Habang Kasama Niya Ang Kabit Sa Ospital, Tahimik Kong Ibinenta Ang Bahay Namin At Inilantad Siya Bago Sumakay Sa Eroplano!
PARTE 1
“Kasama ng asawa mo ang babaeng nanganganak. Huwag ka nang maghintay sa hapag.”
Iyon ang mensaheng dumating habang hinihiwa ko ang cake para sa ikapitong anibersaryo namin.
May litrato itong kasama.
Si Adrian, nakaupo sa tabi ng kama sa ospital, mahigpit na hawak ang kamay ni Bianca.
Ang dati niyang kasintahan.
Ang babaeng sinabi niyang wala nang lugar sa buhay niya.
Pinalaki ko ang larawan. Nakayuko siya, nakangiting para bang naroon ang lahat ng dahilan niya para maging masaya.
Sa harap ko, malamig na ang sinigang.
Naninigas na ang ibabaw ng kanin.
Pitong kandila ang hindi ko man lang nasindihan.
Ako si Isabel Reyes. Tatlumpu’t dalawang taong gulang. Pitong taong asawa, at ilang taon pang kasama ni Adrian bago iyon.
Pero noong gabing iyon, ako lang yata ang naniniwalang may ipinagdiriwang pa kami.
Alas sais, sinabi kong baka naipit siya sa EDSA.
Alas otso, baka may problema sa opisina.
Alas diyes, baka may kliyenteng hindi niya maiwan.
Pagdating ng litrato, naubos ang mga dahilan ko.
Tinawagan ko siya.
Walang sagot.
Makalipas ang ilang minuto, nagpadala siya ng mensahe.
“May hinahabol na trabaho. Matulog ka na.”
Tiningnan ko ulit ang larawan.
Trabaho pala ang paghawak sa kamay ng dating kasintahan habang nanganganak.
Hindi ako sumugod sa ospital.
Hindi ko binasag ang mga plato.
Naupo lang ako hanggang sa marinig ko ang unang sasakyan sa labas kinabukasan.
Noong kolehiyo, magaling mangarap si Adrian.
Ako naman, magaling maniwala.
Nag-aaral ako ng komunikasyon. Siya, negosyo. Nang ligawan niya ako, naghintay siya sa labas ng silid kahit umuulan, may dalang pandesal at kape.
“Hindi kita pababayaan,” sabi niya.
Nang magtayo siya ng maliit na kompanya, iniwan ko ang trabaho ko sa isang publishing house.
Ako ang gumawa ng mga presentasyon.
Ako ang nag-ayos ng resibo.
Ako ang sumagot sa mga kliyenteng ayaw siyang kausapin dahil nagsisimula pa lang siya.
Sa maliit naming inuupahan sa Mandaluyong, magkatabi kaming natutulog sa kutson sa sahig.
Minsan, isang order ng lugaw lang ang hapunan namin.
Kapag nagkakaroon ng dagdag na pera, inuuna ko ang gamot niya sa sikmura kaysa bagong sapatos ko.
Pagkatapos ng unang malaking kontrata, niyakap niya ako sa kusina.
“Balang araw, magkakaroon tayo ng bahay na hindi mo kailangang tipirin ang ilaw.”
Natupad iyon.
Tatlong daang metro kuwadradong bahay sa isang tahimik na subdivision sa Pasig.
Maluwag na kusina. Hardin. Silid na ginawa kong aklatan.
Pareho ang pangalan namin sa titulo.
“Pahinga ka na,” sabi niya nang lumaki ang kompanya. “Ako naman ang bahala.”
Akala ko, gantimpala iyon.
Hindi ko namalayang unti-unti pala akong nawawala sa sarili kong buhay.
Naging iskedyul ko ang pagdating niya.
Naging sukatan ng magandang araw ang pagkain niya ng niluto ko.
At nitong nakaraang anim na buwan, halos wala nang magandang araw.
Laging nakataob ang telepono niya.
Laging may biglaang pagpupulong.
Laging may amoy pabango sa amerikana na hindi akin.
