Alas-una ng madaling-araw, bigla akong hinila ng asawa ko mula sa kama at pinilit akong tumakas sa gusali nang hindi lumilingon; pagsapit ng umaga, ibinalita na walang natirang buhay sa buong lugar—pero ang huling sinabi niya ang tunay na nagpanginig sa buong katawan ko.
Alas-una ng madaling-araw, bigla akong hinila ng asawa ko mula sa kama at pinilit akong tumakas sa gusali nang hindi lumilingon; pagsapit ng umaga, ibinalita na walang natirang buhay sa buong lugar—pero ang huling sinabi niya ang tunay na nagpanginig sa buong katawan ko.
Bahagi 1
Alas-dos trese ng madaling-araw nang biglang hilahin ng asawa kong si Adrian ang kumot at halos kaladkarin ako pabangon mula sa kama.
“Magbihis ka. Kailangan nating makaalis dito bago mag-alas dos y medya.”
Antok na antok pa ako noon at ang una kong naisip ay baka tuluyan na siyang nabaliw.
Pero nang makita ko ang malaking backpack na nakahanda na sa tabi ng pinto, agad nawala ang antok ko.
May perang cash sa loob.
Mga dokumento.
Gamot.
Dalawang bote ng tubig.
“Adrian… kailan mo pa inihanda ang lahat ng ito?”
Hindi siya sumagot.
Sa halip, kinuha niya ang cellphone ko, tinanggal ang SIM card, binali iyon sa dalawa, saka inihulog sa basong may tubig.
Nanigas ako.
“Anong ginagawa mo?”
Tumingala si Adrian.
Maputlang-maputla ang mukha ng lalaking anim na taon ko nang katabi matulog gabi-gabi.
“Mara, mula ngayon, kahit marinig mong may tumawag sa pangalan mo mula sa likod… huwag kang lilingon.”
Napatawa ako dahil sa sobrang kaba.
“Ano bang pinagsasasabi mo?”
Sakto namang may tatlong katok na umalingawngaw mula sa hallway.
Tok.
Tok.
Tok.
Biglang nanigas ang buong katawan ni Adrian.
Itinaas niya ang isang daliri sa labi.
Mula sa labas, narinig ko ang boses ng isang matandang babae.
“Mara… pagbuksan mo naman ako.”
Kilala ko agad ang boses.
Si Aling Marites mula sa unit sa tapat namin.
Isang biyuda na mahigit animnapung taong gulang, palaging nagdadala sa amin ng pancit at bibingka tuwing may okasyon.
Awtomatiko akong lumapit sa pinto.
Agad akong hinawakan ni Adrian sa braso.
“Huwag mong bubuksan.”
“Pero si Aling Marites iyon.”
“Wala na siya sa labas.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa likod ko.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
Hindi siya sumagot.
Muling narinig ang boses ni Aling Marites.
Sa pagkakataong iyon, tila nakadikit na mismo sa pinto.
“Mara…”
“Nadapa ako.”
“Pakiusap, tulungan mo ako.”
Yumuko ako at tumingin sa siwang sa ilalim ng pinto.
Walang anino.
Kahit bukas naman ang ilaw sa hallway.
Bumilis nang bumilis ang tibok ng puso ko.
Hinila ako ni Adrian patungo sa balkonahe.
“Hindi tayo dadaan sa elevator. Hindi rin sa main hallway.”
“Sa emergency stairs tayo sa likod.”
“Pero kailangan nating dumaan sa tapat ng unit ni Aling Marites!”
“Hindi.”
Diretso niya akong tiningnan.
“Tatlong araw nang walang tao sa unit niya.”
Parang tumigil ang paghinga ko.
Tatlong araw na ang nakalipas, sinabi sa akin ni Aling Marites na uuwi siya sa probinsiya para dumalo sa isang family gathering.
Kung wala siya rito…
Sino ang nasa labas ng pinto namin?
Tok.
Tok.
Tok.
“Mara.”
Biglang nagbago ang boses sa labas.
Hindi na iyon boses ni Aling Marites.
Boses na iyon ng sarili kong ina.
“Anak, pagbuksan mo si Mama.”
Nanghina ang tuhod ko.
Nakatira ang nanay ko sa isang probinsiyang mahigit apat na oras ang biyahe mula sa amin.
Tinakpan agad ni Adrian ang bibig ko bago pa ako makasigaw.
