Tatlong Taon Siyang Nagluksa sa Kapatid Ko—Pero Nang Pumayag Akong Makipaghiwalay, Nahuli Ko Siyang May Kasamang Ibang Babaeng May Asawa
PARTE 1
“Kung hindi mo kayang tiisin, umalis ka. Hindi ko naman ipinipilit na manatili kang asawa ko.”
Tatlong taon kong narinig iyon mula kay Adrian.
Pero noong gabing sinabi kong ako na mismo ang aalis, biglang tumigil ang kamay niyang nagluluwag ng kurbata.
“Bagong drama na naman, Bianca?”
“Hindi. Pagod na ako.”
Nagsimula ang lahat nang mamatay si Camille, ang kapatid ko sa ama.
Anak siya ng babaeng naging dahilan kung bakit gabi-gabing umiiyak si Mama bago tuluyang lumayo sa amin. Hindi kasalanan ni Camille ang pagkatao ng kanyang ina. Alam ko iyon.
Pero hindi rin niya kailangang agawin ang bawat bagay na mahalaga sa akin.
Kasama ang asawa ko.
Pagkatapos ng libing, dalawang linggong halos puro alak ang laman ng tiyan ni Adrian. Lumipat siya sa guest room. Tuwing Pasko, Bagong Taon, at kaarawan ni Camille, nauuna pa siyang makarating sa sementeryo kaysa sa pamilya nito.
Ako, hinihintay ko siyang umuwi.
Noong una, umiiyak ako.
Sumunod, nagmamakaawa.
Kalaunan, sumisigaw na.
Pareho pa rin ang sagot niya.
“Kung hindi mo kaya, maghiwalay tayo.”
Minsan, dinala ko siya sa dati naming paaralan sa Quezon City. Doon niya ako unang hinintay sa labas ng classroom, hawak ang payong kahit tirik ang araw.
Akala ko, may maibabalik ang lugar.
Pero nakatingin lamang siya sa cellphone.
“Puwede na ba tayong umalis?”
Doon ko unang naunawaan kung gaano kahirap makipag-agawan sa isang alaala.
Gayunman, hindi ako bumitaw.
Kapag may ipinapadalang kasunduan ang abogado niya, pinupunit ko. Kapag sinasabi niyang ibibigay niya ang malaking bahagi ng ari-arian namin, tinatawag ko siyang duwag.
Akala ko, basta nakakulong din siya sa kasal namin, hindi lamang ako ang talunan.
Hanggang may nahulog na papel mula sa isang lumang libro habang nililinis ko ang study.
Application ko iyon para sa isang design scholarship sa Milan.
Dilaw na ang gilid. Nandoon pa rin ang pangalan ko at ang kursong pinangarap kong kunin.
Hindi ko iyon naipasa.
Pinili kong manatili dahil ikakasal na kami ni Adrian.
Matagal kong tinitigan ang papel.
Bago ako naging asawa niyang laging naghihintay, may sarili pala akong buhay na gustong simulan.
Kinagabihan, binuksan ko ang email ng kompanya. Napili ako para sa isang taong training sa isang design institute sa Milan.
Tatlong linggo na lang ang deadline ng kumpirmasyon.
Pinindot ko ang accept.
Paglabas ni Adrian mula sa banyo, bahagyang bukas ang kanyang bathrobe. May mapupulang marka malapit sa kanyang balikat.
Dati, sapat iyon para magwala ako.
Ngayon, isinara ko lamang ang laptop.
“Ibigay mo ang kasunduan. Pipirmahan ko.”
Napakunot ang noo niya.
“Siguraduhin mong hindi mo na naman ito babawiin.”
“Hindi na.”
Nasa dokumento ang hatian ng ari-arian, suporta habang inaayos ng mga abogado ang paghihiwalay, at magkahiwalay na tirahan. Hindi nito agad pinapawalang-bisa ang kasal.
Pero sapat iyon para makaalis ako.
