Tatlong Beses Sinampal ng Asawa Ko si Mama—Walong Segundo Pagkatapos, Namutla Siya Nang Makita ang Dalawang Trak sa Labas
PARTE 1
Tatlong beses sinampal ng asawa ko ang nanay ko, pero makalipas ang walong segundo, ako pa ang narinig nilang tumawa.
“May apat kang kapatid na lalaki, Adrian. Simula ngayon, ikaw na ang bumuhay sa kanilang lahat.”
Pagkatapos, tumingin ako sa biyenan ko.
“At itong bahay? Hindi na ninyo magagamit para durugin kaming mag-ina.”
Akala nilang takot ang dahilan kung bakit hindi ako sumigaw. Hindi nila alam na bago pa magsimula ang hapunang iyon, may dalawang trak nang naghihintay sa kabilang kalye.
Ako si Andrea Mendoza. Tatlong taon akong kasal kay Adrian, panganay sa limang magkakapatid. Accountant ako sa isang kompanya sa Ortigas; supervisor naman siya sa isang warehouse.
Bago kami ikasal, nakabili ako ng townhouse sa Quezon City. Malaking bahagi ng paunang bayad ang galing sa ipon ko. Dinagdagan iyon ni Mama gamit ang perang naiwan ni Papa.
Ako ang nagbayad ng natitirang hulog.
Pero nang tumira si Adrian doon, unti-unting naging “bahay ng mga Reyes” ang tawag ng pamilya niya sa bahay ko.
Noong una, hinayaan ko.
Hanggang sa pati pensiyon ni Mama, gusto na nilang angkinin.
Dumating si Mama noong Sabado para magdala ng sinigang at samahan akong kumain. Nandoon din ang biyenan kong si Aling Lourdes at ang apat na kapatid ni Adrian: Marco, Paolo, Nico, at Jun.
Wala pa kaming sampung minuto sa hapag nang ibagsak ni Lourdes ang kutsara.
“Ang kapal naman ng mukha mo, Elena! Nakikitira ka na nga rito, ayaw mo pang tumulong!”
Dahan-dahang ibinaba ni Mama ang mangkok.
“Hindi ako nakikitira. Bumibisita ako sa anak ko.”
“Pareho lang iyon! Kapag nag-asawa ang anak mo, sa asawa na niya ang pera niya!”
Hindi tumaas ang boses ni Mama.
“Binili ni Andrea ang bahay bago sila ikasal. At ang pensiyon ko, nakalaan sa gamot at pang-araw-araw kong gastusin.”
Tumayo si Lourdes.
“Matanda ka na, ang damot mo pa rin!”
Tinulak niya ang balikat ni Mama.
Tumayo ako, pero naunahan ako ni Adrian.
Hindi para umawat.
Lumapit siya kay Mama at sinampal ito.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Walang tumayo sa apat niyang kapatid.
Napahawak si Mama sa pisngi. Nang tumingin siya sa akin, hindi galit ang nakita ko sa mga mata niya.
Hiya.
Para bang siya pa ang may kasalanang napahiya ako sa sarili kong bahay.
“Wag kang mag-eskandalo, Andrea,” sabi ni Adrian. “Kailangan lang niyang matutong rumespeto.”
Pagkatapos, iniunat niya ang kamay.
“Nasaan ang passbook? Limampung libo bawat kapatid ko. Dalawang daang libo lang naman.”
“Lang naman?” mahina kong ulit.
“Magpapakasal si Marco. Kailangan ni Paolo ng deposito sa apartment. May training si Nico. Walang trabaho si Jun. Ako ang inaasahan nila!”
Tumingin ako sa telepono ko.
Walong segundo.
Sapat para matiyak na naipadala ko ang mensahe sa taong naghihintay sa labas.
Pag-angat ko ng mukha, tumawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil biglang luminaw kung gaano katagal kong ipinagkamali ang pagsasamantala sa pagmamahal.
“Kayo ang pamilya niya,” sabi ko kay Lourdes. “Kayo na ang alagaan niya.”
Hinawakan ni Adrian ang braso ko.
“May ambag ako sa bahay!”
