Bahagi 3: Kinabukasan, dumiretso ako sa opisina ni Atty. Celeste Navarro sa BGC. Dala ko ang legal separation folder, bank release notice, SEC documents, lumang emails, at ang note
Kinabukasan, dumiretso ako sa opisina ni Atty. Celeste Navarro sa BGC. Dala ko ang legal separation folder, bank release notice, SEC documents, lumang emails, at ang notebook na tatlong taon kong itinago. Sa notebook na iyon nakasulat ang bawat supplier na kinausap ko, bawat overdue invoice na inayos ko, bawat client na bumalik dahil ako ang humingi ng tawad kahit hindi ako ang nangutang.
Binasa ni Atty. Celeste ang unang batch ng documents nang walang emosyon sa mukha. Pagdating niya sa bridge loan guarantee, huminto siya.
“Mara,” sabi niya, “alam mo bang kung nag-default ang company noon, personal assets mo ang puwedeng habulin?”
“Sinabi nila routine consent lang.”
“Hindi routine ang personal guarantee na ganito kalaki.”
Parang may lumang pinto sa loob ko na tuluyang bumukas. Naalala ko ang gabing pinapirma ako ni Rafael sa dining table. May dala siyang wine, may lambing sa boses. “Trust me, love. Papel lang ito para ma-approve ang bank restructuring. Kapag nakaahon ang company, tayo rin ang makikinabang.” Si Leonora naman ay nasa kabilang upuan, tahimik pero nakabantay, parang guardia sa kulungan.
Papel lang.
Ang papel na iyon pala ang naging hagdan nila paakyat, at ako ang naging lupa sa ilalim.
“Ano’ng gusto mong gawin?” tanong ni Celeste.
“Ibalik ang pangalan ko sa lahat ng dokumentong ginamit nila. I-freeze ang questionable transfers. At kung may fraud, kasuhan.”
Tumango siya. “Then we move fast.”
Sa loob ng dalawang araw, nagpadala kami ng legal notices sa bank, SEC, at corporate secretary ng Villamor BuildSource. Nag-request kami ng audit trail ng share transfers, board resolutions, at spousal consent attachments. Lumabas doon ang sunod-sunod na butas: may meeting minutes na nagsasabing present ako kahit nasa Davao ako noon para sa client pitch; may electronic signature na kinuha mula sa lumang scanned form; may resolution na nag-authorize ng transfer ng growth shares sa Leonora-controlled company tatlong araw matapos akong maospital sa pangalawang miscarriage ko.
Nang mabasa ko ang petsang iyon, doon ako unang umiyak.
Hindi dahil sa pera.
Dahil habang nawawalan ako ng anak sa ospital, may mga taong abala palang ilipat ang bunga ng paghihirap ko.
Tumawag si Rafael nang gabing iyon. Hindi ko sinagot. Nag-message siya: “Please, Mara. Si Mama ang may kagagawan. Hindi ako ganoon kasama.”
Tinitigan ko ang message. Gusto kong maniwala. May bahagi pa rin ng puso kong naaalala ang Rafael na naghintay sa labas ng clinic noong unang miscarriage, ang lalaking umiyak sa balikat ko at nagsabing magsisimula ulit kami. Pero ang Rafael na iyon, kung totoo man, ay hindi sapat para pigilan ang Rafael na pumirma sa separation papers at magdiwang sa telepono habang ako’y nasa tabi niya.
Kinabukasan, nagkita kami sa mandatory mediation. Kasama niya si Leonora, si Camille, at dalawang abogado. Ako ay kasama si Atty. Celeste at si David Lim. Sa unang tingin, akala ni Leonora kaya pa rin niya akong takutin.
“Mara,” sabi niya, malamig ang ngiti, “huwag nating palakihin. May nakuha ka na. Dalawang unit pa nga. Ano pa ang gusto mo?”
“Accounting.”
Kumunot ang noo niya. “Ano?”
“Full accounting ng tatlong taon. Compensation for unpaid executive work. Return of unlawfully transferred beneficial interests. Damages for fraudulent documents. At public correction sa claim ninyong wala akong ambag.”
Tumawa si Camille, pero mahina. Hindi na siya kasingkampante. Ang tiyan niyang ipinanghahawak nila bilang korona ay biglang naging tahimik na presensya sa kuwarto.
Si Rafael ang nagsalita. “Mara, buntis si Camille. Huwag mo siyang idamay.”
“Hindi ko siya idinadawit. Ikaw ang nagdala sa kanya sa showroom at ipinangako ang unit gamit ang perang galing sa kumpanyang itinayo sa pirma ko.”
Tumahimik ang abogado niya.
Inilabas ni Celeste ang first audit packet. Nandoon ang emails kung saan ako ang nag-negotiate ng Cebu cement supply contract na nagligtas sa Q2 losses. Nandoon ang bank bridge documents. Nandoon ang payroll rescue transfer mula sa personal account ko. Nandoon ang board minutes na may pekeng attendance ko. Isa-isang nawalan ng kulay ang mukha ni Rafael.