Pagkatapos kong pumirma, ibinalik ko ang bolpen.
Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, mahimbing akong nakatulog.
Kinabukasan, nadatnan ko siyang bihis na bihis.
Plantsadong polo. Makintab na sapatos. Paboritong relo.
Anibersaryo ng pagkamatay ni Camille.
Habang kumakain ako, ilang beses siyang sumulyap sa kawali.
“Wala akong nilutong para sa iyo,” sabi ko.
Tumayo siya sa may pinto ngunit hindi umalis.
“Pupunta ako kay Camille.”
“Alam ko.”
“Baka gusto mong—”
“Huwag mong hilinging magkunwari akong masaya sa harap ng puntod niya.”
Tumigas ang mukha niya.
“Patay na nga ang tao, Bianca. Hindi ka pa rin ba makapagbibigay?”
Tumingin ako sa kanya.
“Tatlong taon na akong nagbibigay.”
Sumandal siya sa pinto, saka binitawan ang mga salitang hindi niya kailanman mababawi.
“Kung may dapat akong pagsisihan, iyon ay kung bakit ikaw ang pinakasalan ko.”
Ngumiti ako.
Hindi niya alam kung ano ang gagawin ko pagkatapos niyang isara ang pinto.
PARTE 2
Pagkaalis ni Adrian, tinawagan ko ang isang broker.
“Ibebenta ko ang townhouse. Kailan kayo puwedeng magdala ng prospective buyers?”
Bahagi iyon ng minana ko kay Mama bago kami ikasal. Sinuri na ng abogado ko ang titulo at mga dokumento. Walang kailangang hinging pahintulot kay Adrian para simulan ang bentahan.
“Sigurado po kayo, ma’am?”
“Oo.”
Hindi ako nanghihinayang sa bahay.
Nanghihinayang ako sa babaeng naniwalang magiging tahanan niya iyon.
Kinagabihan, umuwi si Adrian na may dalang pagkain mula sa dati naming paboritong restaurant sa Banawe.
May amoy siyang pabango.
Matamis, mabigat, at pamilyar.
“Bumili ako ng gusto mong noodles,” sabi niya habang inilalapag ang mga lalagyan.
“Kailangan mong lumipat.”
Tumigil siya.
“Ano?”
“Ibebenta ko ang bahay. May viewing sa Sabado.”
“Bakit? May problema ka ba sa pera?”
“Wala.”
“Bianca, gusto mo itong bahay.”
“Marami akong dating gusto.”
Binuksan niya ang pagkain at kumuha ng dalawang plato, para bang sapat ang hapunan upang burahin ang sinabi ko.
“Kumain muna tayo.”
“Hindi pagkain ang pinag-uusapan natin.”
Dahan-dahan niyang ibinaba ang plato.
“Hindi mo kailangang madaliin.”
“Tatlong taon akong naghintay. Ikaw ang nagmamadaling makaalis noon.”
Wala siyang naisagot.
Pagbalik ko sa kuwarto, napatingin ako sa bakas ng wedding portrait sa dingding.
Matagal nang wala ang larawan. Nabasag iyon noong gabing nalaman kong buwan-buwan siyang nagpapadala ng pera kay Tita Lorna, ang ina ni Camille.
Hindi dahil nagutom ang babae.
Bayad iyon sa condo, sasakyan, at mga utang na hindi niya maipaliwanag.
Nang puntahan ko siya para magtanong, tumawag siya kay Adrian.
Pagdating nito, hindi niya ako tinanong kung ano ang nangyari.
Sinampal niya ako.
Buntis ako noon.
Limang buwan.
Kinagabihan, dinala ako sa ospital dahil sa matinding pananakit at pagdurugo. Hindi nailigtas ang anak namin.
Hindi ko alam kung anong bahagi ng nangyari ang pinakamabigat.
Ang pagkawala ng bata.
Ang sakit na hindi niya nakita.
