Nakisabay lang ako sa kotse ng dati kong kaklase na ngayo’y boss ko papunta sa reunion, pero pagpasok pa lang namin ay tinanong agad ng lahat kung kailan daw kami ikakasal; nang matawa ako at itangging may namamagitan sa amin, biglang tumahimik ang buong mesa, habang nanginginig na inilabas ng best friend ko ang isang lumang sobre na may pangalan ko…
Nakisabay lang ako sa kotse ng dati kong kaklase na ngayo’y boss ko papunta sa reunion, pero pagpasok pa lang namin ay tinanong agad ng lahat kung kailan daw kami ikakasal; nang matawa ako at itangging may namamagitan sa amin, biglang tumahimik ang buong mesa, habang nanginginig na inilabas ng best friend ko ang isang lumang sobre na may pangalan ko…
BAHAGI 1
Pumunta ako sa engagement party ng dati naming kaklase sa high school kasama ang bagong director ng department namin.
Wala pa kaming sampung minuto sa loob nang sabay-sabay na lumingon sa amin ang mga dati naming kaklase.
“Kailan naman kayo?”
Muntik akong mabulunan sa iniinom ko.
“Kami? Sinong kami?”
Nanlaki ang mga mata ng isa naming kaklase at itinuro ang lalaking kasalukuyang hinihila ang upuan sa tabi ko.
“Kayo ni Rafael, sino pa ba? Hindi ba’t kayo na ang susunod na ikakasal?”
Nanigas ako.
Samantala, kalmado lang na tinanggal ni Rafael ang relo niya at inilapag ang cellphone sa mesa.
Isa lang ang nasa isip ko.
Sino ang nagpakalat ng kabaliwang ito?
Mga dalawampung minuto bago matapos ang trabaho noong hapong iyon, nakaupo pa ako sa harap ng computer at tinitingnan ang huling spreadsheet nang mag-vibrate ang cellphone ko.
Si Rafael ang nag-message.
Ang director ng department namin.
At ang dati kong kaklase sa high school na halos walong taon kong hindi nakita bago siya biglang lumitaw sa kumpanya tatlong buwan na ang nakalipas.
Isang linya lang ang mensahe niya.
“Pagkatapos ng trabaho, huwag ka nang mag-book ng sasakyan. Hihintayin kita sa lobby.”
Matagal kong tinitigan ang screen.
Makalipas ang limang minuto, may sumunod pang mensahe.
“Huwag kang magkunwaring hindi mo nabasa.”
Napakagat ako sa labi.
Pareho pa rin talaga siyang nakakainis gaya noong high school.
Ang totoo, balak kong sumabay sa best friend ko papunta sa party.
Pero eksaktong alas-kuwatro ng hapon, nag-message ang walang-hiya kong kaibigan.
“Sorry! Pinapatawag ako ng future mother-in-law ko para sa dinner. Bahala ka muna sa sarili mo.”
Wala pa nga akong boyfriend.
Siya, may future mother-in-law na.
Ang unfair talaga ng buhay.
Sa huli, wala akong choice kundi replyan si Rafael.
“Sige.”
Tatlong segundo lang ang lumipas.
“Good.”
Isang salita lang iyon pero parang nakikita ko na agad ang mayabang niyang mukha.
Noong high school, si Rafael ang pinakasikat na lalaki sa batch namin.
Hindi dahil palaaway siya.
Hindi rin dahil varsity basketball player siyang pinapalakpakan ng buong school.
Sikat siya dahil nakakainis na halos wala siyang kapintasan.
Palaging nasa top ng klase, marunong tumugtog ng gitara sa mga school program, at may mukha na dahilan para maglakad nang mas malayo ang mga babaeng taga-ibang section para lang madaanan ang classroom namin.
Ako naman?
Ordinaryong estudyante lang.
Maayos naman ang grades, madaldal, mahilig kumain sa canteen, at halos linggo-linggo nakakalimutang magdala ng ballpen.
Kung hindi nagpalit ng seating arrangement ang adviser namin noong final year, baka buong high school ay wala pang sampung beses kaming nag-usap ni Rafael.
Noong araw na iyon, itinuro ng teacher ang bakanteng upuan sa likod ko.
“Rafael, doon ka na umupo.”
Hinila niya ang upuan at naupo sa likuran ko.
Makalipas ang sampung minuto, tinusok niya ng ballpen ang balikat ko.