“Tatlong buwan kang nagpadala ng tig-tatlong libo. Lahat may nakasulat na ‘pang-grocery.’ Gusto mong tingnan natin?”
Binitiwan niya ako.
Kinuha ko ang bag ni Mama at inalalayan siyang tumayo.
Humabol si Paolo.
“Ate, pamilya tayo. Hindi naman kailangang umabot sa pagpapalayas.”
“Pamilya pala tayo. Bakit walang umawat?”
Wala siyang sagot.
Pagbukas ko ng pinto, nakaharap sa amin ang lalaki mula sa kompanya ng paglilipat.
“Ma’am Andrea, sisimulan na po ba naming kunin ang mga gamit ni Sir Adrian?”
Nanigas ang asawa ko.
Dahil sa likod ng lalaki, nakaparada na ang dalawang trak na hindi niya kailanman inakalang darating para sa kanya.
PARTE 2
“Kailan mo ito pinlano?”
Iyon ang unang tanong ni Adrian.
Hindi kung masakit ang mukha ni Mama.
Hindi kung kailangan niya ng doktor.
Kundi kung kailan ako naglakas-loob gumawa ng desisyong hindi niya kontrolado.
“Alas-diyes kaninang umaga,” sagot ko.
Nakatayo ang mga tauhan ng paglilipat sa labas. Sinabihan ko silang maghintay muna habang kinakausap ko ang asawa ko.
“Ano ang ibig sabihin nito?” tanong ni Lourdes. “Matagal mo na kaming gustong itapon?”
“Tama na, Andrea,” sabi ni Adrian. “Hindi porke nakapangalan sa iyo ang bahay, pwede mo na akong tratuhing basura.”
Napatingin ako sa namamagang pisngi ni Mama.
“Pero pwede mong saktan ang nanay ko?”
“Sumagot kasi siya kay Mama!”
“Sinabi niyang sa kanya ang pensiyon niya. Iyon ang kasalanan?”
Lumapit si Marco.
“Ate, dala lang ng emosyon. Pag-usapan natin kapag kalmado na.”
“Bago o pagkatapos ninyong kunin ang dalawang daang libo?”
Nagkatinginan silang magkakapatid.
Doon ko inilabas ang telepono ko.
“Kagabi, naiwan ninyong bukas ang pinto ng sala. Akala ninyo tulog na ako.”
Namumutla si Lourdes bago ko pa pindutin ang recording.
Boses niya ang unang narinig namin.
“Pagdating ni Elena bukas, ako ang kakausap. Kapag nagmatigas, ikaw na ang bahala, Adrian.”
Sumunod ang boses ng asawa ko.
“Paano kapag kumampi si Andrea?”
“Takutin mo. Minsan kailangan niyang makita kung sino ang masusunod.”
May maikling katahimikan.
Pagkatapos, narinig ang tawa ni Jun.
“Kapag nakuha na ang pera, pwede na akong magsimula ng online business?”
“Oo,” sagot ni Lourdes. “Tapos dito muna titira sina Marco at Paolo. Malaki ang kuwarto ng mag-asawa. Doon si Marco kapag kasal na. Sa maliit na kuwarto na lang sina Adrian.”
Pinahinto ko ang recording.
Hindi na ako kailangang magpaliwanag kung bakit may mga trak.
Ngunit ang unang sinabi ni Adrian ay:
“Nire-record mo na pala kami?”
Napangiti ako nang walang saya.
“Iyon lang ang narinig mo?”
Hinawakan ni Mama ang kamay ko.
“Anak, umalis na tayo.”
“Opo.”
Pero humarang si Adrian.
“Walang aalis. At walang gagalaw sa gamit ko.”
Tumango ako.
“Kung ayaw mong ipalipat ngayon, hindi gagalawin. Pero aalis kami ni Mama para magpagamot.”
Sinubukan niyang kunin ang telepono ko.
Napaatras ako. Agad namang lumapit si Paolo, habang sumunod sina Marco at Nico.
Hindi ko alam kung aawat sila o haharang din.
Ang alam ko, biglang wala nang maluwag na daan papunta sa pinto.