Tuwing nagtatanong ako, napapabuntong-hininga siya.
“Isabel, pagod ako. Puwede bang huwag ngayon?”
Kaya hindi ngayon.
Hindi bukas.
Hindi hanggang sa makita ko ang litratong iyon.
Pagsikat ng araw, itinapon ko ang pagkain at itinabi ang cake.
Pagkatapos, tinawagan ko ang broker na minsan nang tumulong sa amin.
“Gusto kong ibenta ang bahay.”
Saglit siyang natahimik.
“Ma’am, kasama po ba si Sir sa desisyon?”
“May pinirmahan siyang awtorisasyon noong pinag-usapan naming lumipat. Ipapatingin ko ulit sa abogado.”
“At magkano ang gusto ninyo?”
Tiningnan ko ang dalawang plato sa lababo.
“Dalawang milyon na mas mababa sa presyong napag-usapan natin. Basta seryosong mamimili.”
Pagkatapos ng tawag, nagbukas ako ng tiket papuntang Bohol.
Isang biyahe.
Walang petsa ng pagbalik.
Saka muling umilaw ang telepono ko.
Mensahe ni Adrian.
“Huwag mong galawin ang kuwartong pambisita. May iuuwi ako roon.”
PARTE 2
Tatlong beses kong binasa ang mensahe.
May iuuwi.
Hindi kung sino.
Hindi kung kailan.
Parang karaniwang utos lang tungkol sa damit niyang ipapalaba.
Naglakad ako papunta sa kuwartong pambisita. Maayos ang higaan, bagong palit ang kurtina, at may maliit na mesa sa tabi ng bintana.
Ako ang pumili ng lahat.
Noong bumili kami ng bahay, sinabi niyang puwedeng gamitin iyon ng mga magulang namin kapag dumalaw.
Ngayon, habang nakatayo sa pintuan, naisip kong baka may ibang buhay siyang balak ipasok sa loob nito.
Hindi ako sumagot.
Tinawagan ko si Attorney Liza, kaibigan kong naging abogado matapos kaming magtapos.
Hindi ko agad naikuwento ang ospital.
Ang una kong tinanong ay tungkol sa bahay.
Ipinadala ko ang titulo, kasunduan namin sa paghahati ng pera, at awtorisasyong pinirmahan ni Adrian tatlong buwan bago iyon.
Balak talaga naming lumipat noon.
May nakita siyang mas malaking bahay na mas malapit sa opisina. Dahil lagi siyang wala, ako ang inatasan niyang makipag-usap sa broker at pumirma sa pagbebenta ayon sa mga kondisyong nakasulat.
Hindi natuloy ang paglilipat.
Pero hindi niya binawi ang awtorisasyon.
“Susuriin ko muna ang lahat,” sabi ni Liza. “Walang padalos-dalos, Isabel.”
“Sige. Gusto ko lang malaman kung ano ang maaari kong gawin nang maayos.”
Nang tanungin niyang bakit biglaan, ipinadala ko ang litrato.
Matagal bago siya nagsalita.
“Nasa bahay ka ba? Mag-isa?”
“Oo.”
“Pupuntahan kita mamaya.”
Noong hapong iyon, nagsimula akong mag-empake.
Inuna ko ang mga libro.
May mga pahinang puno ng sulat ko noong nagtatrabaho pa ako. Mga ideyang hindi ko na natapos. Mga kuwentong itinabi ko dahil mas kailangan daw ako sa negosyo.
Sa unang pagkakataon, isinama ko silang lahat.
Hindi lang damit ang kukunin ko.
Pati mga bahaging iniwan ko para maging asawa niya.
Sa silid-trabaho, nakita ko ang lumang telepono ni Adrian sa likod ng isang kahon ng charger.
Pinalitan niya iyon ilang buwan na ang nakaraan.
Sinaksak ko.
Nang bumukas, humingi ng password.
Sinubukan ko ang petsa ng kasal namin.
Gumana.
Napaupo ako.
