Palaging sinasabi ng tiyahin ko sa Quezon City na mahal niya ako na parang tunay niyang anak
Pero palihim nilang binibilang ang bawat pisong ipinapadala ng mga magulang ko mula Dubai para sa akin
At noong gabing iyon, may narinig akong usapan sa labas ng kwarto na tuluyang nagpayanig sa buong pagkatao ko…

1

“Isabel, lalabas muna si Tita para bumili ng ilang gamit. Paki-bantayan mo muna ang kapatid mo ha.”

Tahimik akong tumango.

Pagkasara ng pinto, muling nilamon ng katahimikan ang maliit na apartment namin sa Quezon City. Umupo ako sa gilid ng kama at pinagmasdan ang mahimbing na natutulog kong pinsan sa kulay asul nitong crib.

Naiinggit ako sa kanya.

Kahit paano, gabi-gabi ay kasama niya ang mga magulang niya.

Samantalang ako… hindi.

Siyam na taong gulang pa lang ako.

Dalawang taon na ang nakalipas nang lumipad papuntang Dubai sina Mama at Papa para magtrabaho sa isang hotel. Sinabi nilang magtitiis lang kami ng ilang taon at isasama rin nila ako roon balang araw.

Pinaniwalaan ko iyon.

Pero nang mamatay si Lola, wala nang natirang mag-aalaga sa akin.

Simula noon, palipat-lipat na ako ng bahay ng mga kamag-anak sa iba’t ibang parte ng Manila.

Minsan sa Pasig.

Minsan sa Caloocan.

Minsan naman dito sa Quezon City.

Pero kahit saan ako dalhin…

Hindi ko kailanman naramdaman na tunay nila akong kapamilya.

Buwan-buwan nagpapadala ng pera sina Mama at Papa.

Pero tuwing may nagagawang mali sa bahay, ako agad ang sinisisi.

“Owaaaah!”

Naputol ang pag-iisip ko nang biglang umiyak ang baby kong pinsan.

Mabilis ko siyang binuhat.

Hindi naman puno ang diaper niya.

Naalala kong sinabi ni Tita na kapag kakagising lang ng bata at umiiyak, baka gutom lang iyon.

Nagmamadali akong gumawa ng gatas.

Pero hindi ko alam kung ano ang nagawa kong mali.

Pagkasubo pa lang ng ilang lagok, bigla siyang nabulunan at naisuka ang lahat ng gatas sa damit niya.

Sakto namang bumukas ang pinto.

Dumating si Tita.

Biglang namutla ang mukha niya.

“Diyos ko, Isabel! Ano’ng ginawa mo?!”

Agad niya akong tinabig at hinablot ang bata mula sa mga bisig ko nang sobrang lakas na sumakit ang braso ko.

Natigilan ako sa takot.

“Tita… gusto ko lang po siyang painumin ng gatas…”

“Alam mo bang delikado kapag nabulunan ang bata?!”

Ngayon ko lang siya nakitang ganoon kagalit.

Nagmamadali akong yumuko.

“Pasensya na po…”

Hindi siya sumagot.

Malamig lang niyang sinabi:

“Kumuha ka ng malinis na damit ng bata. Bilis.”

2

Kinakabog ang dibdib ko habang hinahalungkat ko ang cabinet.

Nanginginig ang mga kamay ko hanggang sa halos mahulog ko ang maliit na damit ng baby.

Pagkatapos mapalitan ng damit ang bata, saka lang muling tumingin sa akin si Tita.

At sa tingin niyang iyon…

Parang may bumara agad sa lalamunan ko.

“Isabel.”

“P-po?”

“Sa bahay muna ni Tito Rico ka matulog mamaya.”

Parang biglang huminto ang mundo ko.

“Tita…”

“Hindi na kita kayang iwan kasama ng baby.”

Tahimik akong yumuko.

Masakit.

Sobrang sakit.

Pero pinilit ko pa ring ngumiti.