Kaya tumawag ako sa pulis.
Malinaw kong ibinigay ang address, pangalan ko, at nangyari.
“Nasa bahay pa po ang asawa ko. Hinarangan niya kami. Nasaktan po ang nanay ko.”
“Pamilya ang pinag-uusapan natin!” sigaw ni Lourdes.
“Tama,” sagot ko. “Kaya dapat hindi niya sinaktan.”
Dahil sa ingay, bumukas ang pinto ng kapitbahay naming si Mang Ben.
Sumilip din si Aling Tess mula sa katabing unit.
Biglang umupo si Lourdes sa sahig.
“Mga kapitbahay! Tingnan ninyo ang manugang ko! Pinapalayas kami! Tatlong taon naming tinuring na anak, ito ang ganti!”
Napatingin si Aling Tess sa akin.
“Andrea, baka naman pwedeng—”
Hindi niya natapos ang sasabihin nang humarap si Mama.
Kitang-kita ang pamamaga sa mukha niya.
“Diyos ko, Elena. Anong nangyari?”
“Sinampal siya ni Adrian,” sagot ko.
“Hindi mo alam ang buong kuwento!” sigaw ni Lourdes.
Kaya pinatugtog ko ulit ang recording.
“Takutin mo. Minsan kailangan niyang makita kung sino ang masusunod.”
Tahimik na nakinig ang mga kapitbahay.
Nang matapos, hindi na lumapit si Aling Tess kay Lourdes.
Lumapit siya kay Mama.
“Dito muna kayo sa akin. May malamig akong bimpo.”
Doon unang nabasag ang tapang ng asawa ko.
“Andrea, wag mo naman akong ipahiya sa labas.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi kita pinahiya. Narinig lang nila kung paano ninyo kami tratuhin kapag sarado ang pinto.”
Nang dumating ang dalawang pulis, bumaba ang boses ng lahat.
Isang babaeng pulis ang kumausap kay Mama. Ang kasama niya naman ay nagtanong kay Adrian at sa mga kapatid nito.
Ipinakita ko ang recording at sinabi kong may camera rin sa sala, nakaharap sa pasukan at hapag.
Dati, ipinakabit ko iyon dahil sa sunod-sunod na pagnanakaw sa subdivision.
Hindi ko inakalang pamilya ang kailangan kong bantayan.
“May kopya po kayo?” tanong ng pulis.
“Naka-save na po.”
Pinaupo nila si Adrian palayo kay Mama habang kinukuha ang magkabilang salaysay.
Sa unang pagkakataon, hindi niya kayang utusan akong tumahimik.
“Ni hindi mo man lang ako binigyan ng pagkakataong humingi ng tawad,” sabi niya.
“Heto ang pagkakataon mo.”
Tumingin siya kay Mama.
“Ma, pasensya na kung nasaktan kayo.”
“Kung?” ulit ko.
Napayuko siya.
“Pasensya na dahil sinampal ko kayo.”
Walang sumagot.
Pagkatapos, humarap siya sa akin.
“Ayos na? Pwede na nating paalisin ang mga tao?”
“Hindi napapalitan ng dalawang pangungusap ang ginawa mo.”
“Anong gusto mo? Lumuhod ako?”
Matagal ko siyang tiningnan.
“Kung iyon lang ang paraan para seryosohin mong humingi ng tawad sa nanay ko, gawin mo.”
Unti-unti siyang yumuko.
Pero bago lumapat ang tuhod niya, sumugod si Lourdes.
“Walang luluhod sa babaeng iyan!”
Humakbang siya papunta sa akin. Pumagitna ang pulis bago niya ako maabot.
Kasabay noon, may lalaking dumating na may dalang toolbox.
“Ma’am Andrea? Ako po ang locksmith na kinausap ninyo.”
Napatingin si Adrian sa kanya.
“Pati kandado?”
“Kakausapin ko muna ang pulis tungkol sa ligtas na pagbalik namin,” sabi ko. “Hindi ko ipagpapaliban ang kaligtasan ni Mama para lang hindi ka magalit.”
