Binigyan Ako ng Anim na Taong Anak Ko ng Pera Para Umalis—Gusto Niyang Ipalit ang Babaeng Minamahal ng Ama Niya
PARTE 1
“Mommy, kunin mo na ang ipon ko. Pero kapag umalis ka, huwag ka nang bumalik.”
Anim na taong gulang ang anak ko nang sabihin niya iyon.
Nakaluhod ako sa tabi ng bukas na maleta. Hawak ni Lucas ang alkansiyang regalo ko noong nakaraang Pasko. Ibinaligtad niya iyon, inalis ang takip, at ibinuhos ang mga barya sa kama.
May ilang gusot na perang papel na matagal niyang itinabi para sa laruan.
Pinulot niya ang lahat at inilapit sa akin.
“Para may pangkain ka sa labas.”
Nasa pintuan si Adrian, ang lalaking pitong taon kong minahal. Nakahalukipkip siya, nakangiting parang pinapanood lamang ang isang palabas na kabisado na niya.
“Anong drama na naman ito, Mara?”
Tumingin siya sa maleta ko.
“Ngayon mo lang naisip na hindi kita pakakasalan kahit may anak tayo?”
Hindi ako sumagot.
“Bakit hindi mo isama si Lucas? Wala na ba siyang silbi ngayong hindi mo nakuha ang gusto mo?”
Doon pumasok ang anak namin.
At ngayon, habang iniaalok niya ang buong ipon niya, napansin kong hindi siya umiiyak.
Nasasabik siya.
“May isa pa akong hiling, Mommy.”
“Ano iyon?”
“Kapag umalis ka na, huwag ka nang bumalik. Sabi ni Tita Bianca, magiging mommy ko lang siya kapag wala ka na talaga rito.”
Bumigat ang katahimikan.
“Lucas Reyes.”
Bumaba ang boses ni Adrian.
“Ganyan ba ang itinuro sa iyong pakikipag-usap sa nanay mo?”
Yumuko si Lucas, pero hindi niya binawi ang sinabi.
“Ikaw naman ang nagsabi kay Tita Bianca na hindi mo mahal si Mommy.”
Natigilan si Adrian.
“Ayaw mo kay Mommy,” dagdag ng anak ko. “Ako rin, minsan. Lagi siyang may bawal. Si Tita Bianca, mabait.”
Isang linggo bago iyon, ika-anim na kaarawan ni Lucas.
Ako ang nagpagawa ng cake na may maliit na astronaut. Ako ang bumili ng dekorasyon at naghanda ng spaghetti na paborito niya.
Pero nang dumating si Adrian, tumakbo si Lucas papunta sa kotse.
“Kay Tita Bianca tayo magse-celebrate!”
Hindi nila ako inanyayahan.
Nang gabing iyon, dumaan ako sa restaurant sa Alabang para ihatid ang jacket na naiwan ng anak ko.
Sa likod ng salaming bintana, nakita kong nakahawak siya sa kamay ng isang violinist.
“Siya po ang mommy ko.”
Si Bianca ang itinuro niya.
Hindi ko na iniabot ang jacket.
Umuwi ako, itinabi ang cake sa refrigerator, at binuksan ang laptop na halos dalawang taon kong hindi nagamit.
Naghanap ako ng trabaho.
Ngayon, nakatingin sa akin si Lucas, naghihintay ng pahintulot para sa bagong buhay na gusto niya.
Tinanggap ko ang pera.
“Sige,” sabi ko.
Lumiwanag ang mukha niya.
“Talaga?”
“Hindi na ako titira sa bahay na ito.”
Napahinto ako bago idinagdag ang mga salitang ilang gabi kong pinag-isipan.
“Hindi na ako makikipag-agawan para piliin ninyo ako.”
“Yehey!”
Tumakbo siya palabas para tawagan si Bianca.
Isinara ko ang maleta.
Nang dumaan ako kay Adrian, hinawakan niya ang pulsuhan ko.
“Hindi kita mahal, pero hindi naman kita kinamumuhian.”
Tumingin ako sa kamay niya.
“Nasanay na akong nandito ka. Kailangan bang ganito katindi?”
