Tatlong beses dinala ng kababata ng boyfriend ko ang mga tao sa opisina para “hulihin ang third party,” kaya sunod-sunod akong nawalan ng trabaho. Nang tumawag ako ng pulis, bigla niyang inilabas ang marriage certificate—pero ang mensahe ni Mama pagkatapos noon ang tunay na nagpanginig sa akin.

Tatlong beses dinala ng kababata ng boyfriend ko ang mga tao sa opisina para “hulihin ang third party,” kaya sunod-sunod akong nawalan ng trabaho. Nang tumawag ako ng pulis, bigla niyang inilabas ang marriage certificate—pero ang mensahe ni Mama pagkatapos noon ang tunay na nagpanginig sa akin.

Tatlong beses dinala ng kababata ng boyfriend ko ang mga tao sa opisina para “hulihin ang third party,” kaya sunod-sunod akong nawalan ng trabaho. Nang tumawag ako ng pulis, bigla niyang inilabas ang marriage certificate—pero ang mensahe ni Mama pagkatapos noon ang tunay na nagpanginig sa akin.

Bahagi 1

Noong araw na pumirma ako ng probationary contract sa media company na apat na taon ko nang pinapangarap mapasukan, sinabi ko sa sarili ko na sa pagkakataong ito, magsisimula na talaga akong muli.

Bumili pa ako ng bagong damit, gumising nang alas-singko ng umaga para mag-ayos, at nag-message pa sa boyfriend ko.

— Mamayang gabi, gusto kong kumain tayo sa dati nating pinupuntahan. May magandang balita akong sasabihin sa iyo.

Isang salita lang ang sagot niya.

— Sige.

Hindi ko iyon pinansin.

Dahil noong mga sandaling iyon, talagang akala ko ay unti-unti nang magiging maayos ang buhay ko.

Hanggang alas-nuwebe y medya ng umaga.

Biglang pumasok sa lobby ng kumpanya ang pito o walong tao.

Ang babaeng nasa unahan ay nakasuot ng puting dress, bahagyang kulot ang buhok, at may hawak na cellphone habang naka-livestream.

Pagkakita niya sa akin, agad niya akong itinuro.

— Siya iyon!

— Siya ang babaeng mahilig sumira ng pamilya ng iba!

Biglang natahimik ang buong lobby.

Parang nanigas ang dugo ko.

Nakilala ko agad siya.

Si Bianca.

Ang childhood friend ng boyfriend ko na palagi niyang tinatawag na “little sister.”

Ikatlong beses na itong pinuntahan niya ako sa pinagtatrabahuhan ko.

Noong unang beses, nagdala siya ng funeral flowers sa dati kong opisina at sinabi sa lahat na inagaw ko raw ang asawa ng ibang babae.

Kahit nalaman din kalaunan na isa lang daw iyong “biro,” sinabi pa rin ng manager ko na masyadong magulo ang personal kong buhay at nakakasira iyon sa image ng kumpanya.

Tatlong araw lang matapos akong ma-hire, tinanggal ako.

Noong pangalawang beses, kumuha siya ng dalawang babae para tumayo sa labas ng bago kong opisina, umiyak at sigawan akong kabit.

Hindi ako tinanggal ng kumpanya.

Pero sa loob ng dalawang buwan, tuwing papasok ako sa pantry, biglang tumatahimik ang lahat.

Mas mabilis kumalat ang tsismis kaysa sa anumang paliwanag.

Sa huli, ako rin ang nagsumite ng resignation.

Minsan tinanong ko si Marco.

— Bakit ba lagi niya akong ginaganyan?

Sumimangot lang siya.

— Makulit lang si Bianca. Ganyan na talaga siya simula bata.

— Kapag masyado mong sineseryoso, mawawala ang saya.

Noong pangalawang beses na nawalan ako ng trabaho, sinabi naman niya:

— Kung malinis talaga ang konsensya mo, bakit ka natatakot sa sinasabi ng ibang tao?

Matagal akong natahimik dahil sa sinabi niyang iyon.

May mga pagkakataong inisip kong baka ako nga ang masyadong sensitibo.

Hanggang sa araw na iyon.

Nakatayo si Bianca sa gitna ng lobby ng kumpanyang pinapangarap kong pasukan, nakangiti nang napakaliwanag na halos masakit tingnan.