O ang paghingi niya ng tawad na ilang linggo lamang tumagal.
Noong una, siya ang nagdadala ng tubig ko. Siya ang nag-aayos ng gamot. Natutulog siya sa upuan sa tabi ng kama.
Pagkaraan, bumalik ang mga gabing wala siya.
Bumalik ang guest room.
Bumalik si Camille sa pagitan namin.
May kumatok.
Isang bank card ang idinulas niya sa ilalim ng pinto.
“Bianca, kahit magkahiwalay na tayo, hindi naman mabubura ang pinagsamahan natin. Gamitin mo ito kung kailangan mo.”
Binuksan ko ang pinto at ibinalik ang card.
“Ang kailangan ko ay umalis ka sa bahay.”
Tumunog ang cellphone niya.
Saglit siyang nataranta bago tumalikod.
“Hello?”
Narinig ko ang boses ng babae.
“Adri… nasaan ka na?”
Nanlamig ang batok ko.
May mga boses na hindi mo kailangang marinig nang matagal para maalala.
Ngunit isinara niya ang pinto ng guest room bago ko matiyak kung sino iyon.
Kinabukasan, sinamahan ako ng kaibigan kong si Denise sa pag-iimpake.
Interior designer din siya sa kompanya namin. Siya lamang ang nakakaalam kung ilang beses akong pumasok na maga ang mga mata at ngumiting parang walang nangyari.
“Sinabi mo na bang pupunta ka sa Milan?”
“Hindi niya tinanong kung saan ako pupunta.”
Inangat niya ang isang lumang sketchbook.
“Dalhin mo ito.”
Nasa unang pahina ang drawing ko ng maliit na apartment: malaking bintana, mahabang worktable, isang upuan.
Walang nursery.
Walang guest room.
Walang Adrian.
“Ginawa mo ito bago pa kayo ikasal,” sabi ni Denise.
“Oo.”
“Baka panahon nang ituloy mo.”
Noong Sabado, dumating ang broker kasama ang mag-asawang interesado sa bahay.
Nasa gitna kami ng viewing nang bumukas ang pinto.
Si Adrian.
May susi pa siya.
“Anong ginagawa ninyo rito?”
Ipinakilala ko ang mga bisita.
Hindi siya nakipagkamay.
“Hindi pa final ang pagbebenta.”
“Final ang desisyon ko.”
Tumingin ang broker sa akin. Tumango ako, kaya ipinagpatuloy niya ang pagpapakita ng dining area.
Hinila ako ni Adrian sa gilid.
“Talagang ipapamigay mo lahat ng pinagsamahan natin?”
“Ibebenta ko ang bahay. Ang pinagsamahan natin, ikaw ang unang nagwaldas.”
Napahigpit ang panga niya.
Pero binitiwan niya ang braso ko nang makita niyang nakatingin ang mga bisita.
Pagkatapos nilang umalis, inilapag ko sa mesa ang kahon ng mga gamit niya.
“Palitan ko ang locks sa Lunes. Kunin mo na ang natitira.”
“May iba ka na ba?”
Napatawa ako, mahina at walang saya.
“Napakahirap bang paniwalaang aalis ako nang walang lalaking sasaluhin ako?”
Hindi siya sumagot.
Kinahapunan, lumabas kami ni Denise para bumili ng maleta.
Sa isang café sa Ortigas, nakita namin si Adrian.
May kasama siyang babae.
Hindi ko agad nakita ang mukha nito. Nakatagilid siya, hawak ang manggas ng asawa ko.
Paglingon niya, bumagsak ang lahat ng paliwanag na pilit kong binuo tungkol sa pabango at tawag.
Si Vanessa.
Pinsan ni Camille sa panig ng kanyang ina.
Siya ang madalas magsalita noong burol, ang laging nagsasabing parang kapatid na niya si Camille.
May asawa siyang nagtatrabaho sa barko.
Nagkita ang mga mata namin.
Agad niyang binitiwan si Adrian.
