Tatlong Taon Matapos Kong Magsinungaling na Ako ang Asawa Niya, Biglang Bumalik ang Alaala ng Lalaking Nawalan ng Memorya; Nang Yakapin Ko ang Anak Namin at Tumakas, Nanlamig Ako sa Mensahe Niya: “Hindi Mo Kailanman Nakilala Kung Sino Talaga Ako”
Tatlong Taon Matapos Kong Magsinungaling na Ako ang Asawa Niya, Biglang Bumalik ang Alaala ng Lalaking Nawalan ng Memorya; Nang Yakapin Ko ang Anak Namin at Tumakas, Nanlamig Ako sa Mensahe Niya: “Hindi Mo Kailanman Nakilala Kung Sino Talaga Ako”
BAHAGI 1
Noong araw na malaman kong naalala na ni Rafael Mendoza ang lahat, nakatayo ako sa maliit naming kusina, puno pa ng harina ang mga kamay ko, habang ang anak naming si Lia ay nakaupo sa mataas na upuan at paulit-ulit na ipinupukpok ang kutsara sa plastik niyang baso.
Napakalakas ng ulan sa labas.
Ganito talaga ang ulan sa Pilipinas kapag ganitong panahon—bigla na lang bubuhos, malakas na humahampas sa salamin ng bintana na para bang gusto nitong punitin ang buong bahay.
“Ma, nasaan si Papa?”
Tumingala si Lia sa akin, bilog na bilog ang mga mata.
Bubuksan ko pa lang sana ang bibig ko nang marinig ko ang boses ni Rafael mula sa balkonahe sa ikalawang palapag.
Napakahina ng boses niya.
Pero napakalamig.
Sapat para tuluyan akong mapako sa kinatatayuan ko.
“Hindi na kailangang hanapin ang mga rekord ng ospital.”
Sandaling katahimikan.
Pagkatapos ay sinabi niya—
“Naalala ko na ang lahat.”
Halos mabitiwan ko ang mangkok na hawak ko.
Tatlong taon.
Tatlong taon kong kinatatakutan ang araw na maririnig ko ang mga salitang iyon.
Hindi ordinaryong lalaki si Rafael Mendoza.
Bago ang aksidente, siya ang tagapagmana ng isang malaking kumpanya sa transportasyon.
Kilala siya bilang isang lalaking malamig magdesisyon at hindi nag-aatubiling tanggalin kahit ang matatagal nang tauhan kapag kinakailangan.
Sinasabing kahit ang matatandang executive ng kumpanya ay hindi kayang tumingin nang diretso sa mga mata niya kapag galit siya.
Samantalang ako noon?
Isa lang akong waitress sa isang maliit na karinderya malapit sa terminal.
Si Andrea Santos.
Walang pera.
Walang koneksiyon.
Walang kahit anong dahilan para mapansin ng isang lalaking tulad niya.
Magkaibang-magkaiba ang mundong ginagalawan namin.
Kung hindi dahil sa gabing iyon, malamang buong buhay niya ay hindi niya kailanman malalaman na umiiral ako.
Tatlong taon na ang nakalipas, naaksidente ang sasakyan ni Rafael sa isang kalsadang malapit sa baybayin.
Malakas din ang bagyo noon.
Ako ang unang nakakita sa kanya.
Halos wasak ang harapan ng sasakyan niya.
Dugo ang noo niya.
Hindi siya halos makagalaw.
Ako rin ang tumawag ng ambulansya at sumama sa ospital dahil walang ibang makilala kung sino siya.
Nang magising siya, hindi niya maalala ang sarili niyang pangalan.
Hindi niya maalala ang pamilya niya.
Hindi niya maalala kung saan siya galing.
Hindi rin niya maalala kung bakit siya naroon.
Ang tanging malinaw sa paningin niya nang dumilat siya…
Ay ako.
Hinawakan niya ang pulsuhan ko.
“Who are you?”
Dapat sinabi ko ang totoo.
