Labindalawang Taon Kaming Magkasintahan—Pero sa NAIA Ko Natuklasang May Lihim na Asawa at Anak ang Lalaking Hinihintay Kong Pakasalan
PARTE 1
“Bakit ko hihiwalayan si Andrea? Mahal niya ako mula pagkabata. Napakabuti niya sa akin.”
Iyan ang isinagot ng nobyo ko nang tanungin siya kung paano ako, ngayong umuwi siyang may asawa at anak.
Labindalawang taon kaming magkasintahan. Dalawampu’t tatlong taon kaming magkakilala. Pero sa paliparan ko lang nalaman na ang lalaking hinihintay ko ay asawa na pala ng ibang babae.
Nang umagang iyon, may mensahe si Adrian.
“Asawa ko, miss na miss na kita.”
Nakatayo ako sa labas ng arrivals sa NAIA, yakap ang supot ng paborito niyang tuyong mangga. Hindi ako sumagot. Gusto ko siyang sorpresahin.
Tatlong taon siyang nagpakadalubhasa sa engineering sa Canada. Ako naman, doktor sa isang ospital sa Quezon City, patuloy na nagbibilang ng araw hanggang sa pagbalik niya.
Nakita ko sa Facebook ang litrato niyang nasa paliparan. Hindi niya sinabi ang eksaktong dating. Inisip kong gusto rin niya akong sorpresahin.
Lumabas siya sa gitna ng mga pasaherong may malalaking maleta.
Agad ko siyang nakilala.
Pero bago ko maitawag ang pangalan niya, nakita ko ang babaeng nakapulupot ang kamay sa braso niya.
Si Melissa.
Kaklase namin noong high school. Lumipat siya sa Canada bago kami nagtapos, at ilang linggo pagkatapos noon, niligawan ako ni Adrian.
May itinutulak siyang stroller. Sa loob, mahimbing na natutulog ang isang batang lalaki.
Nang aksidenteng masagi ng dumaraang pasahero ang stroller, mabilis na yumuko si Adrian. Hinaplos niya ang noo ng bata, saka maingat na inayos ang kumot nito.
Kilala ko ang pagtinging iyon.
Ganoon niya ako tingnan noon kapag nilalagnat ako.
“Love, kasya pa kaya sa akin ang damit ko para sa birthday ni Mateo?” tanong ni Melissa. “Hindi pa rin bumabalik ang dati kong katawan.”
Huminto si Adrian. Hinawakan niya ang magkabilang pisngi nito at idinikit ang kanilang mga noo.
“Ang nanay ni Mateo ang pinakamaganda kong asawa. Kahit ano ang isuot mo.”
Tumawa si Melissa at yumakap sa kanya.
Nanatili akong nakatayo, habang unti-unting bumibigat ang supot sa mga kamay ko.
Nang maglakad sila patungo sa sakayan, sumunod ako nang hindi nila napapansin.
“Nasabi mo na kay Andrea?” narinig kong tanong ni Melissa.
Sandaling tumigil si Adrian.
“Mamaya na.”
“Mamaya? Kasal tayo, Adrian. Ayokong may magkuwento na parang ako ang kabit. Lalo nang ayokong madamay ang anak natin.”
Doon ko nakita ang kanilang mga singsing.
Parehong makinis na gintong may simpleng guhit sa gitna.
Noong huling taon namin sa high school, itinuro ni Adrian ang ganoong disenyo sa isang magasin.
“Ito ang bibilhin ko kapag pakakasalan na kita.”
Pinaglaruan ko pa noon ang pangalan ko kapag apelyido na niya ang gagamitin ko.
Pero sa bawat pagbanggit ko ng kasal nitong mga nakaraang taon, pareho ang sagot niya.
“Ganito na katagal ang relasyon natin. Ano pa bang mababago ng papel?”
May nababago pala.
Nagiging malinaw kung sino ang piniling iharap sa mundo, at sino ang puwedeng itago.
“Nagpakasal na nga ako sa iyo,” sabi niya kay Melissa. “May anak na tayo. Ano pa ang gusto mo?”
