Dagat na Walang Hawla
Bahagi 4: Ang Dagat na Walang Hawla
Lumipas ang tatlong buwan.
Sa loob ng tatlong buwang iyon, maraming bagay ang nagbago.
Ang pangalan ng pamilya Villamor ay biglang lumitaw sa balita, hindi dahil sa bagong proyekto o marangyang kasal, kundi dahil sa imbestigasyon sa ilang lihim na transaksyon ng kumpanya nila.
Hindi ako nagbigay ng panayam.
Hindi rin si Mariel.
Hinayaan naming magsalita ang mga dokumento, mga petsa, mga pirma, at mga taong matagal nang pinatahimik ng pera.
May mga gabi pa ring nagigising ako sa tunog ng ulan.
May mga sandaling hinahanap ng katawan ko ang dating ugali—bumangon, tingnan ang telepono, maghanda sa anumang utos.
Pero wala nang utos.
Wala nang boses ni Andres sa kabilang linya.
Wala nang sasakyang naghihintay sa baba ng building.
Wala nang kamay na hahawak sa buhok ko na parang gantimpala sa pagiging masunurin.
Sa halip, may tunog ng alon.
May amoy ng asin sa hangin.
May liwanag ng umagang pumapasok sa maliit na bintana ng bahay na inuupahan namin ni Mariel.
Hindi na kami nakatira sa resort ni Tita Rosa, pero hindi rin kami lumayo. Nakahanap kami ng maliit na bahay malapit sa dagat. Kulay puti ang dingding, asul ang pinto, at may maliit na bakuran kung saan nagtanim si Mariel ng sili, kamatis, at kung anu-anong halamang hindi ko matandaan ang pangalan.
Tuwing umaga, nagtitimpla ako ng sarili kong kape.
Noon, alam na alam ko kung gaano katapang ang gusto ni Andres.
Ngayon, unti-unti kong inaalam kung gaano katamis ang gusto ko.
Isang araw, habang inaayos ko ang mga papeles para sa maliit na consulting business na sinimulan ko, pumasok si Mariel na may dalang dalawang mangga.
“Alina,” sabi niya, “may sulat ka.”
Natigilan ako.
“Sulat?”
Tumango siya at inilapag ang isang sobre sa mesa.
Walang pangalan ng nagpadala sa labas.
Pero kahit hindi ko buksan, alam ko na kung kanino galing.
Hindi ko agad iyon hinawakan.
Umupo si Mariel sa tapat ko.
“Gusto mong itapon ko?”
Tumingin ako sa sobre.
Dati, bawat mensaheng galing kay Andres ay parang utos na kailangang sundin. Ngayon, isang piraso na lang iyon ng papel na naghihintay kung bibigyan ko ba ng pansin.
“Hindi,” sabi ko. “Ako ang magbubukas.”
Dahan-dahan kong pinunit ang gilid ng sobre.
Sa loob, isang liham lamang.
Hindi mahaba.
Walang pabango.
Walang tseke.
Walang kasamang alahas o susi ng bahay.
Sulatan ni Andres ang nasa papel—matatag, malinis, at pamilyar.
Alina,
Hindi ako susulat para hilingin na bumalik ka.
Alam kong wala na akong karapatan.
Noong una, inakala kong galit ako dahil iniwan mo ako. Pero kalaunan, naunawaan ko na ang kinagalit ko ay ang katotohanang hindi pala kita hawak.
Anim na taon kang nasa tabi ko, pero hindi kita nakita.
Nakita ko ang gamit mo sa buhay ko. Hindi ang pagod mo. Hindi ang sakit mo. Hindi ang katahimikan mong unti-unting nagiging paalam.
Hindi ko alam kung pag-ibig ba ang tawag sa naramdaman ko. Pero alam kong kung pag-ibig iyon, ginawa ko itong pangit.
Ginawa ko itong hawla.
Pasensya na.
Hindi ko hinihingi ang kapatawaran mo. Gusto ko lang malaman mo na hindi na kita hahanapin.
Malaya ka.
Sana matutunan mo ang uri ng saya na hindi ko kailanman naibigay sa iyo.
Andres
Matagal kong tinitigan ang huling dalawang salita.
Malaya ka.
Noon, kung narinig ko iyon mula sa kanya, baka umiyak ako.
Ngayon, tahimik lang akong huminga.
Dahil hindi na niya kailangang sabihin iyon.
Matagal ko nang kinuha ang kalayaan ko gamit ang sarili kong mga kamay.
