Pagod lang ako noon.

Galing palengke, may bitbit na gulay, naka-tsinelas, at may nakatuping apron na may print na maliit na oso sa loob ng supot.

Pero sa maling kanto, sa maling oras, nakasalubong ko ang mga taong minsang ginawa akong katatawanan.

At ang lalaking unang nangakong poprotektahan ako… siya pa ang unang ngumiti na parang wala siyang nawasak.

“Lia?” tawag ni Enzo Villareal.

Limang taon ko siyang hindi nakita.

Dating campus prince. Tagapagmana ng malaking real estate company. Lalaking minahal ko noong akala ko sapat na ang pagiging mabait para mahalin pabalik.

Ngayon, nakatayo siya sa harap ko, suot ang mamahaling relo at puting polo, habang ako naman ay may amoy mantika at bagong hugas na kangkong.

Napatingin siya sa supot ko.

Ngumiti siya.

Hindi mainit. Hindi mabait.

Pamilyar ang ngiting iyon.

“Hindi mo raw kaya ang amoy ng pabango noon,” sabi niya, sapat ang lakas para marinig ng lahat. “Mas okay ba ang amoy ng mantika ngayon?”

Tumawa ang mga kaklase namin.

Para akong bumalik sa high school.

Sa classroom kung saan hinila nila palabas ang mumurahing lotion ko at pinagpasa-pasahan.

Sa cafeteria kung saan binigyan nila ako ng barya para utusan bumili ng pagkain.

Sa hallway kung saan lagi nilang sinasabing, “Joke lang, Lia. Ang seryoso mo naman.”

Joke.

Ganito pala ang tawag nila sa pananakit kapag sila ang tumatawa.

“Uy, sakto!” singit ni Bianca, dati kong kaklaseng laging nakangiti habang nananaksak. “Reunion dinner namin ngayon. Sumama ka na.”

“Ayoko sana—”

“Bakit?” mabilis niyang putol. “Galit ka pa rin? Limang taon na, Lia. Move on din.”

May isa pang tumawa.

“Tsaka engaged na si Enzo kay Trina. Huwag kang kabahan. Hindi ka naman aagawan ng lalaki.”

Nilingon ko si Trina Reyes.

Maganda pa rin siya. Makinis, sosyal, amoy mamahaling pabango. Siya ang ampon ng pamilya Villareal, batang prinsesang lagi nilang pinagtatanggol kahit siya ang unang nananakit.

Kumaway siya sa akin mula sa tabi ng Maybach.

“Hi, Ate Lia. Akala ko bagong kasambahay ka ni Kuya Enzo. Sorry ha.”

Natawa ang lahat.

Ako, ngumiti lang.

Dati, siguro namula na ako. Siguro yumuko na ako. Siguro pinigilan kong umiyak.

Pero limang taon na ang lumipas.

May bahay na akong inuuwian.

May anak na naghihintay sa pasalubong.

May asawa akong nagagalit kapag tinatawag kong “sobra” ang pagmamahal niya.

Kinuha ko ang phone ko at nag-message kay Dario.

“Love, napadaan ako sa reunion. Sa Solara sila kakain. Magte-takeout ako ng favorite ninyo ni Mateo.”

Pagkasend, sunod-sunod na crying stickers ang dumating.

Napangiti ako.

“Bawi ako sa dinner natin. Uwi ako agad.”

Isinilid ko ang apron sa supot at sumakay sa likod ng sasakyan.

Sa loob, mainit ang aircon at malamig ang mga tingin.

“Ang tahimik mo, Ate Lia,” sabi ni Trina. “Hindi ka maka-relate? Pinag-uusapan kasi namin skincare.”

May nagbanggit ng bagong luxury brand.

Antok na antok ako, kaya nasabi ko lang, “Hindi maganda iyon. Mas okay ang formula ng kalaban nila.”

Sandaling tumahimik ang sasakyan.

Tapos may tumawa.

“Alam mo ba magkano iyon?”

Umiling ako. “Hindi.”

Totoo naman. Hindi ko alam ang presyo ng mga gamit ko. Si Dario ang bumibili. Minsan nga kahit sabon, nakakalimutan kong itanong kung magkano.

Ngunit sa kanila, ang hindi ko pag-alam ay patunay na nagpapanggap ako.

Pagdating namin sa Solara Sky Dining, halos mapabuntong-hininga ako.

Sa lahat ng restawran sa BGC, dito pa talaga.

Ito ang paboritong kainan namin ni Dario.

Ito rin ang isa sa mga negosyong ipinamana sa kanya ng pamilya niya, pero bihira niyang banggitin dahil ayaw niyang magyabang.

Umupo ako sa dulo at tahimik na binuksan ang menu.

Pumili ako ng truffle kare-kare at seafood paella para iuwi kina Dario at Mateo.

Agad napatingin si Bianca.

“Wow. Hindi ka mahiyang umorder ng mahal?”

Tumingin ako sa presyo.