Dapat sinabi kong isa lang akong estrangherang nakakita sa kanya sa tabi ng kalsada.
Pero sa eksaktong sandaling iyon, nag-vibrate ang cellphone ko.
Isang mensahe mula sa ospital kung saan naka-confine ang nanay ko.
Kailangan niyang operahan agad.
Pagkatapos ay isa pang mensahe.
Hinahanap na naman ng mga pinagkakautangan ang nakababatang kapatid ko.
At sa ibabaw ng maliit na mesa sa tabi ng kama ni Rafael ay naroon ang wallet na nakuha mula sa sasakyan niya.
May ID sa loob.
Rafael Mendoza.
Kasama ang ilang card na sapat para maintindihan kong hindi ordinaryong tao ang lalaking nasa harapan ko.
Doon ko ginawa ang pinakabobong desisyon sa buong buhay ko.
Tiningnan ko siya sa mga mata at sinabi—
“Asawa mo ako.”
Akala ko ilang araw lang.
Akala ko kapag bumalik ang alaala niya, aalis na lang ako.
Mawawala.
Magkukunwaring walang nangyari.
Pero hindi bumalik ang alaala ni Rafael.
Lumipas ang isang linggo.
Isang buwan.
Pagkatapos ay kalahating taon.
Hindi siya agad nahanap ng pamilya niya dahil nawala ang ilan niyang gamit at dokumento matapos ang aksidente.
At ako naman…
Dinala ko siya sa lumang bahay na inuupahan ko sa isang maliit na bayan.
Hindi ko kinuha ang pera niya.
Sa totoo lang, wala rin naman akong makuhang pera mula sa kanya noon.
Ang tanging bagay na nakuha ko mula sa kasinungalingang iyon…
Ay isang lalaking naniwalang mahal niya ako.
Natuto si Rafael mamuhay na parang ordinaryong tao.
Siya ang umaakyat sa bubong kapag tumutulo kapag umuulan.
Gumigising siya nang alas-singko ng umaga para mamalengke.
Hinahatid niya ako sakay ng lumang motorsiklo.
Kapag kulang ang pera namin, nag-aayos siya ng mga gamit ng kapitbahay para may pandagdag kami.
At noong malaman naming buntis ako kay Lia, halos mawalan siya ng isip sa saya.
Isang beses sinabi ko lang na parang gusto kong kumain ng hilaw na mangga.
Umuwi siya na may dalang isang buong supot.
Tatlong taon kaming namuhay nang ganoon.
At may mga gabing nakalimutan ko nang nagsimula ang lahat sa isang kasinungalingan.
Hanggang sa araw na iyon.
Dahan-dahan akong lumapit sa paanan ng hagdan.
Naririnig ko pa rin si Rafael na nakikipag-usap sa telepono.
“May isa pa.”
Saglit siyang tumahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya—
“Imbestigahan ninyo si Andrea Santos. Gusto kong malaman ang lahat ng ginawa niya sa nakalipas na tatlong taon.”
Andrea Santos.
Ako iyon.
Napaatras ako.
Biglang nanlamig ang mga daliri ko.
Makalipas ang ilang segundo, bumukas ang pinto mula sa balkonahe.
Bumaba si Rafael.
Suot pa rin niya ang kulay-abong T-shirt na binili ko para sa kanya noong nakaraang linggo sa palengke.
Magulo nang kaunti ang buhok niya.
Naka-tsinelas lang siya.
Siya pa rin ang lalaking gumagawa ng kape para sa akin tuwing umaga.
Pero iba na ang mga mata niya.
Wala na roon ang dating inosenteng tingin ng isang lalaking walang maalala tungkol sa sariling buhay.
Ang kaharap ko ngayon ay isang lalaking alam na alam kung sino siya.
“Andrea.”
Napalunok ako.
“Sino… sino ang kausap mo?”
Matagal niya akong tiningnan.
Pagkatapos ay ngumiti siya.
“Delivery rider.”
Alam kong nagsisinungaling siya.
At sigurado akong alam din niyang alam kong nagsisinungaling siya.