“Takbo.”
Binuksan niya ang maliit na pinto papunta sa maintenance passage sa likod ng unit.
Dahan-dahan kaming dumaan sa madilim na corridor, saka bumaba sa emergency staircase.
Mula sa likod namin, biglang umalingawngaw ang malakas na kalabog sa pintuan ng apartment.
BANG!
Parang may kung anong sumalpok nang buong lakas mula sa kabilang panig.
Mas mabilis akong hinila ni Adrian pababa.
Mula ikalabindalawang palapag hanggang ikapito, walang nangyari.
Pero pagsapit namin sa ikaanim na palapag, may narinig kaming batang umiiyak.
May batang lalaki na nakaupo sa gitna ng landing.
Kilala ko siya.
Si Nico.
Anak ng mag-asawang nakatira sa ikawalong palapag.
Nakatalikod siya sa amin, suot ang asul niyang pajama.
“Nico?”
Pagkasabi ko pa lang ng pangalan niya, mariing hinigpitan ni Adrian ang hawak sa kamay ko.
Dahan-dahang lumingon ang bata.
Kinagat ko ang labi ko para hindi mapasigaw.
Normal ang mukha niya.
Pero diretso ang tingin niya kay Adrian.
“Tito Adrian.”
Ngumiti siya.
“Tatakas ka na naman?”
Namutla si Adrian.
Bigla akong napalingon sa asawa ko.
“Na naman?”
Hindi siya sumagot.
Hinila lang niya ako pababa ng hagdan.
Mula sa likod, patuloy ang mahinang halakhak ng bata.
“Noong nakaraan, iniwan mo rin silang lahat.”
“Ngayon ba, iiwan mo rin ang asawa mo?”
Parang may malakas na suntok na tumama sa dibdib ko.
“Adrian!”
Hindi siya huminto.
Nakarating kami sa parking lot nang alas-dos bente-siyete.
Isinakay niya ako sa passenger seat, pinaandar ang sasakyan, at mabilis na lumabas ng compound.
Hindi ko napigilan ang sarili ko.
Lumingon ako.
Naka-on ang mga ilaw sa ikalabindalawang palapag.
May mga taong nakatayo sa likod ng bawat bintana.
Lahat sila hindi gumagalaw.
Tahimik.
At nakatingin sa sasakyan namin habang papalayo.
Pero ang talagang nagpalamig sa buong katawan ko ay ang mismong unit namin.
Sa likod ng salamin ng bedroom window, may dalawang pigura.
Isang lalaki.
Isang babae.
Kamukhang-kamukha namin ni Adrian.
“Huwag kang tumingin!”
Sumigaw si Adrian at malakas na hinampas ang rearview mirror.
Lumampas ang sasakyan namin sa gate.
Sa sumunod na halos dalawang oras, hindi na siya nagsalita.
Malapit nang sumikat ang araw nang huminto kami sa isang gasolinahan sa gilid ng highway.
Pumasok si Adrian para bumili ng kape.
Naiwan akong mag-isa sa sasakyan.
Biglang nag-vibrate ang isang spare phone na iniwan niya sa glove compartment.
May lumabas na mensahe.
Walang pangalan ng sender.
Isang litrato lang.
Binuksan ko iyon.
Larawan iyon ni Adrian apat na taon na ang nakararaan.
Nakatayo siya sa harap ng mismong condominium na tinakasan namin.
May pito pang taong katabi niya.
Pare-pareho silang may suot na ID ng isang security company.
Sa ibaba ng larawan, may nakasulat:
“Experimental Surveillance Team – Night Shift 3.”
Hindi ko kailanman nalaman na nagtrabaho si Adrian sa ganitong bagay.
Nag-scroll ako pababa.
May isa pang file.
Isang audio recording.
Nanginginig ang mga daliri ko nang pindutin ko iyon.
Boses ni Adrian ang narinig ko.
Mas bata.
Mas takot.
“Huwag hayaang makita ng mga residente ang sarili nilang kopya.”
“Kapag nagsimula ang proseso, kailangan silang mailikas bago mag-alas dos y medya.”
“Kapag hindi mailikas ang lahat…”
Tumahimik siya nang ilang segundo.
Pagkatapos ay nagsalita muli.
“Ang C-17 lang ang dapat iligtas.”
Napatigil ako.