— Nandito lang naman ako para balaan kayong lahat. Huwag kayong magpaloko sa mukha niya. Magaling siyang magkunwari.

Lumabas agad ang HR staff.

Dumating din ang security manager.

Hindi ako nakipagsigawan.

Hindi ako umiyak.

Hindi rin ako nakiusap.

Direkta kong inilabas ang cellphone ko at tumawag ng pulis.

Natigilan si Bianca.

— Seryoso ka talaga?

Tiningnan ko siya.

— Tatlong beses mo na itong ginawa.

— Hindi na ako papayag na may pang-apat pa.

Nawala ang ngiti sa mukha niya.

Makalipas ang halos dalawampung minuto, dumating ang mga pulis.

Kasabay noon, huminto sa harap ng gusali ang isang pamilyar na SUV.

Bumaba si Marco.

Ang lalaking limang taon kong minahal.

Ang lalaking tatlong linggo lang ang nakalipas ay lumuhod sa apartment na inuupahan ko, inabot sa akin ang isang simpleng silver ring at nagsabing:

— Magpakasal tayo sa katapusan ng taon.

Nang makita ko siya, bahagyang gumaan ang dibdib ko.

Akala ko sa pagkakataong ito, kakampi na rin siya sa akin.

Kahit minsan lang.

Pero paglapit ni Marco, hinila niya agad si Bianca at pinatayo sa likuran niya.

Pagkatapos ay tumingin siya sa akin, halatang iritado.

— Angela, sobra ka na.

Nanigas ako.

— Nagdala siya ng mga tao sa kumpanya ko para gumawa ng gulo.

— Ano ang mali sa pagtawag ko ng pulis?

Ibinaling niya pababa ang boses niya.

— Nagbibiro lang si Bianca.

— Kailangan mo ba talagang palakihin nang ganito ang lahat?

Napatawa ako sa sobrang galit.

— Biro?

— Dahil sa mga biro niya, dalawang trabaho na ang nawala sa akin.

— Ngayon, nag-livestream pa siya sa harap ng mga katrabaho ko.

Ilang segundo siyang natahimik.

Pagkatapos ay sinabi niya ang isang pangungusap na nagpatahimik sa buong lobby.

— Pero sa pagkakataong ito, hindi naman nagsisinungaling si Bianca.

Akala ko mali lang ang narinig ko.

— Ano?

Diretso niya akong tiningnan.

Hindi umiwas.

Hindi nagdalawang-isip.

— Ikaw talaga ang third party.

Biglang naging tahimik ang paligid.

Ramdam ko ang bawat matang nakatingin sa akin.

Ang HR manager na kanina ay paulit-ulit na nagtatanong kung nasaktan ba ako ay dahan-dahang umatras.

Naramdaman kong nanuyo ang lalamunan ko.

— Marco.

— Alam mo ba ang sinasabi mo?

Hindi siya sumagot.

Sa halip, binuksan niya ang dala niyang document bag.

Kumuha siya ng dalawang papel.

At iniabot iyon sa mga pulis.

— Ito ang marriage certificate namin ni Bianca.

Hindi ko na malinaw na narinig ang sumunod nilang sinabi.

Parang may mahabang ugong lang sa loob ng tenga ko.

Nakatayo si Bianca sa tabi niya, nakataas ang sulok ng labi.

Dahan-dahan niyang inilabas ang cellphone niya, nagbukas ng litrato, at inilapit iyon sa harap ko.

Nasa litrato siya, nakasuot ng puting damit.

Nakatabi niya si Marco.

Pareho nilang hawak ang kanilang marriage certificate.

Ang petsang nakasulat doon…

ay labindalawang araw na ang nakalipas.

Titig na titig ako sa petsa.

Labindalawang araw.

Iyon din ang araw na sinabi ni Marco sa akin na kailangan niyang umuwi sa probinsya para dumalo sa family memorial.

Napatawa si Bianca.

— Sinabi ko na kay Marco noon.

— Kung gusto naming maging makatotohanan ang laro ng “hulihin ang kabit,” kailangan muna akong magkaroon ng legal na katayuan.

Napatingin ako sa kanya.

— Laro?