Nakakatakot ang katahimikan habang kumakain kami nang gabing iyon.
Maingat na tinanggal ni Rafael ang mga tinik ng isda para kay Lia.
Masayang nagkukuwento ang bata tungkol sa star sticker na ibinigay ng teacher niya sa school.
Hinaplos ni Rafael ang ulo niya.
“Ang galing naman ng anak ni Papa.”
Mas hinigpitan ko ang hawak ko sa kutsara.
Tinatawag pa rin niya ang sarili niyang Papa.
Kung ganoon…
Ano ang balak niyang gawin?
Ipapahuli ba niya ako?
Kukunin ba niya si Lia?
Babalik ba siya sa mayaman niyang pamilya at ituturing ang tatlong taon naming pagsasama na parang isang bangungot lang?
Maagang natulog si Rafael nang gabing iyon.
Ako, hindi.
Alas-dos ng madaling-araw nang hilahin ko mula sa ilalim ng kama ang luma kong maleta.
Walang malaking halaga ng pera sa loob.
Wala ring pekeng pasaporte.
Ilang damit lang.
Birth certificate ni Lia.
At isang lumang sobre na tatlong taon ko nang itinatago.
Sa loob niyon ay ang bagay na dahilan kung bakit hindi ko kailanman nagawang sabihin kay Rafael ang buong katotohanan.
Isang litrato.
Sa litrato, nakatayo si Rafael sa tabi ng isang babaeng nakasuot ng puting bestida.
Sa likod nila ay may dekorasyon para sa isang engagement party.
Hindi ako ang babaeng iyon.
Sa likod ng litrato ay may sulat-kamay.
“Hintayin mo akong makabalik. Pagbalik ko, itutuloy natin ang kasal.”
Pumikit ako.
Sa loob ng tatlong taon, hindi lang pala ako nagpanggap na asawa niya.
Posibleng inagaw ko rin ang puwestong dapat ay para sa ibang babae.
Binuhat ko si Lia habang mahimbing pa itong natutulog.
Isinuot ko ang backpack ko at dahan-dahang binuksan ang pinto sa likod ng bahay.
Humina na ang ulan.
May naghihintay nang tricycle sa dulo ng kalsada.
Ilang metro pa lang ang nalalakad ko nang biglang mag-vibrate ang cellphone ko.
Mensahe mula kay Rafael.
“Saan mo dadalhin ang anak ko?”
Nanigas ang buong katawan ko.
Lumingon ako.
Madilim pa rin ang bahay sa likuran ko.
May sumunod agad na mensahe.
“Andrea. Bumalik ka sa loob.”
Hindi ako gumalaw.
Pagkatapos ay dumating ang ikatlong mensahe.
At doon tuluyang nanlamig ang dugo ko.
“Anim na buwan na mula nang bumalik ang alaala ko.”
Nakatitig lang ako sa screen.
Anim na buwan?
Hindi maaari.
Kung anim na buwan na niyang naaalala ang lahat…
Bakit nanatili pa rin siya sa tabi ko?
Bakit tinatawag pa rin niya akong asawa?
Bakit gabi-gabi ay niyayakap pa rin niya si Lia bago matulog?
Muling nag-vibrate ang cellphone ko.
Isang pangungusap lang.
“At may isang bagay ka ring dapat malaman.”
Halos hindi ako makahinga.
Pagkatapos ay lumitaw ang sumunod na mensahe.
“Noong araw ng aksidente, hindi ikaw ang unang nagsinungaling.”
Kasabay noon, dahan-dahang bumukas ang pinto ng bahay sa likuran ko.
Nakatayo si Rafael sa ilalim ng bubong.
Wala siyang dalang payong.
Hindi siya galit.
Hindi rin siya nakangiti.
Nakatingin lang siya sa akin sa gitna ng malamig na ulan.
Pagkatapos ay may inilabas siya mula sa bulsa ng suot niya.
Isang lumang sobre.
Kaparehong-kapareho ng hawak ko.