Biglang bumukas ang pinto ng sasakyan.
Nakatayo si Adrian sa labas.
Nahulog sa lupa ang hawak niyang kape.
Tumingin siya sa cellphone sa kamay ko.
Saka sa akin.
Itinaas ko ang screen.
“Sino ang C-17?”
Namutla ang labi niya.
Kinuha ko ang identification card na isiniksik niya sa backpack ko.
Binaliktad ko iyon.
Sa pinakailalim, may napakaliit na code na hindi ko kailanman napansin sa lahat ng taon na hawak ko ang ID na iyon.
C-17.
Hindi ako makahinga.
“Adrian…”
“Bakit may ganitong code sa ID ko?”
Lumapit siya at sinubukang kunin ang cellphone.
Umatras ako hanggang mapasandal sa pinto ng sasakyan.
“At bakit sinabi mo sa recording na ako lang ang dapat iligtas?”
Huminto siya.
Diretso ko siyang tinitigan.
“Hindi aksidente ang nangyari sa mga taong nasa gusaling iyon, tama?”
Tahimik pa rin siya.
Napasigaw ako.
“Alam mo na ang lahat mula pa sa simula!”
Sakto namang muling nag-vibrate ang cellphone sa kamay ko.
Awtomatikong bumukas ang isang live video.
Kuha iyon mula sa CCTV sa hallway ng condominium.
Dose-dosenang residente ang nakatayo sa labas ng unit namin.
Nakapila sila.
Walang gumagalaw.
Walang nagsasalita.
Mula sa gitna ng grupo, dahan-dahang lumabas ang isang babae.
Tinitigan ko siya.
Parang nangalay ang buong anit ko sa takot.
Kamukhang-kamukha ko siya.
Parehong buhok.
Parehong pajama.
Maging ang maliit na nunal sa ilalim ng baba ko ay mayroon din siya.
Tumingala ang babae sa camera.
At ngumiti.
Mula sa cellphone, isang distorted na boses ang nagsalita.
“Nakatakas na ang subject C-17 mula sa containment zone.”
“Simulan ang retrieval.”
Dahan-dahan akong tumingala.
Sa labas ng gasolinahan, biglang huminto ang lahat.
Ang cashier.
Ang truck driver.
Isang lalaking nagkakarga ng gasolina.
Isa-isa silang lumingon patungo sa sasakyan namin.
Agad na ni-lock ni Adrian ang mga pinto.
Pero huli na.
Lumapit ang lalaking pinakamalapit sa amin.
Yumuko siya sa tapat ng bintana.
Hindi ko kilala ang mukha niya.
Pero nang magsalita siya…
Boses ko ang lumabas sa bibig niya.
“Adrian.”
“Hanggang saan mo pa balak dalhin ang orihinal?”
Bahagi 2
“Hanggang saan mo pa balak dalhin ang orihinal?”
Parang tumigil ang oras.
Nakatayo sa labas ng bintana ang lalaking hindi ko kilala, pero boses ko ang lumalabas sa bibig niya.
Hindi ako makahinga.
Biglang pinaandar ni Adrian ang sasakyan.
“Yumuko ka!”
Bago pa ako makakilos, inapakan niya ang silinyador.
Umatras nang mabilis ang kotse, muntik nang tamaan ang lalaking nakatayo sa tabi namin, saka kumabig si Adrian patungo sa exit ng gasolinahan.
Pero hindi tumabi ang mga tao.
Ang cashier.
Ang truck driver.
Ang dalawang lalaking kanina lamang ay nag-uusap habang nagkakape.
Sabay-sabay silang humarap sa amin.
Walang emosyon ang kanilang mga mukha.
Parang naghihintay lamang sila.
“Adrian, ano sila?”
“Huwag kang tumingin sa kanila!”
“Ano sila?!”
“Hindi sila ang problema!”
Napalingon ako sa kanya.
“Ano?”
Mahigpit niyang hawak ang manibela.
“Ang problema ay kung ano ang kumokontrol sa kanila.”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
Lumabas kami ng gasolinahan at muling humarurot sa highway.
Sa rearview mirror, nakita kong nakatayo pa rin ang mga taong iyon.
Hindi sila humahabol.
Hindi sila kumikilos.
Pero lahat sila nakatingin sa amin.
“Sabihin mo na sa akin ang totoo.”
Hindi sumagot si Adrian.