Tumayo ito.
“Bianca—”
“Hindi mo kailangang magpaliwanag.”
Pero nagsalita si Vanessa bago ako makatalikod.
“Wala kang karapatang humusga. Hindi mo alam kung gaano siya nasaktan nang mawala si Camille.”
Tahimik akong lumapit sa mesa.
“Totoo. Marami akong hindi alam.”
Namutla siya.
“Halimbawa, kung bakit kailangan kang halikan ng asawa ko para maalala ang pinsan mo.”
Hinawakan ni Denise ang kamay ko.
Umalis kami.
Hindi ko na hinintay ang sagot.
Kinagabihan, may mensahe mula sa numerong hindi nakalista sa phone ko.
Ako si Paolo, asawa ni Vanessa. Kailangan nating mag-usap.
May kasunod na larawan ng isang sulat-kamay na liham.
Kilala ko ang sulat.
Kay Camille iyon.
Sa itaas, nakasulat ang pangalan ni Adrian.
Sa ibaba, isang pangungusap:
Hindi ako ang babaeng kasama mo noong gabing iyon.
Bago ko mabuksan ang kasunod na larawan, tumawag si Paolo.
“Bianca, may itinago sila sa iyo. At hindi nagsimula ang pagsisinungaling noong namatay si Camille.”
PARTE 3
Nakipagkita ako kay Paolo kinabukasan sa lobby ng hotel na malapit sa opisina namin.
Mukha siyang taong ilang gabi nang hindi natutulog.
May dala siyang folder at isang lumang cellphone.
“Umuwi ako nang walang pasabi,” bungad niya. “Nakita ko ang messages ni Vanessa. Noong una, akala ko ngayon lang nagsimula. Pagkatapos, nakita ko ang phone na ito.”
Inilapag niya iyon sa pagitan namin.
“Kay Camille?”
Tumango siya.
“Pinatago niya kay Vanessa bago siya naospital. Hindi na niya nabawi.”
Hindi ko agad hinawakan.
“Ano ang gusto mong sabihin?”
“Basahin mo muna.”
May mga lumang mensahe nina Camille at Vanessa.
Sa simula, tungkol sa damit, trabaho, at mga lakad.
Pagkatapos, nakita ko ang petsa ng Christmas party ng kompanya ni Adrian, ilang buwan bago mamatay si Camille.
Naalala ko ang gabing iyon.
Hindi ako nakasama dahil may deadline akong kailangang tapusin. Umuwi si Adrian kinabukasan, tahimik at umiiwas sa akin.
Sinabi niyang nakatulog siya sa isang hotel pagkatapos malasing.
Kalaunan, naging mas madalas ang pagpunta niya kay Camille.
Kapag nagtatanong ako, galit ang sagot niya.
Sa screen, nabasa ko ang mensahe ni Vanessa.
Akala niya ikaw ako. Hindi ko itinama.
Sumagot si Camille:
May asawa siya. May asawa ka rin.
Sumunod ang sagot ni Vanessa.
Alam ko. Pero huwag mo munang sabihin. Ako ang aayos.
Nanikip ang dibdib ko.
Ipinakita ni Paolo ang kasunod na mga mensahe.
Nang magising si Adrian sa hotel, si Camille ang nasa silid. Tinawagan siya ni Vanessa para humingi ng tulong.
Umalis si Vanessa bago pa magising si Adrian.
Hinayaan ni Camille na isipin nitong siya ang kasama nito.
Una, dahil natakot siyang masira ang pamilya ng pinsan.
Pagkatapos, dahil hindi niya naitigil ang kasinungalingan.
At sa mga sumunod na buwan, nagsimula siyang umasa sa atensiyong ibinibigay ni Adrian.
Hindi iyon malinis na pag-ibig.
Hindi rin iyon simpleng pagkakamali.
Isang kasinungalingang pinili nilang dagdagan araw-araw.