“Andrea.”
Mahina ang boses niya.
“Gusto mo bang malaman kung bakit ako nasa kalsadang iyon tatlong taon na ang nakalipas?”
Mas mahigpit kong niyakap si Lia.
Bumaba si Rafael ng isang baitang.
“Dahil bago nangyari ang aksidente…”
Diretso siyang tumingin sa mga mata ko.
“…papunta ako para hanapin ka.”
BAHAGI 2
“…papunta ako para hanapin ka.”
Parang biglang nawala ang tunog ng ulan.
Nakatayo lang ako sa kalsada, yakap si Lia, habang paulit-ulit sa isip ko ang sinabi ni Rafael.
“Hanapin… ako?”
Lumapit siya ngunit huminto nang ilang hakbang ang layo.
Hindi niya ako hinawakan.
Sa halip, iniabot niya ang sobre.
“Nasa loob ang sagot.”
Hindi ko agad tinanggap.
“Rafael, huwag mo akong paglaruan.”
“Hindi kita pinaglalaruan.”
“Tatlong taon kitang niloko!”
Nabasag ang boses ko.
“Sinabi kong asawa mo ako kahit hindi naman! Hinayaan kitang maniwala. Nagkaroon tayo ng anak dahil sa kasinungalingan ko. Kaya kung galit ka, sabihin mo. Kung gusto mong kunin si Lia—”
“Hindi ko kukunin si Lia sa iyo.”
Mariin ang sagot niya.
“At hindi rin kita ipapakulong.”
Napatingin ako sa kanya.
“Bakit?”
Huminga siya nang malalim.
“Dahil bago mo pa ako lokohin sa ospital, nagsinungaling na rin ako tungkol sa dahilan kung bakit kita hinahanap.”
Binuksan ko ang sobre.
May mga litrato.
Isang resibo mula sa maliit na karinderyang pinagtatrabahuhan ko noon.
Isang lumang dokumento.
At isang larawan ko.
Kuha iyon halos apat na taon na ang nakaraan.
Naka-uniform ako ng waitress, nakatalikod habang may inilalagay na pagkain sa mesa.
“Bakit mayroon kang litrato ko?”
“Dahil ilang buwan bago ang aksidente, may lalaki mula sa kumpanya namin na pumunta sa karinderya ninyo.”
Naalala ko.
Isang matandang lalaking biglang inatake sa puso habang kumakain.
Ako ang tumawag ng ambulansya.
Ako rin ang sumama sa kanya dahil mag-isa siya.
“Namatay siya makalipas ang ilang linggo,” sabi ni Rafael. “Pangalan niya si Ernesto Mendoza.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Mendoza?”
“Lolo ko.”
Hindi ako nakapagsalita.
“Bago siya namatay, paulit-ulit niyang kinuwento ang babaeng tumulong sa kanya nang walang hinihinging kapalit. Iniwan niya ang pangalan ng karinderya at sinabing hanapin kita.”
“Para saan?”
Ngumiti siya nang mapait.
“Dahil gusto ka niyang bigyan ng tulong. Pero nang imbestigahan ko ang kalagayan mo, nalaman kong kailangan ng operasyon ng nanay mo at may problema ang kapatid mo.”
Napakagat ako sa labi.
“Bakit hindi ka na lang lumapit?”
“Lumapit ako.”
Doon niya inilabas ang isa pang papel.
Isang photocopy ng tseke.
Nakasulat ang pangalan ko.
Halagang sapat sana para sa operasyon ni Mama.
“Hindi ko ito kailanman nakita.”
“Alam ko.”
Nanigas ako.
“May isang taong humarang bago makarating sa iyo.”
“Sinong tao?”
Hindi siya sumagot agad.
Sa halip ay kinuha niya ang litrato ng babaeng nakasuot ng puting damit—ang babaeng buong tatlong taon kong inakalang fiancée niya.
“Si Camille.”
Parang may bumigat sa dibdib ko.
“Ang mapapangasawa mo.”