“Opo… naiintindihan ko po.”

Tahimik akong bumalik sa sulok para ligpitin ang mga gamit ko.

Kaunti lang naman ang mga iyon.

Ilang lumang uniporme.

Mga kupas na damit.

At ang dilaw kong backpack na pinadala ni Papa mula Dubai noong nakaraang taon.

Labinlimang minuto lang, palabas na ako ng apartment.

Umuulan noon sa Manila.

Malamig na patak ng ulan ang tumatama sa kalsada.

Tahimik akong naglakad.

Walang pumigil sa akin.

3

Nasa lumang subdivision sa Pasig ang bahay nina Tito Rico.

Pagbukas pa lang niya ng pinto, natawa na agad siya.

“O? Pinalayas ka na naman?”

Mabilis akong umiling.

“Wala naman po akong ginawang mali…”

“Joke lang.”

Tinapik niya ang ulo ko bago sumigaw papasok.

“Hon! Dumating na si Isabel!”

Mula sa sofa, tumingin si Tita Mia.

At agad na lumiwanag ang mukha niya.

Hindi dahil masaya siyang makita ako.

Kundi dahil may libreng tagalinis na naman sa bahay.

“Isabel, hugasan mo nga ’yung mga plato. Tapos pakipunasan na rin ’yung sala.”

“Opo…”

Sanay na ako.

Kahit saang bahay ako mapunta, ako lagi ang pinakamaraming ginagawa.

Nang gabing iyon, pagkatapos kong maglinis, saka pa lang ako pinayagang kumain ng tirang malamig na kanin sa mesa.

Habang kumakain ako, lumapit ang pinsan kong lalaki na naglalaro ng video game.

“Ate Isabel, samahan mo ’ko bukas sa mall.”

“Hmm…”

“Bibili tayo ng bagong robot.”

Napahinto ako.

“Pero… wala nang masyadong pera si Ate.”

Bigla siyang ngumuso.

“Sabi ni Papa marami ka raw pera.”

Hindi ako nakasagot.

Halos lahat ng perang ipinapadala nina Mama at Papa para sa akin… napupunta rin sa bahay nila.

Pero hindi ako makatanggi.

Kasi natatakot akong baka isang araw… palayasin din nila ako.

4

Kinabukasan, inabutan ako ni Tito Rico ng mahabang listahan.

“Pagpunta niyo sa grocery, bilhin mo lahat ’yan ha.”

Nanlamig agad ang dibdib ko habang binabasa iyon.

Bigas.

Mantika.

Sabong panlaba.

Gatas.

Shampoo.

Halos lahat mahal.

Nag-ipon ako ng lakas ng loob.

“Tito… saan po ’yung pera?”

Tumawa siya.

“Medyo kapos si Tito ngayon. Ikaw muna magbayad, babayaran na lang kita pag sumahod ako.”

Alam ko.

Walang “sa susunod” na darating.

Pero tumango pa rin ako.

Pagdating namin sa SM Megamall, agad tumakbo ang pinsan ko sa toy section.

May niyakap siyang malaking robot toy.

“Ate! Gusto ko nito!”

Tiningnan ko ang presyo.

2,499 pesos.

Parang biglang sumikip ang dibdib ko.

“Ang mahal niyan…”

Bigla siyang humiga sa sahig at nagwala.

Lumingon ang mga tao sa amin.

Nataranta ako.

“Sige na… bibilhin na…”

Pagkatapos magbayad, halos wala nang laman ang wallet ko.

Gabing-gabi na nang marinig ko ang usapan nina Tito at Tita mula sa loob ng kwarto.

“May natitira pa raw pera ’yung bata.”

“Eh di mas mabuti. Hayaan muna nating dito siya.”

“Sa susunod na buwan, tawagan mo ulit nanay niya para dagdagan ang padala.”

Natigilan ako sa labas ng pinto.

Mahigpit kong kinuyom ang mga kamao ko.

Kaya pala…

Hindi nila talaga ako gustong alagaan.