Dati, sapat na sana ang pangungusap na iyon para manatili ako.
Dati, gagawin ko iyong katibayan na baka may pag-asa pa.
Ngayon, marahan kong inalis ang kamay niya.
“Alagaan mo si Lucas.”
Paglabas ko sa gate ng subdivision, narinig kong bumukas ang bintana sa ikalawang palapag.
“Mommy!”
Napatingala ako.
Kumaway si Lucas, hawak ang cellphone ng ama niya.
“Puwede raw kunin ni Tita Bianca ang kuwarto mo mamaya!”
Sa tabi niya, nakatayo si Adrian.
Hindi niya sinaway ang anak namin.
At habang humihila ako ng maleta palayo, narinig ko ang susunod na sinabi ni Lucas—isang tanong na hindi ko akalaing maririnig mula sa sarili kong anak.
“Daddy, puwede bang itapon na rin natin ang mga larawan niya?”
PARTE 2
Hindi ako lumingon.
Sa unang pagkakataon sa pitong taon, may pupuntahan akong hindi nakadepende sa pahintulot ni Adrian.
Nakapagbayad na ako ng deposito sa isang maliit na studio sa Parañaque. May kama, lumang refrigerator, at bintanang nakaharap sa puno ng mangga.
Walang marmol na sahig.
Walang kasambahay.
Wala ring taong magtatanong kung bakit pagod ako gayong “nasa bahay lang naman.”
Kinabukasan, nagsimula ako sa isang art learning center.
Bago ko nakilala si Adrian, nagtuturo ako ng pagguhit at gumagawa ng ilustrasyon para sa mga aklat pambata. Tumigil ako nang manganak dahil sinabi niyang mas mabuting may tutok kay Lucas.
“Hindi mo kailangang magtrabaho,” sabi niya noon.
Kalaunan, naging iba ang pangungusap.
“Pera ko naman ang ginagamit mo.”
Maliit ang suweldo sa center, pero tuwing matatanggap ko iyon, pangalan ko ang nakasulat sa payslip.
Pagbukas ko sa faculty room, nakita kong nakapalibot ang tatlong guro sa isang batang babae.
“Chloe, mahilig ba sa cake ang Tito Miguel mo?”
“May girlfriend ba siya?”
“Siya ba ang susundo mamaya?”
Nakaupo nang tuwid ang bata, tangan ang sketchbook.
“Akala ko po, tungkol sa drawing ko ang pag-uusapan natin.”
Natahimik ang mga guro.
“Kung wala pong problema, babalik na ako sa classroom.”
Sa pintuan, nagtagpo ang mga mata namin.
“Good morning po, Teacher.”
“Good morning. Mara ang pangalan ko.”
“Chloe po.”
Hindi siya ngumiti, pero umatras siya para makadaan ako.
Iyon ang una naming pagkikita.
Sa unang klase ko, bahay ang ipinaguhit ko sa mga bata.
May gumuhit ng swimming pool. May bahay na puro pink. May batang naglagay ng dragon sa bubong.
Kay Chloe, maliit na bahay lamang na may bukas na pintuan.
“Ayaw mong lagyan ng tao?” tanong ko.
“Hindi pa po.”
“Bakit?”
“Hindi ko pa alam kung sino ang hindi aalis.”
Hindi ko siya pinilit magpaliwanag.
“Puwede namang bukas muna ang pinto.”
Pagkatapos ng klase, isang lalaking naka-long sleeves ang dumating. May hawak siyang maliit na payong kahit hindi umuulan.
“Tito,” tawag ni Chloe.
Yumuko siya para tingnan ang drawing.
“May bahay na pala tayo.”
“Drawing lang.”
“Ah. Akala ko lilipat na tayo. Nagdala pa naman ako ng payong.”
Bahagyang ngumiti ang bata.
Ipinakilala niya ang sarili bilang Miguel Santos. Siya ang emergency contact at legal guardian ni Chloe.
Namatay sa aksidente ang mga magulang ng bata isang taon na ang nakalipas.
Hindi ko tinanong ang iba pang detalye.
“Hindi siya mahilig makipag-usap,” sabi niya. “Pero sinabi niyang gusto niya ang bago niyang teacher.”