“May red pen ka?”
Lumingon ako.
“Wala.”
“Ruler?”
“Wala rin.”
“Scratch paper?”
“Humihingi rin ako sa iba.”
Tahimik niya akong tinitigan nang ilang segundo.
Pagkatapos ay seryoso niyang tinanong:
“Kung gano’n, ano ba talaga ang dinadala mo sa school?”
Itinuro ko ang kahon ng tinapay sa ibabaw ng desk.
“Pagkain.”
Biglang natawa si Rafael.
Iyon ang unang beses na nakita ko siyang tumawa nang halos mawala ang pagiging cool niya.
At iyon din ang simula ng pinakamagulong walong buwan ng huling taon ko sa high school.
Hindi ko alam kung paano nangyari, pero mula sa halos estranghero ay naging ako ang taong lagi niyang ninanakawan ng pagkain, hinihiraman ng notes, hinihila papunta sa canteen at ginising tuwing nakakatulog sa study period.
Hanggang isang araw, may kaklase kaming nagtanong:
“Hindi mo talaga gusto si Rafael?”
Agad akong sumagot.
“Hindi.”
Nagsinungaling ako.
Nagustuhan ko siya noon.
Sobra.
Sa sobrang gusto ko sa kanya, minsang narinig kong pinag-uusapan ng ilang babae na baka may gusto raw si Rafael sa isang babaeng kasama niya sa music club.
Buong gabi akong kumain ng ice cream habang kinukumbinsi ang sarili kong tigilan na ang pagpapantasya.
Pagkatapos ng graduation, nag-aral si Rafael sa ibang bansa.
Ako naman, nanatili rito, nag-college at nagtrabaho.
Mula sa araw-araw na pag-uusap, naging minsan kada ilang linggo.
Hanggang naging minsan kada ilang buwan.
At kalaunan, halos tuluyan na kaming nawala sa buhay ng isa’t isa.
Akala ko ang katangahan kong pag-ibig noong seventeen ako ay habambuhay nang maiiwan sa nakaraan.
Hanggang tatlong buwan ang nakalipas.
Bumukas ang pinto ng conference room.
Isang lalaking naka-puting polo ang pumasok habang ipinakikilala siya ng general manager.
“Siya ang bagong director na hahawak sa project natin.”
Umiinom ako noon ng kape.
Pag-angat ko ng tingin—
diretso sa akin nakatingin si Rafael.
Muntik kong maibuga ang kape ko sa laptop.
Pagkatapos ng meeting, dumaan siya sa desk ko at huminto nang eksaktong dalawang segundo.
“Ang tagal nating hindi nagkita.”
Pinilit kong maging normal.
“Oo nga.”
Tumingin siya sa tinapay na kinakain ko.
“Iyan pa rin ang gusto mo?”
Natigilan ako.
Walong taon na.
Pero naaalala pa rin niya.
At bago pa ako makaramdam ng kung anong kilig, basta na lang siyang kumuha ng isang piraso.
Agad akong natauhan.
Tama.
Siya pa rin ang nakakainis na lalaking iyon.
Nang gabing iyon, huminto ang sasakyan ni Rafael sa harap ng malaking restaurant kung saan gaganapin ang engagement party.
Bago kami bumaba, bigla siyang nagtanong:
“May sinabi ka ba sa mga kaklase natin tungkol sa akin?”
“Ako? Ano naman ang sasabihin ko?”
“Wala.”
Tiningnan niya ako nang ilang segundo bago bumaba.
Medyo nagtaka ako pero hindi ko na iyon pinansin.
Hanggang sabay kaming pumasok sa venue.
Pagkakita pa lang sa amin ng isang kaklase, sumigaw agad siya.
“Sa wakas! Magkasama rin kayong dumating!”
May isa pang lumapit at niyakap ako.
“Akala ko itatago mo hanggang araw ng kasal!”
Natawa ako.
“Ano ba ang itinatago ko?”
Walang sumagot.
Nagtinginan lang sila na parang may alam silang sikreto.
Pagdating ng dinner, lalo pang naging kakaiba ang lahat.
May nagtanong kay Rafael:
“Nagkita na ba ang mga pamilya ninyo?”
Kalmado siyang sumagot.
“Hindi pa.”
Napalingon ako agad sa kanya.
“Bakit kailangang magkita?”
Biglang tumahimik ang mesa.