Ang gusto lang nila… ang perang ipinapadala ng mga magulang ko.

Kagat-kagat ko ang labi habang dahan-dahang umaatras.

Pero bago pa ako makaalis, muli kong narinig ang boses ni Tita Mia.

“Eh ’yung nawawalang pera sa bahay nina Ate Linda…”

Tumawa nang mahina si Tito Rico.

“Si Kevin naman talaga kumuha noon.”

“Kawawa rin si Isabel.”

“Hayaan mo na. Hindi naman marunong lumaban ’yun.”

Napatigil ako.

Parang nanigas ang buong katawan ko.

Ibig sabihin…

Hindi ko kailanman ninakaw ang perang iyon.

At ang totoong kumuha…

Ay si Kevin pala.

At alam nilang lahat iyon mula pa noong una.

Nanigas ako sa kinatatayuan ko.

Parang may nagyelong tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.

Si Kevin pala talaga ang kumuha ng pera noon.

At alam nila.

Alam nilang lahat.

Pero hinayaan nila akong mapagbintangan.

Hinayaan nila akong umiyak mag-isa.

Hinayaan nila akong mapalayas na parang magnanakaw.

At ang pinakamasakit sa lahat…

Ni minsan, walang nagtangkang ipagtanggol ako.

Tahimik akong umatras palayo sa pinto.

Pakiramdam ko, hindi na ako makahinga.

Pagdating ko sa sofa kung saan ako natutulog gabi-gabi, dahan-dahan akong umupo at niyakap ang luma kong backpack.

Nandoon pa rin sa loob ang maliit na picture naming tatlo nina Mama at Papa.

Kuhang-kuha iyon noong huling umuwi sila mula Dubai.

Nasa Luneta kami noon.

Nakaupo ako sa gitna nila habang hawak nila ang magkabila kong kamay.

Ngumingiti kaming lahat sa larawan.

Pero habang nakatitig ako roon ngayon, hindi ko na napigilang umiyak.

Tahimik lang.

Walang hikbi.

Kasi nasanay na akong umiiyak nang walang nakakarinig.

Kinabukasan, mas maaga akong nagising kaysa dati.

Tahimik kong nilinis ang buong sala.

Nagluto ng itlog at hotdog para sa almusal.

Naghanda ng gatas ng pinsan ko.

Ginawa ko pa rin lahat ng nakasanayan ko.

Pero may nagbago na sa loob ko.

Hindi na ako umaasa.

Hindi na ako naniniwalang may nagmamahal talaga sa akin sa bahay na iyon.

Habang kumakain, napansin ni Tita Mia na tahimik ako.

“O, bakit parang nakasimangot ka?”

Mabilis akong umiling.

“Wala po.”

“Baka naman nami-miss mo lang parents mo.”

Tumawa si Tito Rico.

“Swerte nga niya eh. Buwan-buwan may padala.”

Natahimik ako.

Pagkatapos ng almusal, nag-ring ang cellphone ni Tita Mia.

Pagtingin niya sa screen, agad siyang ngumiti.

“Naku, si Ate Grace.”

Si Mama.

Biglang naging malambing ang boses ni Tita.

“Ate! Kumusta? Oo naman, okay na okay dito si Isabel.”

Napayuko ako.

“Napakabait nga ng batang ’yan eh. Parang anak na rin namin.”

Mahigpit kong kinuyom ang kamay ko.

Gusto kong magsalita.

Gusto kong sabihin kay Mama ang lahat.

Na ako ang naglalaba.

Ako ang naghuhugas ng plato.

Ako ang bumibili ng groceries gamit sarili kong pera.

Na halos araw-araw akong napapagalitan.

Na hindi nila ako mahal.

Pero natakot ako.

Takot akong isipin ni Mama na pabigat ako.

Takot akong baka mapagod siya sa akin.

Biglang iniabot ni Tita ang cellphone.

“O, kausapin mo nanay mo.”