“Mahal ba ito?”

Tumigas ang mukha niya.

“Tama na, Lia. Simula pa lang sa kotse nagpapanggap ka na. Alam naming anak ka ng kasambahay. Kung hindi ka tinulungan ni Enzo noon, baka hindi ka nakatapos.”

Napatigil ang kamay ko.

May mga sugat palang kahit maghilom, marunong pa ring kumirot kapag sadyang dinidiinan.

Sumandal ako sa upuan.

“Posible bang nagbago ang buhay ng tao?”

“Ha?”

“Hindi na ako mahirap,” sabi ko nang mahinahon.

Tumahimik ang mesa.

Pagkatapos, tumawa sila.

Si Enzo lang ang hindi.

Nakatingin siya sa akin na parang may hinahanap sa mukha ko.

Habang umiinom sila, unti-unting napunta ang usapan kay Dario Cortez.

“Naalala ninyo si Dario?” tanong ng isa. “Iyong senior natin noon? Tahimik pero ang talino.”

“Balita ko nag-abroad, nagnegosyo, tapos nagpakasal daw sa isang rising star sa finance.”

Napatigil ako.

Hindi ko napigilang ngumiti.

Rising star sa finance?

Kung marinig iyon ni Dario, siguradong tatawa siya. Ako ang tinutukoy nila.

Lumapit si Enzo sa upuan ko, amoy alak at lumang kayabangan.

“Interesado ka pa rin sa kanya?”

Napatingin ako.

“Kanino?”

“Kay Dario.” Tumawa siya nang mapait. “Tinulungan ka lang niya isang beses noon, hindi mo na nakalimutan?”

Hinawakan niya ang baso ko.

“Limang taon kang nawala. Alam mo ba kung gaano kita katagal hinanap?”

Nanlamig ang daliri ko.

“Enzo.”

Lumapit pa siya.

“Sabihin mo nga. Noon pa ba gusto mo na siya? Kaya ka ba biglang nawala?”

Tumingin ako diretso sa kanya.

“Alam mo kung bakit ako nawala.”

Nawala ang kulay sa mukha niya.

Bago siya makapagsalita, biglang bumukas ang pinto ng private room.

Pumasok ang manager ng Solara, kasunod ang ilang staff.

Yumuko siya sa akin nang mababa.

“Ma’am Lia, pasensya na po. Hindi namin alam na kayo pala ang nasa reservation na ito.”

Natigilan ang buong mesa.

At sa likod niya, pumasok si Dario Cortez, bitbit ang anak naming si Mateo.

Madilim ang tingin niya kay Enzo.

“Love,” sabi niya sa akin, malamig ang boses, “sino ang humawak sa baso mo?”

part2

Hindi gumalaw ang hangin sa loob ng private room.

Lahat sila nakatingin kay Dario.

Sa lalaking pinag-uusapan nila kanina na parang alamat lang mula sa lumang school yearbook.

Ngayon, nakatayo siya sa harap nila—mas matangkad, mas tahimik, mas delikado kaysa sa alaala nila.

Si Mateo naman, apat na taong gulang, nakayakap sa leeg ng ama niya habang hawak ang maliit na paper bag.

“Mama,” sabi ng anak ko, “dinalhan kita ng pudding. Sabi ni Daddy baka gutom ka.”

Biglang sumakit ang ilong ko.

Sa dami ng insultong narinig ko buong gabi, isang boses lang pala ng anak ko ang kayang magpabalik sa akin sa sarili ko.

Tumayo ako.

Lumapit si Mateo at yumakap sa akin.

“Bakit ang tagal mo?”

“Sorry, anak. Uuwi na tayo mamaya.”

Tumingin si Dario sa mesa.

Hindi siya sumigaw.

Hindi niya kailangan.

“May problema ba rito?”

Si Bianca ang unang natauhan.

“W-wala naman. Reunion lang.”

Ngumiti siya nang pilit. “Hindi namin alam na… kilala ninyo si Lia.”

Bumaba ang tingin ni Dario sa kamay ni Enzo na nasa tabi pa rin ng baso ko.

“Hindi lang kilala.”

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Asawa ko siya.”

Parang may nabasag na salamin sa gitna ng mesa.

Si Trina ang unang napasinghap.

“Asawa?”

Ang babaeng kanina ay tumawag sa akin na kasambahay, ngayon ay nakatingin sa singsing sa daliri ko na para bang ngayon lang niya nakita ang apoy.

Si Enzo naman, nanigas.

“Hindi posible,” bulong niya.

Mahina, pero narinig ko.

“Bakit?” tanong ko. “Dahil iniwan mo akong nakatayo sa ulan noong gabing pinili mong maniwala sa kanila?”

Namula ang mga mata ni Enzo.

Sa wakas, bumalik ang gabing iyon.

Graduation party.

Isang nawawalang bracelet ni Trina.

Isang bag ko na biglang hinalungkat.

Isang kwintas na hindi ko alam kung paano napunta roon.

