Bahagi 4 — Nang Gumaling ang Asawa Ko, Hindi Niya Alam na Hinihintay Na Siya ng Sarili Niyang Mga Pirma
Bahagi 4 — Nang Gumaling ang Asawa Ko, Hindi Niya Alam na Hinihintay Na Siya ng Sarili Niyang Mga Pirma
Dalawang linggo matapos mamatay si Mama Lourdes, nakalabas ng ICU si Adrian.
Hindi ibig sabihin noon ay maayos na siya.
Mahina pa ang katawan niya.
May mga follow-up examination.
May gamot.
May bayarin.
At higit sa lahat, may imbestigasyong hindi niya kayang patahimikin kahit gaano niya kagustong iligtas si Maris.
Hindi agad inaresto si Maris dahil lamang sa sinabi ng caretaker.
Tama iyon.
Hindi ako naghahanap ng instant na paghihiganti.
Gusto kong lahat ng mangyayari ay nakatayo sa ebidensiya.
Kaya hinayaan kong gumalaw ang mga awtoridad.
Ang samples ng pagkain ay isinailalim sa pagsusuri.
Kinumpirma rin na halo-halo ang mga halamang nasa supot at may materyal na hindi ligtas kainin.
Ang caretaker ay nagbigay ng pormal na salaysay.
May CCTV ng pagpunta ni Maris sa lugar.
May CCTV ng pag-abot niya ng supot kay Adrian.
May screenshots ng sarili niyang post tungkol sa pagpitas.
At higit sa lahat, may mensaheng nakuha sa mismong account ni Adrian sa proseso ng imbestigasyon.
Hindi ko iyon nakuha sa pag-hack.
Hindi ko iyon ninakaw.
Lumabas iyon habang sinusuri ng awtoridad ang komunikasyon ng dalawang taong direktang sangkot sa pinagmulan ng pagkain.
Ilang oras bago kami makarating sa Bulacan, nag-message pala si Adrian kay Maris.
Adrian: Sigurado ka bang nakakain lahat nito?
Maris: Mostly.
Adrian: Ano iyong mapulang tangkay?
Maris: Ewan. Isama mo na. Mukha namang pareho.
Adrian: Baka mapagalitan ako ni Mama.
Maris: Sabihin mong bagong uri. Basta huwag mong ipakita kay misis mong feeling expert.
May isa pang mensahe.
Adrian: Sinabi ng caretaker huwag daw kumuha sa baba.
Maris: OA lang iyon.
Adrian: Ikaw talaga.
Maris: Kapag may sumakit tiyan ninyo, edi detox. 😂**
Hindi nito awtomatikong pinatunayan na gusto nilang pumatay.
Pero pinatunayan nitong may babala.
At pinili nilang balewalain iyon.
Katulad ng babalang ibinigay ko sa mismong hapag-kainan.
Hindi na iyon simpleng “wala kaming alam.”
At iyon ang pinakamasakit na bahagi para kay Clarisse.
Dahil sa loob ng ilang araw, paulit-ulit niyang tinanong ang sarili:
Kung nakinig lang ba ang kuya niya?
Kung nagtanong lang ba nang maayos?
Kung itinapon na lang ba ang supot?
Buhay pa kaya ang nanay nila?
Isang hapon, nadatnan ko siyang nakaupo sa chapel ng ospital.
“Tulog si Kuya,” sabi niya.
Umupo ako sa kabilang bangko.
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Sorry.”
Hindi ako sumagot agad.
“Para saan?”
“Sa unang sinabi ko sa iyo.”
Tumingin siya sa akin.
“Pinagbintangan agad kita.”
“Oo.”
“Akala ko kasi… ikaw iyong laging may problema sa pamilya.”
Napangiti ako nang walang saya.
“Iyan naman talaga ang tingin ninyo sa akin.”
Napayuko siya.
“Mali pala kami.”
Hindi ko sinabi na ayos lang.
Dahil hindi ayos.
May mga salitang hindi nabubura dahil lamang humingi ng tawad ang nagsabi.
Pero tinanggap ko ang paghingi niya ng paumanhin.
“Clarisse, hindi ko kailangan na kampihan mo ako.”
“Alam ko.”