“Hindi niya kailangang magsalita palagi para makasali.”
Tumingin siya sa akin, saka tumango.
“Salamat.”
Tatlong araw na tahimik ang cellphone ko.
Sa ikaapat, tumawag si Adrian.
“Asan ang blue uniform ni Lucas?”
“Nasa ikalawang drawer. May label.”
“Hindi ko makita.”
“Sa ilalim ng PE shorts.”
“Bakit mo kasi pinagsama-sama?”
Pumikit ako.
“Adrian, nasa trabaho ako.”
“Anong trabaho?”
“Pagtuturo.”
Sandali siyang natahimik, pagkatapos ay tumawa nang mahina.
“Gaano katagal ang balak mong patunayan?”
Ibinaba ko ang tawag matapos sabihin kung saan nakalagay ang sapatos ni Lucas.
Nang gabing iyon, nagpadala ako ng mensahe.
Hindi na ako babalik bilang kapareha mo. Pero kailangan nating pag-usapan ang regular kong pakikipagkita kay Lucas at ang mga pangangailangan niya.
Matagal bago siya sumagot.
Ikaw ang umalis. Huwag kang magtakda ng kondisyon.
Doon ko naunawaan na para kay Adrian, ang pagiging ina ko ay kasama sa paninirahan sa bahay niya.
Kapag lumabas ako, maaari rin niya iyong ipagkait.
Kumonsulta ako sa isang abogado sa legal aid clinic. Dinala ko ang birth certificate ni Lucas, mga mensahe, at tala ng gastusin niya.
Hindi ako pinangakuan ng mabilis na solusyon.
Sinabihan akong itabi ang dokumento, manatiling mahinahon, at huwag idaan sa bata ang usapan naming matatanda.
Nagpadala ako ng panibagong mensahe kay Adrian.
Sabado, dalawang oras sa café malapit sa center. Gusto kong makita si Lucas.
Ayaw niyang sumama, sagot niya.
Makalipas ang ilang minuto, may voice message mula sa anak ko.
“Busy kami ni Tita Bianca. Next time na lang, Mommy.”
Pinakinggan ko iyon nang isang beses.
Pagkatapos, nagluto ako ng hapunan.
Hindi ibig sabihin na hindi masakit ang paghinga nang tuloy-tuloy. Ibig sabihin lamang, kailangan ko pa ring huminga.
Lumipas ang tatlong linggo.
Unti-unting nagsimulang magsalita si Chloe sa klase. Isang araw, hinawakan niya ang manggas ko habang inaayos ko ang mga paintbrush.
“Teacher, puwede po bang magalit sa taong mahal mo?”
“Oo.”
“Kahit bata ka?”
“Kahit bata ka.”
“Hindi po ibig sabihin noon na masama ka?”
“Hindi.”
Matagal niya akong tiningnan.
“Okay po.”
Nang sunduin siya ni Miguel, sinabi nitong unang beses niyang nakitang hindi itinago ni Chloe ang drawing paglabas ng classroom.
Hindi niya ako pinuri nang sobra.
Tinanong lamang niya kung may kailangan kaming art materials.
Sinabi kong may listahan ang center at maaari siyang makipag-usap sa administrator.
Ikinatuwa kong hindi niya ipinilit ang tulong.
Samantala, parami nang parami ang tawag ni Adrian.
Nasaan ang thermometer?
Ano ang kinakain ni Lucas kapag inuubo?
Bakit umiiyak kapag mali ang pagkakahiwa ng sandwich?
Sinasagot ko ang tungkol sa anak ko.
Hindi ko sinasagot ang mga paratang.
Isang gabi, tumawag si Lucas gamit ang tablet.
“Mommy, bakit hindi mo ako tinatawagan?”
“Tumatawag ako, anak. Madalas hindi nasasagot.”
“Akala ko ayaw mo na.”
May narinig akong boses ni Bianca sa likod.
“Lucas, matulog ka na. Huwag kang makulit.”
“Ayaw ko pa.”
Biglang nawala ang video.
Kinabukasan, pumunta si Bianca sa center.