At si Enzo.

Ang lalaking nangakong hindi ako iiwan.

Nakatayo lang siya habang tinatawag nila akong magnanakaw.

“Lia, magsorry ka na lang,” sabi niya noon. “Para matapos na.”

Doon ako namatay sa kanya.

Hindi dahil hindi niya ako ipinagtanggol.

Kundi dahil alam niyang hindi ko ginawa iyon… pero mas pinili niyang hindi mapahiya ang pamilya niya.

Kinabukasan, umalis ako.

Si Dario ang nakakita sa akin sa labas ng dorm, basang-basa, walang pera, nanginginig sa lagnat.

Hindi niya ako tinanong kung bakit ako umiiyak.

Dinala niya lang ako sa ospital.

At sa loob ng limang taon, hindi niya ako kailanman pinilit maging maliit para lang magkasya sa mundo niya.

“Trina,” malamig na sabi ni Dario.

Napaatras si Trina.

“May sasabihin ka ba?”

“N-noon pa iyon…”

“Pero hindi mo pa rin sinasabi ang totoo.”

Tumango ang manager. Inilapag niya sa mesa ang isang maliit na tablet.

Sa screen, naka-pause ang lumang CCTV clip mula sa event hall ng school.

Nakita roon si Trina, palihim na inilalagay ang bracelet sa bag ko.

Nanginig ang labi ko.

Hindi dahil nagulat ako.

Kundi dahil sa wakas, may mukha na ang sakit na ilang taon kong binitbit.

Namumutla si Enzo.

“Trina…”

Umiwas siya ng tingin.

“Bata pa ako noon.”

Tumawa ako nang mahina.

“Bata rin ako.”

Walang sumagot.

“Bata rin ako noong pinagtawanan ninyo ang damit ko. Bata rin ako noong inutusan ninyo akong parang katulong. Bata rin ako noong pinaniwala ninyo akong dapat akong magpasalamat kahit inaapak-apakan ninyo ako.”

Huminga ako nang malalim.

“Pero hindi na ako bata ngayon.”

Lumapit si Enzo.

“Lia, kung nalaman ko lang—”

“Alam mo,” putol ko.

Napahinto siya.

“Alam mong kaya kong hindi magnakaw. Alam mong wala akong ganoong ugali. Pero noong kailangang pumili ka, pinili mo ang katahimikan mo.”

Hindi siya nakasagot.

Si Dario ang nagsalita.

“Bayad na ang bill nila. Pero pagkatapos nito, hindi na sila tatanggapin sa kahit anong branch ng Solara Group.”

Nagkagulo ang mesa.

“Sir, sobra naman—”

“Hindi,” sabi ni Dario. “Sobra iyong limang taon nilang pinatahimik ang asawa ko.”

Hinawakan ko ang braso niya.

“Love, tama na.”

Tumingin siya sa akin. Lumambot ang mukha niya.

“Ayaw kong maramdaman mong kailangan mong lumaban mag-isa.”

Ngumiti ako, kahit nangingilid ang luha.

“Hindi na.”

Yakap ko si Mateo, lumabas kami ng private room.

Sa hallway, narinig kong tinawag ako ni Enzo.

“Lia.”

Huminto ako, pero hindi na lumingon.

“Sorry.”

Napapikit ako.

Matagal kong hinintay ang salitang iyon.

Noon, akala ko kapag narinig ko iyon, gagaan ang lahat.

Pero kakaiba pala.

May mga sorry na dumarating nang huli.

Hindi na gamot.

Resibo na lang ng sugat.

“Ingatan mo na lang ang taong pakakasalan mo,” sabi ko. “Huwag mong hayaang maranasan niya ang katahimikang ibinigay mo sa akin.”

Paglabas namin, malamig ang hangin ng BGC.

Binuksan ni Dario ang sasakyan.

“Galit ka ba?” tanong niya.

“Hindi.”

“Nasaktan?”

“Konti.”

Hinalikan niya ang noo ko.

“Uwi na tayo. Ikaw ang magluluto bukas.”

Napatingin ako sa kanya. “Akala ko ayaw mo sa luto ko?”

Sumingit si Mateo mula sa likod.

“Masarap kaya! Kahit sunog!”

Natawa ako.

Sa unang pagkakataon sa buong gabi, totoong tawa.

Pag-uwi namin, isinabit ko ulit ang apron na may maliit na oso.

Dati, ikinakahiya ko ang amoy ng kusina, ang murang damit, ang pagiging anak ng kasambahay.

Ngayon, alam ko na.

Hindi nakakahiya ang pinanggalingan mo.

Ang nakakahiya ay iyong mga taong kailangang maliitin ang iba para lang maramdaman nilang mataas sila.

At kung minsan, ang pinakamagandang paghihiganti ay hindi ang sigawan sila.

Kundi ang mabuhay nang buo, mahalin nang tama, at hindi na bumalik sa lugar kung saan ka nila pilit ginawang maliit.