Presyo ng Pekeng Pirma
Bahagi 3: Ang Presyo ng Pekeng Pirma
Kinabukasan, hindi na ako bumalik sa bahay na inuupahan namin ni Miguel.
Nagpadala ako ng tao para kunin ang mga gamit ko. Kasama si Mariel, dalawang security guard, at isang staff mula sa opisina ni Atty. Lorenzo. Hindi ako sumama. Hindi dahil takot ako kay Miguel, kundi dahil alam kong kapag nakita ko ang bahay na minsan kong tinawag na tahanan, baka may bahagi sa akin na muling manghina.
Ayokong manghina.
Hindi na ngayon.
Sa umagang iyon, nagsimula ang lahat.
Unang isinampa ang reklamo laban kina Miguel, Aling Teresita, at Roberto. Pamemeke ng dokumento. Paggamit ng pekeng authorization. Panlilinlang sa lending company. Ilegal na paggamit ng ari-arian. Grave coercion laban sa tenants na pinalayas mula sa condo.
Ang lending company, na noong una ay tila isa ring biktima, mabilis na kumampi sa legal na proseso. Natakot sila nang malaman na ang dokumentong tinanggap nila ay peke. Nagpadala sila ng opisyal na sulat na pansamantalang sinuspinde ang lahat ng claim sa condo ko habang iniimbestigahan ang kaso.
Ibig sabihin, hindi nila agad makukuha ang ari-arian.
Pero hindi ibig sabihin ay ligtas na ako.
“Nailabas na ang pera,” paliwanag ni Atty. Lorenzo habang nasa opisina kami. “Kaya magkakaroon ng separate civil claim at criminal complaint. Kailangang ma-trace kung saan napunta ang loan proceeds.”
Tiningnan ko ang folder sa harap ko.
“Kay Aling Teresita pumasok.”
“Oo. Pero ayon sa initial bank trace, wala na halos laman ang account niya kinabukasan.”
Napahigpit ang hawak ko sa ballpen.
“Saan napunta?”
Nag-atubili siya sandali.
“May malaking transfer sa account ni Miguel. May isa pang bahagi sa account ng isang babae na hindi pa natin kilala. At may cash withdrawal.”
Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko.
“Sa account ni Miguel?”
Tumango siya.
“Hindi pa natin alam kung bakit. Pero may record.”
Napatitig ako sa mesa.
Hindi na dapat ako nasaktan. Wala na dapat ikinagulat. Pero kakaiba pala ang sakit kapag paulit-ulit mong nadidiskubre na ang taong minahal mo ay mas marunong magsinungaling kaysa magmahal.
Ilang araw ang lumipas na puro papeles, hearing, affidavit, tawag mula sa bangko, tawag mula sa tenants, at tawag mula sa mga taong biglang nakikisawsaw.
Tumawag ang mga kamag-anak ni Miguel.
May umiiyak. May nagmamakaawa. May nagagalit. May nagsasabing masama akong asawa. May nagsasabing sobra na raw ako, dahil kahit ano pa ang nangyari, “pamilya pa rin” daw sila.
Isang tiyahin ni Miguel ang nag-message sa akin:
“Anak, isipin mo naman ang biyenan mo. Matanda na siya. Baka hindi niya kayanin ang kaso.”
Matagal kong tinitigan ang mensahe bago sumagot.
“Hindi rin po niya inisip kung kakayanin ko noong pineke nila ang pirma ko.”
Pagkatapos noon, binlock ko siya.
Sa ikalimang araw, nagpunta ako sa condo ko kasama si Mariel.
Nang buksan ang pinto gamit ang bagong susi, sinalubong ako ng amoy ng alikabok at kaba. Wala na ang gamit ng tenants. May ilang kahon na naiwan sa sulok. Sa pader malapit sa pinto, may gasgas, marahil mula noong pilit silang pinalabas.