“Hindi.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi kami engaged.”
“Pero ang litrato—”
“Engagement party iyon ng kapatid niya. Sinadya niyang gupitin ang larawan para magmukhang kami ang ikakasal.”
Parang pinagsama-sama bigla sa isip ko ang lahat.
“Siya ang nagsulat sa likod?”
Tumango si Rafael.
“At siya rin ang taong ayaw akong makarating sa iyo.”
“Bakit?”
Doon nagbago ang mukha niya.
“Dahil nalaman ng lolo ko na may nawawalang pera sa kumpanya. At bago siya mamatay, may ibinigay siyang ebidensiya sa babaeng tumulong sa kanya.”
Napalunok ako.
“Ako?”
Tumango siya.
“Hindi mo lang alam kung ano ang hawak mo.”
Muling bumuhos nang mas malakas ang ulan.
At sa sandaling iyon, biglang may gumalaw sa loob ng alaala ko.
Isang matandang kamay.
Isang maliit na susi.
At isang pangungusap na halos nakalimutan ko na.
Iha, itago mo ito. May taong darating para kunin ito.
Napatingin ako kay Rafael.
“Ang lumang susi…”
Dahan-dahan siyang tumango.
“Tatlong taon kitang hinanap dahil doon.”
Humakbang siya palapit.
“Pero anim na buwan na ang nakalipas, nang bumalik ang alaala ko…”
Napahinto siya.
“…hindi na ang susi ang dahilan kung bakit pinili kong manatili.”
Tumingin siya kay Lia.
Pagkatapos sa akin.
“Ikaw na.”
BAHAGI 3
Hindi ko alam kung alin ang mas mahirap paniwalaan.
Na hindi pala ako isang estrangherang aksidenteng nakatagpo ni Rafael.
O na bago pa man kami naging “mag-asawa,” may lihim nang nagdurugtong sa buhay namin.
Bumalik kami sa loob ng bahay.
Hindi dahil sinabi niyang bumalik ako.
Kundi dahil nagising si Lia sa bisig ko at nagsimulang umiyak.
“Papa…”
Isang salita lang.
Pero sapat iyon para mabura ang lahat ng lakas kong tumakas.
Agad siyang kinuha ni Rafael.
Parang wala kaming pinag-uusapang kasinungalingan.
Parang hindi nagiba ang mundo namin ilang minuto lang ang nakalipas.
Hinaplos niya ang likod ng bata.
“Nandito si Papa.”
Nakasubsob si Lia sa balikat niya at ilang minuto lang, nakatulog ulit.
Tinitigan ko silang dalawa.
Doon ko naintindihan ang isang bagay na matagal kong pilit hindi tinitingnan.
Maaaring nagsimula sa kasinungalingan ang pamilya namin.
Pero hindi kasinungalingan ang pagmamahal ni Rafael sa anak niya.
Inilagay niya si Lia sa kama bago kami bumaba.
Naupo kami sa kusina kung saan ilang oras lang ang nakalipas ay gumagawa ako ng tinapay.
Nandoon pa ang harina.
Nandoon pa ang mangkok.
Parang naghihintay ang ordinaryong buhay namin na magdesisyon kung babalik pa ba kami rito.
“Sabihin mo lahat,” sabi ko.
At ginawa niya.
Apat na taon na ang nakalipas, bago namatay ang lolo niya, nadiskubre nitong may sistematikong paglilipat ng pera mula sa kumpanya papunta sa ilang pekeng supplier.
Isa sa mga pamilyang sangkot ay pamilya ni Camille.
Dahil may sakit na ang matanda, natakot siyang mawala ang ebidensiya kapag direkta niyang iniwan sa pamilya.
Nang tulungan ko siya sa karinderya, dala niya ang isang maliit na flash drive.
Hindi ko iyon alam.
Ang tanging naalala ko, bago siya isinakay sa ambulansya, iniabot niya sa akin ang maliit na metal na susi.
Akala ko susi lang iyon ng locker.
Sinabi niyang itago ko.