“Anim na taon kitang asawa.”
Nanginginig na ang boses ko.
“Kung may karapatan man akong malaman kung bakit may babaeng kamukhang-kamukha ko sa apartment natin, ngayon mo sabihin.”
Mahabang katahimikan ang namagitan sa amin.
Pagkatapos ay marahan siyang nagsalita.
“Apat na taon bago kita nakilala, sumali ako sa isang private research project.”
Napakunot-noo ako.
“Research?”
“Hindi security company ang kompanyang nasa litrato. Front lang iyon.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ang totoong proyekto ay tungkol sa behavioral replication.”
Hindi ko naintindihan.
Ipinaliwanag niya.
Nagsimula raw iyon bilang isang emergency-response system.
Gumawa ang grupo nila ng network na kayang mag-aral ng kilos, boses, ugali, facial expressions at desisyon ng mga tao mula sa surveillance data.
Layunin nitong makabuo ng digital predictions kung paano kikilos ang isang tao sa oras ng sakuna.
Pero lumampas sila sa dapat nilang gawin.
“Natuto ang system gumawa ng mga kopya,” sabi niya.
“Hindi totoong tao noong una. Mga projection lang. Voice simulation. Deepfake. Automated devices.”
“Pero iyong nakita ko…”
“Hindi ko rin alam kung paano umabot sa ganito.”
Napapikit siya sandali.
“Umalis ako sa proyekto nang magkaroon ng unang insidente.”
Naalala ko ang sinabi ni Nico.
Noong nakaraan, iniwan mo rin silang lahat.
“May namatay?”
Hindi siya sumagot agad.
“May pitong nawawala.”
Napalunok ako.
“At ikaw ang nakaligtas.”
Tumango siya.
“Dahil tumakbo ako.”
Mas masakit ang sumunod niyang sinabi.
“Simula noon, araw-araw kong iniisip na duwag ako.”
Tahimik akong napatingin sa kanya.
“Pero ano ang kinalaman ko?”
Biglang humigpit ang panga niya.
“C-17.”
Napatingin ako sa ID na hawak ko.
“Hindi ikaw ang experiment, Mara.”
“Kung ganoon, ano ako?”
“Ang susi para patayin ito.”
Nanlamig ako.
Sinabi ni Adrian na bago siya umalis sa proyekto, nagtanim ang isang researcher ng emergency shutdown key sa isang ordinaryong civilian identity record upang hindi ito mahanap ng kumpanya.
Hindi pangalan ang C-17.
Isa iyong authorization code.
“Bakit nasa akin?”
“Dahil ang researcher na gumawa noon…”
Huminga siya nang malalim.
“…ay ang tatay mo.”
Parang may sumabog sa loob ng ulo ko.
“Patay ang tatay ko noong bata pa ako.”
“Iyon ang sinabi sa iyo.”
Napaatras ako sa upuan.
Bago pa ako makapagtanong, tumunog ang spare phone.
May bagong mensahe.
C-17, return voluntarily. No civilian harm required.
Kasunod noon ay isang larawan.
Napatakip ako sa bibig.
Nanay ko.
Nakaupo siya sa sala ng bahay niya.
Mukhang ligtas.
Pero sa likod niya…
may isang babaeng nakatayo.
Kamukhang-kamukha ko.
“Adrian…”
Agad niyang nakita ang larawan.
Biglang nagbago ang mukha niya.
“Hindi tayo pupunta sa safe house.”
“Ano?”
Kumaliwa siya sa susunod na exit.
“Tatapusin natin ito.”
“Saan tayo pupunta?”
Tumingin siya sa akin.
Sa unang pagkakataon buong gabi, nawala ang takot sa mga mata niya.
Napalitan iyon ng determinasyon.
“Sa lugar kung saan nagsimula ang lahat.”
Bahagi 3
Mahigit isang oras pa kaming nagmaneho bago huminto si Adrian sa harap ng isang lumang compound sa labas ng lungsod.
Walang pangalan ang gusali.
Walang karatula.
Tanging mataas na bakod, kalawangin na gate at isang guardhouse na matagal nang walang tao.
“Dito?”
Tumango siya.
“Dito nangyari ang unang insidente.”
Lumabas kami ng sasakyan.
May unang liwanag na ng umaga sa langit, pero mas nakakatakot ang lugar dahil malinaw ko nang nakikita ang abandonadong gusali.