“Ang kailangan ko, huwag mo nang takpan ang kuya mo.”
Tumango siya.
“Hindi ko na gagawin.”
At tinupad niya iyon.
Nang magtanong ang imbestigador tungkol sa mga utang ni Adrian kay Mama Lourdes, ibinigay ni Clarisse ang kopya ng messages sa tablet.
Doon nagsimulang lumabas ang mas malaking problema.
Hindi lang ₱300,000 ang kinuha ni Adrian sa nanay niya.
May isa pang ₱120,000 na “pansamantalang hiniram.”
May ₱80,000 na cash withdrawal na ginawa niya gamit ang card ni Mama Lourdes matapos sabihing siya raw ang bibili ng materyales para sa bubong.
Pero ayon sa supplier na karaniwang ginagamit ng biyenan ko, walang inorder na materyales.
Ang perang iyon ay napunta sa condo.
Nang malaman iyon ng mga tiyuhin at pinsan ni Adrian, nagkagulo ang pamilya.
Hindi na ako sumali.
Hindi ko problema ang mana nila.
Hindi ko rin kailangang makipagsigawan.
May sarili akong aasikasuhin.
Kumuha ako ng abogado.
Dinala ko ang bank records ng joint account.
Ang screenshots.
Mga resibo.
Condo papers.
Proof ng buwanang allowance na ibinibigay sa akin.
At ang mga dokumentong nagpapakitang ako rin ang naglagay ng malaking bahagi ng pera sa renovation fund.
“Ang gusto ko,” sabi ko sa abogado, “ay malinaw na accounting.”
“Hindi revenge?”
“Hindi.”
Tumingin siya sa akin.
“Sigurado?”
“Oo.”
Ngumiti ako.
“Kung ano ang legal na akin, gusto kong bumalik sa akin. Kung ano ang kanya, sa kanya. Ayoko nang may hawak siyang kahit isang sentimong kailangan ko pang pag-awayan.”
Iyon ang unang desisyong ginawa ko sa loob ng maraming taon na walang pakialam kung magagalit si Adrian.
At napakasarap pala.
Pagkalabas niya ng ospital, hindi siya umuwi sa condo naming mag-asawa.
Dumiretso siya sa bahay ng nanay niya para sa burol at mga kailangang asikasuhin.
Doon kami unang nag-usap nang kaming dalawa lang.
Payat siya.
Maputla.
May bagong guhit sa mukha na parang biglang tumanda ng limang taon.
“Nasaan ang wedding ring mo?” tanong niya.
Tiningnan ko ang kamay ko.
Wala na.
“Nasa kahon.”
“Bakit?”
“Alam mo kung bakit.”
Napailing siya.
“Celeste, hindi ito tamang panahon.”
“Para saan?”
“Para makipaghiwalay.”
“Ano ang tamang panahon?”
“Patay ang nanay ko.”
“At habang buhay siya, bumibili ka ng condo para sa ibang babae gamit ang pera namin at pera niya.”
Napapikit siya.
“Hindi ganoon iyon.”
“Paano?”
“Investment.”
“Nakalagay ang pangalan ni Maris.”
“Ginamit ko lang pangalan niya.”
“Bakit?”
Hindi siya makasagot.
Lumapit ako sa mesa at naglagay ng brown folder.
“Basahin mo.”
Hindi niya hinawakan.
“Ano iyan?”
“Accounting ng joint funds.”
Nanigas ang mukha niya.
“Celeste…”
“May ₱180,000 mula sa renovation fund. May dagdag na transactions mula sa account ng nanay mo. May reservation sa condo. May payments sa furniture shop. May dalawang hotel.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Gusto kong marinig.”
“Nagkaproblema tayo.”
“Nagkaproblema ang lahat ng mag-asawa.”
“Hindi mo ako pinapansin.”
Napatawa ako.
Iyon pala ang dahilan niya.
Ako.
Kasalanan ko pa rin.
“Adrian, noong birthday ko, nasa Cebu ka raw para sa business meeting.”
Tumahimik siya.
“May picture kayo ni Maris sa Tagaytay.”
Hindi siya sumagot.
“Noong anniversary natin, sinabi mong may emergency sa warehouse.”
“Celeste…”
“Nasa hotel kayo sa Pasay.”