Maganda ang damit niya, malinis ang makeup, at may ngiting hindi umabot sa mga mata.
“Mara, sana huwag mo nang guluhin si Lucas.”
“Nakikipag-usap ako sa anak ko.”
“Sinabi mong hindi ka na babalik.”
“Sa bahay. Hindi ko ibinigay sa iyo ang pagiging ina niya.”
Lumapit siya.
“Kung mahal mo talaga, bakit mo iniwan?”
Bago ako makasagot, bumukas ang pinto ng classroom. Lumabas si Chloe, naghahanap ng tubig.
Napatingin si Bianca sa kaniya, pagkatapos ay sa akin.
“Ang bilis mo namang humanap ng kapalit.”
“Umalis ka,” sabi ko.
Walang sigaw. Walang paliwanag.
Umalis siyang nakangiti pa rin.
Kinagabihan, tumawag si Adrian. Ipinakita niya ang larawang kuha ni Bianca: nakayuko ako sa tabi ni Chloe habang nasa likod namin si Miguel.
“Bagong pamilya agad?”
“Estudyante ko siya.”
“May anak ka, Mara.”
“Alam ko. Kaya nga hinihiling kong makita siya.”
Pinutol niya ang tawag.
Bandang alas-onse, may hindi kilalang numerong tumawag.
Kasambahay nila, si Ate Nena.
“Ma’am, pakitingnan ang ipinadala ko. Hindi ko kayang manahimik.”
Isang audio recording ang dumating.
Una kong narinig ang paghikbi ni Lucas.
Pagkatapos, ang boses ni Bianca.
“Hindi kita anak. Kaya tigilan mong tawagin akong Mommy.”
PARTE 3
Naupo ako sa gilid ng kama.
Sa recording, nagsalita si Lucas sa pagitan ng mga hikbi.
“Pero sabi mo, kapag umalis si Mommy—”
“Sinabi ko iyon para hindi ka humarang. Hindi para sundan mo ako buong araw.”
May kaluskos, saka mas mahina niyang sinabi:
“Pagod na ako sa kakaiyak mo.”
Natapos ang recording.
Tumawag agad ako kay Ate Nena.
“Nasaan si Lucas?”
“Sa kuwarto po. Kasama ko. Walang lagnat, pero hindi kumain nang maayos.”
“Si Adrian?”
“Kararating lang. Hindi pa niya alam.”
Hindi ako sumugod para makipagsigawan.
Sinabi kong huwag munang iwanang mag-isa ang bata at ipasa kay Adrian ang recording.
Pagkatapos, tinawagan ko siya.
Sa ikalawang tawag, sumagot.
“Ano?”
“Narinig mo na?”
Walang sagot.
“Gusto kong makausap si Lucas.”
“Mara, hindi ko alam na—”
“Ang anak natin muna.”
Ilang segundo pagkatapos, narinig ko ang mahinang boses ni Lucas.
“Mommy?”
“Nandito ako.”
“Galit ka?”
“Hindi ako galit sa iyo.”
“Puwede mo akong sunduin?”
Napakapit ako sa kumot.
“Oo. Kakausapin ko si Daddy para makapunta ako.”
“Dalhin ko po ang alkansiya?”
“Hindi mo kailangang magbayad para sunduin kita.”
Umiyak siya.
Hindi malakas. Para siyang matagal nang nagpipigil at ngayon lamang pinayagang bumitaw.
“Akala ko ayaw mo na akong anak.”
Doon ako napaiyak.
“Anak kita, Lucas.”
Sa kabilang linya, huminga nang malalim si Adrian.
“Pumunta ka na.”
Nag-taxi ako papunta sa subdivision. Habang nasa biyahe, ipinadala ko kay Ate Nena ang oras ng pagdating.
Sa gate, pareho ang mga ilaw, pareho ang mahabang kalsada.
Pero hindi na pareho ang dahilan ng pagbabalik ko.
Hindi ako babalik para hingin ang pagmamahal ni Adrian.
Susunduin ko ang anak kong nangangailangan ng ligtas na lugar.
Nasa sala si Bianca nang dumating ako. Katabi ng sofa ang handbag niya.
“Mara, hindi mo alam ang buong nangyari.”