“Totoo ba?” tanong ni Mariel. “Hindi na raw siya manggugulo?”
“Inaamin niyang wala na siyang karapatan.”
“Malaking improvement na iyon para sa isang lalaking akala noon pag-aari niya ang araw.”
Napangiti ako.
Tinupi ko ang liham at ibinalik sa sobre.
Hindi ko iyon sinunog.
Hindi ko rin itinago sa ilalim ng unan.
Inilagay ko lang sa kahon ng mga dokumentong tapos na ang gamit.
Dahil iyon na si Andres ngayon.
Bahagi ng nakaraan.
Hindi kaaway na kailangang takasan.
Hindi sugat na kailangang kamutin.
Isang kabanatang tapos na.
Kinagabihan, may maliit na handaan sa resort ni Tita Rosa.
Hindi iyon marangya. May inihaw na isda, kanin, pansit, manggang hilaw, at malamig na juice. May mga ilaw na nakasabit sa pagitan ng mga puno ng niyog, at may lumang speaker na nagpapatugtog ng kantang bahagyang basag ang tunog.
Pero para sa akin, iyon ang pinakamagandang piging na nadaluhan ko.
Walang kailangang impress.
Walang kailangang bantayan.
Walang lalaking kailangang hulaan ang mood.
Tumawa si Mariel hanggang maluha nang ikuwento ni Tita Rosa kung paano niya pinalayas ang mga lalaking tauhan ni Andres noong unang araw.
“Akala nila matatakot ako dahil naka-itim ang polo nila,” sabi ni Tita Rosa habang nakataas ang kilay. “Anak, mas nakakatakot pa ang mga mangingisdang hindi nagbabayad ng utang sa tindahan ko.”
Nagtawanan ang lahat.
Sa gitna ng tawanan, biglang tumunog ang telepono ni Mariel.
Nawala ang ngiti niya nang makita ang pangalan sa screen.
Mateo.
Hindi ko siya pinilit magsalita.
Matagal niyang tinitigan ang tawag hanggang sa mamatay ito.
Pagkatapos, may dumating na mensahe.
Binasa niya iyon nang tahimik.
“Ano sabi?” mahinang tanong ko.
Ipinakita niya sa akin ang screen.
【Hindi na ako tatawag ulit pagkatapos nito. Gusto ko lang sabihin na pinirmahan ko na ang agreement. Wala na akong hahabulin. Sana maging masaya ka, Mariel. Totoo.】
Mahaba ang katahimikan.
Pagkatapos, huminga si Mariel nang malalim.
“Ang weird,” sabi niya. “Akala ko kapag sinabi niya ’yan, sasaya ako nang sobra. Pero parang… payapa lang.”
“Payapa ang mas maganda kaysa saya minsan.”
Tumango siya.
“Siguro nga.”
Binura niya ang mensahe.
Pagkatapos ay tumayo, kinuha ang isang plato ng inihaw na pusit, at bumalik sa mesa na parang walang nangyari.
Pinanood ko siya.
Noon, si Mariel ay babaeng tumakbo mula sa anino ng isang lalaki. Ngayon, siya ay babaeng natutong maglakad sa sarili niyang liwanag.
At siguro ganoon din ako.
Maya-maya, lumayo ako sa ingay ng handaan at naglakad papunta sa dalampasigan.
Gabi na.
Madilim ang dagat, pero kumikislap ang buwan sa ibabaw nito. Ang alon ay paulit-ulit na humahalik sa buhangin, bumabalik, at muling dumarating.
Walang hawla ang dagat.
Walang pinto.
Walang susi.
Tanging lawak.
At sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, hindi ako natakot sa lawak na iyon.
Narinig ko ang yabag ni Mariel sa likod ko.
“Uy,” sabi niya, “bukas pupunta tayo sa kabilang bayan. May nakita akong maliit na puwesto na puwedeng gawing café. Ikaw ang bahala sa business plan, ako ang bahala sa design.”
“Café?”
“Oo. Pangalanan natin ng ‘Dalawang Ibon.’”
Napatingin ako sa kanya.
Seryoso ang mukha niya ng dalawang segundo bago siya tumawa.
“Joke lang. Ang cheesy, ’di ba?”
Hindi ko napigilang matawa.
“Medyo.”
“Fine. Ikaw na mag-isip ng pangalan.”
Tumingin ako sa dagat.
Sa simoy ng hangin, naramdaman kong may kung anong mabigat na tuluyang kumalas mula sa dibdib ko.