“Tumigil ka.”
“Noong naospital ang tatay ko at kailangan kong umuwi nang mag-isa, sinabi mong hindi ka puwedeng mawala sa trabaho.”
Napatingin ako sa kanya.
“Nasa condo showroom kayo.”
“Enough!”
Napahampas siya sa mesa.
Hindi ako nagulat.
Hindi ako umatras.
Dati, natatakot pa akong magalit siya.
Dati, iniisip ko kung paano ko siya pakakalmahin.
Ngayon wala na.
“Hindi ako nakikipagtalo,” sabi ko. “Nagbibilang lang ako.”
“Anong gusto mo?”
“Lumayo.”
“Ano?”
“Lumayo ka sa akin.”
Natulala siya.
“Dahil kay Maris?”
“Hindi.”
“Eh bakit?”
“Dahil sa iyo.”
Iyon ang unang pagkakataong wala siyang naisagot.
Lumipas ang mga linggo.
Patuloy ang imbestigasyon sa pagkamatay ni Mama Lourdes.
Nagkaroon ng pormal na proseso laban kay Maris kaugnay ng pagbibigay ng mga halamang kinuha niya sa lugar na may malinaw nang babala.
Ang eksaktong pananagutang legal ay hinayaan naming tukuyin ng mga awtoridad at korte.
Hindi ako gumawa ng kuwento.
Hindi ako nagdagdag.
Ibinigay ko lang kung ano ang nakita ko.
Ibinigay ko ang screenshots.
At pagkatapos, tumigil ako.
Si Adrian naman ay hindi nakaligtas sa sariling gulo.
Hindi siya agad naging kriminal dahil sa pagiging taksil na asawa.
Pero hindi rin nawala ang mga obligasyon niya dahil lamang halos mamatay siya.
Kailangan niyang sagutin ang malaking hospital bill.
Kailangan niyang ipaliwanag sa kapatid niya ang pera ng nanay nila.
Kailangan niyang harapin ang condo developer.
At kailangan niyang sagutin ang claim ko sa bahagi ng perang kinuha niya mula sa joint funds.
Mas masahol pa para sa kanya, dumistansiya si Maris.
Noong una, araw-araw daw itong tumatawag.
Pagkatapos, tuwing dalawang araw.
Pagkatapos, wala na.
Isang buwan matapos ang insidente, isang gabi ay tumawag sa akin si Clarisse.
“May sasabihin ako.”
“Ano?”
“Pinuntahan ni Kuya si Maris.”
Hindi ako interesado.
“Okay.”
“Hindi siya pinapasok.”
Napataas ang kilay ko.
“Bakit?”
“May boyfriend na raw.”
Napatawa ako.
Hindi dahil masaya ako sa paghihirap ni Adrian.
Kundi dahil sa sobrang predictable.
Isang lalaking handang itapon ang asawa para sa isang relasyong nagsimula sa pagtatago, nagsisinungaling ngayon dahil niloko rin siya.
Hindi ko kailangang gumanti.
Ginawa na nila iyon sa isa’t isa.
Pero hindi doon nagtapos.
Dahil ilang araw bago ang hearing tungkol sa condo payments, natuklasan ng abogado ni Adrian na may isa pang dokumentong naisumite si Maris.
Isang refund request.
Sinubukan niyang ipacancel ang reservation at ilipat sa personal niyang account ang anumang refundable amount.
Problema lang, karamihan sa perang ginamit ay may malinaw na trail mula sa joint account namin at sa pera ni Mama Lourdes.
Kaya na-freeze muna ang proseso habang pinag-aawayan kung kanino dapat mapunta ang refund.
Tinawagan ako ni Adrian.
Unang beses sa halos dalawang buwan.
“Celeste.”
“Ano?”
“Kailangan natin mag-usap.”
“Tungkol saan?”
“Sa condo.”
“Wala akong pakialam sa condo.”
“Pera natin iyon.”
Napangiti ako.
“Ngayon pera na natin?”
“Alam mo ang ibig kong sabihin.”
“Hindî. Hindi ko alam.”
“Ginagago ako ni Maris!”
Tahimik ako.
“Celeste?”
“Andito ako.”
“May iba pala siya!”
“Ano ang gusto mong gawin ko?”
