Lihim ni Andres Santos
Bahagi 3: Ang Lihim ni Andres Santos
Hindi ako makahinga.
Ang boses sa labas ng pinto ay malamig, kontrolado, at kakaibang pamilyar kahit hindi ko pa narinig kailanman.
“Miguel Santos,” ulit ng lalaki, “huwag mong gawing mahirap ang lahat. Hindi mo alam kung anong hawak mo.”
Sa dilim, naramdaman kong hinila ako ni Director Rafael palayo sa mesa.
“Sa likod ko,” bulong niya.
Mahigpit kong hawak ang sobre ni Tatay. Ang papel ay parang apoy sa palad ko.
Ang propesor na maputi ang buhok ay mabilis na gumalaw kahit may edad na. Kinuha niya ang kahong bakal, isinilid ang notebook at memory card sa loob ng kanyang bag. Ang babaeng may tablet naman ay binuksan ang emergency screen ng device niya, at isang mahinang liwanag ang kumalat sa silid.
“Security is down,” sabi niya. “Pinatay nila ang main system.”
“Backup?” tanong ng lalaking nakaamerikana.
“Hindi rin gumagana.”
“Inside job,” malamig na sabi ni Director Rafael.
Lalong bumilis ang tibok ng puso ko.
Kung kaya nilang patayin ang security ng buong institute, ibig sabihin hindi ito simpleng magnanakaw. Hindi ito basta taong interesado sa lumang folder.
Matagal na silang naghihintay.
At ngayon, ako ang dahilan kung bakit sila gumalaw.
Muling kumatok.
Tatlong beses.
Mas malakas.
“Miguel,” sabi ng lalaki sa labas, “kilala ko ang tatay mo. Hindi niya gugustuhing may masaktan dahil sa kanyang mga sikreto.”
Pumikit ako.
“Sinungaling,” bulong ni Director Rafael. “Huwag kang makinig.”
Pero may bahagi ng dibdib ko na nanginginig.
Kilala niya si Tatay.
Kilala rin siya ni Director Rafael.
Si Victor Salcedo ba iyon?
Ang pangatlong lalaki sa litrato?
Ang lalaking ngumiti sa tabi ni Tatay bago nawala ang lahat?
“Director,” bulong ng babae, “may service passage sa likod ng panel.”
Tumango si Director Rafael.
“Dalhin si Miguel palabas.”
“Hindi,” sabi ko agad.
Lahat sila napatingin sa akin.
“Hindi ako aalis nang hindi nalalaman ang laman ng sulat.”
“Hindi ngayon,” sabi ni Director Rafael.
“Kailan pa?” tanong ko, halos pabulong pero matigas. “Buong buhay ko, akala ko patay ang tatay ko dahil sa bagyo. Ngayon sinasabi n’yo hindi. May sulat siya para sa akin. May taong nasa labas na gustong kunin iyon. At gusto n’yo akong tumakbo na naman nang walang alam?”
Natahimik siya.
Sa labas, may narinig kaming mahinang utos. Pagkatapos, parang may ikinakabit sa pinto.
“Director,” sabi ng lalaking nakaamerikana, “kailangan na nating umalis.”
Kinuha ni Director Rafael ang balikat ko.
“Miguel, makinig ka. Ang katotohanan ay hindi mawawala kung mabubuhay ka. Pero kapag kinuha ka nila ngayon, tapos na ang lahat.”
Huminga ako nang malalim.
Tama siya.
Kaya isinilid ko ang sobre sa loob ng damit ko, malapit sa dibdib.
Binuksan ng babae ang panel sa likod ng isang cabinet. May makitid na daanan sa likod, sapat lang para makalusot ang isang tao.
“Mauna ang bata,” sabi ni Director Rafael.
Pumasok ako sa madilim na daanan. Sumunod ang babae, ang propesor, at ang lalaking nakaamerikana. Huli si Director Rafael.
Pagkasara ng panel, narinig namin ang pagsabog ng lock sa pinto.
May mga yabag na pumasok sa silid.
“Wala sila rito,” sabi ng isang lalaki.
Sumunod ang boses na narinig ko kanina.
“Hanapin n’yo ang kahon. At ang bata.”
Ang bata.
Ako.
Kumagat ako sa labi para hindi makagawa ng kahit anong tunog.
Gumapang kami sa makitid na service passage. Mainit sa loob, amoy alikabok at bakal. Bawat galaw namin ay kailangang tahimik. Sa kabilang bahagi ng pader, naririnig ko ang mga taong tumatakbo sa hallway.
Nang makarating kami sa dulo, bumukas ang maliit na pinto papunta sa isang lumang maintenance room.
“Dito muna,” sabi ng babae.
Pagkapasok namin, isinara agad ni Director Rafael ang pinto.
May mahinang emergency light sa kisame. Sapat para makita ko ang mukha nilang lahat.
