Bago kami lumabas para sa date night, binuksan ni Marco ang ref.

Natigilan siya nang makita ang tatlong malaking tray ng itlog.

“Lea,” sabi niya, kunot ang noo. “Hindi naman tayo mahilig sa itlog. Bakit ang dami mong binili?”

Isinuot ko ang coat ko, saka ngumiti nang kalmado.

“Hindi ba paborito ’yan ni Camille? Sale sa supermarket. Binili ko na para hindi ka na mahirapang bumili para sa kanya.”

Nakita ko kung paano nanigas ang mukha ng asawa ko.

Doon ko nalaman: minsan, hindi mo kailangan ng ebidensya para malaman ang totoo. Minsan, sapat na ang itsura ng taong nahuli sa katahimikan.

“Halika na,” sabi ko. “Magsisimula na ang movie.”

Pero alam ko na.

Hindi kami aabot sa sinehan.

Paglabas pa lang namin ng condo sa Ortigas, tumunog ang cellphone niya. Iba ang ringtone. Iyong tono na anim na buwan ko nang kinaiinisan.

Ringtone ni Camille.

Isang segundo lang, nagbago na agad ang mukha ni Marco.

“Hindi raw kumakain si Camille,” sabi niya, halos pabulong. “Ayaw makipag-cooperate sa treatment. Kailangan kong pumunta.”

Napatawa ako, pero walang saya.

“Bakit kapag ayaw niyang kumain, ikaw agad ang hinahanap? Kung ayaw niyang gumaling, hayaan mo na siyang—”

“Lea.”

Mababa ang boses niya. Galit. Para bang ako ang walang puso.

Tiningnan ko siya nang diretso.

“Sige. Punta ka.”

Lumapit siya at niyakap ako. Dati, kapag niyayakap niya ako, gumagaan ang mundo ko.

Ngayon, parang may alikabok sa balat ko.

“Babawi ako mamaya,” sabi niya. “Dinner tayo sa favorite mong restaurant sa BGC. May reservation na ako.”

Tumango ako.

Pagkasara ng pinto sa likod niya, inilabas ko ang divorce papers mula sa bag ko at inilapag sa dining table.

Tapos nag-book ako ng Grab papuntang airport.

Matagal ko nang tinanggap ang job offer sa Singapore, pero palagi niya akong pinipigilan.

“Paano tayo?” lagi niyang sinasabi. “Ayokong magkalayo tayo.”

Ngayon, wala na siyang karapatang pigilan ako.

Dahil habang pinipili niyang iligtas ang ibang babae araw-araw, unti-unti niya akong hinahayaang malunod mag-isa.

Pagdating ko sa Singapore, tatlong araw akong halos hindi humawak ng phone. Inayos ko ang apartment, pumirma sa kontrata, nag-report sa bagong opisina, at bumili ng maliit na electric kettle.

Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, tahimik ang paligid ko.

Walang ringtone ni Camille.

Walang biglang alis.

Walang asawa na nakatingin sa akin na parang ako ang hadlang sa pagiging mabuting tao niya.

Nang buksan ko ang phone ko, bumuhos ang messages ni Rhea, best friend ko.

Bago ako umalis, pinapunta ko siya sa restaurant kung saan dapat kami magdi-dinner ni Marco.

Gusto kong malaman kung pumunta ba siya.

Pumunta siya.

Kasama si Camille.

Nasa pictures silang dalawa, magkatapat sa isang romantic restaurant sa BGC. Si Camille, maputla, mahina ang ngiti, may cardigan sa balikat. Si Marco, nakasandal palapit, nakikinig na parang bawat salita niya ay mahalaga.

Nagpadala si Rhea ng voice message.

“Lea, nakakagigil. Alam niyang may asawa si Marco pero dikit pa rin nang dikit. Pero swear, walang holding hands. Tapos sinubukan niyang umupo sa passenger seat, pinababa siya ni Marco. Dinala niya rin sa hospital pagkatapos. Baka naman wala talaga?”

Matagal kong tinitigan ang screen.

Baka naman wala talaga.

Ilang beses ko bang sinabi ’yan sa sarili ko?

Baka concern lang.

Baka doktor lang siya.

Baka pasyente lang si Camille.

Pero bakit ang asawa ko, hindi na ako tinatanong kung kumain na ako?

Bakit kabisado niya ang cravings ni Camille, pero hindi niya napansin na ilang gabi na akong hindi natutulog?

Bakit kaya niyang tumakbo sa ospital dahil ayaw uminom ng gamot ng ibang babae, pero noong nilagnat ako, ang sinabi niya lang:

“Magpahinga ka. May duty ako.”

Anim na buwan.

Anim na buwan kong pinanood ang pangalan ni Camille na pumasok sa bahay namin na parang multo.