“Hindi mo ba naiintindihan? Ginamit niya lang ako!”
Doon ako natawa.
Mahina.
Hindi mapanukso.
Parang pagod.
“Adrian, alam mo ba kung ilang beses kong sinabi iyan tungkol sa ginagawa mo sa akin?”
Hindi siya sumagot.
“Ginamit mo ang pera natin.”
Tahimik.
“Ginamit mo ang pera ng nanay mo.”
Tahimik pa rin.
“Ginamit mo ang respeto ko sa kasal natin para isipin kong kapag nagtiis ako, aayos ka.”
“Celeste…”
“At ngayon gusto mong maawa ako dahil ginawa sa iyo ng ibang tao ang isang bahagi ng ginawa mo sa akin?”
Pinatay ko ang tawag.
Iyon ang huling personal naming pag-uusap.
Makalipas ang ilang buwan, naayos ang accounting.
Hindi ko nakuha ang lahat ng gusto ko.
Hindi ganoon gumagana ang buhay.
Pero naibalik sa akin ang malinaw kong bahagi sa ilang perang nailabas mula sa aming pinagsamang pondo.
Ang natitirang usapin sa pera ni Mama Lourdes ay hinarap ng mga anak at estate niya.
Si Clarisse ang naging pinakamahigpit.
Dating ako ang pinagbintangan niya.
Ngayon, siya mismo ang naglatag sa mesa ng bawat bank statement na nakuha nila.
“Kuya,” sabi niya minsan habang naroon ako para pumirma ng isang dokumento, “hindi ka namin pinapahirapan. Pinapaliwanag lang namin sa iyo kung saan napunta ang pera ni Mama.”
“Ginastos ko rin para sa pamilya!”
“Saang pamilya?”
Tahimik si Adrian.
Itinulak ni Clarisse ang litrato ng condo reservation.
“Dito?”
Hindi ako sumali.
Lumabas ako ng silid.
Hindi ko kailangan makita siyang mapahiya.
Ang gusto ko lang noon ay matapos.
At natapos din.
Hindi mabilis.
Hindi dramatic tulad ng pelikula.
Walang isang araw na biglang nagdusa lahat ng nanakit sa akin.
Pero isa-isa silang hinarap ng resulta ng sariling desisyon.
Si Maris ay kinailangang harapin ang kasong isinampa kaugnay ng insidente at ang hiwalay na usapin tungkol sa perang nasa condo transaction.
Nawala rin ang trabaho niya matapos malaman ng employer niyang ilang impormasyon sa application niya para sa condo ay hindi tugma sa records.
Hindi ako ang nagsumbong.
Sarili niyang dokumento ang bumaliktad sa kanya.
Si Adrian ay nagbenta ng SUV upang makatulong sa hospital debt at iba pang obligasyon.
Ang lalaking dati ay proud na proud sa bagong sasakyan niya, bumalik sa pagko-commute nang ilang buwan.
Hindi iyon parusa mula sa akin.
Arithmetic lang.
Kapag gumastos ka ng perang hindi naman walang hanggan, darating ang araw na may kailangang ibenta.
Hindi rin kami nagbalikan.
Noong minsang tinanong ako ni Clarisse kung mayroon pa bang posibilidad, iisa ang sagot ko.
“Kapag nabasag ang plato, puwede mong idikit.”
“Totoo.”
“Pero hindi ibig sabihin kailangan mo pa ring gamitin sa hapag araw-araw.”
Tumango siya.
Hindi na niya ako kinulit.
Isang taon pagkatapos ng gabing iyon, lumipat ako sa isang maliit ngunit maliwanag na apartment sa Quezon City.
Hindi malaki.
Walang balcony na pang-social media.
Walang mamahaling marble counter.
Pero ako ang pumili ng kurtina.
Ako ang pumili ng mesa.
At walang nagagalit sa akin kapag nagtatanong ako kung saan napunta ang pera ko.
Nagtrabaho akong muli nang full-time sa accounting at procurement.
Pagkatapos ay nagsimula akong tumanggap ng maliliit na bookkeeping clients tuwing weekend.
Unti-unti, naging sapat ang kita para makapagtabi ako ulit ng emergency fund.