Pagkatapos ay dahan-dahang ibinaba ng isang kaklase ang baso niya.
“Sandali.”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi mo talaga alam?”
“Alam ang ano?”
“Sinabi ni Rafael sa amin na ngayong gabi, dadalhin niya ang babaeng gusto niyang pakasalan.”
Parang may sumabog sa loob ng ulo ko.
Dahan-dahan akong lumingon.
Nakaupo pa rin si Rafael sa tabi ko.
Hindi umiwas ng tingin.
Hindi rin nagpaliwanag.
Napatawa ako nang pilit.
“Baka mali lang ang pagkaintindi ninyo. Baka iba ang tinutukoy niya.”
Agad kumuha ng cellphone ang isang kaklase.
“Imposible.”
Binuksan niya ang lumang group chat ng klase.
Nag-scroll siya pataas.
Pagkatapos ay inilapag niya ang cellphone sa harap ko.
Naroon ang message ni Rafael tatlong araw ang nakalipas.
“Sa Sabado, pupunta ako kasama siya.”
May nagtanong:
“Girlfriend?”
Sumagot si Rafael:
“Hindi pa.”
May isa pang nang-asar:
“Future wife?”
At dalawang salita lang ang sagot niya.
“Sana nga.”
Parang biglang umingay ang tenga ko.
“Rafael.”
Mariin kong binigkas ang pangalan niya.
Lumingon siya.
“Hmm?”
“Labas.”
Nagsigawan at nang-asar agad ang lahat sa likod namin.
Hinila ko siya palabas ng dining hall.
Pagkasara ko ng pinto, agad ko siyang hinarap.
“Magpaliwanag ka.”
Sumandal lang si Rafael sa pader.
“Sa alin?”
“Anong ibig sabihin ng ‘sana nga’?”
“Kung ano mismo ang ibig sabihin no’n.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Hindi ko nga alam na may gusto kang tao!”
“Meron.”
“Kung gano’n, bakit ako ang dinala mo rito?”
Tahimik siya nang ilang segundo.
Pagkatapos ay bigla siyang nagtanong:
“Hindi mo talaga nahulaan?”
Napatawa ako sa inis.
“Paano ko naman huhulaan?”
Matagal akong tinitigan ni Rafael.
At sa tinging iyon, bigla kong naalala ang seventeen-year-old version namin.
Tuwing lilingon ako sa likuran, ilang beses ko siyang nahuling nakatingin sa akin bago siya biglang umiwas.
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Noong graduation, may inilagay akong sulat sa yearbook mo.”
Natigilan ako.
“Anong sulat?”
Biglang nagbago ang mukha ni Rafael.
“Hindi mo nabasa?”
“Wala akong nakitang kahit anong sulat.”
Eksaktong sandaling iyon, bumukas ang pinto ng dining hall.
Nakatayo roon ang best friend ko noong high school.
May hawak siyang lumang sobre na naninilaw na sa katagalan.
Maputla ang mukha niya.
Nang makita ni Rafael ang sobre—
nawala ang ngiti niya.
Tumingin sa akin ang best friend ko.
Nanginginig ang boses niya.
“May isang bagay akong itinago sa iyo… walong taon na ang nakalipas.”
Iniabot niya sa akin ang lumang sobre.
At nang makita ko ang sulat-kamay na pangalan ko sa harap nito, para akong nawalan ng hangin.
“Dapat noon pa ito napunta sa iyo.”
BAHAGI 2
Hindi ko agad kinuha ang sobre.
Parang biglang nawala ang ingay mula sa dining hall sa likod namin.
Ang naririnig ko lang ay ang mahinang ugong ng aircon at ang sariling tibok ng puso ko.
“Anong ibig mong sabihin?” tanong ko.
Hindi makatingin nang diretso sa akin ang best friend kong si Camille.
“Buksan mo muna.”
“Kailan mo nakuha ’yan?”
“Graduation.”
Napatingin ako kay Rafael.
Nakatayo siya ilang hakbang mula sa amin, nakapirmi ang mga mata sa sobre.
“Kinuha mo?” malamig niyang tanong.
Napapikit si Camille.
“Oo.”
Isang salita lang.
Pero parang may walong taon na biglang bumagsak sa pagitan naming tatlo.
“Bakit?”
Nanginginig ang boses ko.
Huminga nang malalim si Camille.