Pagod.
Nag-aalala.
At takot.
Hindi para sa sarili nila.
Para sa akin.
“Miguel,” sabi ni Director Rafael, “basahin mo na.”
Hindi ko akalaing siya mismo ang magsasabi noon.
Kinuha ko ang sobre mula sa loob ng damit ko. Nanginginig ang kamay ko habang pinupunit ang gilid.
Sa loob, may tatlong pahina.
Luma na ang papel, pero malinaw pa rin ang sulat-kamay.
Umupo ako sa sahig at nagsimulang magbasa.
“Anak, kung nababasa mo ito, ibig sabihin hindi ako nakabalik sa oras.
Una sa lahat, patawarin mo ako.
Hindi dahil iniwan kita. Hindi ko iyon ginusto.
Patawarin mo ako dahil may mga bagay akong itinago sa inyo ng nanay mo. Akala ko, kapag tahimik lang ako, magiging ligtas kayo. Akala ko, kapag ako lang ang humarap sa gulo, hindi kayo madadamay.
Nagkamali ako.
Ang ginagawa namin noon ay hindi lang simpleng aparato. Isa itong paraan para bigyan ng babala ang mga lugar na laging nauuna sa sakuna pero laging nahuhuli sa tulong.
Alam kong bata ka pa. Baka hindi mo maintindihan ngayon. Pero sana balang-araw, maintindihan mo na ang talino ay walang silbi kung hindi nito pinoprotektahan ang mahihina.
May taong gustong kunin ang disenyo. Gusto nilang gawing negosyo ang takot. Tumanggi ako.
Kung mawala ako, huwag mong agad paniwalaan ang sasabihin sa report.
Hindi ang bagyo ang pinakamapanganib sa dagat, anak.
Kundi ang mga taong marunong maghintay hanggang lahat ay takot na takot na para magtanong.
Iniwan ko ang tunay na data sa isang lugar na ikaw lang ang makakaintindi pagdating ng panahon.
Tandaan mo ang flashlight ko.
Hindi iyon basta flashlight.
Kapag marunong ka nang makinig sa tunog ng sirang bagay, malalaman mo kung nasaan ang sagot.
Mahal na mahal kita.
At kung hindi man ako makabalik, huwag mong hayaang mamatay ang ginagawa natin.
— Tatay”
Pagkatapos kong basahin ang huling linya, wala ni isa sa amin ang nagsalita.
Hindi ko napansin na umiiyak na pala ako.
Ang mga luhang matagal kong pinigilan mula pagkabata ay tahimik na bumagsak sa papel.
Hindi siya basta nawala.
Hindi siya basta nilamon ng bagyo.
May ipinaglaban siya.
At may iniwan siya sa akin.
“Flashlight,” bulong ko.
Tumingin sa akin si Director Rafael.
“Ano?”
“Sinabi niya, tandaan ko ang flashlight niya.”
“Nasaan iyon?”
“Nasa bahay,” sagot ko. “Sa kahon ng lumang gamit niya. Kinakalawang na. Akala ko wala nang silbi.”
Biglang tumayo ang propesor.
“Kung may itinago siyang data roon…”
“Then the stolen folder is not the only copy,” sabi ng babaeng may tablet.
Si Director Rafael ay tumingin sa akin.
“Kailangan nating makuha ang flashlight.”
“Paano?” tanong ko. “Nasa probinsya iyon. At kung hinahanap nila ako dito—”
“Baka hanapin din nila ang bahay mo,” putol ng lalaking nakaamerikana.
Nanlamig ang buong katawan ko.
Si Nanay.
“Nanay,” nasabi ko.
Agad kong hinanap ang cellphone ko, pero wala itong signal sa loob ng maintenance room.
“Kailangan kong tawagan si Nanay.”
“May landline sa lumang lab,” sabi ng propesor. “Pero nasa kabilang wing iyon.”
“Delikado,” sabi ng babae.
“Mas delikado kung hindi natin siya maabisuhan,” sagot ni Director Rafael.
Hindi ko na hinintay ang pahintulot nila.
Tumayo ako.
“Dadalhin n’yo ako roon o pupunta ako mag-isa.”
Sandali nila akong tiningnan.
Pagkatapos, bumuntong-hininga si Director Rafael.
“Mana ka nga sa tatay mo.”
Lumabas kami sa maintenance room gamit ang likod na daan. Tahimik ang hallway, pero hindi normal ang katahimikan. Walang estudyante, walang guwardiya, walang tunog ng opisina. Parang pinatay ang buhay ng buong gusali.
Habang naglalakad kami, ikinuwento ni Director Rafael ang natitirang bahagi ng nangyari.
Noong gabing nawala si Tatay, may dalawang bangkang lumabas. Isa ang bangka ni Tatay. Ang isa ay hindi nakalista sa anumang record. Kinabukasan, natagpuan ang bangka ni Tatay na wasak, pero may mga bahaging hindi tugma sa pinsala ng bagyo.