“Paano napunta sa iyo ang liham?”
“Nasa likod ng phone case. Nakunan ko bago ko kinausap si Vanessa.”
Binasa ko ang buong liham.
Inamin ni Camille ang nangyari. Inamin niyang mahal niya si Adrian, ngunit hindi niya kayang ipagpatuloy ang pag-angkin sa isang gabing hindi naman kanya.
Hiniling niyang tigilan nito ang paglayo sa akin.
Walang petsa kung kailan niya balak ibigay.
Walang katibayang nabasa ni Adrian.
“Namatay siyang hindi ito naipadala,” sabi ni Paolo.
Napapikit ako.
Tatlong taon kong kinasuklaman ang isang patay na babaeng hindi ko lubos na kilala.
Tatlong taon ding ginamit ng asawa ko ang kanyang pangalan para bigyang-katwiran ang bawat pananakit.
“Alam ba ni Vanessa na nakuha mo ito?”
“Oo. Sabi niya, hindi na raw mahalaga ang nakaraan.”
Tumingin siya sa kanyang wedding ring.
“Pero mahalaga sa taong pinagsinungalingan.”
Bago kami umalis, humingi ako ng kopya ng mga mensahe at liham.
Hindi para ipaskil sa Facebook.
Hindi para ipahiya silang lahat.
Kailangan ko lamang ng katotohanang hindi nila mababago kapag nakatalikod ako.
Pag-uwi ko, nasa labas ng gate si Adrian.
Napalitan na ang locks.
“Bakit hindi na gumagana ang susi ko?”
“Dahil hindi ka na nakatira rito.”
“Bianca, pag-usapan natin si Vanessa.”
Binuksan ko ang gate ngunit hindi ko siya pinapasok.
“Alam ko.”
Huminga siya nang malalim.
“Wala iyong kahulugan. Nalungkot lang ako. Siya ang nakakaintindi—”
“Alam ko rin ang nangyari sa hotel.”
Nawala ang kulay sa mukha niya.
Iniabot ko ang kopya ng liham.
Hindi siya gumalaw sa unang ilang segundo.
Pagkatapos, mabilis niyang binasa.
Bumalik ang tingin niya sa unang talata.
Muli.
At muli.
“Hindi,” bulong niya.
“Puwede mong tanungin si Vanessa. Puwede mong tingnan ang messages. Hindi ko kailangang kumbinsihin ka.”
Umupo siya sa mababang pader sa tabi ng gate.
Nanginginig ang kamay niyang hawak ang papel.
“Sinabi ni Camille… akala ko…”
“Alam ko kung ano ang akala mo.”
Nag-angat siya ng mukha.
“Bianca, hindi ko alam.”
“Pero alam mong asawa mo ako.”
Tumahimik siya.
“Alam mong buntis ako noong sinaktan mo ako. Alam mong umiiyak ako sa kuwarto habang nasa sementeryo ka. Alam mong may marka ka sa katawan pag-uwi mo.”
Napayuko siya.
“Hindi mo kailangang malaman ang liham para piliing huwag akong saktan.”
Doon siya unang umiyak nang walang pagtatangkang itago.
Dati, iyon ang hinihintay ko.
Isang bitak sa kanyang mukha.
Isang patunay na may halaga pa ako.
Pero habang nakikita ko siya, wala akong naramdamang tagumpay.
Pagod lamang.
“Ikaw pala ang…” Hindi niya natapos ang pangungusap.
“Ikaw ang kailangang mamuhay sa mga ginawa mo,” sabi ko. “Hindi ako.”
Hinawakan niya ang gilid ng gate.
“May paraan pa ba?”
“Para saan?”
“Para sa atin.”
Matagal ko siyang tiningnan.
“Wala na.”
Sa sumunod na mga araw, hindi tumigil ang tawag niya.
Nagpadala siya ng pagkain, bulaklak, at mahahabang mensahe. Ibinalik ko ang mga hindi ko kailangan at sinabihan siyang sa abogado na lamang makipag-usap tungkol sa kasunduan.