“Gusto kong tapusin mo ang sa inyo.”
“Ang dami niyang tiniis para sa akin. Hindi ko siya basta maiiwan.”
Napaluha si Melissa. Binuhat niya ang nagising na bata at tumalikod.
Agad siyang hinabol ni Adrian.
“Asawa ko, huwag ka nang umiyak. Mali ang sinabi ko.”
Bumukas ang mga kamay ko. Nahulog ang mangga sa sahig.
Ilang minuto lang ang nakaraan, ako ang “asawa” sa telepono niya.
Ngayon, narinig kong ginagamit niya ang parehong tawag habang yakap ang tunay niyang asawa.
Hindi ko pa alam na mas malupit ang naghihintay sa mga komento.
At nang buksan ko ang Facebook, may bago siyang ipinaskil na hindi ko akalaing kaya niyang sabihin habang hinihintay ko siya.
PARTE 2
“Tatlong taon akong umalis nang mag-isa. Ngayon, buong pamilya na kaming umuuwi.”
Iyan ang nakasulat sa bagong post ni Adrian. Kasama ang larawan ng stroller at kamay ni Melissa na nakapatong sa kamay niya.
Sa ilalim, may komento si Paolo, kaibigan naming dalawa mula pagkabata.
“Paano si Andrea? Kaya mo talagang hiwalayan?”
Sumagot si Adrian.
“Sino’ng nagsabing makikipaghiwalay ako? Mahal niya ako mula pagkabata. Napakabuti niya sa akin. Bakit ko siya iiwan?”
“Eh paano ang asawa at anak mo?”
Wala nang sumunod na sagot.
Paulit-ulit kong binasa ang palitan nila, hanggang hindi ko na makita nang malinaw ang mga letra.
Hindi pala ako iniwan dahil mahal ako.
Hindi niya ako iniwan dahil kapaki-pakinabang akong manatili.
Sa isang komento, may bumati kay Melissa. Sa isa pa, may nagsabing sabik na silang makilala si Mateo. Mga pangalang pamilyar sa akin. Mga taong nakakasama ko sa reunion, nagsasabing ang swerte ko kay Adrian.
Walang nagtanong kung kailan siya nagpakasal.
Walang nagulat na may anak siya.
Ako lang ang hindi nakakaalam.
Umupo ako sa bangkong malapit sa labasan. Nanginginig ang tuhod ko. Pinulot ko muna ang nahulog na supot, saka itinapon sa basurahan ang manggang kanina lamang ay maingat kong pinili para sa kanya.
Naalala ko si Katrina, ang matalik kong kaibigan.
Noong sinagot ko si Adrian, sinabi niya, “Sigurado ka bang ikaw ang gusto niya? Baka ikaw lang ang nandito matapos umalis si Melissa.”
Nagalit ako noon.
Paano niya nasabing pamalit lang ako?
Si Adrian ang humarang nang habulin ako ng asong gala noong bata kami. May peklat pa siya sa binti dahil doon. Siya ang tumabi sa akin sa pasilyo nang parusahan ako ng guro, kahit wala naman siyang kasalanan.
Hindi maaaring peke ang lahat ng iyon.
Ngayon, naisip ko: maaaring naging totoo ang pag-aaruga niya noon. Pero hindi iyon dahilan para tanggapin ko ang kasinungalingan niya ngayon.
Binuksan ko ang usapan namin ni Doktora Ramos, ang pinuno ng departamento.
“Dok, kung bukas pa ang puwesto sa programang pangkomunidad, sasama po ako.”
Tatlong taon ang alok na pagtatalaga sa isang munisipalidad sa Eastern Samar. Katuwang ang lokal na ospital, maglilingkod kami sa mga barangay na hirap makakuha ng regular na doktor.
Tinanggihan ko iyon dati.
“Tatlong taon na po kaming magkahiwalay,” biro ko noon. “Kapag umalis pa ako nang tatlong taon, baka wala nang matirang relasyon.”
Hindi ko alam na wala na palang hinihintay na relasyon ang pagbabalik niya.
May sagot agad si Doktora Ramos.
