Noong maliit pa ako, sinasabi ng lahat na ako ang pinakamaswerteng bata sa buong Maynila.

May apat akong ina.

Si Mama Veronica, isang malamig pero mapagbigay na business tycoon na kayang bilhin ang kahit anong ituro ko.
Si Mama Celeste, isang sikat na aktres na halos sambahin ng buong bansa.
Si Mama Regina, isang bantog na doktor na kayang iligtas ang buhay ng kahit sinong dalhin sa kanya.
At si Mama Teresa, isang mataas na opisyal na kahit mga makapangyarihan ay nag-iingat kapag kaharap siya.

At ang tatay ko?

Siya ang lalaking iniwan ako sa kanila.

Hindi dahil ayaw niya sa akin—iyon ang paulit-ulit nilang sinabi noon—kundi dahil may dahilan siyang hindi ko pa kayang unawain noong bata pa ako.

“Saglit lang ito, anak,” sabi nila noon. “Babalikan ka rin ng daddy mo.”

Pero ang “saglit” na iyon ay naging maraming taon.

At sa loob ng maraming taon, naniwala akong kahit wala ang tatay ko, hindi ako nag-iisa.

Mali pala ako.

Nagbago ang lahat nang dumating si Adrian.

Tatlong taon na ang nakalipas nang iuwi siya nina Mama Veronica mula sa abroad. Anak daw siya ng isang taong minsang napakahalaga sa apat kong ina. Isang multo mula sa nakaraan. Isang alaala na hindi nila mabitawan kahit gaano pa katagal.

Mas bata siya sa akin nang kaunti. Mahinhin magsalita. Mahina ang boses. Laging mukhang kawawa.

At mula sa unang araw, alam kong may mali sa batang iyon.

Pero walang naniwala sa akin.

Noong una, simpleng bagay lang.

Kapag may basag na vase, ako ang may sala.
Kapag may nawawalang alahas, ako ang pinaghinalaan.
Kapag may sugat si Adrian, ako ang may kasalanan.
Kapag umiiyak siya, ako ang halimaw.

Unti-unti, nawala ang mga tingin na dati’y puno ng lambing.

Ang kamay na dating humahaplos sa buhok ko, naging daliring nakaturo sa mukha ko.

Ang mga “Anak, ano’ng gusto mo?” ay napalitan ng “Bakit ka ganyan?”

Ang kwartong dati kong tinutulugan ay kinuha.
Ang cellphone ko ay kinumpiska.
Hindi ako pinapasok sa school.
Hindi ako pinayagang makipagkita sa kahit sino.

Hanggang sa isang araw, hindi na ako anak sa bahay na iyon.

Isa na lang akong sumpa.

Sa likod ng mansyon sa Quezon City, may maliit na kulungang dating para sa mga aso ng bahay. Doon nila ako pinatira.

Hindi raw iyon parusa. Disiplina lang.

Iyon ang sabi nila.

Minsan, naririnig ko pa ang mga katulong habang nag-uusap sa labas.

“Dapat lang ’yan sa kanya.”
“Kung hindi dahil kay Sir Adrian, baka nakapatay na talaga ’yang batang ’yan.”
“Hindi na ’yan magbabago.”

Noong una, umiiyak pa ako. Nagmamakaawa. Nagpapaliwanag.

Pero kapag araw-araw kang tinatawag na sinungaling, darating ang oras na mapapagod ka ring ipagtanggol ang sarili mo.

Ang pinakamasakit, hindi ang gutom. Hindi ang lamig. Hindi ang sakit ng katawan kapag pinaparusahan nila ako.

Ang pinakamasakit ay ang maalala kung paano nila ako minahal noon.

Si Mama Veronica, na dating nagsabing kaya niyang abutin pati buwan para sa akin, ang unang nagsabi na wala akong karapatang tawagin siyang “Mama.”

Si Mama Celeste, na dating iniiwas ako sa kahit katiting na tsismis ng media, ang unang nagsabing nakakahiya akong makita.

Si Mama Regina, na dating nagtuturo sa akin ng basic first aid at natatawang tinatawag akong “munting assistant,” ang tumingin sa akin na parang isa akong pasyenteng wala nang pag-asang gumaling.

