela habang sumasabay ang tibok ng puso ko sa tunog ng signal light.

Wala ang spare key.

At kahit anong pilit kong ikumbinsi ang sarili kong baka namali lang ako ng lagay, alam kong hindi iyon totoo. Maayos akong tao. Lalo na sa mahahalagang gamit. Hindi ko basta mawawala ang ekstrang susi ng isang kotse na ilang taon kong pinangarap.

Hindi ako halos nakatulog.

Paulit-ulit kong chineck ang parking slot mula sa bintana ng condo ko. Nandoon pa ang Audi. Tahimik. Nakasara. Pero ang pakiramdam ko, parang may kamay nang nakaamba dito, naghihintay lang ng tamang oras para sunggaban.

Kinabukasan, May 1.

Labor Day.

Dapat sana nasa bahay lang ako, nagpapahinga, nanonood ng series, at kumakain ng takeout. Pero alas-sais pa lang ng umaga, gising na ako. Hindi dahil gusto ko—kundi dahil hindi ako mapakali.

Tinignan ko agad ang kotse sa app.

Nandoon pa.

Maya-maya, dahil sa puyat, nakatulog ako nang bahagya sa sofa.

At eksaktong alas-nuwebe y medya, nag-vibrate ang phone ko nang malakas.

Vehicle ignition detected.

Parang may bumuhos na malamig na tubig sa buong katawan ko.

Napabangon ako agad at binuksan ang tracking app.

Umuusad ang sasakyan ko.

Palabas ng Pasig.

Papuntang expressway.

Nanginginig ang daliri kong pinindot ang screen. Hindi ko na kailangan pang hulaan kung sino. Ilang segundo lang ang lumipas, lumitaw sa Facebook story ni Ysa ang sagot.

Isang selfie na naka-shades, naka-red lipstick, at nakangiti na parang beauty queen na paalis sa bakasyon. Sa likod niya, kita ang bahagi ng dashboard. At kahit sinadya niyang hindi isama ang buong interior, malinaw pa rin ang apat na singsing ng Audi logo sa manibela.

Caption:

“1,000 kilometers for reunion? Worth it kapag marunong kang dumiskarte.”

Doon ako natawa.

Hindi dahil natatawa talaga ako.

Kundi dahil sa wakas, wala nang duda. Wala nang paliwanag. Wala nang “baka.”

Talagang ninakaw niya ang kotse ko.

Tinawagan ko siya.

Nireject niya.

Tinawagan ko ulit.

Nireject ulit.

Pagkatapos, nag-chat pa.

Ysa: Ate Dana, emergency po. Hihiramin ko lang saglit. Ibabalik ko rin mamaya. Huwag po kayong OA.

OA.

Iyon pa talaga.

Hindi ako sumagot. Hindi ako nagmura. Hindi ako nagbanta.

Sa halip, mahinahon kong sinuot ang relo ko, kinuha ang susi ng bahay, at umorder ng kape.

Tapos umupo ako.

At hinintay ko.

Sa tracking app, kitang-kita ko ang ruta niya. Dumaan sa NLEX. Huminto sa isang gas station. Umusad ulit. Sa bawat galaw ng tuldok sa mapa, mas lalo akong luminaw.

Hindi na ito tungkol sa kotse lang.

Tungkol ito sa lahat ng beses na tumahimik ako para umiwas sa gulo.

Lahat ng beses na pinalampas ko siya dahil “bata pa kasi.”

Lahat ng beses na inintindi ko ang kakapusan niya kahit wala naman siyang paggalang sa pinaghirapan ng iba.

Bandang tanghali, nag-post ulit siya.

Group photo naman. Nasa harap sila ng isang hotel sa La Union. Naka-angkla ang katawan niya sa hood ng kotse ko na parang siya ang bumili. Sa comments, puro “wow,” “ganda ng car,” “girl boss,” at “sana all.”

May isa pang comment na tumatak sa akin.

“Ysa, ikaw talaga. Ang aga-aga, reunion with class.”

Hindi ako nag-like. Hindi ako nag-comment.