Humingi na ako ng tawad sa kanila noong nakaraang gabi. Umiiyak ang tenant na babae habang ikinukuwento kung paano dumating sina Aling Teresita, Roberto, at dalawang lalaki. Sinabi raw nilang ako ang nagpapaalis. Pinakita nila ang authorization letter. Nang tumutol ang mag-asawa, tinakot silang kakasuhan at ipapakuha sa pulis.
“Ate,” sabi ni Mariel habang hinahaplos ang gasgas sa pader, “hindi mo kasalanan.”
Alam ko iyon.
Pero minsan, kahit alam mong hindi mo kasalanan, mabigat pa rin sa dibdib kapag may ibang taong nadamay dahil sa mga taong pinapasok mo sa buhay mo.
Nagbayad ako ng danyos sa tenants. Tinulungan ko silang makahanap ng bagong mauupahan. Hindi nila ako sinisi, pero nang sabihin nilang, “Ma’am, sana maging okay po kayo,” doon ako halos muling umiyak.
Sa linggong iyon, nag-file din ako ng annulment at legal separation of properties. Kahit alam kong hindi madali at hindi mabilis, ginawa ko pa rin.
Noong nalaman iyon ni Miguel, pumunta siya sa opisina ko.
Hindi siya pinapasok ng receptionist, pero naghintay siya sa lobby nang halos dalawang oras. Sa huli, bumaba ako. Hindi para makipag-ayos. Kundi para tapusin ang anumang inaakala niyang natitira pa.
Payat siya. Magulo ang buhok. Wala ang dating yabang sa postura niya.
“Andrea,” sabi niya, “kailangan nating mag-usap.”
“May abogado ako.”
“Hindi bilang kaso. Bilang mag-asawa.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi mo na ako asawa noong pinili mong pekein ang pirma ko.”
Napapikit siya.
“Hindi ko pinirmahan. Si Mama ang—”
“Pero ikaw ang nagbigay ng scanned signature ko.”
Wala siyang naisagot.
“Ikaw ang nagbigay ng kopya ng titulo.”
Tahimik.
“Ikaw ang tumanggap ng bahagi ng pera.”
Doon siya napatingin sa akin.
“Hindi para sa akin iyon.”
“Para kanino?”
Namula ang mga mata niya.
“May babae si Kuya Roberto. May anak siya roon. Doon napunta ang ibang pera. Ginamit ni Mama ang pangalan ko para ilipat ang pondo dahil ayaw niyang malaman ng asawa ni Kuya.”
Sandali akong hindi nakapagsalita.
Akala ko, naubos na ang kayang ilabas na baho ng pamilyang iyon.
May mas malalim pa pala.
“At pumayag ka?” tanong ko.
“Hindi ko alam noong una.”
“Pero noong nalaman mo?”
Wala na naman siyang sagot.
Lahat ng sagot niya ay katahimikan.
At nakakapagod palang makinig sa taong ang palaging depensa ay hindi niya alam, pero palaging nandoon siya sa mismong lugar kung saan nangyari ang kasalanan.
“Miguel,” sabi ko, “alam mo ba kung ano ang pinakamasakit?”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi ang pera. Hindi ang condo. Hindi kahit ang pekeng pirma.”
Nanginginig ang boses ko, pero hindi ako napaiyak.
“Ang pinakamasakit ay noong napagtanto kong kahit isang beses, hindi mo ako pinili.”
Tumulo ang luha niya.
“Pinili kita.”
Umiling ako.
“Hindi. Pinili mo akong gamitin.”
Mabilis siyang lumapit, pero agad humarang ang security guard.
“Andrea, mahal kita.”
Napangiti ako nang malungkot.
“Hindi lahat ng sinasabi mong pagmamahal ay pagmamahal talaga. Minsan, takot lang iyon na mawala ang taong pinaka-kapaki-pakinabang sa’yo.”
Napatigil siya.
Inabot ko sa kanya ang isang sobre.
“Ano ito?”