Basag ang ilang bintana.
May mga damong tumubo sa semento.
Pero nang lumapit kami sa pangunahing pinto, bigla itong bumukas nang kusa.
Napaatras ako.
“Alam nilang nandito tayo.”
“Matagal na.”
Pumasok kami.
Sa loob, halos walang ilaw.
Tanging pulang emergency lights ang kumikislap sa kisame.
Habang naglalakad kami, may mga monitor sa dingding na isa-isang bumukas.
Sa unang screen, nakita ko ang apartment namin.
Sa pangalawa, ang gasolinahan.
Sa pangatlo…
ako.
Batang-bata pa.
Siguro pito o walong taong gulang.
Hawak ko ang kamay ng isang lalaki.
Hindi ko malinaw na maalala ang mukha niya.
Pero alam kong siya ang ama ko.
Napahinto ako.
“Hindi…”
Lumapit ako sa screen.
Sa video, yumuko sa akin ang lalaki at may isinabit na maliit na pendant sa leeg ko.
Parehong pendant na itinago ng nanay ko sa lumang kahon at ibinigay sa akin noong ikasal ako.
“Adrian…”
“Kailangan natin iyon.”
Napahawak ako sa leeg ko.
Wala roon ang pendant.
“Nasa bahay.”
Umiling si Adrian.
“Kinuha ko bago tayo umalis.”
Binuksan niya ang bulsa ng jacket.
Nandoon ang maliit na bilog na pendant.
Napatitig ako sa kanya.
“Kaya nakahanda na ang bag.”
Tumango siya.
“Tatlong linggo na akong nakakatanggap ng signal mula sa lumang network.”
“At wala kang sinabi sa akin?”
“Akala ko kaya kong ayusin nang hindi ka nadadamay.”
Napatawa ako nang mapait.
“Talagang mahusay kang gumawa ng desisyon para sa asawa mo.”
Napayuko siya.
“Alam ko.”
Bago pa kami makapagsalita pa, bumukas ang lahat ng monitor.
Sabay-sabay.
Dose-dosenang mukha ang lumitaw.
Mga residente ng condominium.
Ang cashier.
Ang truck driver.
Si Nico.
Si Aling Marites.
At sa gitna…
ako.
Ang isa pang Mara.
Ngumiti siya.
“Welcome home, C-17.”
Hindi na distorted ang boses niya.
Eksaktong boses ko.
“Hindi ako taga-rito.”
“Hindi ikaw.”
Ngumiti siya lalo.
“Pero ang access key mo ay amin.”
Biglang namatay ang mga ilaw.
Hinawakan ni Adrian ang kamay ko.
“Takbo!”
Tumakbo kami sa mahabang corridor.
Parang kabisado niya ang bawat liko.
Sa dulo, may metal door.
Ipinatong niya ang lumang ID card niya sa scanner.
Pula.
Tinangka niyang muli.
Pula pa rin.
“Hindi gumagana.”
May narinig kaming mga yabag mula sa likod.
Marami.
Sabay-sabay.
Dahan-dahang lumalapit.
“Adrian…”
“Subukan mo iyong pendant.”
Ipinasok ko ang pendant sa maliit na puwang sa tabi ng scanner.
Isang berdeng ilaw ang umilaw.
Bumukas ang pinto.
Pumasok kami at isinara iyon.
Sa loob ay isang malaking server room.
Daan-daang makina ang nakahilera.
Sa gitna, may lumang console.
At sa ibabaw nito ay isang sulat-kamay na papel.
FOR C-17 ONLY.
Nanginginig kong binuksan iyon.
Sulat ng ama ko.
Mara, kung binabasa mo ito, ibig sabihin nabigo kaming pigilan ang system.
Napuno ng luha ang mga mata ko.
Hindi ka eksperimento. Hindi ka kopya. Hindi ka ginawa rito.
Ikaw ang anak ko.
Napahawak ako sa mesa.
Parang iyon lamang ang pangungusap na kailangan kong marinig matapos ang lahat ng nangyari.
Nagpatuloy ako.
Ginamit ko ang identity mo bilang huling human authorization dahil ikaw lang ang taong wala sa database noong panahong iyon.
Kung dumating ang araw na kailangan itong patayin, may dalawang pagpipilian.
Una: burahin ang buong system.