Alam kong mas masakit ang iparamdam sa isang tulad niya kapag sa tuktok mismo ng palabas niya guguho ang entablado.

Hinintay ko hanggang sa hapon.

Mga alas-singko, tumigil ang kotse sa hotel.

Maya-maya, lumabas ang panibagong post niya.

“Finally here. See you, batchmates.”

May kasamang mirror selfie sa hotel lobby. Kita sa salamin ang valet lane. At nandoon ang kotse ko, kintab na kintab sa likod niya.

Doon ko ginawa.

Sa app, may option na i-disable ang remote access key once the vehicle is parked. May motion alarm din. At may full lock override.

Pinindot ko ang una.

Pagkatapos ang pangalawa.

At saka ako ngumiti.

Lumipas ang dalawang oras. Hindi ako umalis ng condo. Hindi ako tumawag agad ng pulis. Gusto ko munang makita hanggang saan ang kakayahan ni Ysa kapag wala nang masasandalan.

Bandang alas-otso ng gabi, nagsimula na ang sunod-sunod na tawag.

Una, apat.

Sunod, sampu.

Pagkatapos, hindi na mabilang.

Kasabay noon ang messages.

Ysa: Ate Dana, nasaan po kayo?

Ysa: Ate please, buksan n’yo po.

Ysa: Ate nagloloko po yata ang sasakyan.

Ysa: Ate huwag naman po ngayon, nakakahiya.

Nakakahiya.

Ngumiti ako nang mapait.

Iyon din siguro ang naramdaman ng delivery rider na iniwan niyang nakahandusay sa kalsada.

Iyon din siguro ang naramdaman ko sa bawat pagkakataong ginamit niya ang kotse ko para magmukhang siya ang may kaya.

Makalipas ang ilang minuto, tumawag ang isa sa mga katrabaho namin.

“Dana,” sabi niya, halos pigilan ang tawa, “kasama ba kita sa prank? Kasi si Ysa nandito raw sa hotel parking, hindi mabuksan ang kotse. Akala yata ng lahat sa batch nila, sa kanya ’yung sasakyan. Ngayon nag-aalarm tuwing hahawakan niya.”

Hindi agad ako sumagot.

“Dana?” ulit niya.

“Hindi prank,” sabi ko. “Akin ang kotse.”

Tahimik siya sa kabilang linya. Pagkatapos, “Ha?”

“Akin. Kinuha niya nang walang permiso.”

Pagbaba ko ng tawag na iyon, diretsong tumawag ako sa hotline at nagreport ng unauthorized use of vehicle. Hindi ko muna sinabing “nanakaw” dahil gusto kong kumpleto ang records. Sinend ko ang screenshots ng tracking app, ang story niya, at ang messages niyang umaaming “hiniram” niya nang walang pahintulot.

Pagkatapos noon, saka ko lang sinagot ang tawag niya.

Pagkasagot ko, humahagulgol siya.

“Ate Dana, pakiusap, buksan n’yo po. Nandito lahat ng classmates ko. Pinagtitinginan ako. Sinasabi nilang bakit ayaw magbukas ng kotse ko—”

“Hindi mo kotse ’yan.”

Huminto siya.

Narinig ko ang mabigat niyang paghinga, ang ingay ng mga tao sa paligid, at ang malayong tunog ng car alarm.

“Ate, huwag n’yo naman akong ipahiya.”

“Pinahiya mo ang sarili mo, Ysa.”

“Ate, ibabalik ko rin naman—”

“Hindi ka nanghiram. Nagnakaw ka.”

Tahimik.

Maya-maya, bumalik ang boses niya, mas matigas na. “Ate, OA n’yo naman. Kotse lang ’yan.”

Doon ako tuluyang nawalan ng natitirang awa.

“Kotse lang pala? Bakit hindi sarili mo ang dinala mo?”

Hindi siya nakasagot.

“Tandaan mo ito,” sabi ko, malamig. “Ang gamit na hindi sa’yo, kahit gaano mo kagandang hawakan, kahit gaano mo kagandang ipost, kahit gaano karaming taong maniwala sa kasinungalingan mo—hindi magiging sa’yo.”