Hindi ako huminto.
“Nasaan si Lucas?”
“Nagta-tantrum siya. May nasabi lang akong—”
“Nasaan ang anak ko?”
Itinuro ni Ate Nena ang hagdan.
Nasa kama si Lucas, suot ang pajamang ako ang bumili. Nang makita niya ako, bumaba siya agad at yumakap sa baywang ko.
Hindi niya sinabi ang pangalan ni Bianca.
Hindi siya humingi ng bagong laruan.
Paulit-ulit lamang ang bulong niya.
“Sorry po.”
Lumuhod ako.
“Lucas, may sasabihin din akong sorry.”
Umangat ang mukha niya.
“Mali ang sinabi kong hindi na ako magiging mommy mo. Nasaktan ako, pero hindi mo trabaho ang alagaan ang sakit ko.”
Humigpit ang kapit niya.
“Hindi po kita pinili.”
“Hindi dapat pinapapili ang bata sa ganoong paraan.”
Pinunasan ko ang pisngi niya.
“May mga sinabi kang masakit. Pag-uusapan natin iyon kapag kaya mo na. Pero hindi nawawala ang pagiging anak mo dahil nagkamali ka.”
Sa pintuan, nakatayo si Adrian.
Sa unang pagkakataon, hindi siya mukhang inis.
Mukha siyang walang maipangangatwiran.
Nag-impake si Ate Nena ng ilang damit, gamot, at gamit sa eskuwela. Sinabi kong pansamantala munang sasama sa akin si Lucas habang inaayos naming mahinahon ang susunod na mga hakbang.
Tumango si Adrian.
Pagbaba namin, tumayo si Bianca.
“Adrian, sabihin mo naman. Hindi ba ikaw rin ang nagsabing mas magiging maayos kapag wala siya?”
Napahinto siya.
Tumingin ako kay Adrian.
Hindi niya itinanggi.
“Sinabi ko,” sagot niya.
“Kung ganoon, bakit ako lang ang masama?”
Walang sumagot agad.
Pagkatapos, nagsalita si Adrian.
“Hindi ikaw lang.”
Nahawakan ko nang mas mahigpit ang kamay ni Lucas.
Hindi niya kailangang marinig ang natitirang usapan.
Dinala ko siya sa labas.
Sumunod si Adrian hanggang sa kotse.
“Mara, puwede tayong mag-usap bukas?”
“Tungkol kay Lucas, oo.”
“Tungkol sa atin.”
“Wala nang tayo.”
“Maaari kitang pakasalan.”
Matagal kong hinintay ang mga salitang iyon.
May mga gabing iniisip kong kapag sinabi niya, mawawala ang lahat ng pagod, lahat ng hiya sa mga pagtitipon, lahat ng tanong kung bakit wala akong singsing.
Ngayon, narinig ko iyon habang nakahawak sa akin ang anak naming umiiyak pa.
“Hindi mo maibabalik ang pitong taon sa isang pangako.”
“Susubukan ko.”
“Subukan mong maging mabuting ama. Doon ka magsimula.”
Sa apartment, huminto si Lucas sa pintuan.
“Maliit pala.”
“Oo.”
“Dito ka natutulog?”
“Oo.”
Tiningnan niya ang mesa, ang lutuan, ang mga drawing na nakasabit sa dingding.
Pagkatapos, tumingin siya sa akin.
“May lugar po ako?”
“Inayos ko ang kama para sa ating dalawa ngayong gabi.”
Dahan-dahan niyang inilapag ang bag.
Bago matulog, inilabas niya ang walang lamang alkansiya.
“Mommy, puwede nating lagyan ulit?”
“Puwede.”
“Para sa atin.”
Hindi ako sumagot agad.
Yumakap lamang ako sa kaniya.
Hindi naging maayos ang lahat kinabukasan.
May mga umagang umiiyak si Lucas dahil gusto niya ang dati niyang kuwarto. May gabing hinahanap niya si Adrian. Minsan, kapag pinapatay ko ang ilaw, nagtatanong siya kung naroon pa ako.
Humingi ako ng tulong sa isang child psychologist.