Bahagya niyang ikiniling ang ulo.

— Hindi mo pa rin naiintindihan?

— Pustahan lang namin ito.

Biglang sumikip ang dibdib ko.

Humawak si Bianca sa braso ni Marco.

Sa pagkakataong ito, hindi siya umiwas.

— Sabi ng mga kaibigan namin, mahal na mahal mo raw si Marco kaya kahit ano ang gawin niya sa iyo, hindi mo siya iiwan.

— Hindi ako naniwala.

— Kaya sinubukan namin.

Tiningnan niya ang kaliwang kamay ko.

Nandoon pa rin sa ring finger ko ang engagement ring.

Pagkatapos ay malakas siyang tumawa.

— Hindi ko akalaing totoo pala.

— Kahit singsing na binili lang sa isang stall sa gilid ng kalsada, tinanggap mo pa rin.

Napayuko ako.

Ang singsing na iyon…

Tatlong linggo lang ang nakalipas, hinawakan ni Marco ang kamay ko at sinabi:

— Hindi pa tapos ang custom-made ring.

— Pero ayoko nang maghintay.

— Angela, hindi mo naman siguro pagdududahan ang pagmamahal ko dahil lang mura ang singsing na ito, hindi ba?

Umiyak ako noon.

At tumango.

Kinuhaan ko pa ng litrato ang kamay ko at ipinadala sa nanay ko.

“Ma, ikakasal na ako sa katapusan ng taon.”

Pero ngayon…

wala palang custom-made ring.

Wala ring kasalang naghihintay sa akin.

Ang lahat pala…

ay isa lang laro para subukin kung hanggang saan ako magtitiis.

At ako mismo ang naging katatawanan.

Lumapit sa akin ang HR manager.

Magalang ang tono niya, pero naging malamig na ang boses niya.

— Ms. Angela, pasensya na.

— Dahil sa nangyaring ito, kailangan naming muling pag-isipan ang pagtanggap sa iyo sa kumpanya.

— Maaari ka nang umuwi muna.

Tumingin ako sa kanya.

— Pero wala naman akong ginawang mali.

Hindi siya sumagot.

Iniwas lang niya ang tingin niya.

Naintindihan ko na.

Hindi na mahalaga kung ano ang totoo.

Sapat nang nakakahiya ang isang iskandalo para husgahan ka ng lahat.

Mahigpit kong hinawakan ang bag ko at naglakad palayo.

Pero biglang hinawakan ni Marco ang pulsuhan ko.

— Tama na. Sa bahay na natin pag-usapan.

Agad kong binawi ang kamay ko.

— Anong bahay?

Sumimangot siya.

— Angela, huwag mo nang gawing mas nakakahiya ang lahat.

Matagal ko siyang tiningnan.

— Kasal ka na sa kanya.

— Bakit mo pa ako niyayang magpakasal?

Si Bianca na ang sumagot para sa kanya.

— Dahil hindi pa tapos ang pustahan namin.

Nanigas ako.

Ngumiti siya.

— May isa pa kaming pustahan.

Biglang lumingon sa kanya si Marco.

— Bianca, tama na.

Pero lumapit na siya sa tenga ko at nagsalita nang mahina, sapat lang para marinig ko.

— Ang pustahan namin…

— gusto naming malaman kung ano ang gagawin mo kapag mismong araw na ng kasal mo saka mo malalaman na hindi pala ikaw ang bride.

Bigla akong napatingin sa kanya.

Nagbago ang ekspresyon ni Marco.

Pero patuloy lang na ngumiti si Bianca.

— Sayang nga lang.

— Mas maaga mong nalaman kaysa sa plano namin.

Saktong sandaling iyon, nag-vibrate ang cellphone sa loob ng bag ko.

May message si Mama.

“Angela, natanggap ko na ang wedding invitation na ipinadala mo.”

“Pero bakit…

hindi pangalan mo ang nakasulat bilang bride?”

BAHAGI 2

Ilang segundo akong nakatitig sa mensahe ni Mama.

“Angela, natanggap ko na ang wedding invitation na ipinadala mo.”

“Pero bakit hindi pangalan mo ang nakasulat bilang bride?”

Parang may malamig na kamay na humawak sa batok ko.