“Noong graduation, nakita kitang umiiyak sa restroom.”
Naalala ko agad.
Iyon ang araw na narinig kong aalis si Rafael makalipas lamang ang dalawang linggo.
Pero hindi ko sinabi kahit kanino kung bakit ako umiyak.
“Akala ko dahil sa kanya,” patuloy niya. “Tapos ilang araw bago iyon, paulit-ulit mong sinasabing gusto mo nang kalimutan siya. Natatakot kang masira ang friendship ninyo.”
“Hindi iyon sagot.”
“Alam ko.”
Namumula na ang mga mata niya.
“Nakita kong inilagay ni Rafael ang sulat sa yearbook mo. Noong wala ka sa classroom, kinuha ko.”
Napaatras ako.
Hindi galit ang unang naramdaman ko.
Kundi panghihinayang.
Walong taon.
Walong taon ng mga birthday na hindi namin binati ang isa’t isa.
Walong taon ng mga buhay na magkahiwalay naming binuo.
“Binasa mo ba?”
Mabilis siyang umiling.
“Hindi. Hindi ko kailanman binuksan.”
“Pero itinago mo.”
“Oo.”
“Walong taon?”
Napayuko siya.
“Plano kong ibalik kinabukasan. Pero umalis ka agad kasama ng pamilya mo. Tapos umalis si Rafael. Habang tumatagal, lalo akong natatakot umamin.”
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil kung hindi ako tatawa, baka umiyak ako roon mismo.
Sa wakas, kinuha ko ang sobre.
Pamilyar ang sulat-kamay sa harap.
Para kay Isabella.
Unti-unti kong binuksan iyon.
Isang manipis na papel ang nasa loob.
Maikli lang ang sulat.
Pero sa unang tatlong linya pa lang, nanlamig ang mga daliri ko.
Isabella, hindi ko alam kung paano ito sasabihin nang hindi mo ako pagtatawanan.
Matagal na kitang gusto.
Hindi bilang kaklase. Hindi bilang kaibigan.
Napahawak ako sa gilid ng papel.
Sa ibaba, may isa pang linya.
Kung may kahit kaunting posibilidad na gusto mo rin ako, hintayin mo ako sa lumang canteen pagkatapos ng graduation ceremony.
Napapikit ako.
Ang lumang canteen.
Noong araw na iyon, diretso akong umuwi.
Dahil akala ko wala namang dahilan para manatili.
“Gaano ka katagal naghintay?” tanong ko nang hindi tumitingin kay Rafael.
Tahimik siya sandali.
“Hanggang pinatay nila ang mga ilaw.”
Napasapo ako sa bibig.
“Rafael…”
“Akala ko malinaw na ang sagot mo.”
Tumingin na ako sa kanya.
Wala nang bakas ng pang-aasar sa mukha niya.
“Akala ko binasa mo at pinili mong huwag pumunta.”
“Hindi ko alam.”
“Alam ko na ngayon.”
May kirot sa paraan ng pagkakasabi niya.
At bigla kong naintindihan.
Hindi lang ako ang nawalan ng walong taon.
Siya rin.
Mabilis na pinunasan ni Camille ang luha niya.
“Sorry. Wala akong dahilan. Mali ako.”
Hindi ko kayang sabihin agad na pinapatawad ko siya.
Hindi pa.
Kaya tumango lang ako.
“Kailangan ko munang mag-isip.”
Lumayo si Camille nang walang pagtutol.
Naiwan kaming dalawa ni Rafael sa hallway.
Hawak ko pa rin ang sulat niya.
“Bakit hindi mo sinabi ulit?” tanong ko.
Ngumiti siya nang mapait.
“Dahil may pride din ako.”
“Walong taon ang pride mo?”
“Hindi.”
Lumapit siya.
“Tatlong buwan.”
Natigilan ako.
“Ha?”
“Bumalik ako rito tatlong buwan na ang nakalipas dahil inalok ako ng kumpanya ng posisyon.”
Tumigil siya sa harap ko.
“Pero nang makita ko ang pangalan mo sa employee list, tinanggap ko agad.”
Parang huminto ang mundo ko.
“Rafael…”
“Hindi ako bumalik para pilitin kang mahalin ako.”
Mahina ang boses niya.
“Bumalik ako dahil gusto kong malaman kung may pagkakataon pa ba akong itanong nang harapan ang hindi mo nasagot walong taon na ang nakalipas.”