Sa hapag-kainan.

Sa sofa.

Sa kama.

Sa bawat date na hindi natuloy.

Sa bawat yakap na naputol.

Sa bawat gabing nasa balcony siya, malumanay ang boses habang kausap ang babaeng sinagip niya raw mula sa kamatayan.

Noong una, proud pa ako sa kanya.

Asawa ko si Dr. Marco Villareal, cardiologist sa isang malaking ospital sa Makati.

Maraming nagsasabing suwerte ako.

Gwapo. Matalino. Responsable. Tahimik sa iba, pero malambing sa akin.

At minahal niya ako nang matagal bago ko siya sinagot.

Kaya noong una niyang ikuwento si Camille Dizon, isang pasyenteng muntik nang mamatay sa komplikasyon sa puso, natuwa pa ako.

“Ang galing mo,” sabi ko noon. “May buhay na nadugtungan dahil sa’yo.”

Hindi ko alam na isang araw, ako naman ang unti-unting mauubusan ng buhay sa loob ng sarili kong kasal.

Nagsimula iyon sa maliliit na bagay.

“Lea, may masarap bang egg pie sa area n’yo? Gusto raw ni Camille.”

“Lea, may alam ka bang tahimik na resto? Sensitive siya sa ingay.”

“Lea, bumili ka nga ng boiled eggs bukas. Iyon lang daw kaya niyang kainin.”

Hanggang isang umaga, nakita kong nagluluto siya ng itlog habang ako’y inuubo sa dining chair.

“Marco,” sabi ko, paos ang boses. “Pwede ba tayong mag-usap?”

Hindi siya lumingon.

“Late na ako. Huwag ka na namang mag-isip nang kung ano-ano. Pasyente ko siya.”

Pasyente.

Ginawa niyang pader ang salitang iyon.

At ako, anim na buwan kong binangga ang pader na iyon hanggang mabasag ako.

Noong huling away namin, tumunog ulit ang phone niya.

Inagaw ko iyon at ibinato sa sahig.

Nabasag ang screen.

Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagalit.

Mas masakit iyon.

Tiningnan lang niya ako na parang hindi niya na ako kilala.

Kinuha niya ang coat niya. Sa pagmamadali, sumabit ang zipper sa pisngi ko. Mahapdi. Namula.

Huminto siya sandali.

Akala ko hahawakan niya ang mukha ko.

Pero lumabas siya.

Kinagabihan, umuwi siyang madaling-araw.

“Camille almost jumped from the rooftop,” sabi niya.

Tiningnan ko siya.

“Sinisisi mo ako?”

Hindi siya sumagot.

Dumaan lang siya papasok sa banyo.

At sa katahimikan niya, narinig ko ang sagot.

Oo.

…

Kaya nang makita ko ang pictures nilang dalawa sa restaurant, wala na akong naramdaman kundi pagod.

Hindi galit.

Hindi selos.

Pagod lang.

Nag-reply ako kay Rhea.

“Hindi ko kailangang mahuli silang naghahalikan para malaman kong tapos na kami.”

Pagkatapos noon, pinatay ko ang phone.

Sa Singapore, mabilis ang buhay. Umaga, MRT. Tanghali, meeting. Gabi, tahimik na apartment.

Sa una, hinahanap ng katawan ko ang gulo.

Sanay akong may inaabangang tawag. Sanay akong may kinatatakutang ringtone. Sanay akong magising sa kalagitnaan ng gabi para makitang wala sa tabi ko ang asawa ko.

Pero unti-unti, natutunan kong kumain mag-isa nang hindi naluluha.

Natuto akong bumili ng kape dahil gusto ko, hindi dahil kailangan kong manatiling gising para bantayan kung uuwi pa siya.

Natuto akong matulog nang hindi hawak ang phone.

Makalipas ang dalawang linggo, dumating ang unang email ni Marco.

Subject: Lea, please call me.

Hindi ko binuksan.

Sumunod ang messages.

Nasaan ka?

Bakit hindi ka nagsabi?

Ano ’tong divorce papers?

Lea, hindi ito biro.

Noong una, nanginginig pa rin ang kamay ko habang binabasa.

Pero hindi ako sumagot.

Hanggang isang gabi, tumawag si Rhea.

“Lea,” sabi niya, mahina ang boses. “Pumunta si Marco sa condo. Nakita niya na wala ka na. Parang… parang nabaliw siya.”

Tahimik ako.

“Tinatanong niya ako kung saan ka.”

“Wag mong sabihin.”

“Hindi ko sinabi,” sagot niya agad. “Pero may isa pa.”

Huminga siya nang malalim.

“Si Camille, pinuntahan niya siya sa hospital. Narinig ko sa common friend natin doon… hindi pala siya terminal. Stable na siya months ago. Pero every time na malayo si Marco, nagpapanggap siyang nagpa-panic attack. Tapos tinatawagan niya siya.”