Agad kong tinawagan si Mama.

Pagkasagot niya, hindi man lang ako nakapagsalita.

— Anak, ano ba talaga ang nangyayari?

Nanginginig ang boses niya.

— May courier na nagdala rito ng isang kahon. Akala ko galing sa iyo. May invitation sa loob, may litrato ninyo ni Marco, pero nang buksan ko…

Huminto siya.

— Bianca ang pangalan ng bride.

Napapikit ako.

— Ma, huwag mong itapon.

— Itabi mo lahat. Pati kahon. Pati resibo ng courier.

Doon lang tuluyang nawala ang ngiti ni Bianca.

— Para saan?

Hindi ko siya pinansin.

Tinanggal ko ang singsing sa daliri ko.

Inilapag ko iyon sa palad ni Marco.

— Tapos na tayo.

Bahagyang kumunot ang noo niya.

Parang siya pa ang hindi makapaniwala.

— Angela, huwag kang padalos-dalos. Hindi naman kailangang umabot sa ganito.

Napatawa ako.

Limang taon akong niloko.

Tatlong trabaho ang sinira nila.

Ginawa akong katatawanan sa harap ng daan-daang tao.

At ako pa raw ang padalos-dalos.

— Marco, hindi mo kailangang mag-alala.

— Hindi ako makikipag-agawan kay Bianca.

Napangiti ulit siya.

Pero hindi pa ako tapos.

— Dahil mula ngayon, wala na akong gustong kunin sa inyong dalawa.

Nagbago ang mukha niya.

Lumapit si Bianca at hinawakan ang braso niya.

— Hayaan mo na siya. Nag-iinarte lang iyan. Babalik din iyan mamaya.

Tiningnan ko siya.

— Sigurado ka?

— Limang taon na siyang ganyan sa akin. Kapag galit siya, ilang araw lang, babalik din.

Hindi si Bianca ang sumagot.

Si Marco.

At doon ko tuluyang naunawaan kung gaano kababa ang tingin niya sa akin.

Hindi niya ako minahal.

Nasanay lang siyang sigurado akong nandiyan.

Kinuha ko ang bag ko at naglakad palabas.

Sa pagkakataong iyon, hindi na ako pinigilan ng HR manager.

Pero bago ako makarating sa pinto, tinawag niya ako.

— Ms. Angela.

Huminto ako.

— Huwag ka munang pumirma sa anumang dokumento tungkol sa termination.

Napalingon ako.

Mahina niyang sinabi:

— May recording ang CCTV ng lahat ng nangyari ngayong araw.

Hindi ko alam kung bakit, pero halos maiyak ako sa simpleng pangungusap na iyon.

Sa unang pagkakataon sa buong araw, may isang taong hindi agad humusga sa akin.

Tumango ako.

Paglabas ko ng gusali, may pumasok na email.

Galing iyon sa international marketing firm na inalok ako ng trabaho dalawang buwan na ang nakalipas.

Tinanggihan ko sila noon dahil ayaw ni Marco na lumipat ako ng lungsod.

“Angela, bukas pa rin ang position. Kung interesado ka, maaari kang magsimula sa susunod na linggo.”

Matagal kong tinitigan ang screen.

Pagkatapos ay sumagot ako.

“Yes. I accept.”

Kinagabihan, bumalik ako sa apartment.

Nandoon na si Marco.

Nakaupo sa sofa na para bang wala siyang ginawang mali.

— Alam kong babalik ka.

Hindi ko siya sinagot.

Diretso akong pumasok sa kuwarto at inilabas ang maleta.

Doon lang siya tumayo.

— Anong ginagawa mo?

— Umaalis.

— Saan?

— Hindi mo na kailangang malaman.

Lumapit siya at hinawakan ang maleta.

— Angela, sapat na. Nagsorry na ako sa isip ko para sa nangyari.

Napatingin ako sa kanya.

— Sa isip mo?

Bahagya siyang nainis.

— Alam mo naman kung bakit ko pinakasalan si Bianca.

— Wala na siyang pamilya. Kapatid niya ang nagligtas sa akin noon. Nangako akong aalagaan ko siya.

— Papel lang iyon.

— Ikaw pa rin ang mahal ko.

Dati, siguro sapat na ang mga salitang iyon para manatili ako.