Si Mama Teresa, na dating nagsasabing kahit sino pa ang bumangga sa akin ay siya ang haharap, ang unang nag-utos na ikulong ako sa madilim na kwarto nang limang araw nang walang tulog para “matuto akong umamin.”

Lahat iyon dahil kay Adrian.

Isang beses, nahulog daw siya sa hagdan dahil tinulak ko.
Isang beses, muntik na raw siyang mamatay dahil may nag-utos sa mga siga na tambangan siya.
At ang pinakamasama—may araw na bigla siyang nangisay sa harap namin, at may natagpuang karayom sa likod ng batok niya.

Si Mama Regina ang unang tumingin sa akin noon.

“Tinuruan kita para magligtas,” nanginginig niyang sabi, “hindi para manakit.”

Gusto kong isigaw na hindi ako iyon. Gusto kong lumuhod. Gusto kong hampasin ang dibdib ko para mapilit silang makinig.

Pero apat sila.

At ako, nag-iisa.

Habang tumatagal, pakiramdam ko unti-unti na akong namamatay kahit humihinga pa.

Hanggang sa araw na halos hindi ko na maramdaman ang tiyan ko sa gutom, may boses akong narinig.

“Gusto mo bang sumama sa tatay mo?”

Nagmulat ako ng mata.

Akala ko nananaginip lang ako. O baka tuluyan na akong nababaliw.

Pero malinaw ang boses. Maamo. Malapit.

Ipinaliwanag nito sa akin na may iniwang pagkakataon ang tatay ko noon. Na kung gugustuhin ko, maaari akong makabalik sa mundong kinaroroonan niya. Na hindi niya ako kinalimutan kailanman. Na naghintay siya sa akin sa loob ng napakaraming taon.

Umiyak ako nang tahimik.

Hindi dahil natatakot ako.

Kundi dahil sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, may nagtanong sa akin kung ano ang gusto ko.

At alam ko agad ang sagot.

Gusto kong umuwi sa tatay ko.

Pero bago pa ako tuluyang makaalis sa impyernong iyon, nakita ako ni Mama Veronica.

Binuksan niya ang kulungan. Hinila niya ako pababa. Tiningnan ako mula ulo hanggang paa, at ang una niyang sinabi ay hindi “Ayos ka lang ba?”

Kundi—

“Anong drama na naman ’to, Elias?”

Elias.

Iyon ang pangalan ko sa bahay na iyon.

Hindi na “anak.” Hindi na “bebe.” Hindi na “prinsipe.”

Elias na lang.

Tinanong ko kung bakit siya naroon. Sinabi niyang birthday ni Adrian at ayaw niyang may eskandalong mangyari sa bahay. Ayaw lang daw niyang mamatay ako roon at makasira sa okasyon.

Napangiti ako.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil bigla kong naintindihan: wala na pala talaga akong hinihintay.

Nang gabing iyon, umalis ako sa mansyon.

Dinala ako ng mga paa ko sa lumang apartment address ng tatay ko—ang huling bakas niya sa mundong ito. Doon, sa isang maliit na kwartong halos wala nang laman kundi alikabok, isang lumang kama, at litrato niyang matagal ko nang itinatago sa puso ko, sumulat ako ng liham.

Hindi ako humingi ng tawad.

Hindi ko rin isinumbat ang lahat.

Isinulat ko lang ang totoo.

Na pagod na pagod na ako.
Na gusto ko nang umuwi.
Na sana, kung talagang hinihintay niya ako, yakapin niya ako pagdating ko.

Nang maramdaman kong unti-unting dumidilim ang paningin ko, ang huli kong naisip ay hindi ang sakit.

Kundi ang mukha ng tatay ko.

At sa sandaling akala ko tapos na ang lahat, may malamig na kamay na biglang humawak sa akin.

Pagdilat ko, ang unang taong nakita ko ay si Mama Regina.

Nanginginig ang kamay niya.

Sa kaliwa niya, hawak ni Mama Veronica ang sulat ko.

At sa labas ng pinto, sabay-sabay dumating ang dalawa ko pang ina—maputla, hinihingal, at ngayon lang yata tunay na takot.

Doon ko unang naisip na baka huli na nilang naunawaan ang isang bagay.

Na sa pagkakataong ito, hindi na ako nagpapapansin.