Natutunan kong hindi sapat ang sabihing “kalimutan mo na.” Kailangan niyang marinig nang paulit-ulit na hindi niya kasalanan ang mga desisyon ng matatanda.
Sa tulong ng abogado, inayos namin ni Adrian ang nakasulat na kasunduan tungkol sa pangangalaga, suporta, at regular na pagkikita nila.
Hindi ko ginamit ang pagdalaw bilang parusa.
Hindi rin ako pumayag na gamitin niya iyon para pilitin akong bumalik.
Nananatili muna sa akin si Lucas habang sinusundan namin ang payo ng mga propesyonal at ang pangangailangan niya.
Tinapos ni Adrian ang relasyon nila ni Bianca.
Hindi iyon dahilan para patawarin ko agad siya.
Pero nang magsimula siyang dumalo sa mga konsultasyon at matutong makinig sa anak namin, kinilala ko ang pagsisikap niya.
Isang hapon, ibinalik niya si Lucas mula sa kanilang pagkikita.
May dala silang simpleng drawing.
Tatlong tao, dalawang bahay, at isang mahabang kalsada sa pagitan.
“Si Daddy sa kabila,” paliwanag ni Lucas. “Tayo rito.”
“Maganda,” sabi ko.
“At puwede pa rin akong mahalin sa dalawang bahay.”
Tumango ako.
“Dapat.”
Sa center, hindi nagtanong si Miguel tungkol sa tsismis na ipinakalat ni Bianca bago siya mawala sa buhay ni Adrian.
Tinanong niya kung kumusta si Lucas.
Sinabi kong unti-unti.
“Ganoon din si Chloe,” sagot niya.
Kalaunan, nagkakilala ang dalawang bata sa weekend art workshop.
Tahimik si Chloe habang ipinapakita ni Lucas ang drawing niyang rocket.
“Puwede mong lagyan ng bintana,” sabi niya.
“Bakit?”
“Para makita nila kung saan sila pupunta.”
Nilagyan ni Lucas ng tatlong bilog.
Hindi nila kinailangang tawaging magkapatid ang isa’t isa.
Hindi rin namin kinailangang magkunwaring bagong pamilya agad.
Mga bata silang parehong may pinagdaraanan, at may pagkakataong gumuhit nang hindi pinag-uusapan iyon.
Lumipas ang ilang buwan bago ako pumayag na magkape kay Miguel.
Hindi dahil kailangan kong patunayan kay Adrian na may ibang magkakagusto sa akin.
Gusto ko lamang siyang makilala.
Sa unang pagkikita namin sa labas ng trabaho, hindi niya ako tinanong kung kailan ako magiging handa sa relasyon.
Tinanong niya kung gumuguhit pa ako para sa sarili ko.
Kinagabihan, inilabas ko ang lumang sketchbook.
Sa susunod na kaarawan ni Lucas, maliit lamang ang handaan sa apartment. Naroon si Ate Nena, ilang kaklase niya, at si Adrian sa oras na napagkasunduan namin.
Ako ang naglagay ng kandila sa cake.
Bago humiling, tumingin sa akin si Lucas.
“Mommy, hindi kita papalayasin kahit magalit ako.”
Naupo ako sa tabi niya.
“At hindi kita iiwan bilang parusa kahit masaktan ako.”
Tumango siya, saka pumikit para humiling.
Pagkatapos ng handaan, tinulungan niya akong magligpit. Sa ilalim ng mesa, may nakita siyang barya.
“Para sa alkansiya,” sabi niya.
Inihulog namin iyon nang magkasama.
Mahina lamang ang tunog.
Pero sa maliit naming bahay, malinaw ko iyong narinig.
Dati, ibinigay niya ang lahat ng ipon niya para umalis ako.
Ngayon, nag-iipon kami para sa mga araw na pareho naming gustong salubungin.
Hindi ko nabawi ang pitong taon.
Hindi ko rin nabura ang mga salitang narinig ko sa pintuan.
Pero nang gabing iyon, habang natutulog ang anak ko at bukas ang sketchbook sa mesa, wala akong hinihintay na pahintulot para mabuhay.
Nasa sarili kong tahanan ako.
At may lugar kaming dalawa rito.