Napapikit ako.

Hindi ako nagulat.

Iyon ang mas masakit.

Dahil minsan, bago pa lumabas ang katotohanan, matagal mo na itong alam sa loob mo.

“Sinabi ba ni Marco?”

“Oo. Nag-away sila sa hospital. Maraming nakarinig. Sabi raw ni Marco, ‘Sinira mo ang marriage ko.’”

Napatawa ako nang mahina.

“Hindi niya pa rin gets.”

“Anong ibig mong sabihin?”

“Hindi si Camille ang sumira sa marriage namin.”

Napatingin ako sa malamig na ilaw ng apartment ko.

“Siya.”

Pagkalipas ng isang buwan, nag-email ulit si Marco.

Mas maikli na.

I know where I failed. Hindi ko hihingin na patawarin mo ako agad. Pero please, kahit isang usap lang.

Hindi ko alam kung bakit ko binuksan iyon.

Siguro dahil sa loob ng maraming taon, may parte pa rin sa akin na gustong marinig siyang umamin.

Hindi para bumalik.

Kundi para tuluyang makalaya.

Nag-video call kami isang Sabado ng gabi.

Nasa dati naming condo siya. Payat siya. Magulo ang buhok. Sa likod niya, kita ko ang ref.

Wala na ang tatlong tray ng itlog.

“Lea,” sabi niya.

Isang salita lang, pero basag ang boses niya.

Dati, kapag nakikita ko siyang ganoon, lalambot na ako.

Ngayon, tahimik lang akong naghintay.

“Sorry,” sabi niya. “Akala ko ginagawa ko lang ang tama. Akala ko responsibility ko siya.”

“Hindi responsibility ang tawag doon kapag nakakalimutan mo na ang asawa mo.”

Napayuko siya.

“Alam ko.”

“Hindi mo alam noon,” sabi ko. “Noon, ako ang masama. Ako ang selosa. Ako ang walang puso. Ako ang hindi marunong umintindi sa trabaho mo.”

“Lea—”

“Pinili mo siya kahit nasa harap mo ako.”

Tumulo ang luha niya.

“Wala kaming relasyon.”

“Meron.”

Napatingin siya sa akin.

“Hindi man katawan, Marco. Pero oras. Lambing. Pag-aalala. Priority. Kapayapaan. Lahat ng dapat sana sa marriage natin, ibinigay mo sa kanya.”

Hindi siya nakasagot.

At doon ko nalamang nanalo na ako.

Hindi dahil umiyak siya.

Kundi dahil hindi ko na kailangan sumigaw para marinig ang sarili ko.

“Babalik ako sa Pilipinas next month,” sabi ko.

Umangat ang mukha niya, may pag-asa.

“Para ayusin natin?”

“Para pirmahan ang final papers.”

Namatay ang liwanag sa mga mata niya.

“Lea, mahal kita.”

Matagal kong tiningnan ang lalaking minsan kong pinili araw-araw.

“Mahal mo ako,” sabi ko. “Pero hindi mo ako inalagaan.”

Mas masakit iyon kaysa pagtataksil.

Dahil may mga taong mahal ka nga, pero hinahayaan kang masira habang abala silang maging bayani sa iba.

Pag-uwi ko sa Pilipinas, nagkita kami sa isang maliit na law office sa Makati.

Walang sigawan.

Walang sampalan.

Walang dramatic na habulan sa ulan.

Pirma lang.

Tahimik.

Malinis.

Masakit.

Bago ako umalis, tinawag niya ako.

“Kung bumalik ako sa dating ako…”

Ngumiti ako nang mahina.

“Hindi na ako ang dating Lea.”

At totoo iyon.

Hindi na ako ang babaeng naghihintay sa dining table habang may nilulutong itlog para sa ibang babae ang asawa niya.

Hindi na ako ang babaeng takot mawalan ng kasal kahit matagal nang nawawala ang sarili.

Pagbalik ko sa Singapore, mas gumaan ang paghinga ko.

Minsan, may kirot pa rin.

Kapag nakakakita ako ng doktor sa train.

Kapag may naririnig akong ringtone na kahawig ng kay Camille.

Kapag nakakakita ako ng boiled egg sa convenience store.

Pero hindi na ako bumabalik sa dati.

Dahil natutunan ko:

Hindi lahat ng pag-alis ay pagkatalo.

Minsan, ang pag-alis ang unang beses na pinili mo ang sarili mo.

At sa mundong madalas tayong turuang magtiis para sa pag-ibig, sana maalala natin ito:

Ang tunay na pagmamahal, hindi ka ginagawang kalaban ng sarili mong kapayapaan.