Ang petsang hindi na niya maalala sa hapag ay ginagamit pa rin niyang kandado para sa mga lihim niya.
May mga mensaheng naiwan bago siya lumipat ng telepono.
Pangalan ni Bianca ang una kong nakita.
Anim na buwan ang usapan nila.
Una, mga simpleng bati.
Pagkatapos, mga litrato ng pagkain, plano ng pagkikita, at mga pangakong hindi dapat manggaling sa lalaking may asawa.
“Alam ba niya?” tanong ni Bianca.
“Hindi. Kapag sinasabi kong may meeting, hindi na siya nagtatanong.”
Sumakit ang panga ko sa pagkakakuyom.
Patuloy akong nagbasa.
“Hindi ako habang-buhay na magtatago, Adrian.”
“Hintayin mo lang. Pagkapanganak mo, kakausapin ko siya.”
“Paano kung ayaw niyang umalis?”
At naroon ang sagot niya.
“Si Isabel? Sanay siyang sumunod sa akin.”
Ibinaba ko sandali ang telepono.
Naririnig ko ang sarili kong paghinga, mabagal at mabigat.
Akala ko, iyon na ang pinakamasakit.
Hindi pa pala.
Sa sumunod na usapan, nagreklamo si Bianca dahil hindi nito matawagan si Adrian sa gabi.
“Kasama mo na naman siya?”
“Wala kang dapat pagselosan. Para na lang siyang kasambahay rito. Matagal na akong walang nararamdaman.”
Kasambahay.
Tinignan ko ang peklat sa kanang kamay ko.
Nakuha ko iyon nang matapunan ng kumukulong sabaw habang nilulutuan siya noong wala pa kaming pambili ng maayos na kalan.
Hinawakan niya noon ang kamay ko na parang napakahalaga nito.
Ngayon, iyon ang tawag niya sa akin.
Hindi ako umiyak agad.
May ginawa munang kakaiba ang katawan ko: nanginginig ang mga daliri ko, pero tuyo ang mga mata ko.
Kinunan ko ng malinaw na kopya ang usapan.
Isinama ko ang mga petsa at pangalan.
Ipinadala ko kay Liza bago ko ibinalik ang telepono sa pinaglagyan nito.
Pagdating niya, nakita niya akong nakaupo sa sahig, katabi ng mga kahong kalahating puno.
“Hindi mo kailangang patunayan sa akin na matatag ka,” sabi niya.
Doon ako umiyak.
Hindi dahil kay Bianca.
Dahil naalala ko ang sarili kong mas bata, hawak ang huling pera namin habang kinakalkula kung sapat iyon sa pagkain at pamasahe ni Adrian.
Hindi niya alam na isang araw, tatawagin siyang kasambahay ng taong pinili niyang samahan.
Kinabukasan, kinumpirma ni Liza ang maaaring gawin sa bentahan ayon sa mga dokumento namin.
Siya ang tumulong sa pagrepaso ng papeles.
May mamimiling handang magbayad agad matapos ang pagsusuri.
Hindi isang linggo ang lahat. Inabot ng ilang linggo ang pag-aayos, pagpirma, at paglilipat.
Sa panahong iyon, dalawang beses lang umuwi si Adrian.
Sa unang pagkakataon, naligo siya at kumuha ng damit.
Sa ikalawa, may kausap siya habang kumakain.
Hindi niya napansin ang mga kahon dahil nasa silid na bihira niyang pasukin.
“Bakit ang tahimik mo?” tanong niya.
“May inaayos lang.”
Tumango siya nang hindi tumitingin.
“Magaling. Ayoko muna ng problema.”
Noong pumasok ang bayad, hinati ko ang netong halagang napagkasunduan sa dokumento namin.
Inilipat ko sa kaniya ang kalahati.
Nilagyan ko ng mensahe:
“Bahagi mo sa bahay. Nasa email ang kumpletong kuwenta.”
Wala siyang sagot.
Marahil, isa na naman iyong transaksiyong hindi niya binasa.
Nag-iwan ako ng susi kay Liza para sa nakatakdang paglilipat sa bagong may-ari.
