Magkaiba ang Paniniwala Namin ng Ate Ko Tungkol sa Pag-ibig. Siya ang Piniling Sundan ang Puso. Ako ang Piniling Mamuhay nang Tahimik. Nang Mamatay ang Asawa Ko, Isang Pangungusap Lang ang Sumira sa Buong Buhay Kong Akala Ko’y Masaya… Pagmulat Ko, Bumalik Ako sa Araw na Binago ang Lahat.
Kabanata 1
Magkaibang-magkaiba kaming magkapatid.
Si Isabella Reyes, ang ate ko, ay naniniwalang walang saysay ang pag-ibig kung hindi mo kayang ipaglaban kahit masaktan ka.
Ako naman si Mara Reyes.
Naniniwala akong ang tunay na pagmamahal ay hindi kailangang maging magulo.
Hindi kailangang may sigawan.
Hindi kailangang may iyakan.
Hindi kailangang may sakripisyong halos ikamatay mo.
Akala ko noon…
Ako ang mas magiging masaya.
Pero nagkamali ako.
Sa huling gabi ng buhay ng asawa kong si Daniel Cruz, mahina niyang hinawakan ang kamay ko.
Pitumpu’t tatlong taong gulang na kami noon.
Tahimik ang pribadong silid sa isang ospital sa Makati.
Naroon ang dalawang anak naming parehong matagumpay na sa kani-kanilang propesyon.
May apat kaming apo.
May sarili kaming bahay sa Tagaytay.
May ipon.
May katahimikan.
May respeto.
Lahat ng bagay na pinapangarap ng maraming tao.
Akala ko…
Masaya rin siya.
Ngunit ngumiti siya nang mapait.
“Mara…”
Mahina ang boses niya.
“Huwag kang magalit.”
Mas lalo kong hinigpitan ang hawak sa kanyang kamay.
“Nandito lang ako.”
Pumikit siya sandali bago muling nagsalita.
“Maraming salamat sa maayos na buhay.”
Napangiti ako.
Pero agad ding nawala ang ngiti ko nang marinig ko ang kasunod niyang sinabi.
“Pero hindi iyon ang buhay na gusto kong mabuhay.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.
Hindi ako nakapagsalita.
“Ipinakilala lang ako ng ate mo sa’yo dahil sinabi niyang ikaw ang babagay sa akin.”
“Tinanggap ko.”
“Nagpakasal ako.”
“Naging mabuting asawa.”
“Naging mabuting ama.”
“Pero hindi ko kailanman naramdaman ang apoy ng pagmamahal.”
Unti-unting namuo ang luha ko.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
Mahina siyang ngumiti.
“Kung may susunod na buhay…”
“Gusto kong piliin ang babaeng tunay kong minahal.”
“Kahit masaktan.”
“Kahit mabigo.”
“Kahit mawalan ng lahat.”
“Kaysa mabuhay nang tahimik ngunit walang tibok ang puso.”
Huminto siya.
Pagkaraan ng ilang segundo…
Tuluyan siyang pumikit.
At hindi na muling nagising.
Hindi ako umiyak agad.
Parang wala akong maramdaman.
Limampung taon kaming nagsama.
Limampung taon.
Ngunit sa huling minuto ng buhay niya…
Napagtanto kong hindi pala ako ang babaeng minahal niya.
Ako lamang ang babaeng pinili niyang panindigan.
Napakalaki pala ng pagkakaiba ng dalawang iyon.
Naalala ko ang ate kong si Isabella.
Noong kabataan niya…
Tatlong beses siyang nakipaghiwalay sa parehong lalaki.
Dalawang beses siyang tumakas sa bahay.
Isang beses pa nga siyang naospital matapos saluhin ang isang aksidenteng para sana sa lalaking mahal niya.
Lahat kami noon ay tinawag siyang baliw.
Ngunit bago siya namatay dahil sa malubhang sakit ilang taon ang nakalipas…
Tinanong ko siya.
“Ate… kung mabibigyan ka ulit ng pagkakataon… babaguhin mo ba ang lahat?”
Ngumiti siya.
Hindi man lang siya nagdalawang-isip.
“Hindi.”
“Kahit isang segundo.”
“Mas gugustuhin kong masaktan dahil sa tunay na pagmamahal kaysa mabuhay nang ligtas ngunit walang tunay na damdamin.”
Hindi ko siya naintindihan noon.