“May bakante pa. Halika mamayang hapon. Aalis ang pangkat bukas.”
Umuwi ako sa apartment na matagal naming tinawag na amin.
Ako ang nagbabayad ng upa habang nasa ibang bansa siya. Nasa aparador pa rin ang mga damit niya. Nasa banyo ang tuwalya at sipilyo niyang regular kong pinapalitan, dahil ayokong pagbalik niya ay maramdaman niyang bisita siya.
Inalis ko ang mga iyon.
Hindi ako nagwala. Walang binasag na plato. Mas nakakatakot pala ang katahimikang dumarating kapag wala nang natitirang dahilan para makipagtalo.
Inilagay ko sa isang kahon ang mga gamit niyang maayos pa. Itinapon ko ang luma niyang damit pantulog at sipilyo.
Pagkatapos, inilabas ko ang maleta ko.
Nasa gitna ako ng pagtitiklop nang marinig kong bumukas ang pinto.
“Asawa ko!”
Bago ako makakilos, nakayakap na si Adrian mula sa likod.
“Miss na miss na kita. Hindi ka sumasagot, kaya umuwi agad ako.”
Nanigas ang buong katawan ko.
Kanina, may isa siyang pamilyang iniuuwi. Ngayon, para bang ako pa ang dahilan ng paglipad niya.
“Isang oras pa lang mula nang magmensahe ka,” sabi ko. “Hindi ka makakalipad mula Canada sa loob ng isang oras.”
Tumawa siya nang alanganin.
“Biro lang. Gusto kitang sorpresahin.”
Humakbang ako palayo. Itinaas niya ang kamay, marahil para hawakan ang mukha ko.
Wala na ang singsing niya.
Pero may maputlang guhit sa daliring kanina ay nakahawak sa kamay ni Melissa.
“Galit ka ba?” tanong niya.
Napatingin siya sa basurahan, sa nakausling damit at sipilyo.
“Bakit mo itinapon ang gamit ko?”
“Luma na.”
Kitang-kita ko ang pagluwag ng mga balikat niya.
“Bibili tayo ng bago. Ikaw ang pumili. Alam mo naman, mas gusto ko kapag ikaw ang nag-aasikaso.”
Lumapit siya upang halikan ako.
Umiwas ako.
Biglang sumikip ang lalamunan ko. Dumiretso ako sa lababo, nanginginig habang sinusubukang pigilan ang pagduduwal.
“Andrea, may sakit ka ba? Tara, ospital tayo.”
Umabot ang kamay niya sa likod ko. Lalo akong nasuka.
“Huwag mo muna akong hawakan.”
Huminto siya.
Sa unang pagkakataon, hindi niya alam kung paano ako pakakalmahin.
Tumunog ang telepono niya.
Tinignan niya ang pangalan sa screen, saka ako. Hindi niya sinagot agad. Pero tumunog itong muli, at muli, hanggang lumapit siya sa bintana.
Pagkasagot niya, may iyak ng bata sa kabilang linya.
Mabilis niyang tinakpan ang speaker.
Huling piraso iyon ng anumang pag-aalinlangan ko.
“Ano? Bakit?” bulong niya. “Sige, papunta na.”
Pagharap niya sa akin, halatang hinahanap pa niya ang sasabihin.
“Kailangan kong pumunta sa opisina. May aasikasuhin tungkol sa pagbalik ko.”
“Sige,” sagot ko. “May duty rin ako.”
“Tawagan mo ako pagkatapos, ha?”
Tumango ako.
Nagmamadali siyang lumabas. Hindi niya napansing nasa maleta na ang halos lahat ng damit ko.
Pagkasara ng pinto, uminom ako ng tubig. Binilang ko ang bawat paghinga hanggang tumigil ang panginginig ng mga kamay ko.
Pagkatapos, binalikan ko sa isip ang malinaw na puting guhit: isang singsing na kayang alisin, isang kasal na kayang itago.
Hindi ko kailangan ng mas maraming ebidensiya.
Kailangan ko lamang tumigil sa paghingi ng paliwanag na alam kong gagawin niyang dahilan para manatili ako.