Tumingin siya sa lumang sulat sa kamay ko.
“At ngayong alam kong hindi mo pala talaga iyon nabasa…”
Huminga siya nang malalim.
“Isabella, pwede ba akong magtanong ulit?”
BAHAGI 3
Hindi ko siya pinagsalita agad.
Iyon ang pinakamasamang timing para sagutin ang tanong na walong taon nang nakabinbin.
Sa loob ng dining hall, naririnig ko ang mahinang tawanan ng mga kaklase namin.
Sa hallway, nakatayo si Rafael sa harap ko na parang bumalik kami sa edad na seventeen.
Ang kaibahan lang, wala na kaming uniform.
Wala nang bell na tutunog para iligtas kami sa awkward na katahimikan.
At wala nang walong taon na puwedeng sisihin kung muli kaming mananahimik.
“Bago ka magtanong,” sabi ko, “may gusto rin akong malaman.”
Tumango siya.
“Bakit sinabi mo sa group chat na ako ang gusto mong pakasalan?”
Napakamot siya sa batok.
Sa unang pagkakataon buong gabi, tila nahiya si Rafael.
“Hindi ko eksaktong sinabi na ikaw.”
“Pero sinabi mong dadalhin mo ang babaeng gusto mong pakasalan.”
“Oo.”
“Alam mong ako ang kasama mo.”
“Oo.”
“Rafael!”
Napatawa siya.
At sa kakaibang paraan, ang tunog na iyon ang nagpabawas sa bigat sa dibdib ko.
“Hindi ako sigurado kung sasama ka,” sabi niya. “Kaya technically, hindi pa ako nagsisinungaling noong nag-message ako.”
“Napakakapal ng mukha mo.”
“Iyan din ang sabi mo sa akin noong seventeen tayo.”
“Tama naman ako.”
Ngumiti siya.
Pagkatapos ay naging seryoso ulit.
“Isabella, hindi ko inaasahang sasagot ka ngayong gabi ng tungkol sa kasal.”
“Salamat naman.”
“Ni hindi pa nga tayo nagde-date.”
“Exactly.”
“Pero gusto kong maging malinaw.”
Humakbang siya nang kaunti palapit.
“Gusto kita noon.”
Huminto siya.
“Gusto pa rin kita ngayon.”
Hindi ko alam kung ano ang mas nakakagulat.
Ang mismong pag-amin niya o ang katotohanang hindi na ako natatakot marinig iyon.
Walong taon kong inisip na ang naramdaman ko noon ay isang nakakahiyang one-sided crush.
Walong taon kong tinawanan ang sarili ko kapag naaalala ko kung paano ako nagpapanggap na walang pakialam tuwing kinukuha niya ang pagkain ko.
At ngayon, ang lalaking iyon ay nakatayo sa harap ko at sinasabing pareho pala kaming naging duwag.
“May kondisyon ako,” sabi ko.
Bahagyang tumaas ang kilay niya.
“Ano?”
“Kung gusto mo talaga akong ligawan, magsimula ka sa umpisa.”
“Sa umpisa?”
“Oo. Walang boss privileges. Walang pagkuha ng pagkain ko nang walang permiso. At lalong walang pagsasabi sa classmates natin na future wife mo ako.”
Saglit siyang nag-isip.
“Yung pagkain, mahirap.”
“Rafael.”
“Joke.”
Iniabot niya ang kamay niya.
“Hi. Rafael. Dati mong kaklase. Pwede ba kitang yayain magkape?”
Tinitigan ko ang kamay niya.
Napatawa ako.
Pagkatapos ay tinanggap ko iyon.
“Isabella. Dati mong seatmate. Depende kung ikaw ang magbabayad.”
“Eight years akong naghihintay. Kaya kong magbayad ng kape.”
“Drama.”
“Effective ba?”
Ayokong aminin.
Pero oo.
Hindi naging instant fairy tale ang sumunod na mga linggo.
Una, kinausap ko si Camille.
Hindi ko kayang burahin sa isang gabi ang sama ng loob.
Pero ayoko ring itapon ang mahigit isang dekadang friendship nang hindi siya pinakikinggan.
Nagkita kami sa isang maliit na café.
Halos isang oras siyang humingi ng tawad.
Hindi niya sinubukang gawing maliit ang ginawa niya.
Hindi rin niya sinisi ang pagiging bata namin noon.