Ikalawa: ilipat ang core sa isang bagong host.
Napatingin ako kay Adrian.
“Host?”
Namula ang mga mata niya.
“Huwag mong piliin iyon.”
Sa monitor, biglang lumitaw ang mukha ng isa pang Mara.
“Kapag binura mo kami, mawawala rin ang lahat ng taong kinopya namin.”
“Hindi kayo sila.”
“Sino ang makakapagsabi?”
Sunod-sunod na lumitaw ang mga mukha sa screen.
May mga umiiyak.
May tumatawag sa pangalan ng pamilya nila.
May mga boses na nagsasabing ayaw nilang mawala.
Napaatras ako.
“Ginagamit nila ang alaala ng mga tao para pigilan ka,” sabi ni Adrian.
Pero mahirap balewalain.
Isa sa mga monitor ang nagpakita kay Aling Marites.
“Mara, hija…”
Umiyak siya.
“Takot ako.”
Pumikit ako.
Naalala ko ang tunay na Aling Marites.
Ang paraan niyang tumawa.
Ang pagdadala niya ng pagkain.
Ang pagtawag niya sa akin tuwing may bagyo para itanong kung okay kami.
“Kung burahin ko ang system, ano ang mangyayari sa mga totoong tao?”
Sumagot si Adrian.
“Kung buhay pa sila, wala.”
“Kung hindi?”
Tahimik siya.
Alam ko na ang sagot.
Wala nang babalik.
Napaluha ako.
Pero pagkatapos ay naalala ko ang nanay ko.
Ang mga residenteng posibleng susunod.
Ang mga taong kayang gayahin ng system.
Hindi ko maaaring hayaang kumalat iyon dahil lamang natatakot akong bitawan ang mga kopya.
Inilagay ko ang palad ko sa scanner.
Lumabas ang mensahe:
CONFIRM TOTAL SHUTDOWN?
Bago ko pindutin, biglang bumukas ang pinto.
May taong pumasok.
Si Adrian.
Napalingon ako sa lalaking katabi ko.
Dalawa na sila.
Parehong mukha.
Parehong damit.
Parehong sugat sa kaliwang kamay.
Nawala ang kulay sa mukha ko.
“Hindi…”
Ang Adrian na nasa pintuan ay hingal na hingal.
“Mara, lumayo ka sa kanya!”
Napatingin ako sa katabi ko.
“Ano’ng sinasabi niya?”
Sumigaw ang nasa pintuan.
“Hindi ako ang kasama mong pumasok dito!”
Parang nagyelo ang dugo ko.
Ang lalaking katabi ko ay dahan-dahang ngumiti.
“Pindutin mo na, Mara.”
Umatras ako.
“Adrian?”
Pareho silang sumagot.
“Ako ito.”
Hindi ko alam kung sino ang tunay.
Lumapit ang nasa pintuan.
“May sikreto tayong dalawa na walang ibang nakakaalam.”
“Tumigil ka!” sigaw ng isa.
Pero nagsalita ang nasa pintuan.
“Noong unang anniversary natin, nasunog mo ang sinigang dahil nakatulog ka habang hinihintay ako.”
Nanlaki ang mga mata ko.
Totoo iyon.
Walang ibang nakakaalam.
Ngumiti ang katabi ko.
“Ako rin alam ko iyon.”
Nawala ang pag-asa ko.
Siyempre.
Kung kayang kopyahin ng system ang alaala…
alam din nito.
Biglang may naalala ako.
Hindi alaala.
Isang bagay na hindi maaaring nasa data.
Lumapit ako sa dalawang lalaki.
“Tingnan ninyo ako.”
Pareho silang tumingin.
“Adrian, noong gabing nag-propose ka sa akin, ano ang sinabi ko bago ako sumagot ng oo?”
Ang nasa pintuan agad sumagot.
“Sinabi mong, ‘Sigurado ka ba? Mahirap akong pakisamahan.’”
Tama.
Pero hindi ako gumalaw.
Tumingin ako sa isa.
Ngumiti siya.
“Iyon din.”
Umiling ako.
“Mali.”
Pareho silang natigilan.
Hindi iyon ang totoong tanong.
Lumapit ako sa Adrian na nasa pintuan.
“Hindi ko sinabi iyon bago ako sumagot.”
Napuno ng luha ang mga mata niya.
Sinagot niya nang mahina:
“Umubo ka.”