“Ma,” bulong niya kay Leonora, “ano ito?”
Sa unang pagkakataon, hindi nakasagot agad ang nanay niya.
Tumingin ako sa kanya. “Hindi mo talaga alam? O mas madali lang hindi alamin basta nakikinabang ka?”
Pumikit siya. “Mara, I was desperate. The company was dying.”
“At ako?”
Walang sagot.
“Ako rin ba, nangamatay na lang sa loob, okay lang basta buhay ang company?”
Si Leonora ang sumagot. “Dramatic ka. Lahat tayo may sakripisyo.”
Doon ko siya tinitigan nang matagal. “Ang sakripisyo ay kusang ibinibigay. Ang kinuha n’yo sa akin, pagnanakaw.”
Pagkatapos ng mediation, lumabas sa business circles ang balita tungkol sa audit. Hindi ko ito pinost. Hindi ko kailangan. Ang bank mismo ang nagpadala ng notices sa partners. Ang SEC filing inquiries ay lumabas sa corporate monitoring system. Biglang tumawag ang dating suppliers, hindi sa Villamor office, kundi sa akin.
“Ma’am Mara, totoo bang aalis kayo sa BuildSource?”
“Ma’am, kayo po ba ang may hawak ng bagong procurement group?”
“Ma’am, kung magtatayo kayo ng sarili, sama kami.”
Hindi ko inaasahan iyon. Akala ko, nang mawala ang apelyidong Villamor, mawawala rin ang network na binuo ko. Pero hindi pala apelyido ang pinagkatiwalaan nila. Ako.
Sa tulong ni David Lim, binuksan ko ang Santos Materials Cooperative, isang procurement and logistics group para sa small contractors na laging pinipiga ng malalaking suppliers. Ginamit ko ang released funds hindi para magyabang, kundi para magbigay ng mas maayos na credit terms sa mga contractor na dating pinagkakakitaan ng Villamor BuildSource. Sa unang linggo pa lang, lima sa dati naming pinakamalinis na clients ang lumipat.
Si Rafael, ayon sa balita, hindi na makatulog. Nagkakaroon ng emergency board meetings. Si Leonora ay nagagalit sa office, sinisigawan ang finance team. Si Camille ay pansamantalang umalis sa condo na inuupahan nila dahil wala raw siyang gustong madamay.
Isang gabi, nagpunta si Rafael sa Aurelia Bay. Hindi ko alam paano niya nalaman na nandoon ako sa Unit 38A, tinitingnan ang walang lamang sala. Hindi pa ito bahay. Wala pang sofa, wala pang kurtina, wala pang alaala. Pero sa unang pagkakataon matapos ang kasal namin, may pinto akong ako lang ang may susi.
Tumunog ang doorbell.
Nakita ko siya sa camera. Basag ang mukha, walang tie, hawak ang envelope na ibinigay niya sa akin noong araw ng separation. Ang limampung libo.
Hindi ko binuksan agad. Pinanood ko lang siya habang nakatayo sa hallway na minsan akala niya ay para kay Camille.
“Mara,” sabi niya sa intercom. “Please. Mali ako.”
Ang dali ng linyang iyon. Dalawang salita para sa tatlong taon ng pagkitil.
“Alin ang mali?” tanong ko.
Napatingin siya sa camera. “Lahat.”
“Hindi sapat ang lahat.”
Naiyak siya. “Mali na naniwala akong wala kang ambag. Mali na hinayaan ko si Mama. Mali na ginamit ko ang hindi natin pagkakaroon ng anak para saktan ka. Mali na… mali na pinalitan kita bago pa kita tapusin.”
Tahimik akong nakikinig. Hindi dahil natutunaw ako, kundi dahil may dating Mara sa loob ko na kailangang marinig ang pag-amin.
“At ang pera?” tanong ko.
Napayuko siya. “Hindi ko alam na ganoon kalaki ang sa’yo.”
Doon ako natawa. Mahina. Malungkot. “Kaya kung hindi malaki, tama lang lahat?”
Napatingala siya, natamaan.
“Hindi. Hindi iyon ang ibig kong sabihin.”
“Pero iyon ang lumabas.”
Hindi ko binuksan ang pinto. Sa halip, sinabi ko, “Bukas, sa mediation. Doon ka magsalita. Magdala ka ng katotohanan, hindi envelope.”
Umalis siya makalipas ang ilang minuto. Naiwan ang hallway na tahimik. Sa loob ng unit, umupo ako sa sahig at hinayaang tumulo ang luha.
Hindi dahil mahal ko pa siya sa paraang gusto kong bumalik.
Kundi dahil sa wakas, nakita ko kung gaano ako kaliit sa buhay na pinilit kong pagkasyahan.