“Akala ko pinoprotektahan kita,” sabi niya. “Pero ang totoo, pinili ko para sa iyo ang desisyong hindi naman akin.”
Iyon ang unang pagkakataong naramdaman kong kaya ko siyang patawarin.
Hindi dahil walang nangyari.
Kundi dahil sa wakas, inako niya nang buo ang pagkakamali niya.
“Hindi agad babalik sa dati,” sabi ko.
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Pero ayokong mawala ka rin.”
Doon siya tuluyang umiyak.
At dahil mahina rin ako kapag may umiiyak sa harap ko, ilang minuto lang ay pareho na kaming mukhang niloko ng mundo.
Nang makita kami ni Rafael paglabas, tiningnan niya ang namumugto kong mga mata.
“Sinaktan ka?”
Siniko ko siya.
“Tumigil ka.”
Si Camille naman, kahit nahihiya, hinarap siya.
“Sorry, Rafael.”
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Hindi ko malilimutan ang ginawa mo.”
Nanigas si Camille.
“Pero kung pinapatawad ka ni Isabella, susubukan ko rin.”
Napatingin ako sa kanya.
Iyon marahil ang unang pagkakataon na naisip kong hindi na seventeen-year-old boy ang nasa tabi ko.
Matagal na talaga kaming lumaki.
Nagsimula kaming mag-date nang tahimik.
O iyon ang plano namin.
Sa kasamaang-palad, ang buong high school batch namin ay may collective obsession sa love life naming dalawa.
Kapag may litrato kaming magkatabi, may comment agad:
“Finally.”
Kapag sabay kaming umalis sa reunion dinner:
“Wedding invitation next.”
Kapag nag-post ako ng kape at may dalawang tasa:
“Rafael, pakigalaw ang baso kung ikaw ’yan.”
Minsan, isinara ko muna ang social media ko dahil gusto kong sapakin silang lahat.
Si Rafael naman ay natutuwa.
“Supportive sila.”
“Marites sila.”
“Pareho lang minsan.”
Sa opisina, mas maingat kami.
Ayokong isipin ng mga tao na may espesyal akong treatment dahil boyfriend ko ang director.
Kaya sa trabaho, siya ang pinakaistrikto sa akin.
Minsan, ibinalik niya ang report ko dahil may isang maling decimal.
Nag-message ako sa kanya pagkatapos.
Isabella: I hate you.
Sumagot siya makalipas ang isang minuto.
Rafael: Dinner at seven?
Isabella: Still hate you.
Rafael: Italian?
Isabella: 6:30.
Ganito pala ang pakiramdam kapag ang taong dati mong pinapangarap ay naging totoong bahagi ng araw-araw mong buhay.
Hindi puro kilig.
Minsan nakakainis.
Minsan tahimik.
Minsan pagod kaming pareho at noodles lang ang kinakain sa convenience store parking lot.
Pero may kakaibang ginhawa sa pagiging kasama niya.
Hindi niya sinubukang bumawi sa walong taon gamit ang malalaking sorpresa.
Sa halip, bumawi siya sa maliliit na bagay.
Kapag overtime ako, may pagkain sa desk ko.
Kapag masama ang araw ko, hindi niya ako pinipilit magsalita.
Kapag may presentation ako, hindi siya nagbibigay ng papuri dahil girlfriend niya ako.
Sinasabi niya kung saan ako magaling at kung saan ako kailangang mag-improve.
At tuwing may tinapay ako, nagtatanong na muna siya bago kumuha.
Kadalasan.
Makalipas ang isang taon, bumalik kami sa dati naming high school para sa alumni event.
Maraming nagbago.
Mas bago na ang classrooms.
Wala na ang lumang canteen.
Ang dating court ay may bubong na.
Pero may ilang bahagi pa ring parang hindi gumalaw ang oras.
Sa hallway ng dati naming classroom, huminto si Rafael.
“Dito ka nakaupo.”
Tinuro niya ang isang bahagi ng silid.
“Diyan ka naman.”
“Sa likod mo.”
“Para manghingi ng ballpen.”
“Wala ka namang maibigay.”
“May pagkain ako.”
“Tama.”
Napangiti ako.
Naglakad kami hanggang sa lugar kung saan dating nakatayo ang lumang canteen.
May maliit nang garden doon ngayon.
Tahimik.
Walang ibang tao.