Biglang tumayo si Lourdes.
“Ano, iiwan mo talaga ang asawa mo?”
“Opo.”
“Tatlong taon kang walang naibigay na anak, tapos ikaw pa ang may ganang umalis!”
Humigpit ang kamay ni Mama sa kamay ko.
Ilang beses ko nang narinig iyon.
Sa Pasko.
Sa kaarawan ni Adrian.
Kahit sa harap ng mga bisita.
Ngunit ngayong gabi, hindi na ako ngumiti para tapusin ang usapan.
Humarap ako sa asawa ko.
“Adrian, hindi mo pa rin sinabi sa nanay mo ang resulta ng pagsusuri mo?”
Biglang namutla ang mukha niya.
Sa unang pagkakataon mula nang sinaktan niya si Mama, siya naman ang nagmakaawang huwag kong ituloy ang susunod kong sasabihin.
PARTE 3
“Andrea, tama na.”
Halos pabulong ang sinabi ni Adrian.
Pero narinig iyon ni Lourdes.
“Anong resulta? Anong pinagsasabi niya?”
Hindi ako agad sumagot.
Naalala ko ang ospital noong nakaraang taon. Magkatabi kaming nakaupo sa harap ng doktor, naghihintay sa paliwanag tungkol sa mga pagsusuring ginawa sa aming dalawa.
Wala namang nakitang malaking problema sa mga resulta ko.
Sa kay Adrian, may kailangang gamutin at siyasatin pa. Napakababa ng bilang ng semilya niya. Ipinaliwanag ng doktor na hindi iyon awtomatikong nangangahulugang wala na kaming pag-asang magkaanak.
Kailangan lang naming harapin ang sitwasyon nang magkasama.
Paglabas namin, umiyak siya sa loob ng kotse.
“Wag mong sabihin kay Mama,” pakiusap niya.
Hindi ko sinabi.
Kahit noong tinawag akong baog sa handaan.
Kahit noong pinadalhan ako ni Lourdes ng kung anu-anong halamang dapat kong inumin.
Kahit noong sinabi niyang baka mas mabuting humanap na lang ng ibang asawa si Adrian.
Tuwing nangyayari iyon, naghihintay akong magsalita siya.
Hindi niya ginawa.
“Hindi ako ang dahilan kung bakit wala pa tayong anak,” sabi ko ngayon. “Alam mo iyon. Pero hinayaan mong ako ang paulit-ulit nilang hamakin.”
Nanlaki ang mata ni Lourdes.
“Hindi totoo. Malakas ang anak ko.”
“Hindi sukatan ng lakas ang resulta ng pagsusuri,” sagot ko. “At wala akong ikinahihiya sa kalagayan niya. Ang ikinahihiya ko, ginamit niya ang pananahimik ko para iligtas ang sarili niya.”
Tahimik si Adrian.
Hindi ko inilabas ang medical report. Hindi ko kailangang ipabasa iyon sa mga kapitbahay o ipakita sa mga kapatid niya.
Tumingin lang ako sa kanya.
“Sabihin mo sa nanay mo ang totoo.”
Matagal bago siya nagsalita.
“Ako ang may problema sa resulta, Ma.”
Umiling si Lourdes.
“Baka mali ang doktor.”
“Dalawang beses na kaming nagpatingin.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
Hindi niya masagot.
Ako ang sumagot.
“Kasi hiniling niyang protektahan ko siya. Ginawa ko. Pero hindi niya ako pinrotektahan kahit minsan.”
Napaupo si Mama sa silyang inilapit ni Aling Tess.
Doon ko napansing nanginginig na ang mga tuhod niya.
Lumuhod ako sa harap niya.
“Ma, pupunta na tayo sa ospital.”
Hinaplos niya ang buhok ko.
“Hindi mo kailangang makipag-away para sa akin.”
“Hind po ito pakikipag-away. Kailangan nating sabihin ang nangyari.”
Inalalayan siya ng babaeng pulis palabas.
Bago kami umalis, kinausap ng isang pulis si Adrian tungkol sa pansamantalang paglayo habang inaayos ang reklamo at kaligtasan namin.