“May banggaan?” tanong ko.
“Posible,” sagot niya. “O sinadya itong banggain.”
“Bakit hindi n’yo sinabi kay Nanay?”
“Sinubukan ko,” mahina niyang sagot. “Pero bago pa ako makarating sa inyo, may pumigil sa akin. Pinagbantaan nila ang nanay mo. Sinabi nilang kung ipagpapatuloy namin ang kaso, ikaw ang isusunod.”
Napatigil ako sa paglalakad.
“Ako?”
Tumango siya.
“Bata ka pa noon. At durog na durog ang nanay mo. Pinili niyang manahimik para mabuhay ka.”
Para mabuhay ako.
Bigla kong naalala ang mga gabing yakap ako ni Nanay kahit mainit ang panahon. Ang mga araw na ayaw niya akong payagang pumunta sa dagat. Ang takot sa mukha niya tuwing may lalapit na estranghero sa bahay.
Akala ko takot lang siya sa bagyo.
Hindi pala.
Takot siya sa tao.
Nakarating kami sa lumang laboratoryo. Madilim sa loob, pero gumagana pa ang landline.
Kinuha ko ang telepono at tinawagan ang kapitbahay namin, dahil walang sariling cellphone si Nanay.
Tatlong ring.
Apat.
Lima.
Sa wakas, may sumagot.
“Hello?”
“Aling Rosa? Si Miguel po ito. Nasaan po si Nanay?”
“Miguel? Anak, bakit ngayon ka lang tumawag? Kanina pa may naghahanap sa nanay mo.”
Nawala ang dugo sa mukha ko.
“Sino po?”
“Hindi ko kilala. Dalawang lalaki. Nakaitim ang van. Nagtanong kung nasaan ang lumang gamit ng tatay mo.”
Napahawak ako sa mesa.
“Nasaan si Nanay?”
“Nasa bahay pa. Pero Miguel…”
“Ano po?”
Bumaba ang boses niya.
“Nakita ko siyang naglabas ng lumang flashlight. Tapos umalis siya papuntang simbahan.”
Napapikit ako.
Alam ni Nanay.
Alam niya ang halaga ng flashlight.
At mas matagal na niyang dinadala ang lihim kaysa sa akala ko.
Biglang may static sa linya.
Pagkatapos, naputol.
“May problema,” sabi ng babae na may tablet. “May nagja-jam ng communication.”
Lumapit si Director Rafael.
“Kailangan nating umalis ngayon.”
“Pupunta ako kay Nanay,” sabi ko.
“Pupunta tayo,” sagot niya.
Pero bago kami makalabas ng lab, bumukas ang ilaw sa dulo ng hallway.
Isa-isang lumitaw ang mga lalaking naka-itim.
Sa gitna nila, may isang lalaking matanda na pero tuwid pa rin ang tindig. Maputi ang buhok sa gilid, malinis ang suot, at may ngiting hindi umaabot sa mata.
Nakilala ko siya agad.
Ang pangatlong lalaki sa litrato.
Si Victor Salcedo.
“Miguel,” sabi niya, parang matagal na kaming magkakilala. “Kamukha mo ang tatay mo.”
Humakbang si Director Rafael sa harap ko.
“Victor.”
Ngumiti si Victor.
“Rafael. Matagal na panahon.”
“Lumayo ka sa bata.”
“Bata?” Tumingin siya sa akin. “Hindi na siya bata. Siya ang susi sa huling gawa ni Andres.”
Kinuyom ko ang kamao.
“Anong ginawa n’yo sa tatay ko?”
Saglit na nawala ang ngiti niya.
Pagkatapos, sinabi niya:
“Ang tatay mo ang gumawa ng sariling kapalaran niya. Maaari sanang yumaman siya. Maaari sanang ligtas ang pamilya mo. Pero pinili niyang maging bayani.”
Lumakas ang galit sa dibdib ko.
“Nasaan siya?”
Hindi siya sumagot agad.
Tumingin lang siya sa akin nang matagal.
Pagkatapos ay ngumiti.
“Baka mas malapit siya kaysa sa inaakala mo.”
Bago pa ako makagalaw, hinila ako ni Director Rafael.
“Takbo!”
Sumabog ang ingay sa hallway.
Tumakbo kami papunta sa emergency stairs. Sa likod namin, humahabol ang mga lalaki ni Victor. Habang pababa kami ng hagdan, isang tanong lang ang paulit-ulit sa isip ko:
Kung hindi namatay si Tatay sa bagyo…
Kung may nakakaalam ng tunay na nangyari…
At kung sinabi ni Victor na baka mas malapit siya kaysa sa inaakala ko…
Ibig bang sabihin—
Buhay pa siya?