Minsan, sinabi niyang tapos na sila ni Vanessa.
Hindi ako sumagot.
Hindi naman kondisyon ng pag-alis ko ang paghihiwalay nila.
Balita ni Paolo, itinanggi muna ni Vanessa ang mga mensahe. Pagkatapos, sinisi si Camille. Sa huli, sinabi niyang kasalanan ni Adrian dahil naniwala ito agad.
Hindi raw niya kayang umamin nang walang itinuturong ibang tao.
Nakipaghiwalay din si Paolo sa kanya.
Hindi kami naging magkasintahan.
Hindi lahat ng dalawang taong nasaktan ay kailangang magsaluhan sa isang bagong relasyon.
Paminsan-minsan, nagkukumustahan kami. Sapat nang may isang taong hindi humihiling na pagandahin namin ang nangyari.
Nabenta ang bahay sa mag-asawang dumalo sa viewing.
Bago ibigay ang susi, naglakad ako sa bawat kuwarto.
Sa kusina, naalala ko ang mga almusal na lumalamig habang naghihintay.
Sa study, ang mga trabahong tinanggihan ko dahil ayokong maiwan si Adrian.
Sa silid namin, huminto ako sa dingding na pinaglagyan ng wedding portrait.
Wala na akong gustong isabit doon.
Dinala ko ang sketchbook, ang scholarship application, at isang maliit na kahon ng alaala ng anak kong hindi ko nayakap.
Iniwan ko ang ibang bagay.
Isang linggo bago ang flight, dumaan ako sa sementeryo.
Hindi para magpatawad agad.
Hindi rin para makipag-away sa isang taong hindi na makasasagot.
Inilapag ko ang isang puting bulaklak sa puntod ni Camille.
“Hindi mo kasalanan kung paano ka ipinanganak,” sabi ko. “Pero may mga pinili kang nanakit sa akin.”
Umihip ang hangin sa mga tuyong dahon.
“Hindi ko na dadalhin ang buhay ko rito.”
Pagkatapos, umalis ako.
Sa airport, nakita ko si Adrian malapit sa pasukan.
Hindi ko alam kung paano niya nalaman ang oras ng flight. Marahil sa email na nabasa niya noong magkasama pa kami sa bahay.
Hindi siya humarang.
“Hindi kita pipigilan,” sabi niya.
Tumango ako.
“Mag-iingat ka.”
“Ganoon din.”
Nang akmang lalakad na ako, nagsalita siyang muli.
“Bianca, minahal naman kita.”
Huminto ako.
May panahong ibibigay ko ang lahat para marinig iyon.
“Maaaring totoo,” sagot ko. “Pero hindi ko kayang mabuhay sa paraan ng pagmamahal mo.”
Iniwan ko siyang nakatayo sa tabi ng pinto.
Sa Milan, maliit ang apartment na nakuha ko.
May malaking bintana, mahabang mesa, at isang upuang inilapit ko sa liwanag.
Unang gabi ko roon, kumain ako ng tinapay at sopas na ako mismo ang bumili.
Walang marangyang bahay.
Walang asawa sa kabilang kuwarto.
Walang kailangang bantayang pinto.
Binuksan ko ang lumang sketchbook.
Sa ilalim ng drawing, nagsulat ako ng petsa.
Pagkatapos, inilapag ko ang bolpen at pinanood ang ilaw sa mga apartment sa tapat.
Hindi pa tapos ang lahat. May mga dokumentong aayusin, gabing iiyak ako, at alaalang babalik nang walang paalam.
Pero kinabukasan, may klase akong papasukan.
May proyektong sisimulan.
May buhay na hindi na kailangang hintayin ang pag-uwi niya.
Tatlong taon kong ipinaglaban na piliin ako ng asawa ko.
Noong pinili ko ang sarili ko, saka lamang ako nakauwi.