Pagkalipas ng ilang linggo, nakatanggap ako ng tawag mula sa isang hindi kilalang babae.
Nagpakilala itong assistant ng pamilya Mendoza at sinabing may ipapadalang tulong para sa operasyon ng nanay ko.
Hindi dumating ang pera.
Pagkatapos noon, ilang beses may taong nagtanong tungkol sa susi.
Natakot ako.
Kaya itinago ko iyon sa pinakalumang lata sa bahay ng nanay ko at kinalimutan.
Samantala, nalaman ni Rafael ang tungkol sa akin mula sa mga huling bilin ng lolo niya.
Hinahanap niya ako nang gabing maaksidente siya.
“Hindi aksidente ang nangyari?” tanong ko.
Hindi agad siya sumagot.
“May ebidensiya akong may sumunod sa sasakyan ko. Pero hindi ko pa kayang patunayan kung sino ang nag-utos.”
Nanginginig ang mga daliri ko.
“At si Camille?”
“Alam niyang hinahanap kita.”
“Bakit?”
“Dahil alam niyang kapag nahanap ko ang susi, mabubuksan ang safety deposit box kung saan itinago ni Lolo ang original records.”
Napasandal ako.
Kaya pala.
Kaya may nagpadala sa akin ng pekeng litrato.
Kaya may pumigil sa perang dapat makarating kay Mama.
Kaya may gustong mawala si Rafael bago niya ako mahanap.
“Pero bakit hindi ka bumalik sa pamilya mo nang maalala mo ang lahat?”
Ito ang tanong na pinakakinatatakutan kong itanong.
Tumingin siya sa akin.
“Dahil natakot ako.”
Napatawa ako nang mapait.
“Ikaw? Natakot?”
“Oo.”
“Sa akin?”
“Sa sagot mo.”
Hindi ko naintindihan.
Lumapit siya nang kaunti.
“Nang bumalik ang alaala ko anim na buwan na ang nakalipas, ang unang naramdaman ko ay galit.”
Napayuko ako.
“Alam ko.”
“Galit ako dahil nagsinungaling ka.”
Tumango ako.
“Pero kinagabihan, nilagnat si Lia.”
Naalala ko ang gabing iyon.
Halos alas-tres ng madaling-araw kami nagpunta sa clinic.
Ako ang umiiyak.
Si Rafael ang may kargang bata.
“Habang naghihintay tayo sa doktor,” patuloy niya, “nakahawak ka sa kamay ko. Hindi mo alam na naaalala ko na kung sino ako.”
Napatingin ako sa kanya.
“Sabi mo sa akin, ‘Kapag may nangyari kay Lia, hindi ko kakayanin.’”
Napalunok ako.
“At noong gabing iyon, naisip ko—kung aalis ako dahil sa nangyari tatlong taon na ang nakalipas, sino ang talagang pinarurusahan ko?”
Tahimik ako.
“Ikaw?”
Umiling siya.
“Ako.”
Parang may humigpit sa lalamunan ko.
“Dahil ang buhay na kinalakihan ko noon, Andrea… wala roon ang kahit anong katulad ng meron tayo rito.”
Tumingin siya sa maliit na kusina.
“Walang batang kumakalat ng laruan sa sahig. Walang asawang nagagalit dahil mali ang binili kong kamatis. Walang nag-aabang sa akin sa hapag.”
“Hindi mo ako tunay na asawa.”
“Hindi noong una.”
Tumigil siya.
“Pero kailan ba nagiging tunay ang isang pamilya?”
Hindi ako sumagot.
“Sa papel? Sa kung paano nagsimula? O sa bawat araw na pinipili mong bumalik sa parehong tao?”
Naramdaman kong namuo ang luha sa mata ko.
Pero may isang bagay pa.
“Ang babaeng nasa litrato.”
“Si Camille?”
Tumango ako.
“May relasyon ba kayo?”
“Hindi.”
“Totoo?”
“May gusto siyang kasal para pagsamahin ang negosyo ng dalawang pamilya. Hindi ako pumayag.”