Ngayon…
Parang ako ang hindi marunong magmahal.
Nang gabing iyon…
Habang hawak ko pa rin ang malamig na kamay ni Daniel…
Unti-unting nagdilim ang paningin ko.
Pagmulat ko…
Maingay.
Mainit.
May tumatawa.
May tumutugtog na gitara.
Napakurap ako.
Hindi ospital ang paligid.
Nasa bakuran kami ng bahay ng aming lola sa Quezon City.
Dalawampung taong gulang ako muli.
Huminto ang paghinga ko.
Hindi maaari.
Patay na ako.
Hindi ba?
“Mara!”
Napalingon ako.
Nakatayo roon si Isabella.
Bata.
Masigla.
Punong-puno ng buhay.
Eksaktong mukha niya bago nagsimula ang lahat.
Tumakbo siya palapit sa akin habang may hawak na dalawang lalaki.
“Perfect ang timing mo!”
Masaya niyang sabi.
“May ipakikilala ako.”
Tumibok nang malakas ang puso ko.
Hindi…
Hindi maaari.
Kilalang-kilala ko ang eksenang ito.
Ito ang araw na nagbago ang kapalaran naming lahat.
Humarap muna siya sa lalaking nasa kanan.
“Si Gabriel Santos.”
“Varsity captain.”
“Makulit pero sobrang bait.”
Pagkatapos ay itinuro niya ang lalaking nasa kaliwa.
“At ito naman si Adrian Mendoza.”
“Top student.”
“Tahimik.”
“Responsible.”
Biglang nanlamig ang buong katawan ko.
Sa nakaraan…
Si Adrian ang naging asawa ko.
At si Gabriel…
Siya ang lalaking buong buhay na minahal ng ate ko.
Ngunit ngayon…
May kakaiba.
Habang nagsasalita si Isabella…
Hindi si Gabriel ang nakatingin sa kanya.
Kundi si Adrian.
At ang mas nakapagpatigil ng tibok ng puso ko…
Hindi rin si Adrian ang nakatingin sa akin.
Diretso siyang nakatitig kay Isabella.
Parang may limampung taon siyang hindi naipahayag.
At sa mismong sandaling iyon…
Nagtagpo ang aming mga mata.
Isang segundo lang.
Ngunit sapat na iyon.
Dahil nakita ko ang parehong pagkabigla…
Parehong sakit…
At parehong alaalang hindi dapat umiiral sa panahong ito.
Mahina siyang napabulong.
“…Ikaw rin?”
Nanigas ako.
Dahil alam kong…
Hindi lang ako ang bumalik sa nakaraan.
Kabanata 2 – Ang Lalaking Naalala ang Nakaraan
Hindi ako makahinga.
Isang maikling bulong lang ang narinig ko.
“…Ikaw rin?”
Hindi iyon malakas.
Halos hindi marinig.
Pero sapat na para manginig ang buong katawan ko.
Nakatitig si Adrian sa akin.
Hindi iyon tingin ng isang estranghero.
Hindi rin iyon tingin ng isang lalaking unang beses pa lang akong nakita.
Iyon ang tingin ng isang taong matagal nang may gustong sabihin ngunit huli na ang lahat.
“Mara?”
Napalingon ako kay Isabella.
“Ayos ka lang ba?”
Mabilis kong itinago ang pagkabigla.
“Oo.”
Ngunit bago pa ako makapag-isip ng susunod na sasabihin, ngumiti na si Isabella.
“Sige, kayo muna ang magkuwentuhan.”
Hinila niya si Gabriel papunta sa maliit na tindahan sa kabilang kanto.
“Bilhan mo naman ako ng halo-halo.”
Tumawa si Gabriel.
“Akala ko ba diet ka?”
“Simula bukas na.”
Habang papalayo silang dalawa, kami naman ni Adrian ang naiwan sa ilalim ng malaking puno ng acacia.
Tahimik.
Napakatahimik.
Ilang segundo kaming walang nagsasalita.
Hanggang sa siya ang unang bumasag ng katahimikan.
“Ilang taon tayong nagsama?”
Napapikit ako.
Wala nang duda.
Naalala niya rin.
“Limampu.”
Mahina kong sagot.
Napayuko siya.
“Limampung taon…”
Mahina siyang natawa.
“Akala ko panaginip lang.”
Hindi ko napigilang itanong ang matagal nang gumugulo sa isip ko.
“Bakit?”