Sa unang pagkakataon sa maraming taon, wala akong takot buksan ang banking app.
Walang misteryosong transfer.
Walang nawawalang pera.
Walang paliwanag na kailangan kong pilitin mula sa ibang tao.
Isang Sabado, dumalaw si Clarisse.
May dala siyang maliit na paso ng basil.
Pagkakita ko, napatawa ako.
“Ano iyan?”
“Regalo.”
“Sigurado kang nakakain?”
Napahampas siya sa braso ko.
“Hoy!”
Pareho kaming natawa.
Pagkatapos ay biglang namuo ang luha sa mata niya.
“Namimiss ko si Mama.”
Nawala ang ngiti ko.
“Ako rin, minsan.”
“Alam mo… kung nakinig lang sana siya sa iyo.”
Hinawakan ko ang tasa ng kape.
“Clarisse.”
“Hmm?”
“Huwag mong ubusin ang buhay mo sa ‘kung sana.’”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi na natin mababago iyon.”
“Pero ang sakit.”
“Oo.”
“Hindi ka ba galit sa kanya?”
“Kay Mama?”
Tumango siya.
Nag-isip ako.
“Dati.”
“Ngayon?”
“Hindi na.”
“Bakit?”
Tumingin ako sa maliit na basil sa mesa.
“Kasi kapag araw-araw mong bitbit ang galit sa taong wala na, ikaw lang ang napapagod.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay ngumiti nang kaunti.
Bago siya umalis, nagtanong siya:
“May boyfriend ka na?”
“Wala.”
“May nagpaparamdam?”
“Marami.”
“Wow.”
“Clients.”
Tinapik niya ako.
“Akala ko naman.”
Tumawa kami ulit.
At sa gabing iyon, pagkatapos niyang umalis, inilagay ko ang paso sa tabi ng bintana.
Simple lang.
Isang maliit na halamang alam ko ang pangalan.
Alam ko kung saan nanggaling.
At alam kong ligtas.
Minsan naiisip ko pa rin ang puting supot sa mesa sa Bulacan.
Kung gaano kaliit ang bagay na iyon kumpara sa gulong sumunod.
Isang supot ng dahon.
Isang babalang pinagtawanan.
Isang relasyon na pilit itinago.
Isang perang akala nila walang makakapansin na nawawala.
Sa huli, hindi naman talaga isang halaman ang sumira sa pamilya namin.
Matagal nang may lason.
Nasa kasinungalingan.
Nasa yabang.
Nasa paniniwalang puwedeng balewalain ang bawat babala dahil laging may ibang taong sasalo sa epekto.
Nagkataon lang na isang hapunan ang naglabas ng lahat.
Makalipas ang mahigit isang taon, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Adrian.
Hindi ko agad binuksan.
Tatlong oras bago ko binasa.
Maikli lang.
“Sorry sa lahat. Sana okay ka.”
Tinitigan ko iyon nang ilang segundo.
Dati, baka nagsulat ako ng tatlong pahinang sagot.
Ipinaalala ko sana ang bawat gabing umiyak ako.
Bawat perang itinago niya.
Bawat kasinungalingan.
Bawat insulto ng nanay niya na pinabayaan niyang marinig ko.
Bawat pagkakataong ako ang pinalabas niyang praning habang siya pala ang may itinatago.
Pero wala na akong gustong ipaliwanag.
Kaya isang linya lang ang isinagot ko.
“Okay na ako.”
Walang “salamat.”
Walang “ikaw rin.”
Walang pagbabalikan.
Pagkatapos, inilagay ko ang cellphone sa mesa at ipinagpatuloy ang ginagawa ko.
Sa kalan, may maliit akong kaserola ng sopas.
Sa tabi nito, nakahanda ang basil na ako mismo ang nagtanim mula sa regalong ibinigay ni Clarisse.
Pinunit ko ang dalawang dahon.
Inamoy ko.
At ngumiti.
Dahil ngayon, wala nang ibang tao ang nagdedesisyon kung ano ang dapat kong lunukin para lamang mapanatili ang katahimikan.
Hindi pagkain.
Hindi kasinungalingan.
Hindi pagtataksil.
At lalong hindi ang ideya na kailangan kong manatili sa isang bahay na matagal nang tumigil maging tahanan.