“Pero bakit nasa tabi mo siya sa litrato?”
“Dahil magkaibigan ang pamilya namin noon.”
Tumahimik ako.
Pagkatapos ay bigla akong natawa.
Hindi masaya.
Kundi dahil sa sobrang absurd ng lahat.
Tatlong taon kong kinainggitan ang babaeng iyon.
Tatlong taon kong inisip na ninakaw ko ang buhay niya.
Samantalang ang litrato pala mismo ang kasinungalingan.
“Napakatanga ko.”
“Huwag mong sabihin iyan.”
“Sinabi kong asawa mo ako sa ospital!”
“Medyo mahirap ipagtanggol ang parteng iyon.”
Napatingin ako sa kanya.
At sa unang pagkakataon matapos ang buong gabi…
Ngumiti siya.
Napahampas ako sa braso niya.
“Hindi nakakatawa!”
“Oo, hindi.”
Pero tumatawa na rin siya.
At doon ako tuluyang umiyak.
Tinakpan ko ang mukha ko.
“Sorry.”
Isang salita.
Pagkatapos lahat ay lumabas.
“Sorry dahil niloko kita. Sorry dahil hinayaan kitang maniwala. Sorry dahil may mga araw na alam kong dapat kong sabihin sa iyo pero natakot akong mawala ka. At sorry dahil ngayong bumalik ang alaala mo, ang una kong ginawa ay dalhin si Lia at tumakas.”
Hindi siya nagsalita.
Lumapit lang siya.
Pero bago niya ako mahawakan, umatras ako.
“Hindi pa.”
Tumigil siya.
“Kailangan kong malaman kung pinapatawad mo ako dahil naaawa ka sa akin.”
“Hindi.”
“O dahil may anak tayo.”
“Hindi.”
“O dahil gusto mong protektahan ang imahe ng pamilya mo.”
“Andrea.”
Mariing sinabi niya ang pangalan ko.
“Pinapatawad kita dahil nakita ko ang tatlong taon na hindi mo kailangang manatili pero nanatili ka.”
Napatigil ako.
“Kung pera ang habol mo, puwede mong ibenta ang kuwento ko noong unang taon pa lang. Kung yaman ang gusto mo, hindi mo sana ako pinatrabaho sa repair shop para makabayad tayo ng renta.”
Sa kabila ng luha ko, napangiti ako.
“Malaki ang renta.”
“At kuripot ka.”
“Rafael.”
“Point is…” Mahina siyang tumawa. “Hindi kita pinapatawad dahil perpekto ka. Pinapatawad kita dahil alam ko na kung sino ka.”
Sumikip ang dibdib ko.
“At alam mo na rin kung sino ako.”
Hindi ko napigilang itanong:
“Kung ganoon… ano na tayo?”
Tumingin siya sa hagdan kung saan natutulog ang anak namin.
Pagkatapos ay bumalik ang tingin niya sa akin.
“Hindi ko alam kung ano ang tawag mo sa dalawang taong nagsimula sa maling paraan, nagkaanak, halos sirain ng isang lumang corporate conspiracy, at pareho pang sinungaling.”
“Napaka-romantic.”
“Pero may solusyon ako.”
Kinabukasan, hindi kami tumakas.
Sa halip, bumalik kami sa bahay ng nanay ko.
Nandoon pa rin ang lumang lata.
At sa ilalim ng mga lumang resibo at rosaryo…
Nandoon ang susi.
Pagkalipas ng dalawang linggo, binuksan ng abogado ni Rafael ang safety deposit box.
Nasa loob ang financial records, notarized statements ng lolo niya, at mga dokumentong nagpapatunay sa pagnanakaw sa kumpanya.
Hindi kami gumawa ng eksena.
Hindi pumunta si Rafael sa bahay ni Camille para sumigaw.
Hindi rin niya inilabas agad sa social media ang lahat.
Dumaan ang kaso sa mga abogado at tamang proseso.