Matagal siyang tumangging makipagtulungan.
Pero nang makita niyang pati ang mga kapatid niya ay tahimik na, pumayag siyang sumama muna kay Lourdes.
Pinili niyang ipalipat ang mga damit, dokumento, at personal niyang gamit sa bahay ng nanay niya.
Isa-isang inilista ng tauhan ang mga kahon.
Walang gamit na itinapon.
Walang gamit na sinira.
Ang unang trak ang napuno. Ang ikalawa, na inilaan ko sana sa ilang gamit namin ni Mama kung kailangan naming umalis, ay nanatiling walang laman.
Habang nasa ospital kami, doon nila inayos ang paglilipat sa tulong ng kaibigan kong si Bea.
Siya ang pinadalhan ko ng mensahe noong walong segundong hindi ako makapagsalita.
“Lumabas ka na. Nangyari na.”
Nasa subdivision na siya mula pa kanina.
Kagabi ko siya tinawagan matapos kong marinig ang plano nila.
Gusto kong isama si Mama palabas bago magsimula ang hapunan. Ngunit dumating si Lourdes at ang mga anak niya nang mas maaga kaysa sa inaasahan ko.
Hindi ko naipaliwanag kay Mama ang lahat bago sila pumasok.
Iyon ang paulit-ulit na bumabalik sa isip ko habang hinihintay namin ang doktor.
Bakit hindi ko siya nasundo agad?
Bakit naniwala akong sapat ang paghahanda?
Hinawakan ni Mama ang daliri ko.
“Anak, siya ang nanakit. Hindi ikaw.”
Doon ako unang umiyak.
Hindi malakas.
Tahimik lang, habang nakayuko sa tabi ng kama niya.
Sinuri ng doktor si Mama at isinulat ang mga nakita niyang pinsala. Kinailangan niyang bumalik para sa follow-up, pero pinayagan siyang umuwi nang gabing iyon.
“Sa akin muna kayo,” sabi ni Bea.
Ngunit hinawakan ni Mama ang kamay ko.
“Kung ligtas na, gusto kong umuwi tayo sa bahay mo.”
Bahagya siyang ngumiti.
“Matagal ka nang hindi nakakahinga roon.”
Pagbalik namin, tahimik ang sala.
Wala nang sapatos na nakaharang sa pinto.
Wala nang mga kahong pag-aari ng mga kapatid ni Adrian sa ilalim ng hagdan.
Nasa mesa ang talaan ng mga gamit na inilabas at ang bagong susi na iniwan ng locksmith matapos makumpirmang nakaalis na sila.
Hindi ako nakaramdam ng tagumpay.
Pagod lang.
At isang kakaibang lungkot para sa pamilyang buong puso kong pinaniwalaang magiging akin.
Kinabukasan, tumawag si Marco.
“Ate, pwede bang wag mo nang ituloy ang reklamo? Mawawalan ng trabaho si Kuya kapag lumaki ito.”
“Nasaan ka noong sinasaktan niya si Mama?”
Tahimik siya.
“Hindi ko alam ang gagawin.”
“Pero alam mong humingi ng limampung libo.”
Napabuntong-hininga siya.
“Ate, hindi naman kami ang nanampal.”
“Hindi. Pero nakaupo kayo habang ginagawa niya. Tapos pinigilan pa ninyo kaming umalis.”
Ibinaba ko ang telepono.
Sumunod ang mensahe ni Paolo. May renta raw silang kailangang bayaran.
Si Nico naman, nanghihinayang sa training na inaasahan niyang sagot ko.
Si Jun, nagtanong kung tuloy pa ang puhunan niya.
Binasa ko silang lahat.
Pagkatapos, isang mensahe lang ang ipinadala ko sa kanilang magkakapatid.
“Wala na kayong aasahang pera mula sa akin o sa nanay ko.”
Hindi na ako sumagot pagkatapos noon.
Sa tulong ng abogado, inayos ko ang mga dokumento ng bahay, mga account, at mga hakbang para sa aming paghihiwalay. Hindi iyon natapos sa isang araw.