Mabigat ang dibdib kong tumanggap ng tawag.

“Ma…”

[Anak, okay ka lang ba?]

Pagkarinig ko pa lang ng boses ni Mama, gusto ko nang humagulgol.

Pero pinigilan ko.

“Opo.”

[Kumakain ka ba nang maayos?]

“Opo.”

[Mabait naman sina Tito at Tita sa’yo?]

Napatingin ako kina Tito Rico at Tita Mia.

Pareho silang nakatingin sa akin.

Nakangiti.

Pero malamig ang mga mata.

Parang may babala.

Mabagal akong lumunok.

“Opo…”

Mas lalong lumambot ang boses ni Mama.

[Tiisin mo muna ha? Nag-iipon lang kami ni Papa. Konting panahon na lang, kukunin ka na namin.]

Kukuhanin.

Ilang beses ko nang narinig ang salitang iyon.

Pero taon-taon na lang lumilipas.

Hindi naman nangyayari.

Biglang nagsalita si Papa mula sa kabilang linya.

[Anak, mag-aaral kang mabuti ha? Para balang araw, hindi mo kailangang mahirapan tulad namin.]

Doon na tuluyang bumigat ang dibdib ko.

Kasi hindi nila alam…

Na nahihirapan na ako ngayon pa lang.

Pagkatapos ng tawag, ibinalik ko ang cellphone kay Tita.

Ngumiti siya.

“Ang swerte mo talaga sa parents mo.”

Hindi ako sumagot.

—

Lumipas ang mga araw.

Mas naging maingat ako.

Mas naging tahimik.

Pero habang tumatagal, lalo kong napapansin ang mga bagay na dati’y hindi ko pinapansin.

Tuwing may padala sina Mama at Papa, biglang nagiging mabait sina Tito at Tita.

May bagong pagkain.

May softdrinks.

Minsan may fried chicken pa.

Pero kapag paubos na ang perang padala…

Doon na ulit sila nagiging mainitin ang ulo.

Isang gabi, habang naghuhugas ako ng pinggan, narinig kong sumisigaw si Tita Mia sa kwarto.

“Bakit kulang na naman pera natin?!”

Sumagot si Tito Rico.

“Eh kasi lagi kang online shopping!”

“At ikaw? Lagi kang inom kasama barkada mo!”

Tahimik akong nagpatuloy sa paghuhugas.

Sanay na akong marinig silang nag-aaway tungkol sa pera.

Pero maya-maya, biglang bumukas nang malakas ang pinto ng kusina.

Lumabas si Tita Mia.

Galit na galit.

“At ikaw!”

Napatingin ako.

“Ano pong ginawa ko?”

“Wag kang magkukunwaring inosente! Nawawala ’yung 5,000 pesos ko!”

Parang tumigil ulit ang mundo ko.

“M-may nawawala pong pera?”

“Oo! At buong araw ikaw lang ang nandito!”

Mabilis akong umiling.

“Hindi po ako kumuha!”

“Talaga ba?”

Bigla niyang hinablot ang backpack ko.

“Tita wag po—!”

Pero huli na.

Binuksan niya iyon sa harap ko.

At doon…

Pareho kaming natigilan.

Dahil sa loob ng bag ko…

May sobre ng pera.

Eksaktong 5,000 pesos.

Nanlaki ang mga mata ko.

“H-hindi po akin ’yan…”

Pero hindi na nakinig si Tita.

“Magnanakaw ka talaga!”

Hinila niya ako palabas ng bahay.

Umiiyak akong nagpupumiglas.

“Tita, hindi po ako kumuha niyan! Hindi ko po alam kung paano napunta diyan!”

“Sinungaling!”

Tumakbo palabas ang pinsan kong lalaki.

At sa likod niya…

May kakaibang ngiti si Kevin.

Doon ko agad naintindihan.

Siya na naman.

Siya ang gumawa nito.

Pero bago pa ako makapagsalita, biglang may boses na sumigaw mula sa labas.