Unti-unti siyang tumingin sa akin.
“Alin?”
“Bakit sinabi mo ang mga sinabi mo bago ka namatay?”
Parang may bumigat agad sa kanyang dibdib.
“Mara…”
“Huwag mo akong tawaging ganoon.”
Napaatras siya.
“Hindi mo alam kung gaano kasakit marinig na buong buhay mong akala mo mahal ka ng asawa mo…”
“…pero obligasyon lang pala ang lahat.”
Tahimik siyang nakinig.
Hindi siya nagtanggol.
Hindi rin siya nagalit.
Matagal bago siya nagsalita.
“Hindi kita niloko.”
“Totoo.”
“Hindi kita sinaktan.”
“Totoo.”
“Hindi ako nagkaroon ng ibang babae.”
“Totoo rin.”
“Pero…”
Napahinto siya.
“May kasalanan pa rin ako.”
Unti-unti siyang huminga nang malalim.
“Noong college…”
“…unang nakita ko ang ate mo.”
Biglang kumirot ang dibdib ko.
“Hindi niya alam.”
“Hindi ko rin sinabi.”
“Nakuntento akong maging kaibigan.”
“Hanggang sa isang araw…”
“…ikaw ang ipinakilala niya.”
Napangiti siya nang mapait.
“Akala ko kaya kong kalimutan.”
“Hindi pala.”
Nanahimik ako.
Hindi dahil gusto kong marinig iyon.
Kundi dahil kailangan ko.
Sa unang pagkakataon…
Narinig ko ang katotohanang hindi niya kailanman sinabi sa loob ng limampung taon.
“Hindi ko pinagsisihan ang pagiging ama ng mga anak natin.”
“Hindi ko pinagsisihan ang pag-aalaga sa pamilya.”
“Pero pinagsisihan kong naging duwag ako.”
Hindi ko napigilang matawa.
Isang mapait na tawa.
“At ako?”
“Ano’ng kasalanan ko?”
Nanlumo ang mukha niya.
“Wala.”
“Ikaw ang pinakamabuting taong nakilala ko.”
“Pero hindi kita minahal sa paraang nararapat.”
Hindi ko na kayang pakinggan pa.
Tumalikod ako.
“Mara.”
Tinawag niya ako.
Hindi ako huminto.
“Mara, pakinggan mo ako.”
Nagpatuloy ako sa paglalakad.
Bigla niyang hinawakan ang braso ko.
Eksaktong katulad ng ginawa niya isang beses…
Mahigit limampung taon na ang nakalipas.
Ngunit ngayon…
Hindi ko na hinayaang mangyari muli.
Marahan kong inalis ang kamay niya.
“Mabuhay ka sa gusto mong buhay.”
“Sa pagkakataong ito…”
“…wala na akong balak maging asawa mo.”
Kitang-kita kong namutla siya.
Parang iyon ang pinakakinatatakutan niyang marinig.
Lumipas ang ilang araw.
Sinadya kong umiwas.
Hindi ako sumasama kapag alam kong naroon si Adrian.
Hindi ako pumupunta sa library sa oras na lagi siyang nag-aaral.
Hindi ko rin sinasagot ang mga text niyang puro iisang tanong lang.
“Pwede ba tayong mag-usap?”
Hindi.
Sa nakaraan…
Ako ang palaging naghihintay.
Ngayon…
Siya naman.
Ngunit may isang bagay na nagsimulang magbago.
Si Isabella.
Napansin kong hindi na siya masyadong interesado kay Gabriel.
Sa halip…
Mas madalas siyang mapatingin kay Adrian.
Napansin ko ring kakaiba ang kilos ni Adrian.
Tuwing lalapit si Isabella…
Parang sinasadya niyang umiwas.
Hindi iyon nangyari sa dati naming buhay.
Dati…
Siya ang laging handang gawin ang lahat para lamang mapangiti ang ate ko.
Ngayon…
Parang may iniiwasan siya.
Parang may kinatatakutan.
Isang hapon, nadatnan ko siyang mag-isang nakaupo sa lumang bleachers ng unibersidad.
May hawak siyang isang maliit na notebook.
Tahimik siyang umiiyak.
Hindi niya ako napansin.
Hanggang sa narinig ko ang mahina niyang sinabi sa sarili.
“Hindi na ako pwedeng magkamali ulit.”
Napatigil ako.
Hindi iyon ang sinabi ng lalaking nakilala ko sa una naming buhay.