Pero ngayong gabi, wala na akong naramdaman.

— Kung papel lang iyon, bakit ako ang itinago?

Hindi siya nakasagot.

— Kung ako ang mahal mo, bakit ako ang kailangang mawalan ng trabaho?

Tahimik siya.

— Kung ako ang mahal mo, bakit tuwing nasasaktan ako, ako pa ang pinapagalitan mo?

Bumaba ang tingin niya.

Sa unang pagkakataon, wala siyang maisagot.

Isinara ko ang maleta.

Bago ako makalabas, tumunog ang phone niya.

Si Bianca.

Malakas ang boses nito sa kabilang linya.

— Marco! May problema!

— May nag-report ng livestream ko!

— At may abogado raw na gustong makipag-usap sa akin tungkol sa defamation!

Unti-unting namutla si Marco.

Tumingin siya sa akin.

Ako naman ay tahimik na inilabas ang business card na iniabot sa akin ng HR manager bago ako umalis.

Sa likod nito ay may nakasulat na numero ng legal department.

Ngumiti ako nang bahagya.

— Akala ninyo laro lang, hindi ba?

— Ngayon, tayo naman ang mag-usap nang seryoso.

BAHAGI 3

Kinabukasan, alas-sais pa lang ng umaga ay nasa airport na ako.

Hindi ako natulog buong gabi.

Pero kakaiba.

Sa unang pagkakataon matapos ang ilang taon, hindi ako pagod.

Parang may mabigat na bagay na matagal kong pasan at saka ko lang ibinaba.

Sunod-sunod ang tawag ni Marco.

Labindalawang missed calls.

Dalawampu’t tatlong messages.

“Angela, sagutin mo ako.”

“Hindi mo kailangang umalis.”

“Pag-usapan natin nang maayos.”

“Hindi ko mahal si Bianca.”

“Ginawa ko lang iyon dahil sa utang na loob.”

Hindi ako sumagot.

Ang huling mensahe niya ang pinakamatagal kong tinitigan.

“Hindi mo kayang itapon ang limang taon nang ganito lang.”

Napangiti ako.

Nakakatawa.

Noong ako ang nawalan ng dalawang trabaho, “biro lang.”

Noong pinahiya ako sa publiko, “masyado akong sensitibo.”

Noong pinakasalan niya ang ibang babae habang nakasuot pa ako ng engagement ring niya, “papel lang.”

Pero nang ako ang umalis, biglang mahalaga ang limang taon.

Pinatay ko ang phone.

Pagkalipas ng dalawang oras, nasa eroplano na ako.

Nagsimula akong magtrabaho sa bagong kumpanya makalipas ang isang linggo.

Noong una, mahirap.

Bagong lugar.

Bagong apartment.

Walang pamilyar na mukha.

Pero wala ring taong biglang sisigaw ng “kabit” sa lobby.

Walang boyfriend na tatawag sa sakit ko na drama.

Walang Bianca na kailangang pagbigyan dahil “kawawa siya.”

Unti-unti, natutunan kong tahimik pala ang buhay kapag wala kang kasamang taong palaging ginagawang maliit ang nararamdaman mo.

Samantala, itinuloy ko rin ang reklamo.

Hindi para maghiganti.

Kundi dahil sa loob ng ilang taon, tatlong beses akong nawalan ng kabuhayan dahil sa parehong kasinungalingan.

May kopya ng livestream.

May CCTV recordings.

May mga dating katrabaho akong pumayag magbigay ng statement.

At ang pinakamahalaga, may mga lumang messages si Bianca na ipinadala niya sa isang group chat.

Isa sa mga dating kaibigan niya ang kusang nag-forward sa akin.

“Next company niya, mas malaking eksena gawin natin.”

“Gusto kong makita kung kailan siya susuko.”

“At kapag pinakasalan ko si Marco, mas nakakatawa.”

Nang mabasa ko iyon, matagal akong natahimik.

Hindi pala ako paranoid.

Hindi pala aksidente.

Plano talaga nilang sirain ako.

Nang kumalat ang buong video ng insidente, hindi na-edit at hindi putol-putol gaya ng livestream ni Bianca, nagbago ang kuwento.

Makikita roon kung paano niya ako insultuhin.