“Kopya ng notice mula sa abogado ko. Mula ngayon, lahat ng komunikasyon ay dadaan sa legal counsel.”
Tiningnan niya ang sobre na parang hatol.
“Andrea…”
“Paalam, Miguel.”
Talikod ako nang marinig kong humikbi siya.
Dati, ang iyak niya ang sapat na para bumalik ako.
Ngayon, hindi na.
Lumipas ang dalawang buwan.
Sa loob ng dalawang buwang iyon, unti-unting nabuo ang buong larawan.
Si Roberto ay lubog sa utang hindi dahil sa simpleng pagkalugi sa negosyo, kundi dahil sa sugal at lihim na relasyon. Si Aling Teresita ang matagal nang nagtatakip sa kanya. Si Miguel ang ginagamit nilang tulay sa akin dahil alam nilang may ari-arian ako, may ipon, at higit sa lahat, may pasensyang inaakala nilang walang hanggan.
Ang pera mula sa loan ay pinaghatian. Isang bahagi kay Roberto, isang bahagi sa babae nito, isang bahagi kay Aling Teresita, at isang bahagi kay Miguel na ginamit umano para “bayaran ang dating utang ng pamilya.”
Nang lumabas ang bank records, wala na silang maikaila.
Sa unang preliminary hearing, nakita ko silang magkakasama.
Si Aling Teresita ay nakasuot ng puting blusa, may rosaryo sa kamay. Si Roberto ay tahimik, nakayuko. Si Miguel ay nakatingin lang sa akin mula sa malayo.
Lumapit ang abogado nila at nag-alok ng settlement.
Ibabalik daw nila ang pera nang hulugan.
Hihingi raw sila ng tawad.
Aatras daw ako sa criminal complaint.
Tiningnan ko ang papel.
Halos kalahati lang ng halaga ang kaya nilang ibalik. Walang kasiguraduhan. Walang tunay na pananagutan.
Tinupi ko ang proposal at ibinalik.
“Hindi.”
Nagbago ang mukha ni Aling Teresita.
“Wala ka talagang awa,” bulong niya.
Narinig ko iyon.
Lumapit ako sa kanya.
“Awa?” mahinahon kong tanong. “Noong pinalayas ninyo ang tenants ko sa gabi, may awa ba kayo?”
Hindi siya sumagot.
“Noong pineke ninyo ang pirma ko, may awa ba kayo?”
Tahimik.
“Noong sinabi mong kung ano ang akin ay sa inyo rin, naisip mo ba kahit isang segundo kung ano ang mawawala sa akin?”
Namula ang mata niya, pero hindi luha ng pagsisisi ang nakita ko.
Galit.
Galit dahil hindi na niya ako makontrol.
Doon ko naunawaan na may mga taong hindi nagsisisi dahil may nasaktan sila. Nagsisisi lang sila dahil nahuli sila.
Tumalikod ako.
Sa hallway ng korte, sinalubong ako ni Mariel na may hawak na kape.
“Ate, proud ako sa’yo.”
Napangiti ako.
“Pagod na pagod na ako.”
“Alam ko.”
“Pero hindi ako titigil.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Hindi mo kailangang lumaban mag-isa.”
Sa unang pagkakataon, tumingin ako sa paligid at napansin kong totoo iyon.
Nariyan si Mariel. Nariyan ang abogado ko. Nariyan ang tenants na handang tumestigo. Nariyan ang security officer. Nariyan ang bank records, CCTV, recording, dokumento, at katotohanang hindi na nila kayang tabunan.
At higit sa lahat, nariyan ako.
Ang dating Andrea na laging nagpaparaya, laging nagpapatawad, laging nauuna ang ibang tao bago ang sarili, ay hindi naman nawala.
Natutunan lang niyang tumayo.
At sa araw na iyon, habang lumalabas ako ng korte, alam kong hindi pa tapos ang laban.
Pero alam ko ring sa unang pagkakataon, nasa tamang panig ako ng sarili kong buhay.