Bago ako umalis, may pumasok na mensahe mula kay Paolo.
“Andrea, huwag kang padalos-dalos. Pakinggan mo muna si Adrian. Hindi naman ibig sabihin na kasal siya ay hindi ka na niya mahal.”
Tinitigan ko ang mensahe, saka ang kahon ng gamit ng lalaking pinagtatakpan nilang lahat.
Dati, sa bawat uwi niya, ako ang unang tinatawagan. Ngayon, may ibang babaeng kayang magpabalik sa kanya sa isang iyak lamang ng kanilang anak. Hindi kasalanan ng bata. Ang kasalanan ay nasa lalaking humihingi sa akin ng tahimik na pagtanggap.
Hindi pa alam ni Adrian na bukas, wala na akong hihintayin sa pintong iyon.
PARTE 3
Sa ospital, inilapag ni Doktora Ramos ang mga papeles sa harap ko.
“Bukas ang alis,” sabi niya. “May orientation ka pang hahabulin. Sigurado ka ba?”
“Opo.”
Hindi niya ako pinilit magkuwento. Ipinaliwanag niya ang tungkulin, tirahan, iskedyul, at tatlong taong kasunduan. Hindi ito bakasyon. Hindi rin ito simpleng paraan para magtago.
May mga pasyenteng darating kahit hindi pa buo ang puso ko. May mga araw na pagod ako at gusto kong umuwi. Kailangan kong piliin ang trabahong iyon kahit wala si Adrian sa dahilan.
Binasa ko ang bawat pahina bago pumirma.
Gusto ko iyon noon pa. Siya lamang ang dahilan kung bakit lagi kong ipinagpapaliban.
“Magaling kang doktor,” sabi ni Doktora Ramos. “Makakatulong ang karanasang ito sa iyo. Pero huwag mong kalimutan: puwede kang humingi ng suporta kapag nahihirapan ka.”
Doon ako napaiyak.
Hindi sa salitang magaling.
Sa pahintulot na mahirapan nang hindi kailangang magpanggap na kaya ko ang lahat.
Pagkatapos ng orientation, tinawagan ko si Katrina.
Isang pangungusap lang ang nasabi ko.
“May asawa at anak si Adrian.”
Matagal siyang hindi nagsalita.
“Nasaan ka?”
“Sa ospital.”
“Pupuntahan kita.”
Hindi niya sinabing tama siya noon. Hindi niya tinanong kung bakit hindi ako nakinig. Pagdating niya, niyakap lang niya ako sa tahimik na bahagi ng cafeteria.
Ikinuwento ko ang paliparan, ang mga singsing, ang post, at ang pagbalik ni Adrian sa apartment na wala na ang singsing niya.
“Hindi ka tanga,” sabi niya. “Naniwala ka sa taong may pananagutang maging tapat sa iyo.”
Ipinakita ko ang mensahe ni Paolo.
Napapikit siya.
“Alam pala nila.”
“Mukhang matagal na.”
Hindi ko na gustong siyasatin kung sino ang unang nakaalam. Sapat nang malinaw na may mga taong hinayaang maghintay ako habang bumabati sila sa bago niyang pamilya.
Sinagot ko si Paolo.
“Hindi ko kailangang ipaglaban ang puwestong itinago sa akin. At hindi mo kailangang tawaging pagmamahal ang ginawa niya.”
Pagkatapos, hindi ko na binasa ang mga paliwanag niya.
Tinulungan ako ni Katrina sa mga huling kailangan. Naiayos na ng ospital ang pamasahe at pansamantalang matutuluyan ng pangkat. Ang apartment ko ay may natitira pang isang buwang upa; sa loob ng panahong iyon, tutulungan niya akong ipalipat ang mga naiwan kong gamit.
Sa unang pagkakataon sa araw na iyon, may bagay akong kayang ayusin nang hindi kailangang hulaan ang iniisip ng ibang tao.
Gabi na nang tumawag si Adrian.
“Tapos na duty mo? Susunduin kita.”
“May kailangan tayong pag-usapan.”