Pati ang sulat ko.
Hindi iyon pakiusap.
Nakasulat doon na alam ko na, aalis ako, at sa abogado na niya idaan ang mga usaping kailangan naming ayusin.
Sa umaga ng biyahe, nagsuot ako ng mapusyaw na lilang damit.
Dati, tinatanong ko muna kung bagay sa akin.
Ngayon, sapat nang gusto ko ang nakikita ko sa salamin.
Habang papunta sa NAIA, may mensahe mula sa numerong hindi ko kilala.
“Si Bianca ito. Mahal niya ako. Sana tanggapin mo na at huwag mong guluhin ang pamilya namin.”
Pamilya namin.
Pitong taon ang sa akin.
Ilang salita lang ang kailangan niya para burahin iyon.
Sumagot ako:
“Sige.”
Pagkatapos, hinarang ko ang numero.
Sa gate, binuksan ko ang folder na pinangalanan kong “Pitong Taon.”
Naroon ang larawan at mga mensahe.
Inihanda ko ang post, tinakpan ang mga pribadong detalye, at inilayo ang anumang impormasyon tungkol sa sanggol.
Hindi ko idadamay ang batang walang pinili sa nangyari.
Tinawag na ang mga pasahero.
Nakalapat ang daliri ko sa pindutang “I-post” nang tumawag si Adrian.
Kasabay nito, dumating ang mensahe niya:
“Isabel, bakit may ibang taong nasa bahay natin?”
PARTE 3
Hinayaan kong matapos ang unang tawag.
Sa ikalawa, sinagot ko.
“Nasaan ka?” bungad niya.
Walang kumusta.
Walang paliwanag tungkol sa ospital.
Galit agad.
“Nasa paliparan.”
“Bakit may bumibili raw ng bahay? May lalaking nagpakita ng papeles sa guard. Ano ang ginawa mo?”
“Ibinenta ko.”
Saglit siyang natahimik, saka tumawa nang maikli.
“Ibinenta? Isabel, huwag kang magbiro.”
“Nasa email mo ang dokumento. Pati kuwenta. Naipadala ko na ang bahagi mo.”
“Nang hindi mo ako sinasabihan?”
“Ginamit ko ang awtorisasyong ibinigay mo. Sinunod ko ang kasunduan natin.”
“Hindi iyon ang ibig kong sabihin!”
May ingay sa likuran niya. Narinig ko ang boses ng babae, nagtatanong kung sino ang kausap niya.
“Umuwi ka,” sabi niya. “Pag-uusapan natin ito.”
“May pitong taon kang pagkakataong kausapin ako.”
“Anong drama na naman ito?”
Dati, kapag ganyan ang tono niya, naghahanap ako ng mas mahinahong paraan para magsalita.
Ngayon, sinabi ko nang diretso.
“Alam ko ang tungkol kay Bianca.”
Nawala ang ingay sa linya.
“Isabel—”
“Alam ko ang ospital. Nabasa ko ang mga mensahe. Pati ang sinabi mong kasambahay lang ako.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Alin doon ang kailangan mong ipaliwanag?”
“Galit lang ako noong sinabi ko iyon.”
“Sa akin? Habang ako ang naghihintay sa bahay?”
Muling tinawag ang mga pasahero.
Tumayo ako at hinawakan ang maleta.
“Si Liza na ang kausapin mo tungkol sa mga papeles.”
“Ibaba mo ang maleta mo. Pupunta ako riyan.”
“Hindi mo alam kung saan ako pupunta.”
“Isabel, huwag mong gawin ito.”
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming buwan, narinig ko siyang natatakot.
Pero hindi ko na kayang gawing dahilan ang takot niya para manatili.
Tinapos ko ang tawag.
Bago ako lumapit sa pila, inilathala ko ang post.
“Sa mga patuloy na bumabati sa aming anibersaryo, salamat. Pero kailangan kong itama ang larawang nakikita ninyo.