Napansin kong kakaiba ang kilos ni Rafael.
“Bakit?”
“Wala.”
“Sinungaling.”
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos ay kumuha ng isang bagay mula sa bulsa niya.
Hindi singsing.
Isang sobre.
Napatigil ako.
Parehong kulay ng sobre walong taon na ang nakaraan.
“Hindi funny,” sabi ko.
“Hindi joke.”
Iniabot niya iyon.
Sa harap, nakasulat:
Para kay Isabella. Basahin mo agad. Huwag mong ipatago kahit kanino.
Napahalakhak ako.
“Trauma ka talaga.”
“Basahin mo.”
Binuksan ko ang sobre.
Isang papel lang.
At isang maikling mensahe.
Isabella, noong seventeen tayo, hiniling kong hintayin mo ako sa canteen.
Ngayon, ako naman ang naghihintay.
Pero sa pagkakataong ito, ayokong walong taon ulit.
Pag-angat ko ng tingin, nakaluhod na si Rafael.
Doon ko tuluyang nakalimutang huminga.
May maliit na kahon na sa kamay niya.
“Hindi ako magaling sa perfect timing,” sabi niya. “May ebidensya tayo niyan.”
Napatawa ako habang namumuo ang luha sa mga mata ko.
“Pero sigurado ako sa isang bagay.”
Binuksan niya ang kahon.
“Kung may natutunan ako sa walong taon na nawala sa atin, iyon ay huwag hayaang ang takot, pride, o katahimikan ang magdesisyon para sa atin.”
Tumitig siya sa akin.
“Isabella, ayokong maging ‘sana’ ka lang.”
Nanginginig na rin ang boses niya.
“Gusto kitang piliin araw-araw, kung papayag ka.”
Huminga siya.
“Will you marry me?”
Hindi ko na siya pinaghintay hanggang patayin ang mga ilaw.
“Oo.”
Halos hindi ko pa natatapos ang salita nang tumayo siya at yakapin ako.
At doon biglang may sumabog na sigawan mula sa likod ng mga halaman.
Napahiwalay ako sa kanya.
“ANO ’YAN?!”
Isa-isang lumabas ang mga dati naming kaklase.
Kasama si Camille.
May hawak pang cellphone.
“Surprise!”
Napapikit ako.
“Rafael.”
“Hindi ko sila inimbitahan.”
“Sinungaling!” sigaw ng isa sa likod.
“Siya ang gumawa ng group chat!”
Pinandilatan ko siya.
Ngumiti si Rafael na parang batang nahuli.
“Okay. Konti lang.”
“Papatayin kita.”
“Fiancé mo na ako. Bawal.”
“Mas dahilan iyon.”
Nagtawanan ang lahat.
Si Camille naman ay lumapit sa akin at mahigpit akong niyakap.
Nang maghiwalay kami, pinunasan niya ang luha sa pisngi niya.
“Sa wakas, walang sulat na nawala.”
Napatawa ako.
“Oo.”
Tumingin ako kay Rafael.
Nasa daliri ko na ang singsing.
Sa pagkakataong iyon, wala nang maling akala.
Wala nang lihim na sobre.
Wala nang mensaheng hindi nakarating.
At makalipas ang ilang buwan, sa mismong reception ng kasal namin, muling nagtanong ang dating kaklase naming unang nang-asar noong engagement party:
“So, sino ang tama noong gabing iyon?”
Itinaas ni Rafael ang kamay.
“Ako.”
Siniko ko siya.
“Mayabang.”
Lumapit siya at bumulong:
“Pero tama naman.”
Tiningnan ko ang lalaking minsang naghintay sa isang madilim na canteen hanggang patayin ang mga ilaw.
Ang lalaking bumalik pagkalipas ng walong taon dala pa rin ang tanong na hindi ko kailanman narinig.
At sa wakas, wala na akong dahilan para magsinungaling.
“Oo,” bulong ko.
“Tama ka.”
Dahil minsan, ang pinakamasakit na bahagi ng pag-ibig ay hindi ang pagtanggi.
Kundi ang mga salitang hindi nakarating sa tamang tao.
Pero kung talagang para sa inyo ang isa’t isa, minsan binibigyan kayo ng buhay ng pangalawang pagkakataon.
At sa pagkakataong iyon—
kailangan mo lang siguraduhing ikaw mismo ang magbubukas ng sobre.