“Andrea, pagod ako. Bukas na lang, puwede?”
“Hindi ito magtatagal.”
Pumayag siyang makipagkita sa maliit na hardin sa harap ng ospital. Nanatili si Katrina sa cafeteria, malapit kung sakaling kailangan ko siya.
Dumating si Adrian na may dalang kape.
Paborito ko iyon dati.
“Hindi ka pa kumakain?” tanong niya, iniabot ang baso.
“Nakita kita sa paliparan.”
Nanatiling nakataas ang kamay niya.
Walang dumaan sa pagitan namin. Walang malakas na tunog. Pero biglang parang lumayo ang buong paligid.
“Andrea—”
“Kasama si Melissa. Kasama ang anak ninyo.”
Ibinaba niya ang kape sa bangko.
“Makinig ka muna.”
“Kasal kayo?”
Hindi siya sumagot agad.
“Isang tanong lang iyan, Adrian.”
Tumango siya.
Kahit alam ko na, may ibang sakit ang marinig ang pag-amin.
“Kailan?”
“Habang nasa Canada ako.”
“Habang tinatawag mo akong asawa. Habang pinag-uusapan natin kung saan tayo titira pagbalik mo.”
Hinawakan niya ang gilid ng bangko.
“Hindi ko alam kung paano sasabihin.”
“Pero alam mong magpakasal. Alam mong magsuot ng singsing. Alam mong alisin iyon bago ka pumunta sa akin.”
Napatingin siya sa kamay niya.
Doon ko nakita ang hiya. Pero hindi ko alam kung ikinahihiya niya ang ginawa niya, o ang katotohanang nahuli ko siya.
“Hindi ko binalak na mangyari ito,” sabi niya. “Nagkita ulit kami roon. Ang daming nangyari. Hindi ganoon kasimple.”
“Hindi ko hinihinging gawing simple ang nangyari. Hinihingi kong huwag mo nang gawing malabo ang ginawa mo.”
“Mahal pa rin kita.”
Napapikit ako.
Labindalawang taon kong pinangarap marinig ang mga salitang iyon habang hawak niya ang singsing para sa akin.
Ngayon, ginagamit niya iyon para huwag akong makaalis.
“Ano ang gusto mong mangyari?” tanong ko. “Maghintay ako ulit? Itago mo ako? Magpanggap tayong walang asawa at anak na babalikan mo pagkatapos dito?”
“Hindi kita kayang mawala.”
“Pero kinaya mong magsinungaling.”
Tumulo ang luha ko. Hindi ko pinunasan agad.
Ayokong isipin niyang wala itong halaga sa akin. Napakalaki ng nawala. Isang buong hinaharap na kabisado ko, kahit ako lang pala ang naniniwala rito.
“Naalala mo noong sinabi mong walang pinagkaiba kung kasal tayo o hindi?”
“Andrea, huwag naman—”
“May pinagkaiba pala. Para sa kanya, pinili mong pumirma. Para sa akin, gusto mong sapat na ang pangako.”
Tahimik siya.
Hindi ko hiniling na iwan niya si Melissa. Hindi ko binanggit na dapat piliin niya ako. May batang walang kasalanan sa lahat ng ito, at ayokong gawing paligsahan ang pananagutan niya rito.
“Hindi ko kaaway ang anak mo,” sabi ko. “Pero hindi rin ako reserbang buhay na puwede mong balikan kapag gusto mong maalagaan.”
Umabot siya sa kamay ko.
Inilayo ko iyon.
“Aalis ako bukas. May tatlong taong pagtatalaga ako sa Eastern Samar.”
Mabilis siyang tumayo.
“Tatlong taon? Kababalik ko lang!”
“Alam ko.”
“Nagtiis tayo nang ganoon katagal. Ngayon ka pa aalis?”
Doon ako napatingin nang diretso sa kanya.
“Ako ang naghintay, Adrian. Ikaw ang nagpakasal.”
Parang may gusto siyang sabihin, pero walang lumabas.