“Habang naghihintay ako sa bahay noong anibersaryo namin, kasama ng asawa ko ang dati niyang kasintahan sa ospital. May mga mensaheng nagpapatunay na matagal na niya itong itinatago.
“Umalis na ako. Inaayos ko sa tulong ng abogado ang paghihiwalay namin at ang mga susunod na hakbang sa aming kasal.
“Hindi ko hinihinging kampihan ninyo ako. Hinihingi ko lang na huwag na akong sabihang masuwerte dahil mayroon akong ‘perpektong asawa.’”
Isinama ko ang ilang malinaw na ebidensiya.
Sapat para hindi niya maikaila.
Pagkatapos, pinatay ko ang internet.
Habang umaangat ang eroplano, lumiit ang mga gusali sa ilalim.
Hindi ako nakaramdam ng biglang kaligayahan.
Masakit pa rin.
Pero sa unang pagkakataon, ang sakit ay hindi nangangailangan ng paghihintay sa pag-uwi niya.
Paglapag ko sa Bohol, sinalubong ako ng mainit na hangin at isang mensahe ni Liza.
“Ligtas ka na ba? Tawagan mo ako kapag kaya mo.”
Umabot na sa mga kakilala namin ang post.
May nagbahagi.
May nagkomento.
May naglabas ng mga dati naming larawan, kasama ang mga caption ni Adrian tungkol sa pagiging tapat na asawa.
May mga taong nagtatanong kung paano niya nagawang magsulat ng “Ikaw lang, habang-buhay” habang may ibang pinapangakuan.
Hindi ko binasa lahat.
Pero binasa ko ang mensahe ng dati naming empleyado.
“Ma’am, alam namin kung sino ang nag-aayos ng mga proposal noong nagsisimula pa tayo. Hindi kayo kasambahay. Huwag ninyong kalimutan.”
Naiyak ako sa sasakyang paupahan.
May nakaalala pala.
Samantala, sunod-sunod ang tawag ni Adrian.
Sumunod ang mga mensahe.
“Burahin mo ang post.”
“Nakikita ng mga kliyente.”
“Puwede naman nating ayusin nang pribado.”
Pagkatapos:
“Hindi ka ba naaawa sa akin?”
Doon ko nakita kung ano ang una niyang hinahabol.
Hindi ako.
Ang dating tingin ng mga tao sa kaniya.
Nang gabi, tumawag ang nanay niya.
“Anak, sana hindi mo muna ipinahiya si Adrian.”
Matagal ko siyang itinuring na pangalawang ina.
Kaya mas masakit ang tanong niya kaysa inaasahan ko.
“Hindi po ba niya ako ipinahiya noong pinagsisinungalingan niya ako?”
“Lalaki kasi—”
“Pitong taon po akong naging asawa. Hindi ko kayang gawing paliwanag ang pagiging lalaki.”
Hindi ako sumigaw.
Nagpaalam lang ako bago ibinaba ang telepono.
Sa maliit na inuupahan kong lugar sa Panglao, kinabukasan ko unang nagawang kumain nang hindi tinitingnan ang oras.
Walang naghihintay na ibang tao sa bawat desisyon ko.
Naglakad ako sa tabing-dagat.
Nagbukas ng librong matagal kong gustong basahin.
Nagpadala ng mensahe sa dati kong editor.
“Naghahanap ba kayo ng freelance writer?”
Sumagot siya bago magtanghali.
“Para sa iyo? Oo. Mag-usap tayo.”
Hindi agad bumalik ang buong pagkatao ko.
Pero may isang bahagi na kumatok.
Pinapasok ko.
Sa Maynila, hindi na maitago ni Adrian ang nangyari.
May mga kliyenteng nagtanong, mga kaibigang lumayo, at pamilyang hindi na makapagpanggap na simpleng away naming mag-asawa iyon.
Ayon kay Liza, umalis muna si Bianca sa tirahang ibinabayad ni Adrian.
Hindi ko tinanong kung bakit.
Hindi rin ako natuwa.
Wala nang magandang mangyayari sa akin kung gagawin kong libangan ang pagbagsak nila.