Napatawa ako habang umiiyak.
“Tapos sinabi mong may kanin sa ngipin ko.”
Tumawa rin siya.
“Kaya hindi mo ako sinagot nang halos isang minuto.”
Ang isa pang Adrian biglang nagbago ang mukha.
Dahil ang sandaling iyon ay hindi nakuhanan ng camera.
Walang cellphone.
Walang recording.
Isang pribadong sandali lamang naming dalawa.
Tumakbo ako patungo sa tunay kong asawa.
Sa parehong segundo, sumugod ang kopya.
Sinipa ni Adrian ang upuan papunta rito.
Bumagsak ito.
“Pindutin mo!”
Tumakbo ako sa console.
Inilagay ko ang kamay ko sa scanner.
CONFIRM TOTAL SHUTDOWN?
“YES.”
Umalingawngaw ang isang matinis na tunog.
Lahat ng monitor sabay-sabay nag-flash.
Ang kopya ni Adrian napasigaw.
Hindi tulad ng tunog ng tao.
Isa iyong halo-halong boses ng daan-daang tao.
“C-17! STOP!”
Hinawakan ako ng tunay na Adrian at hinila palayo.
Nagsimulang mamatay ang mga server.
Isa.
Dalawa.
Sampu.
Isang buong hilera.
Ang mga mukha sa screen isa-isang naglaho.
Bago mawala ang huling monitor, lumitaw muli ang mukha ng babaeng kamukha ko.
Hindi na siya nakangiti.
Tumingin siya sa akin.
Sa huling segundo, mahina niyang sinabi:
“Kung ikaw ang orihinal…”
“…bakit may alaala kang hindi kailanman nangyari?”
Namatay ang screen.
Kadimlan.
Napatigil ako.
Pero hindi na ako pinayagang mag-isip ni Adrian.
“Kailangan nating umalis!”
May emergency alarm na tumunog.
Tumakbo kami palabas.
Sa labas ng compound, sumisikat na ang araw.
Huminto kami sa gitna ng damuhan.
Pareho kaming hingal.
Pagkatapos ng ilang segundo, yumakap sa akin si Adrian.
Mahigpit.
Parang anim na taon niyang pinigilan ang yakap na iyon.
“Sorry.”
Iyon lang ang sinabi niya.
Hindi ko siya agad niyakap pabalik.
Galit pa rin ako.
Takot.
Nalilito.
Pero buhay kami.
At sa wakas, hindi na siya tumatakbo nang mag-isa.
Makalipas ang ilang oras, nakontak namin ang mga awtoridad sa pamamagitan ng isang taong pinagkakatiwalaan ni Adrian.
Natagpuan ang maraming residente ng condominium sa isang abandoned service area sa ilalim ng gusali.
Buhay sila.
Nalilito.
Walang malinaw na alaala sa nangyari noong gabing iyon.
Kasama roon si Nico.
At si Aling Marites.
Ang ilan sa mga taong unang naiulat na nawawala ay nakauwi rin.
Hindi lahat.
May mga pangalan pa ring hindi natagpuan.
At iyon ang bahaging hindi kailanman naging masayang wakas.
Pero hindi na kami nagsinungaling sa kanilang mga pamilya.
Ibinigay ni Adrian ang lahat ng file na itinago niya sa loob ng maraming taon.
Ang mga pangalan.
Mga recording.
Mga dokumento.
Lahat.
Makalipas ang ilang buwan, tuluyang isinara ang kumpanyang nasa likod ng proyekto.
May mga taong inaresto.
May mga kasong binuksan.
At sa unang pagkakataon mula nang makilala ko si Adrian, nakita kong natutulog siya nang hindi nagigising sa bawat maliit na tunog.
Pinakamahirap sabihin kay Mama ang tungkol sa ama ko.
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay inilabas niya ang isang lumang kahon.
May mga sulat doon.
Lahat galing sa tatay ko.
Hindi niya itinapon.
Hindi niya lang kayang ibigay sa akin noon.
Sa huling sulat, may isang pangungusap.
Kung dumating ang araw na malaman ni Mara ang lahat, sabihin mong ang pinakamahalagang bagay na iniwan ko sa kanya ay hindi ang code.
Kundi ang karapatang pumili kung sino siya.
Umiyak ako nang mabasa iyon.
Doon ko naintindihan.