Unti-unti akong umatras.
Ngunit sa mismong sandaling iyon…
May isang boses na tumawag mula sa likuran ko.
“Mara!”
Paglingon ko…
Humihingal si Isabella habang tumatakbo papalapit.
Punong-puno ng saya ang mukha niya.
“Hulaan mo!”
Hindi ako nakapagsalita.
Masigla niyang hinawakan ang dalawang kamay ko.
“May gusto akong ipakilala sa’yo.”
Bigla akong kinabahan.
“Hindi na si Adrian.”
Napakurap ako.
“May bago akong nakilala.”
Huminto ang mundo ko nang makita ko ang lalaking nakatayo sa likod niya.
Matangkad.
Nakaputing polo.
May mapanglaw ngunit pamilyar na mga mata.
Ngumiti siya sa akin.
At sa isang iglap…
Parang bumalik ang lahat ng alaala ng nakaraan.
Dahil ang lalaking iyon…
Ay ang doktor na nagsara ng mga mata ni Adrian noong gabi ng kanyang kamatayan.
Pero imposible iyon.
Dahil sa panahong ito…
Isa pa lamang siyang estudyante.
Kabanata 3 – Ang Pagmamahal ay Hindi Dapat Ipagpilitan
Hindi ako makagalaw.
Ang binatang nakatayo sa likod ni Isabella ay eksaktong kamukha ng batang intern na naging doktor ni Adrian sa huling araw ng una naming buhay.
Ngunit imposible iyon.
Dalawampung taong gulang pa lamang kaming lahat.
Hindi pa siya maaaring maging doktor.
Lumapit siya at magalang na ngumiti.
“Ako si Rafael Navarro.”
“Freshman sa College of Medicine.”
Nang magtagpo ang aming mga mata, bahagya siyang natigilan.
Parang may nais siyang sabihin.
Ngunit pinili niyang manahimik.
Lumipas ang mga buwan.
Unti-unting nagbago ang lahat.
Hindi na naging magkasintahan sina Isabella at Gabriel.
Sa halip, naging matalik silang magkaibigan.
Hindi rin ako muling napalapit kay Adrian.
Sa bawat pagkakataong sinusubukan niyang kausapin ako, magalang lamang akong ngumingiti bago lumayo.
Hindi dahil galit pa rin ako.
Kundi dahil natutuhan kong may mga sugat na hindi kailangang balikan upang tuluyang maghilom.
Isang hapon, habang palabas ako ng silid-aklatan, nadatnan ko siyang naghihintay sa ilalim ng dating puno ng acacia.
Hindi na siya nagsalita agad.
Iniabot lamang niya sa akin ang isang lumang kuwaderno.
“Naaalala mo ba ito?”
Binuksan ko iyon.
Punô ng sulat-kamay.
Mga plano.
Mga pangarap.
Mga petsang hindi kailanman natuloy.
Sa pinakahuling pahina ay may isang maikling pangungusap.
“Kung may isa pang pagkakataon, pipiliin kong maging tapat bago maging mabait.”
Unti-unti akong napaluha.
“Hindi ko isinulat iyan sa buhay na ito,” mahina niyang sabi.
“Pero paggising ko matapos akong mamatay… naroon na iyan.”
Napangiti ako nang mapait.
“Anong gusto mong mangyari ngayon?”
Huminga siya nang malalim.
“Wala.”
“Wala?”
Umiling siya.
“Noong una, akala ko ibinigay ang ikalawang buhay para itama ang pagkakamali ko.”
“Pero habang tumatagal…”
“…naunawaan kong hindi lahat ng pagkakamali ay kailangang balikan.”
“Tayo ang kailangang magbago.”
Tahimik akong nakinig.
“Kung pipilitin kitang mahalin ako ngayon…”
“…pareho lang tayong babalik sa dati.”
“Tatanggap ka ng pagmamahal na kulang.”
“At mabubuhay ako sa pagsisisi.”
Napaluha siya.
“Kaya sa unang pagkakataon…”
“…pipiliin kitang palayain.”
Ilang linggo ang lumipas.
Nagkaroon ng malaking outreach program ang unibersidad matapos ang isang malakas na bagyo sa Bicol.
Kasama ako sa volunteer team.
Habang abala ang lahat sa pamamahagi ng pagkain, napansin kong may batang umiiyak sa gilid ng evacuation center.
Lumuhod ako sa harapan niya.