May mga pag-uusap, pagsusumite ng papeles, at mga desisyong kailangang pag-isipan.
Pero malinaw na ang isang bagay: hindi na ako babalik sa buhay kung saan kailangan kong manahimik para lang matawag na mabuting asawa.
Itinuloy ni Mama ang reklamo.
Siya ang nasaktan. Siya rin ang may karapatang magpasya kung ano ang handa niyang tanggapin.
Hindi ko siya pinilit makipagkasundo.
Hindi ko rin ginamit ang nangyari para humingi ng pera.
Ang gusto namin ay maitala ang ginawa ni Adrian at magkaroon ng proteksiyon laban sa pag-ulit nito.
Pagkaraan ng dalawang linggo, nagpadala siya ng sulat sa pamamagitan ng abogado.
Humingi siya ng tawad.
Wala nang “kung nasaktan kayo.”
Wala nang “dala lang ng galit.”
Isinulat niyang siya ang gumawa at mali iyon.
Binasa iyon ni Mama nang dalawang beses.
Pagkatapos, maingat niyang itinupi.
“Mas mabuti nang alam niya,” sabi niya.
“Mapapatawad mo ba siya?”
“Baka balang araw. Pero hindi ibig sabihin niyon, haharap ulit ako sa kanya nang walang takot.”
Tumango ako.
Dati, akala ko kailangang mawala ang lahat ng sakit bago maging matatag.
Ngayon, natutunan kong pwedeng nanginginig ka pa rin habang pinipili mong umalis.
Isang buwan matapos ang gabing iyon, humiling si Adrian na makausap ako. Nagkita kami sa opisina ng abogado.
Mas payat siya.
Mukhang hindi natutulog nang maayos.
“Ang gulo sa bahay nina Mama,” sabi niya. “Araw-araw may humihingi. Kapag tumanggi ako, ako naman ang walang utang na loob.”
Hindi ako sumagot.
“Ngayon ko lang naiintindihan kung gaano kabigat.”
Tumingin ako sa kanya.
“Matagal mong alam na mabigat. Sa akin mo lang ipinapasan.”
Napayuko siya.
“Pwede pa ba nating ayusin?”
Naalala ko ang mukha ni Mama sa hapag.
Ang kamay niyang nakatakip sa pisngi.
Ang apat na lalaking walang ginawa.
At ang asawa kong mas nagalit sa recording kaysa sa sariling pananakit.
“Hindi na,” sagot ko.
Umiyak siya.
Hindi ko siya kinutya.
Pero hindi rin ako lumapit para yakapin siya.
Sa loob ng tatlong taon, ako ang sumalo sa bawat problema niya. Sa pagkakataong iyon, hinayaan ko siyang umupo sa harap ng resulta ng sarili niyang mga ginawa.
Pag-uwi ko, nasa kusina si Mama.
Nagluluto siya ng sinigang.
Parehong pagkain noong gabing nawasak ang kasal ko.
“Ma,” sabi ko, “hindi mo kailangang magluto.”
“Gusto ko.”
Lumapit ako at kumuha ng dalawang mangkok.
Dalawa lang.
Wala nang kailangang dagdagan dahil may biglang darating para kumain, humingi, o manumbat.
Habang kumakain kami, napansin kong hindi na niya hinahaplos ang pisngi niya.
Pero paminsan-minsan, napapatingin pa rin siya sa pinto kapag may dumaraang sasakyan.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Nandito ako.”
Ngumiti siya.
“Alam ko.”
Doon ko naintindihan kung bakit ako tumawa matapos ang walong segundo.
Hindi dahil wala akong nararamdaman.
Kundi dahil natapos na, sa wakas, ang paghihintay kong maging mabuti ang mga taong paulit-ulit kaming sinasaktan.
Sa gabing iyon, tinanggal ko ang pangalan ni Adrian sa contact na “Asawa.”
Pangalan na lang niya ang natira.
Pagkatapos, isinara ko ang telepono at ipinagpatuloy ang hapunan kasama ang nanay ko.
Sa sarili naming bahay, wala na kaming kailangang hingan ng pahintulot para mabuhay nang payapa.