“Anong nangyayari dito?!”

Lahat kami napalingon.

At halos mawalan ako ng hininga.

Nakatayo sa labas ng gate sina Mama at Papa.

Basang-basa sa ulan.

May malalaking maleta sa tabi nila.

Namumutla si Mama habang nakatingin sa akin.

Ako naman…

Tuluyan nang napahagulgol.

“Mama…”

Mabilis siyang tumakbo papunta sa akin.

“Anak! Bakit ka umiiyak?!”

Mahigpit niya akong niyakap.

Sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon…

May yumakap ulit sa akin nang ganoon kahigpit.

Parang ayaw na niya akong pakawalan.

Galit na lumapit si Papa.

“Ano’ng ibig sabihin nito?”

Nagkatinginan sina Tito at Tita.

Biglang nag-iba ang tono nila.

“Ate Grace, misunderstanding lang—”

“Misunderstanding?!”

Ngayon lang ako nakitang ganoon si Papa.

Namumula ang mukha niya sa galit.

“Bakit ninyo hinihila palabas ang anak ko sa gitna ng ulan?!”

Nauutal na sumagot si Tita Mia.

“Kasi… nagnakaw siya…”

“Hindi po totoo!”

Napasigaw ako habang umiiyak.

“Hindi po ako magnanakaw…”

Biglang nagsalita ang pinsan kong bunso.

“Si Kuya Kevin po naglagay no’n sa bag ni Ate Isabel.”

Tahimik.

Biglang natahimik ang lahat.

Nanigas si Kevin.

“A-anong sinasabi mo?!”

“Totoo po!”

Takot na takot pero nagsalita pa rin ang bata.

“Nakita ko po kanina…”

Namutla si Tita Mia.

Unti-unting lumingon si Papa kay Kevin.

“At ikaw?”

Hindi makasagot si Kevin.

Biglang bumigay ang boses ko.

“Papa…”

Napayakap ako sa kanya.

“Hindi po ako magnanakaw…”

Mahigpit niya akong niyakap.

“Alam ko, anak.”

“At sorry…”

“Sorry dahil hindi namin agad nakita kung gaano ka naghihirap dito.”

Humagulgol si Mama sa tabi namin.

Paulit-ulit niya akong hinihingian ng tawad.

Noong gabing iyon, unang beses nagsabi ng totoo ang lahat.

Sinabi ni Tita Linda ang tungkol sa perang nawala noon.

Umamin ang bunso nilang anak na si Kevin talaga ang kumuha.

Lumabas din na matagal nang ginagamit nina Tito Rico at Tita Mia ang perang ipinapadala nina Mama at Papa para sa sarili nilang gastusin.

Tahimik lang nakinig sina Mama at Papa.

Pero kitang-kita ko ang sakit sa mga mata nila.

Maya-maya, dahan-dahang hinawakan ni Papa ang kamay ko.

“Uuwi na tayo.”

“At hindi ka na namin iiwan kahit kanino.”

—

Pagkaraan ng dalawang buwan, tuluyan nang umuwi sina Mama at Papa mula Dubai.

Nagbukas si Papa ng maliit na paresan sa Antipolo.

Si Mama naman nagtinda ng lutong ulam.

Hindi man kami yumaman…

Pero unang beses kong naranasan ang totoong tahanan.

Tuwing umuulan, hindi na ako natatakot mapalayas.

Tuwing kakain kami, hindi ko na kailangang hintaying maubos sila bago ako sumubo.

At gabi-gabi…

Natutulog akong katabi sina Mama at Papa.

Minsan nagigising pa rin ako sa takot.

Takot na baka panaginip lang lahat.

Pero tuwing mararamdaman kong hinihimas ni Mama ang buhok ko habang tulog ako…

Doon ko muling naiintindihan.

Hindi pala ako mahirap noon dahil kulang kami sa pera.

Mahirap ako noon…

Dahil wala akong tahanang matatawag na akin.