Totoo na talaga na gusto ko nang mawala.

part2…

Hindi ko alam kung gaano katagal akong nawalan ng malay.

Ang alam ko lang, paggising ko, maliwanag ang ilaw sa kisame ng ospital at masakit ang lalamunan ko. Parang may apoy na dumaan sa dibdib ko. May tubo sa kamay ko. May amoy ng disinfectant. At may apat na matang nakatitig sa akin na parang ako ang multong dapat katakutan.

Si Mama Regina ang unang lumapit.

“Elias…” basag ang boses niya. “Bakit mo ginawa ’yon?”

Napalingon ako sa bintana. Umaga na pala.

“Akala ko,” bulong ko, “mas magiging masaya kayo.”

Parang sinampal ng salita ko ang buong silid.

Si Mama Veronica ang napaurong. Si Mama Celeste biglang napatakip sa bibig. Si Mama Teresa, na palaging tuwid ang tindig at matigas ang mukha, ay napakuyom ng kamao na parang pinipigilan ang sarili.

“Hindi totoo ’yan,” sabi ni Mama Celeste, pero mahina. Hindi kumbinsido. Hindi pati siya naniniwala sa sarili niyang sagot.

Ngumiti ako nang bahagya.

“Hindi ba? Noong gusto kong mamatay sa bahay, ayaw ninyo dahil birthday ni Adrian.”

Walang nakasagot.

Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, natahimik silang apat dahil sa akin.

Akala ko roon na matatapos ang lahat. Na hahayaang magpagaling ako, tapos ibabalik din nila ako sa dati kong bangungot. Pero may dumating na tawag na sumira sa natitira nilang katahimikan.

Si Adrian daw ay nawawala.

Parang biglang nabuhay ang buong silid.

Nagkatinginan silang apat. Ang takot sa mga mukha nila ay hindi para sa akin—kundi para sa kanya.

At sa isang kisapmata, ako na naman ang naging sagot sa tanong na hindi pa naitatanong.

Si Mama Veronica ang unang humawak sa kwelyo ko. “Nasaan siya?”

Nanginginig ang tuhod ko. “Hindi ko alam.”

“Sinadya mo ’to, ’di ba?” sigaw ni Mama Teresa. “Ginawa mo ’tong eksena para malihis ang atensyon namin!”

Umiling ako. “Hindi… hindi ko alam…”

Pero alam ko na ang kasunod niyan.

Hindi mahalaga ang sasabihin ko.

Kapag si Adrian ang usapan, wala akong laban.

Inuwi nila ako. Hindi sa mansyon. Kundi sa lumang farmhouse na minsan nang naging lugar ng mga “parusa” ko. Doon, sa loob ng kwartong walang bintana, ramdam ko agad ang matagal ko nang kinatatakutan.

Nagmakaawa ako.

Umiyak ako.

Lumuhod ako.

Pero ang mga salitang lumabas sa bibig nila ay parang mga hatol na noon pa man ay nakaukit na sa bato.

“Sabihin mo kung nasaan si Adrian.”
“Kung magsasabi ka ng totoo, titigil kami.”
“Kung hindi, huwag mong isisi sa amin ang mangyayari sa’yo.”

Naalala ko pa ang mga ilaw. Ang mga yabag. Ang malamig na semento. Ang mga kamay na humahawak sa mga braso ko habang pilit kong kinakalas ang sarili ko.

At sa gitna ng lahat ng iyon, si Mama Regina lang ang sandaling nag-atubili.

Pero sandali lang.

Nang muli kong sabihin na wala akong alam, lumamig din ang mukha niya.

Doon ko na naunawaan.

Sa puso nilang apat, matagal na pala akong patay.

Kaya nang sumuko ang katawan ko, hindi na ako lumaban.

Naging magaang ang lahat.

Masyadong magaang.

Parang may kumalas sa dibdib ko. Parang may katahimikang yumakap sa akin sa wakas.

At nang imulat ko ulit ang mga mata ko, hindi na ako humihinga.

Nasa kisame ako.

Nakatingin pababa sa sariling katawan.

Sa apat na babaeng minsang itinuring kong buong mundo.

“Hindi pa puwedeng umalis,” sabi ng pamilyar na boses sa tabi ko.