Makalipas ang ilang buwan, ilang executive ang sinuspinde habang iniimbestigahan, at ang pamilya ni Camille ay tuluyang nawalan ng kontrol sa mga account na sangkot.
Si Camille mismo ang huling beses kong nakita sa lobby ng isang gusali.
Lumapit siya sa akin.
“Akala mo nanalo ka?”
Tiningnan ko siya.
Dati, siguro nanginginig ako.
Pero hindi na ngayon.
“Wala akong laban sa iyo.”
“Kinuha mo si Rafael.”
Umiling ako.
“Hindi bagay ang tao para kunin.”
At iniwan ko siya roon.
Pagkatapos maayos ang pinakamalaking bahagi ng gulo, bumalik si Rafael sa kumpanya.
Pero hindi kami lumipat agad sa malaking bahay ng pamilya niya.
Nanatili kami sa maliit na inuupahang bahay nang halos isang taon pa.
Doon lumaki si Lia.
Doon natuto si Rafael magluto ng adobo nang hindi nasusunog.
Doon rin niya ako inalok ng kasal.
Walang mamahaling restaurant.
Walang reporters.
Walang malaking singsing.
Isang Linggo ng umaga, habang naka-pajama ako at nagwawalis ng cereal na ikinalat ni Lia, lumuhod siya sa sahig.
Akala ko may hinahanap lang siyang laruan.
“Anong ginagawa mo?”
May inilabas siyang simpleng singsing.
Napatigil ako.
“Tatlong taon na ang nakalipas, sinabi mong asawa kita nang hindi ako nagtatanong.”
Napapikit ako.
“Huwag mo nang ipaalala.”
“Ngayon ako naman ang magtatanong.”
Tumayo si Lia sa tabi niya, hawak ang stuffed rabbit.
“Ma, say yes!”
Napatawa ako habang umiiyak.
Tumingala sa akin si Rafael.
“Andrea Santos, this time walang amnesia, walang kasinungalingan, at alam ko eksakto kung sino ka.”
Huminga siya nang malalim.
“Papayag ka bang maging asawa ko?”
Hindi ko agad sinagot.
Pinaghintay ko siya nang sampung segundo.
Para makabawi man lang sa tatlong taong panloloko.
Pagkatapos ay sinabi ko—
“Oo.”
Makalipas ang anim na buwan, ikinasal kami sa isang maliit na simbahan.
Nandoon si Mama.
Nandoon ang kapatid ko, na matagal nang nakabayad ng utang at nagtatrabaho na nang maayos.
At siyempre, nandoon si Lia.
Siya ang flower girl.
Pero kalahati ng bulaklak ay itinapon niya bago pa magsimula ang ceremony.
Habang nakatayo ako sa altar, nakatingin kay Rafael, naalala ko ang unang pagkakataong tinawag ko siyang asawa.
Kasinungalingan iyon.
Pero sa araw na iyon, nang isuot niya ang singsing sa daliri ko at sabihin ang mga pangako niya…
Wala nang kasinungalingan.
Pagkatapos ng kasal, bumulong siya:
“Mrs. Mendoza.”
Napangiti ako.
“Sigurado ka bang hindi ka na naman nawalan ng memorya?”
Tumawa siya.
At hinawakan ang kamay ko.
“Kung mawala man ulit…”
Lumapit siya sa tainga ko.
“…ikaw pa rin ang una kong hahanapin.”
Sa labas ng simbahan, naghihintay si Lia, tumatalon habang sumisigaw:
“Mama! Papa! Bilis!”
Magkahawak-kamay kaming lumabas.
Walang habulan.
Walang lihim.
Walang takot na kapag bumalik ang alaala niya ay mawawala ang lahat.
Dahil sa wakas, naintindihan ko—
Ang pinakamagandang bahagi ng kuwento namin ay hindi ang tatlong taong nakalimutan ni Rafael.
Kundi ang araw na naalala niya ang lahat…
At pagkatapos malaman ang buong katotohanan tungkol sa akin,
pinili niya pa ring manatili.