Hindi mahalaga kung gaano karaming mukha ko ang nagawa ng system.
Hindi mahalaga kung gaano karaming boses ang kaya nitong gayahin.
Ang isang tao ay hindi lamang koleksiyon ng alaala.
Hindi lamang mukha.
Hindi lamang data.
Tayo ang mga desisyong ginagawa natin kapag walang ibang nakatingin.
Makalipas ang isang taon, lumipat kami ni Adrian sa isang maliit na bahay malapit sa dagat.
Walang elevator.
Walang CCTV sa loob.
Walang smart lock.
Tuwing gabi, bago matulog, mano-mano niyang chine-check ang pinto nang dalawang beses.
Noong una, natatakot pa rin ako kapag may kumakatok nang dis-oras ng gabi.
Pero unti-unti ring bumalik sa normal ang buhay namin.
Isang umaga, habang nagluluto ako ng almusal, lumapit si Adrian mula sa likod at niyakap ako.
“Hindi ka na ba galit sa akin?”
“Galit pa rin.”
“Hanggang kailan?”
“Mga dalawampung taon.”
Tumawa siya.
“Pwede bang bawasan?”
“Depende.”
“Sa?”
“Kung huhugasan mo ang mga plato.”
Tahimik siyang kumuha ng sponge.
Napatawa ako.
Sa simpleng sandaling iyon, bigla kong naramdaman kung gaano kasarap ang ordinaryong buhay.
Walang humahabol.
Walang code.
Walang kopya.
Kami lang.
Makalipas ang ilang buwan, nalaman kong buntis ako.
Nang ipakita ko kay Adrian ang pregnancy test, halos limang minuto siyang walang masabi.
Pagkatapos ay umiyak siya.
Hindi iyong tahimik na luha na dati niyang itinatago.
Talagang umiyak siya.
At sa unang pagkakataon, ang lalaking minsang gumising sa akin sa kalagitnaan ng gabi para tumakas ay lumuhod sa harap ko dahil sa isang bagay na gusto niyang hintayin.
Hinawakan niya ang tiyan ko.
“Hindi ko siya hahayaang matakot sa mga kasalanan ko.”
Hinawakan ko ang mukha niya.
“Hindi natin siya palalakihin sa takot.”
“Tuturuan natin siyang humarap.”
Lumipas ang panahon.
Unti-unting naging kuwento na lamang ang gabing iyon.
Masakit.
Pero tapos na.
Hanggang isang gabi, ilang araw bago ipanganak ang anak namin, nagising ako nang alas-dos trese ng madaling-araw.
Napaupo ako.
Tahimik ang bahay.
Mahimbing ang tulog ni Adrian sa tabi ko.
May narinig akong tatlong katok sa bintana.
Tok.
Tok.
Tok.
Nanigas ako.
Dahan-dahan akong lumingon.
Walang tao.
Tanging sarili kong repleksiyon sa salamin.
Huminga ako nang malalim.
Lumapit ako.
Sa labas, dagat lang at madilim na langit.
Wala nang iba.
Pagbalik ko sa kama, napansin kong gising na si Adrian.
“May narinig ka?”
Tumango ako.
Agad siyang bumangon.
Pero hinawakan ko ang kamay niya.
“Huwag.”
Tumingin siya sa akin.
Ngumiti ako.
“Hindi na tayo tatakbo.”
Ilang segundo siyang tahimik.
Pagkatapos ay ngumiti rin.
Humiga kami.
Magkahawak ang kamay.
At sa unang pagkakataon, kahit may katok sa dilim, hindi ako natakot.
Dahil alam kong kung ano man ang naghihintay sa labas, hindi na kami haharap dito bilang dalawang taong nagtatago ng sikreto sa isa’t isa.
Magkasama na kami.
Pumikit ako.
Sa kabilang kuwarto, ang maliit na crib na inihanda namin para sa anak namin ay tahimik na naghihintay.
At bago tuluyang makatulog, naramdaman kong gumalaw ang sanggol sa tiyan ko.
Mahina.
Buhay.
Totoo.
Napangiti ako.
Sa mundong minsang pinuno ng mga kopya, sa wakas ay may isang bagong buhay na hindi kailangang patunayan kung siya ba ang orihinal.
Sapat nang mahal namin siya.
At sa pagkakataong iyon, sapat na rin iyon para sa akin.