“Nawawala po si Mama.”
Mabilis ko siyang niyakap.
Tinulungan ko siyang hanapin ang kanyang ina.
Makalipas ang halos dalawang oras, nakita rin namin ang babae.
Mahigpit silang nagyakapan.
Hindi mapigilan ng ina ang pag-iyak.
“Salamat…”
“Akala ko hindi ko na siya makikita.”
Habang pinagmamasdan ko silang dalawa, may isang tao ang tumabi sa akin.
Si Rafael.
Tahimik lamang siyang nakatingin.
“Sabi nila,” mahina niyang wika, “ang pagmamahal daw ay laging kailangang masakit.”
Napangiti ako.
“Ngayon alam kong hindi.”
Tumingin siya sa akin.
“Bakit?”
“Dahil ang totoong pagmamahal…”
“…nagpapagaan.”
“Hindi nagpapabigat.”
Ngumiti rin siya.
At iyon ang unang ngiting nakita kong walang pagtatago.
Lumipas ang pitong taon.
Naging pediatrician si Rafael.
Ako naman ay nagtayo ng isang foundation para sa mga batang nawalan ng pamilya sa mga kalamidad.
Hindi naging marangya ang kasal namin.
Maliit lamang.
Sa isang lumang simbahan sa Tagaytay.
Wala ring engrandeng handaan.
Puro tawanan lamang ng pamilya at mga kaibigan.
Habang isinusuot niya ang singsing sa daliri ko, mahina niyang sinabi,
“Hindi kita ipinaglaban.”
“Hindi rin kita inagaw.”
“Pinili lang kitang mahalin araw-araw.”
Napaluha ako.
Dahil iyon ang mga salitang hindi ko kailanman narinig sa una kong buhay.
Si Isabella naman ay hindi na hinabol ang magulong pag-ibig na dati niyang pinaniniwalaan.
Natapos niya ang kursong Fine Arts.
Naglakbay siya sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas.
Nagtayo ng art school para sa mga batang walang kakayahang mag-aral.
Isang gabi, habang magkasama kaming umiinom ng kape sa balkonahe ng bahay niya sa Baguio, bigla siyang tumawa.
“Alam mo…”
“Tama ka pala.”
Napangiti ako.
“Alin?”
“Akala ko noon kailangan kong masaktan para masabing totoong nagmahal ako.”
“Tapos?”
Umiling siya.
“Hindi pala.”
“Mas mahirap palang magmahal nang may kapayapaan.”
“Pero mas masaya.”
Mahigpit ko siyang niyakap.
Sa unang pagkakataon sa dalawang buhay namin…
Pareho kaming nakahanap ng tamang landas.
Hindi dahil pareho ang pinili namin.
Kundi dahil natuto kaming pumili para sa sarili namin.
Minsan, naiisip ko pa rin ang unang buhay.
Ang bahay.
Ang dalawang anak.
Ang limampung taon naming magkasama ni Adrian.
Hindi ko iyon kinasusuklaman.
Dahil iyon ang nagturo sa akin ng pinakamahalagang aral.
Ang pag-aasawa ay hindi sapat kung wala ang kusang-loob na pagmamahal.
At ang matinding pagnanasa ay hindi rin sapat kung wala ang paggalang.
Ang tunay na pag-ibig ay hindi kailangang pumili sa pagitan ng dalawa.
Kaya nang minsang magkita kami ni Adrian sa alumni reunion makalipas ang maraming taon, magaan kaming nagngitian.
May sarili na rin siyang pamilya.
Masaya ang mga mata niya.
Lumapit siya at iniabot ang isang baso ng juice.
“Salamat.”
Ngumiti ako.
“Para saan?”
“Dahil hindi mo ako pinatawad.”
Nagulat ako.
“Ikaw ang nagturo sa akin na ang pagsisisi ay hindi binubura ng ikalawang pagkakataon.”
“Binabago ito ng tamang desisyon.”
Tahimik kaming nagkamayan.
At sa sandaling binitawan namin ang kamay ng isa’t isa…
Pakiramdam ko, tuluyan na ring nawala ang bigat na dala ko mula sa nakaraan.
Sa wakas…
Hindi na kami dalawang taong nagsisikap itama ang lumipas.
Kundi dalawang taong natutong pahalagahan ang buhay na nasa harapan nila.
At marahil…
Iyon ang tunay na kahulugan ng ikalawang pagkakataon.