Inilapag ko sa bangko ang susi niyang matagal kong iniingatan. Nasa kahon na ang mga gamit niya, sinabi ko, at maaari niyang kunin sa itinakdang oras kasama ang kaibigan kong naroon.
“Huwag mo akong sundan. Huwag mong gamitin ang dati natin para kumbinsihin akong tanggapin ang ginagawa mo ngayon.”
“Wala na talaga?”
Tiningnan ko ang lalaking minsang tumayo sa tabi ko sa pasilyo ng paaralan.
Mamimiss ko ang batang iyon.
Pero hindi ko na siya puwedeng gamitin para patawarin ang lalaking nasa harap ko.
“Tapos na tayo.”
Lumakad akong pabalik sa ospital. Nanginginig ang mga binti ko, pero hindi ako lumingon.
Kinabukasan, madaling araw pa lang ay nasa paliparan na kami ng pangkat.
Wala akong dalang tuyong mangga.
May maleta ako, mga dokumento, at maliit na notebook para sa mga kailangan kong matutunan sa bagong trabaho.
Sunod-sunod ang tawag ni Adrian. May mensaheng nagsasabing mag-usap muna kami. May isa pang nagsasabing hindi niya matatanggap na itatapon ko ang labindalawang taon.
Hindi ko itinapon ang mga taong iyon.
Nabuhay ako sa mga iyon. Nagmahal ako, nag-alaga, naghintay. Walang kabuluhan ang pagtatangkang burahin ang dating ako dahil lamang nasaktan siya.
Pero hindi obligasyon ng dating ako na isuko pati ang mga susunod kong taon.
Isinara ko ang telepono bago kami sumakay.
Pagdating sa bayan, sinalubong kami ng staff ng ospital. May pila na ng mga pasyente sa labas. May matandang maagang bumiyahe mula sa malayong barangay, umaasang may doktor siyang maaabutan.
Hindi biglang gumaling ang puso ko dahil naroon ako.
Nang gabing iyon, umiyak pa rin ako sa maliit na silid na inilaan sa akin. Namiss ko ang dating apartment, ang kaibigan ko, at ang buhay na akala kong uuwian niya.
Kinabukasan, bumangon ako.
Naghilamos, kumain, at pumasok.
Sa unang pasyente, nagpakilala ako.
“Ako po si Doktora Andrea Santos. Ano po ang nararamdaman ninyo?”
Matagal ko nang ginagamit ang pangalang iyon sa trabaho. Pero sa araw na iyon, narinig ko ito nang buo, walang hinihintay na apelyidong idudugtong.
Sa hapon, nagpadala si Katrina ng larawan ng apartment na maayos nang naipaghiwalay ang mga gamit namin.
“Kaya mo?” tanong niya.
“Hindi araw-araw,” sagot ko. “Pero ngayon, oo.”
Hindi ko alam kung pagsisisihan ni Adrian ang lahat. Hindi ko na kailangang bantayan kung kailan niya mauunawaan ang sakit na ginawa niya.
May pagkakataong muntik ko siyang tawagan dahil may nakita akong bagay na tiyak na ikatatawa niya. Doon ko naunawaang hindi agad nawawala ang nakasanayan dahil malinaw na ang katotohanan. Ibinalik ko ang telepono sa bulsa at naglakad muna sa bakuran. Hindi ko pinagalitan ang sarili ko sa pangungulila. Ang pagkamiss sa kanya ay hindi utos na bumalik. Ang pagluha ay hindi patunay na mali ang pag-alis. Unti-unti, natutuhan kong hayaang lumipas ang isang mahirap na oras nang walang bagong pangakong kakapitan. Kapag hindi ko kaya, tinatawagan ko si Katrina. May mga taong marunong makinig nang hindi ipinagpapalit ang sakit mo sa ginhawa ng taong nanakit sa iyo.
May sarili akong buhay na kailangan kong alagaan.
At kung may isang bagay akong natutuhan sa paliparang iyon, ito iyon: hindi nagiging tahanan ang isang tao dahil matagal mo siyang hinintay.
Minsan, ang pinakamatapat na pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay ang pag-alis habang mahal mo pa siya.