Ang kailangan ko ay matapos ang sarili kong pagkakabuhol.
Ilang araw pagkatapos, may ipinasa si Liza na mahabang mensahe mula kay Adrian.
“Akala ko kasi hindi ka aalis. Kahit anong mangyari, naroon ka lang.”
Matagal kong tinitigan iyon.
Iyon pala ang ugat.
Hindi niya nakalimutang mahalin ako nang isang araw lang.
Nasanay siyang walang kapalit ang pagkawala niya.
Nasanay siyang may ilaw, pagkain, at taong sasalubong.
At nang mawala iyon, saka niya tinawag na mahalaga.
Pagkalipas ng isang linggo, dumating siya sa Bohol.
Nakuha niya sa isang kakilala ang impormasyong doon ako nagpunta, pero hindi nito ibinigay ang tirahan ko.
Sa pamamagitan ni Liza, humiling siyang makipagkita.
Pumayag ako sa isang café, sa tanghali.
Naroon sa kalapit na mesa ang kaibigan kong si Mara.
Nang dumating si Adrian, lukot ang polo niya.
Payat ang mukha.
May hawak na maliit na kahon.
Hindi ko hinawakan.
“Anniversary gift,” sabi niya.
“Late.”
Napayuko siya.
“Alam ko.”
Tahimik siyang umiyak bago pa dumating ang inorder niyang kape.
Dati, sapat na iyon para ilapit ko ang upuan ko.
Ngayon, nanatili ako sa puwesto.
“Mahal kita, Isabel.”
“Sinabi mong wala ka nang nararamdaman.”
“Hindi ko alam kung bakit ko sinabi.”
“Alam mo. Gusto mong paniwalain siyang wala akong halaga para hindi niya maramdaman ang ginagawa ninyo.”
Wala siyang sagot.
“Anak mo ba?” tanong ko.
Tumango siya.
Masakit pa ring marinig, kahit alam ko na.
Huminga ako hanggang humupa ang panginginig ng kamay ko.
“Hindi kasalanan ng bata. Panagutan mo siya.”
“Pero tayo—”
“Panagutan mo rin ang ginawa mo sa atin.”
Inamin niyang siya ang nagpasabi na ayusin ko ang kuwartong pambisita. Balak niyang patirahin muna sa bahay si Bianca pagkatapos manganak, saka ako kausapin.
“Sa bahay natin?” tanong ko.
“Akala ko mapag-uusapan.”
Doon tuluyang nawala ang huling pagdududa ko.
Hindi lang siya nagtaksil.
Inasahan niyang ako pa ang maghahanda ng higaan para sa buhay na itinago niya sa akin.
Itinulak ko pabalik ang kahon.
“Hindi ako babalik.”
“Paano ang lahat ng pinagsamahan natin?”
“Hindi ko binubura. Iyon ang dahilan kung bakit napakasakit. Pero hindi sapat ang magandang simula para tanggapin ang ganitong katapusan.”
Umalis akong umiiyak.
Hindi lahat ng tamang desisyon ay magaan.
May mga gabing namimiss ko pa rin ang lalaking umuuwi noon na may pandesal.
Pero unti-unti kong natutunang ang pangungulila ay hindi utos na bumalik.
Lumipas ang mga buwan.
Nagtatrabaho na ulit ako.
Maingat naming inaayos ang mga usaping legal; hindi minadali ang mga prosesong hindi kayang tapusin ng isang post.
Isang hapon, bumili ako ng maliit na cake.
Inilagay ko sa mesa, katabi ng bagong kontrata ko sa pagsusulat.
Walang anibersaryo.
Walang bisitang hinihintay.
Ako lang.
Humingi ang tindera ng ipapasulat bago ko iyon iniuwi.
Matagal akong nag-isip.
Pagkatapos, sinabi ko:
“Isabel, nakauwi ka na.”
At sa unang pagkakataon, ang bahay na tinutukoy ko ay hindi isang lugar na maaari niyang ipagkait.
Sarili ko na.