Paglingon ko, may isang babae roong nakatayo. Mukha siyang ordinaryong tao, pero iba ang lamig at liwanag ng mga mata niya.

“Sistema…” bulong ko.

Ngumiti siya. “Medyo nagkaproblema ang paglipat. Kailangan nating maghintay sandali.”

Napatingin ako sa ibaba.

Nang mapansing wala na akong pulso, si Mama Veronica ang unang bumagsak sa sahig. Nanginginig ang labi niya habang paulit-ulit niyang tinatawag ang pangalan ko. Si Mama Regina, bilang doktor, ang unang nagsimulang mag-CPR kahit halatang alam na niyang huli na ang lahat. Si Mama Celeste umiiyak na parang tuluyang nabasag ang boses niya. At si Mama Teresa—ang babaeng ni minsan ay hindi nagpatalo sa kahit sino—ay nakatulala lang sa mga kamay niya, parang ngayon lang niya nakita kung gaano karumi ang nagawa niya.

Tatlong oras silang lumaban.

Tatlong oras nilang sinubukang ibalik ang batang sila mismo ang dahan-dahang pinatay.

Pero ang monitor, isang tuwid na linya lang ang ibinigay sa kanila.

Doon nagsimula ang pagbagsak nila.

Akala ko, sa wakas, magsisisi na sila nang totoo.

Akala ko, ngayong wala na ako, haharapin na nila ang ginawa nila.

Pero nang tumawag si Adrian, isang iyak lang niya ang kailangan para muling gumalaw ang mundo nila.

“Mommy V… natatakot ako…”

Tahimik ang buong silid.

Pagkatapos, narinig kong tinanong ni Mama Veronica ang pinakaimportanteng detalye.

“Kailan ka raw sinaktan?”

“Mga thirty minutes ago po…”

Tumigil ang paghinga ng lahat.

Thirty minutes ago, ako ay nasa ICU—nakikipaglaban sa pagitan ng buhay at kamatayan.

Ibig sabihin, nagsisinungaling siya.

Parang may nahulog na salamin sa harap ng apat kong ina.

At sa unang pagkakataon, nakita nila nang malinaw ang mga bitak na pilit nilang hindi pinapansin.

Hindi sila umuwi agad. Inilibing muna nila ako.

Tahimik ang burol ko. Kaunti ang tao. Halos walang dumalo dahil tatlong taon nila akong itinago sa mundo na parang kahiya-hiyang sikreto.

Nakatayo ako sa likod, pinapanood ang sariling litrato na napapalibutan ng puting bulaklak. Ang batang nasa frame ay mukhang hindi ko na halos kilala—may ningning pa ang mata, may laman pa ang pisngi, may pag-asa pa ang ngiti.

“Nakahanda ka na?” tanong ng Sistema.

“Tatay ko?” agad kong tanong.

“Sandali lang. May gusto muna akong ipakita.”

Hindi ko alam kung bakit, pero sumunod ako.

At iyon ang sandaling tuluyang nagbago ang lahat.

Dinala niya ang apat kong ina sa mismong kwarto ni Adrian. Pagbukas pa lang ng pinto, bumungad na ang halakhak at mga salitang hindi dapat nila kailanman narinig.

“Patay na rin ’yong hadlang sa wakas,” natatawang sabi ni Adrian.

May babae siyang kasama—isa sa mga sangkot sa pekeng pananakit na ibinintang sa akin noon.

“Ang dali nilang lokohin,” sabi pa ng babae. “Konting iyak mo lang, baliw na baliw na sila.”

“Gan’on naman talaga sila,” sagot ni Adrian. “Noon pa man, madaling gamitin ang guilt at awa ng apat na ’yan. Kahit anong sabihin ko, si Elias pa rin ang lalabas na masama.”

Tahimik sa labas.

Walang umiimik.

Walang humihinga.

Tapos, narinig nila ang pinakamasakit.

“Kung hindi lang dahil kailangan kong alisin si Elias, hindi ko rin pag-aaksayahan ng panahon ang apat na matandang ’yon.”

Parang sinindihan ng apoy ang buong bahay.

Si Mama Teresa ang unang sumipa sa pinto. Si Mama Veronica ang unang sumugod. Si Mama Celeste ang nanginginig sa galit. At si Mama Regina—siya ang pinakatahimik, pero siya rin ang pinakanakakatakot ang tingin.