“Pangalanan natin ng ‘Malaya.’”
Tumahimik si Mariel.
Pagkatapos, ngumiti siya.
“Perfect.”
Kinabukasan, pinuntahan namin ang maliit na puwesto.
Lumang-luma ang pintura. Sira ang ilang bintana. May amoy alikabok at asin ang loob.
Pero nang buksan ni Mariel ang pinto at pumasok ang sikat ng araw, bigla kong nakita kung ano ang puwede nitong maging.
Isang lugar na may kape sa umaga.
May mangga cake sa hapon.
May mga librong puwedeng hiramin.
May dingding na puno ng litrato ng dagat.
Isang lugar para sa mga taong pagod nang tumakbo.
Isang lugar kung saan puwede silang umupo, huminga, at maalalang hindi lahat ng nagmamahal ay nang-aangkin.
Pagkalipas ng anim na buwan, nagbukas ang café.
Maliit lang ito, pero palaging puno.
Si Mariel ang namamahala sa mga customer. Lagi siyang tumatawa, laging may kuwento, laging may dagdag na hiwa ng mangga para sa mga batang nahihiya humingi.
Ako ang nasa likod ng counter tuwing umaga, gumagawa ng kape.
Minsan, kapag may customer na nagsasabing “masyadong matapang,” napapangiti ako.
Dati, buong buhay ko umiikot sa panlasa ng isang lalaki.
Ngayon, natutunan kong hindi pala masama magkamali sa timpla.
Puwede kang magdagdag ng gatas.
Puwede kang magdagdag ng asukal.
Puwede kang gumawa ulit.
Isang hapon, dumating ang isang postcard.
Walang return address.
Larawan iyon ng lungsod sa ilalim ng ulan.
Sa likod, isang pangungusap lang ang nakasulat.
Sana ligtas ka palagi.
Walang pangalan.
Pero alam ko.
Hindi ko ipinakita kay Mariel.
Hindi dahil lihim iyon.
Kundi dahil wala na iyong bigat.
Inilagay ko ang postcard sa drawer, sa tabi ng resibo ng unang araw ng café.
Pagkatapos ay bumalik ako sa counter.
May bagong customer na pumasok.
“Anong maire-recommend ninyo?” tanong niya.
Tumingin ako sa menu, pagkatapos ay ngumiti.
“Mango cake at kape. Hindi masyadong mapait, hindi rin masyadong matamis.”
“Parang buhay lang?” biro niya.
Sandali akong natigilan.
Pagkatapos, natawa ako.
“Oo,” sabi ko. “Parang buhay lang.”
Sa labas, humihip ang hangin mula sa dagat.
Ang maliit na kampanilya sa pinto ay tumunog nang marahan.
At sa tunog na iyon, hindi ko na narinig ang doorbell ng nakaraan.
Hindi ko na narinig ang utos na buksan ang pinto.
Ang narinig ko na lang ay ang pagdating ng mga taong malaya.
Sa gabing iyon, pagkatapos magsara ng café, naupo kami ni Mariel sa harap ng dagat.
May dala kaming dalawang tasa ng kape at tirang mango cake.
“Alina,” sabi niya, “masaya ka ba?”
Matagal kong pinag-isipan ang sagot.
Hindi na ako iyong babaeng nakatira sa mataas na condominium, napapaligiran ng mamahaling bagay pero walang sariling boses.
Hindi na rin ako iyong babaeng nanginginig sa loob ng kotse habang nakikinig sa boses ng lalaking gustong ibalik siya sa hawla.
Ngayon, pagod ako minsan.
Nag-aalala sa bayarin.
Napapaso sa kape.
Nakikipagtalo kay Mariel tungkol sa kulay ng kurtina.
Pero tuwing umaga, ako ang pumipili kung babangon ako.
Tuwing gabi, ako ang nagsasara ng pinto.
At walang sinuman ang may karapatang sabihing pag-aari niya ako.
Kaya ngumiti ako.
“Masaya ako.”
Sumandal si Mariel sa balikat ko.
“Ako rin.”
Sa harap namin, walang katapusan ang dagat.
At sa likod namin, bukas ang maliit na café na may pangalang Malaya.
Hindi perpekto ang buhay namin.
Pero amin ito.
At para sa dalawang ibong minsang ikinulong sa gintong hawla, iyon na ang pinakamagandang wakas.
Hindi na kami tumakas.
Lumipad kami.