Pagkatapos noon, binaba ko ang tawag.

Hindi na ako nakipag-away.

Hindi ko kailangan.

Kinabukasan, sinamahan ako ng pulis at ng representative ng expressway monitoring para makuha ang sasakyan. Nakatayo si Ysa sa gilid ng hotel driveway, namamaga ang mga mata, gusot ang buhok, wala na ang lipstick, at wala na ang angas.

Ang masakit para sa kanya, hindi lang ako ang naroon.

May ilan sa mga kakilala niyang umuuwi na rin noon. May mga nakakita. May mga nakarinig. At sa unang pagkakataon, wala siyang filter, wala siyang anggulo, wala siyang caption na kayang magligtas sa kanya.

Paglapit ko sa kotse, nakita ko ang mga gasgas sa gilid ng pinto. May wrappers sa loob. May amoy ng halo-halong pabango at yosi. At sa backseat, may kumot at paper bag na halatang ginamit sa kung anong kalokohan sa biyahe.

Hindi ako nagsalita agad.

Masakit tingnan ang gamit mong inalagaan na ginawang playground ng taong walang pakialam.

“Ate Dana…” mahina niyang sabi. “Pwede bang tayo na lang mag-usap? Huwag na po nating palakihin.”

Tumingin ako sa kanya.

Naalala ko ang delivery rider.

Naalala ko ang drawer ko.

Naalala ko ang “good vibes lang ambag ko.”

At naalala ko ang salitang binitiwan niya sa akin kahapon.

OA.

“Pinalaki mo na noong kinuha mo ang hindi sa’yo,” sabi ko.

Naterminate si Ysa makalipas ang ilang araw. Hindi dahil sa isang insidente lang, kundi dahil nang magsimula nang imbestigahan, sunod-sunod nang lumabas ang iba pa niyang pagsisinungaling—fake reimbursements, paggamit ng company contacts sa personal raket, at iba pang pang-aabuso sa tiwala ng tao.

May ilan sa opisina ang nagsabi sa akin na baka puwede ko naman daw patawarin. Bata pa raw. Marami pa raw matututunan.

Tumango lang ako.

Oo, baka bata pa siya.

Pero hindi trabaho ng mga taong binabastos niya ang maging tuition fee ng leksyon na ayaw niyang matutunan nang maaga.

Ipinare-detail ko ang kotse. Pinalitan ko ang locks at key access. Inayos ko ang insurance at lahat ng dokumento. Masakit sa bulsa, oo. Nakakapagod din. Pero habang nakaupo ako sa driver’s seat isang gabi, naamoy ko ulit ang malinis na leather at naramdaman ko ang katahimikan sa loob.

Sa wakas, akin ulit siya.

At higit sa lahat, akin ulit ang hangganan ko.

Dati, akala ko kabaitan ang laging pag-intindi.

Na maturity ang laging pagpapalampas.

Na mas magandang manahimik kaysa mapagsabihang masama ang ugali.

Pero may mga tao palang hindi kabaitan ang nakikita sa kabaitan mo.

Kundi kahinaan.

At kapag paulit-ulit mong hinayaang tapakan ang hangganan mo, darating ang araw na pati sarili mong buhay, aakto silang puwede nilang hiramin.

Hindi lahat ng ngiti ay inosente.

Hindi lahat ng “ate pahiram naman” ay simpleng pakiusap lang.

At hindi lahat ng matamis magsalita ay marunong rumespeto.

Minsan, ang pinakaimportanteng bagay na kailangan mong protektahan ay hindi ang gamit mo—kundi ang karapatan mong sabihing: “Hindi. Hanggang dito ka lang.”

Mensahe para sa mga nagbabasa:
Ang kabaitan ay magandang katangian, pero hindi ito dapat maging daan para abusuhin ka. Magtiwala, pero huwag isuko ang hangganan mo. Kapag may taong paulit-ulit na binabali ang respeto, ang pagtanggi ay hindi kasamaan—ito ay paggalang sa sarili.