Bahagi 3: Unang gabi ko sa maliit na studio unit sa Mandaluyong, hindi ako umiyak.
Unang gabi ko sa maliit na studio unit sa Mandaluyong, hindi ako umiyak.
Nakaupo ako sa sahig dahil wala pa akong kama. Isang electric fan, isang folding table, dalawang karton ng damit, at ang panyo ni Mama ang buong mundo ko. Sa labas, maingay ang EDSA. Sa loob, tahimik. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, walang sumisigaw kung bakit hindi pa ako nakapagluto, kung bakit kulang ang bigas, kung bakit masama ang mukha ko, kung bakit babae ako.
Binuksan ko ang laptop at inayos ang folder na pinangalanan kong “Estate Evidence.”
Hindi ko iyon ginawa para gumanti. Noong una, ginawa ko iyon para protektahan ang sarili ko. Pero habang binabasa ko ang bawat dokumento, mas lumilinaw sa akin na hindi lang ako tinatanggal sa mana. Ginagamit nila akong panakip. Kung pumalag ako, sasabihin nilang gahaman ako. Kung hindi ako pumirma, gagawin nila akong kontrabida sa buong angkan. Kung pumirma ako, akala nila tapos na ako.
Hindi nila alam na may ibang mas malaki kaysa sa bahay.
Utang.
Kinabukasan, pumasok ako sa opisina na parang normal na araw. Project manager ako sa isang logistics company sa Makati. Hindi ako mayaman, pero may trabaho ako, may sariling bank account, at higit sa lahat, may utak akong hindi nila kayang ipamana sa kung sino man ang gusto nilang anak.
Tanghali nang tumawag si Papa. Hindi ko sinagot.
Sumunod si Tita Marivic. Hindi ko rin sinagot.
Pangatlong tawag, unknown number.
“Ms. Maya Salcedo?” boses ng lalaki. “Ito po si Attorney Lacsamana, counsel ng MetroSouth Bank. Nakuha namin ang number ninyo sa contact record ni Mr. Ernesto Salcedo. May demand notice po kaming ipapadala tungkol sa property mortgage.”
Huminga ako nang malalim. “Attorney, for the record, I executed a waiver of inheritance last night. I can email you a scanned copy. Wala po akong tinatanggap na ari-arian mula kay Mr. Salcedo.”
Tumigil siya sandali. “May copy po kayo?”
“Yes. May witness din.”
“Then please send it. It may be relevant kapag nagkaroon ng estate proceedings.”
Pagbaba ng tawag, ipinadala ko ang kopya. Hindi para iligtas sila. Para malinaw kung saan ako nakatayo.
Pagkalipas ng dalawang araw, sumabog ang bahay.
Hindi literal. Pero sa group chat ng angkan, parang may bagyong pumasok.
Nagpadala si Tita Marivic ng mahabang voice message. Umiiyak siya. Sinasabi niyang pinahiya ko raw sila. Hindi raw niya alam na may utang si Papa. Bakit daw hindi ko sinabi bago ako pumirma. Bakit daw hinayaan kong mapasubo ang magiging kapatid ko.
Binasa ko lang. Hindi ako sumagot.
Kasunod noon, nag-message ang pinsan kong si Rina. Siya lang ang kamag-anak na minsan nagtanong kung kumakain pa ba ako nang maayos.
“Ate Maya,” sulat niya, “may dumating daw na collector sa bahay ninyo. May notice din sa gate. Totoo bang naka-second mortgage yung bahay?”
“Totoo,” sagot ko.
“Alam mo na dati?”
“Oo.”
Matagal bago siya nagreply.
“Kaya ka pumirma?”
Tumingin ako sa screen. Mabigat ang tanong, pero mas mabigat ang sagot.
“Pumirma ako dahil iyon ang gusto nila. Hindi ko sila pinilit.”
Kinagabihan, pumunta si Papa sa condo ko. Hindi ko alam kung paano niya nakuha ang address. Siguro sinundan niya ako mula opisina. Pagbukas ko ng pinto, wala na ang yabang niya. Gusot ang polo, namumula ang mata, hawak ang folder na dati kong nakita sa mesa nila.
“Maya,” sabi niya, “anak, pag-usapan natin.”
Ang salitang anak, noong gabing iyon, parang lumang susi na pilit ipinapasok sa kandadong napalitan na.
“Ano ang pag-uusapan natin?”
Nilunok niya ang laway. “Yung waiver. Puwede pa natin bawiin. Sabihin natin napilitan ka lang pumirma. Natural lang naman, anak kita. Dapat may parte ka rin.”
Napatingin ako sa likod niya. Naroon si Tita Marivic, nakasuot ng maternity dress, hindi umiiyak pero namumutla. Hawak niya ang tiyan niya na parang kalasag.
“Maya,” sabi niya, biglang malambing, “nagkamali ako. Nadala lang ako ng hormones. Hindi ko sinasadya yung balcony. Bumalik ka na sa bahay. Ayusin natin ang papeles. Hatiin natin nang patas.”
“Hatiin ang alin?” tanong ko. “Ang lupa? Ang kotse? O ang dalawang milyong pisong utang?”
Nanginginig ang labi niya. “Hindi naman siguro ganoon kalaki…”
Kinuha ko ang folder mula sa mesa ko at inilabas ang summary na ako mismo ang gumawa. Nakaayos iyon sa table: bank mortgage, lending company, credit cards, online loans, investment loss, guarantee debt.
Iniabot ko kay Papa.
“Hindi pesos ang iba diyan,” sabi ko. “May private lender pa na may interest every month. Kung tutuusin, mas malaki pa ang utang kaysa sa value ng bahay.”
Si Papa, sa unang pagkakataon, hindi nakasigaw.
Umupo siya sa corridor na parang biglang nanghina ang tuhod.
“Bakit hindi mo sinabi?” bulong niya.
Tumingin ako sa kanya. “Kung sinabi ko ba, maniniwala kayo? O sasabihin ninyo na inggit lang ako dahil babae ako?”
Walang sumagot.
Si Tita Marivic ang unang nakabawi. “Pero pamilya tayo. Hindi mo puwedeng iwan ang kapatid mo sa ganitong sitwasyon.”
Doon ko naramdaman ang dating sakit, pero hindi na ito kasing talim.
“Noong may inaagaw kayong mana, babae ako,” sabi ko. “Noong may utang nang kasama, pamilya na tayo?”
Napaatras siya.
Isinara ko ang pinto, pero bago iyon, sinabi ko ang huling dapat nilang marinig.
“Hindi ko kayo hahabulin. Pero huwag ninyo rin akong hahabulin. Lahat ng pinirmahan ninyo, panindigan ninyo.”
Sa kabilang pinto, narinig ko si Papa na mahina akong tinawag.
“Maya…”
Hindi ko binuksan.
Dahil may mga pintong kapag binuksan mo nang paulit-ulit, ikaw ang nauubos.