Makikita rin kung paano sinabi ni Marco sa harap ng lahat na pustahan lang ang lahat.

Ang dati kong company na unang nagtanggal sa akin ay nagpadala ng formal apology.

Ang pangalawang kumpanya naman ay nag-alok na bigyan ako ng recommendation letter.

Hindi ko tinanggap ang trabaho pabalik.

Pero tinanggap ko ang kanilang pag-amin na nagkamali sila.

Ang kumpanyang dapat sana ay papasukan ko noong araw na iyon ay mas nakakagulat.

Tumawag mismo ang HR director.

— Angela, gusto naming humingi ng paumanhin.

— Hindi namin dapat hinayaang maapektuhan ng personal na iskandalo ang assessment namin sa iyo.

Sinabi ko sa kanya:

— Salamat po. Pero may bago na akong trabaho.

Saglit siyang natahimik.

— Naiintindihan ko.

Pagkatapos ay sinabi niya:

— Sana maging masaya ka roon.

At sa pagkakataong iyon, napangiti ako nang totoo.

Tatlong buwan ang lumipas.

Na-promote ako bilang senior account strategist.

Hindi dahil sa awa.

Hindi dahil may nakakakilala sa akin.

Kundi dahil sa loob ng tatlong buwan, dalawang major client ang nakuha ng team namin sa campaigns na ako ang nag-lead.

Noong araw na in-announce ang promotion ko, tinawagan ko agad si Mama.

Umiyak siya.

— Anak, sabi ko sa iyo noon, huwag mong hayaang isang lalaki ang magdesisyon kung gaano kalaki ang mundo mo.

Napatawa ako.

— Ma, sinabi mo ba talaga iyon?

— Hindi. Ngayon ko lang naisip.

Pareho kaming natawa.

Pero hindi tuluyang nawala sina Marco at Bianca sa buhay ko.

Dahil habang umaayos ang akin, nagsimulang magkawatak-watak ang kanila.

Ayon sa abogado, nagsimulang sisihin ni Bianca si Marco nang seryosohin na ng mga dating kumpanya ko ang legal complaint.

Si Marco naman ay gustong umatras sa kasal.

Pero hindi ganoon kadali.

Legal silang mag-asawa.

At higit pa roon, lumabas na si Bianca pala ang gumamit ng pangalan ni Marco sa ilang utang para sa paghahanda ng malaking kasal na plano nilang gawing “surprise” sa akin.

Venue deposit.

Catering.

Photography package.

Designer gown.

Lahat nakapangalan sa kanilang dalawa.

Ang kasalang ginawa nilang bahagi ng biro laban sa akin ay naging tunay na utang nilang kailangang bayaran.

Isang gabi, biglang tumawag si Marco gamit ang bagong numero.

Hindi ko sana sasagutin.

Pero ginawa ko.

Tahimik siya nang ilang segundo.

Pagkatapos ay sinabi:

— Angela, puwede ba tayong magkita?

— Para saan?

— Kailangan kitang makausap.

— Nagsasalita naman tayo ngayon.

Huminga siya nang malalim.

— Hiwalay na kami ni Bianca.

Hindi ako sumagot.

— Mali ako.

— Alam ko.

— Akala ko maiintindihan mo kung bakit ko siya pinoprotektahan.

— Pero hindi ko napansin na ikaw pala ang paulit-ulit kong sinasaktan.

Tumingin ako sa city lights mula sa bintana ng apartment ko.

Dati, ilang buwan ko sigurong hinihintay ang mga salitang iyon.

Ngayon, parang balita lang tungkol sa estranghero.

— Angela, puwede pa ba tayong magsimula ulit?

Napapikit ako.

Hindi dahil nasasaktan ako.

Kundi dahil bigla kong naalala ang sarili kong nakaupo sa malamig na lobby habang pinagtitinginan ng lahat.

Ang sarili kong nakikinig habang tinatawag akong third party.

Ang sarili kong nakasuot ng murang engagement ring habang pinagtatawanan nila ako.

Binuksan ko ang mata ko.

— Hindi.

Tahimik siya.

— Kahit isang pagkakataon?

— Binigyan kita ng limang taon.

— Hindi mo kailangan ng isa pang pagkakataon.

