Bahagi 3: Hindi umalis si Carlo nang gabing iyon.
Hindi umalis si Carlo nang gabing iyon.
Nagkulong siya sa kwarto ng bisita kasama si Denise at Mommy Evelyn. Si Daddy Renato naman ay nanatili sa sala, nakaupo sa dulo ng sofa, hawak ang tasa ng kape na hindi niya iniinom. Parang gusto niyang magsalita pero wala siyang lakas. Marahil sa buong buhay niya, nasanay siyang hayaang magsalita ang asawa niya at sumunod na lang sa ingay.
Ako, dinala ko si Lila sa kwarto ko. Nilagyan ko ng malamig na towel ang pasa niya, kinunan ng litrato mula sa iba’t ibang angle, at niyakap hanggang makatulog. Habang tulog siya, saka ako umiyak. Tahimik, nakatalikod sa kanya, kagat ang kumot para hindi niya marinig.
Alas tres ng madaling-araw, tumayo ako. Hindi na ako makatulog.
Naalala ko ang maliit na velvet pouch ni Lila sa safe. Doon ko itinatago ang gold bracelet na regalo ng nanay ko noong binyag niya, maliit na hikaw, ilang gold coins na binibili ko tuwing birthday niya, at isang pendant na may initial L. Hindi iyon basta alahas. Iyon ang maliit na pundasyon na gusto kong ibigay sa kanya balang araw: hindi para magmayabang, kundi para malaman niyang may inihanda ang nanay niya kahit kailan siya mangailangan.
Binuksan ko ang safe.
Wala ang pouch.
Noong una, hindi gumalaw ang isip ko. Tumingin lang ako sa bakanteng space na parang baka kapag kumurap ako, babalik. Pagkatapos, isa-isa kong napansin ang ibang nawawala. Ang pearl earrings na suot ko noong kasal namin. Ang bracelet na binili ko gamit ang unang malaking bonus. Ang relo na regalo ko sa sarili ko nang ma-promote. Tatlong kahon ang naiwan, pero walang laman.
Umupo ako sa sahig.
Hindi ito simpleng kawalang-galang. Hindi ito “hiniram.” Hindi ito “pamilya naman.”
Ninakawan kami.
Pagdating ng umaga, pinuntahan ko ang admin office ng condo. Mabait sa akin si Ate Joy, ang staff na laging nakakakita kung sino ang umaakyat at bumababa.
“Ma’am Mira,” sabi niya, “may CCTV request kayo?”
“Oo. Last three months. Elevator, lobby, service entrance. Lalo na kung may lumabas na may dalang paper bag o jewelry box.”
Hindi niya ako tinanong. Siguro nakita niya ang mukha ko.
Habang hinihintay ang footage, tumawag ako sa abogado kong si Atty. Bernal. Ipinadala ko ang recording, litrato ng pasa ni Lila, listahan ng nawawalang gamit, at kopya ng condo title. Ang unang sinabi niya ay simple.
“Protect the child first. Then secure the property.”
Kaya iyon ang ginawa ko.
Dinala ko si Lila sa pediatrician. Na-document ang pasa. Hindi sinabi ng doktor kung ano ang dapat kong maramdaman. Sinulat niya lang ang findings, professional at malinaw. Pagkatapos, pumunta kami sa barangay para sa blotter. Nang tanungin si Lila, hinawakan niya ang kamay ko nang mahigpit, pero sinabi niya ang totoo.
“Kinurot po ako ni Tita Denise.”
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit: ang marinig iyon, o ang malaman na kaya pala niyang sabihin ang totoo kapag may matanda sa tabi niya na hindi siya pinapatahimik.
Pagbalik namin sa condo, nandoon na ang pamilya ni Carlo sa sala. Parang sila pa ang may hearing. Si Mommy Evelyn nakataas ang baba. Si Denise namamaga ang mata. Si Carlo nakatayo sa gitna, halatang kulang sa tulog.
“Saan kayo galing?” tanong niya.
“Doktor. Barangay.”
Nag-iba ang kulay ng mukha ni Denise.
“Ate Mira, bakit kailangan mo pang gawin yan?”
“Dahil may batang nasaktan.”
“Hindi ko sinadya!”
“Hindi rin aksidente ang paulit-ulit na pasa.”
Bago pa sila makasagot, dumating si Ate Joy dala ang USB at printed log. Ibinigay niya sa akin sa pinto. Nakita ni Denise iyon, at sa unang pagkakataon, hindi siya umiyak. Natakot siya.
Binuksan ko ang footage sa TV.
Unang clip: si Denise, alas dos ng hapon, lumalabas ng elevator dala ang maliit na paper bag mula sa drawer ko.
Ikalawang clip: si Mommy Evelyn, suot ang pearl earrings ko, pumasok sa elevator kasama ang kaibigang bumisita.
Ikatlong clip: si Denise sa lobby, may kausap na lalaking naka-cap. Iniabot niya ang isang maliit na velvet pouch. Tumanggap siya ng sobre.
Hindi na kailangan ng subtitles.
Tumayo si Carlo. “Denise…”
Umiyak siya agad. “Kuya, kailangan ko lang ng pera. May utang ako sa ex ko. Ibabalik ko rin sana.”
“Pati ginto ni Lila?” tanong ko.
Hindi siya makatingin.
Si Mommy Evelyn naman, hinawakan ang tenga niya. Wala na ang pearl earrings. “Hiniram ko lang ang akin. Ang arte mo talaga. Sa pamilya, hindi theft ang hiraman.”
Tiningnan ko siya. “Kapag walang paalam, theft iyon.”
“Mira,” sabi ni Carlo, biglang humina, “pag-usapan natin. Huwag na sa pulis. Nakakahiya.”
Doon ako tuluyang napagod.
“Nakakahiya?” ulit ko. “Hindi nakakahiya noong tinawag akong cheap sa sariling bahay? Hindi nakakahiya noong kinurot ang anak ko? Hindi nakakahiya noong kinuha ninyo ang alahas at ginto niya? Nakakahiya lang kapag may report na?”
Walang sumagot.
Inilapag ko sa mesa ang notice na inihanda ni Atty. Bernal: demand to vacate within twenty-four hours, inventory of missing property, child protection complaint, at formal demand for repayment ng mga utang na matagal ko nang hindi sinisingil.
“Carlo,” sabi ko, “may dalawang pagpipilian ka. Protektahan ang kapatid mo at sumama ka sa kanila, o protektahan ang anak mo at harapin natin ang totoo.”
Umiwas siya ng tingin.
At doon ko nakuha ang sagot bago pa siya magsalita.
“Mira, pamilya ko sila.”
Tumango ako. “At kami ni Lila, hindi?”
Hindi siya sumagot.
Kaya ako ang nagtapos.
“Then leave with your family. My daughter and I will stay in our home.”