Hindi ko na kailangang pumasok para malaman ang nangyari.

Hindi ko na kailangang makita ang pagbagsak ni Adrian para maramdaman ang bigat ng katotohanang sa wakas ay bumalik sa kanila.

Alam nilang ako ang iniwanan.
Ako ang pinahirapan.
Ako ang hindi pinaniwalaan.
At ako ang hindi na nila maibabalik.

“Gusto mo bang makita pa?” tanong ng Sistema.

Umiling ako.

“Ayoko na.”

“Sigurado ka?”

Tumango ako.

“Gusto ko na lang makita ang tatay ko.”

Ngumiti siya—sa unang pagkakataon, malungkot ang ngiti niya.

May lumitaw na pinto ng liwanag sa harap namin.

At sa kabilang dulo noon, may isang simpleng sala. May mahinang ilaw. May amoy ng bagong lutong sabaw. May kurtinang gumagalaw sa hangin. At may lalaking papalabas mula sa kusina, hawak ang sandok, biglang natigilan nang makita ako.

Pareho kaming hindi agad nakagalaw.

Mas bata siya kaysa sa alaala ko. Mas payat. Mas ordinaryo kaysa sa lahat ng makapangyarihang taong iniwan niya para sa akin.

Pero sa isang tingin pa lang, alam ko na.

Siya ang tatay ko.

“Elias?” halos pabulong niyang sabi.

Tumulo agad ang luha ko.

“Daddy…”

Ibinagsak niya ang hawak niya at tumakbo papunta sa akin. Mahigpit niya akong niyakap, parang natatakot siyang mawawala ulit ako kapag binitawan niya.

“Naghintay ako,” paulit-ulit niyang sabi sa pagitan ng hikbi. “Anak, naghintay ako.”

At sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, umiyak ako hindi dahil sa sakit.

Umiyak ako dahil nakauwi na ako.

Ang sumunod na mga buwan ay parang panaginip na dahan-dahang tinuturuan akong maniwalang maaari pa palang maging banayad ang buhay.

Dinala ako ni Daddy sa isang maliit pero maaliwalas na bahay sa Pasig. Siya mismo ang naghahanda ng almusal ko. Siya ang naghahatid sa akin sa bagong school. Siya ang naghihintay sa akin sa gabi para tanungin kung kumusta ang araw ko.

Walang kulungan.
Walang parusa.
Walang takot sa yabag.
Walang pangambang baka isang maling hinga lang ang ikagalit ng lahat.

Unti-unti, natuto ulit akong matulog nang hindi nakakuyom ang kamao.

Unti-unti, natuto ulit akong tumawa nang hindi tumitingin muna sa mukha ng iba.

Unti-unti, bumalik ang batang matagal nang nawala sa loob ko.

Isang gabi, dumating ulit ang Sistema—ngayon ay mukhang totoong tao na, nakasuot ng simpleng damit at may mukhang problemado.

“May gusto silang mangyari,” sabi niya.

“Sino?”

“Ang apat mong ina.”

Hindi ako agad nagsalita.

Ayon sa kanya, matapos mabunyag ang katotohanan, tuluyan nang nasira ang mundo nilang kinabibilangan. Hindi nila kinaya ang konsensya. Hindi nila kinaya ang pagkawala ko. Hindi nila kinaya ang katotohanang ang taong pinrotektahan nila ang siyang sumira sa lahat.

Gusto nila akong makita.

Kahit isang beses lang.

Akala ng Sistema, tatanggi ako.

Sa totoo lang, gusto kong tumanggi.

Pero pag-uwi ko, nadatnan ko si Daddy sa may pinto. Mukha siyang kalmado, pero alam kong narinig niya ang lahat.

“Ako ang sasama,” sabi niya.

At dahil kasama ko siya, pumayag ako.

Pagdating namin, lasing ang hangin sa loob ng dating mansyon. Makalat ang sala. Nakabukas ang mga bote. Nakapatay ang mga ilaw sa kalahati ng bahay. At sa sofa, naroon silang apat—mukhang mga aninong piniga ng pagsisisi.

Nang makita nila ako, sabay-sabay silang tumayo.