— Kailangan mong matutong mabuhay sa resulta ng mga pinili mo.

Mahina niyang sinabi:

— Mahal pa rin kita.

Napangiti ako.

— Marco, minsan minahal din kita nang sobra.

— Pero iyon ang dahilan kung bakit matagal kong hindi napansin na hindi na ako marunong mahalin ang sarili ko.

Pinutol ko ang tawag.

Hindi na siya muling tumawag.

Makalipas ang anim na buwan, tuluyan nang naayos ang reklamo.

Nagbigay ng written apology si Bianca at binayaran ang bahagi ng damages na napagkasunduan.

Pinili kong huwag nang pahabain pa.

Hindi ko kailangan makita siyang masira.

Sapat nang hindi na niya kayang gawin sa ibang babae ang ginawa niya sa akin nang walang kapalit.

Ang perang natanggap ko ay hindi ko ginastos sa mamahaling bag o bakasyon.

Ginamit ko ang bahagi nito para ilipat si Mama sa mas maayos na bahay.

Noong araw na dinala ko siya roon, paulit-ulit niyang hinahaplos ang kitchen counter.

— Para sa akin talaga ito?

— Para sa atin.

Tumingin siya sa akin.

— Akala ko ba ayaw mo nang bumalik dito?

Napangiti ako.

— Hindi naman bahay ang tinatakasan ko noon, Ma.

— Tao.

Makalipas ang isang taon, umuwi ako para sa birthday niya.

Habang naghahanda kami ng pagkain, may maliit na kahon siyang inilapag sa harap ko.

Nanlaki ang mata ko.

— Ma, ano ito?

— Buksan mo.

Sa loob ay ang lumang engagement ring ni Marco.

Nagulat ako.

— Akala ko ibinalik ko sa kanya ito.

Ngumiti si Mama.

— Ipinadala niya sa akin ilang buwan na ang nakalipas. May sulat.

Hindi ko binasa ang sulat.

Kinuha ko lang ang singsing.

Matagal ko itong tiningnan.

Pagkatapos ay inilagay ko sa maliit na envelope kasama ang invitation na minsang nagpabagsak sa buong mundo ko.

Isinara ko iyon.

At itinago sa pinakailalim ng drawer.

Hindi dahil gusto kong alalahanin si Marco.

Kundi dahil gusto kong maalala kung sino ako noong panahong iyon.

Isang babaeng akala niya ang pinakamalaking tagumpay sa buhay ay ang piliin ng isang lalaki.

Hindi ko alam noon na mas mahalagang matutunan kong piliin ang sarili ko.

Nang gabing iyon, nag-message ang bago kong boss.

“Congratulations. Approved na ang promotion mo bilang regional strategy lead.”

Tinitigan ko ang screen.

Natawa si Mama nang makita ang mukha ko.

— Ano iyon?

Inabot ko sa kanya ang cellphone.

Napahiyaw siya.

— Anak!

Niyakap niya ako nang mahigpit.

— Dati, umiiyak ka dahil sa wedding invitation.

— Ngayon, promotion letter na ang nagpapaiyak sa iyo.

Napatawa ako habang pinupunasan ang luha ko.

Sa labas, nagsisimula nang bumuhos ang ulan.

Naalala ko ang araw na nawalan ako ng pangatlong trabaho.

Akala ko noon iyon na ang pinakamasamang araw ng buhay ko.

Hindi ko alam na minsan, ang araw na akala mong winasak ka…

iyon pala ang araw na inilalayo ka sa buhay na hindi talaga para sa iyo.

Hindi ako naging bride ni Marco.

Hindi ako nanalo sa pustahan nila.

Hindi ko rin kailangang manalo.

Dahil makalipas ang isang taon, habang nakaupo ako sa hapag kasama si Mama, hawak ang promotion letter ko at pinaplano ang susunod kong biyahe para sa trabaho, napagtanto kong wala na akong pakialam kung sino ang nanalo sa larong ginawa nila.

Matagal na akong umalis sa laro.

At sa unang pagkakataon sa maraming taon…

ang buhay ko ay hindi na umiikot sa kung sino ang pipili sa akin.

Ako na mismo ang pumipili kung saan ako pupunta.

At kung sino ang karapat-dapat sumabay.