“Elias…” umiiyak na sabi ni Mama Celeste.

Pero bago pa sila makalapit, humarang si Daddy sa harap ko.

Napahinto silang lahat.

Pagkatapos, isa-isa silang sinampal ni Daddy.

Hindi dahil sa galit lang.

Kundi dahil sa bawat tunog ng palad na tumatama sa balat, para akong nakarinig ng hustisyang matagal nang hindi dumarating.

Walang lumaban sa kanila.

Walang nagalit.

Sa halip, umiyak lang sila nang mas malakas.

Humingi sila ng tawad. Isa-isa. Paulit-ulit. Sinabi nilang minahal nila ako noon. Sinabi nilang naloko sila. Sinabi nilang hindi nila sinadyang humantong sa ganoon. Sinabi nilang handa silang gawin ang lahat para maitama ang pagkakamali.

Tahimik akong nakinig.

Totoo—minahal nila ako noon.

Totoo ring sinira nila ako pagkatapos.

Magkasabay na kayang maging totoo ang dalawang bagay na iyon.

At hindi binubura ng isang alaala ang isa pa.

Lumapit si Mama Regina, nanginginig ang kamay habang iniuunat ito sa akin.

“Anak… puwede pa ba?”

Napaatras ako.

Isang maliit na galaw lang iyon.

Pero sapat na para mabasag nang tuluyan ang pag-asa sa mga mata nila.

Hinawakan ako ni Daddy sa balikat.

“Elias,” mahina niyang sabi, “ikaw ang magpapasya.”

Tiningnan ko silang apat.

Ang mga babaeng minsang naging ligtas kong tahanan.
Ang mga babaeng ginawa rin akong bilanggo.
Ang mga babaeng minahal ko nang buong-buo.
At ang mga babaeng natutunan kong katakutan.

Huminga ako nang malalim.

“Salamat,” sabi ko, boses na nanginginig pero malinaw, “sa pagmamahal na ibinigay ninyo sa akin noon.”

Lahat sila biglang napaangat ng tingin.

“Pero hindi sapat ang dating pagmamahal para burahin ang ginawa ninyo sa akin.”

Unti-unting namuo ang luha sa mga mata nila.

“At may mga sugat na kahit magsorry kayo habang buhay, hindi na mawawala.”

Tahimik.

Mabigat.

Walang takasan.

“Hindi ko kayo mapapatawad.”

Doon tuluyang gumuho ang mga mukha nila.

Si Mama Veronica ang unang napaupo. Si Mama Celeste napahagulhol. Si Mama Teresa yumuko, parehong palad nakatakip sa mga mata. At si Mama Regina… siya ang tumingin sa akin na parang ngayon lang niya totoong nakita ang batang matagal na niyang nawala.

Hindi na ako nagsalita pa.

Sapat na iyon.

Minsan, ang pinaka-kompletong wakas ay hindi muling pagsasama.

Kundi ang malinaw na pagtatapos.

Umalis kami ni Daddy nang hindi lumilingon.

Sa labas, malamig ang hangin. Tahimik ang gabi. At habang magkatabi kaming naglalakad, naramdaman kong may isang pinto sa loob ko na sa wakas ay tuluyang nagsara.

Hindi para ikulong ako.

Kundi para protektahan na ako.

Pagdating namin sa kotse, sumilip sa bintana ang Sistema at nagkunwaring walang nangyari.

“Pwede ba ’kong sumabay?” tanong niya. “Wala na kasi akong trabaho. Technically, wala na rin akong matitirhan.”

Napatingin sa kanya si Daddy na parang gusto niya itong paalisin agad.

Napatawa ako sa unang pagkakataon matapos ang mabigat na gabing iyon.

At marahil iyon ang tunay na simula ng bago kong buhay.

Hindi perpekto.

Hindi malinis.

Hindi walang peklat.

Pero sa wakas, akin na.

Minsan, ang pinakamalalim na sugat ay galing sa mga taong minsang tinawag nating tahanan. Pero tandaan: ang pagpapatawad ay hindi obligasyon, at ang paglayo sa nanakit sa atin ay hindi kasalanan. May mga pusong hindi na dapat balikan—dahil may mga tahanang naghihintay pala sa atin sa dulo ng lahat ng pagdurusa.