Tatlong daang araw sa isang taon, para akong natutulog sa loob ng kumukulong kaldero.

Hindi eksaherasyon iyon. Hindi drama. Hindi reklamo lang ng lalaking mainitin ang ulo.

Totoong 38°C ang kuwarto ko halos gabi-gabi—nakasulat mismo sa maliit na digital thermometer na nakasabit sa dingding, parang pulang mata na nakatitig sa akin habang dahan-dahan akong niluluto.

Apat na aircon ang napalitan ko dahil sa numerong iyon.

Una, sabi ko baka luma lang ang unit. Pinalitan ko ng bago. Wala ring nangyari.

Pangalawa, sabi ng installer baka kulang sa lakas. Kumuha ako ng mas malaki. Pareho pa rin.

Pangatlo, imported na. Pang-apat, halos industrial na.

Sa bawat bagong kabit, pare-pareho ang sinasabi ng mga technician.

“Sir, grabe ‘to. Kahit maliit na sala kaya nitong palamigin.”

Tatango ako. Magbabayad. Maghihintay. Magdarasal nang kaunti.

Pagkatapos, bubuksan ko ang aircon, ibababa sa 18°C, isasagad ang fan. Maririnig ko ang ugong ng outdoor unit sa may bintana, mabigat at buo, parang hayop na nakakadena. Lalabas ang unang bugso ng malamig na hangin, may amoy pang bagong plastik at freon.

Sa unang dalawampung minuto, may pag-asa.

Sa ikatatlumpu, unti-unting nawawala ang lamig.

Sa ikaapatnapu, normal na hangin na lang.

At sa loob ng isang oras, ang thermometer sa pader ay gumagapang pabalik sa 30… 34… 36…

Hanggang sa muli itong titigil sa 38.

Parang may kung anong pader na hindi ko nakikita. Parang may kalaban ang bawat aircon na pinapasok ko sa kuwartong iyon, at sa huli, lagi itong natatalo.

Ang mas masakit, wala ni isang tao ang naniwala sa akin nang buo.

Ang kaibigan kong si Noel, minsang umakyat para tumambay, pagpasok pa lang ay naghubad na agad ng polo at naka-sando na lang.

Umiikot siya sa kuwarto na parang manghuhula, saka bumulong, “Pre… baka hindi lang init ‘to. Baka malas ang puwesto. Baka may bara ang energy. Alam mo na, feng shui.”

Pinagmumura ko siya at pinalabas.

Ang kapitbahay kong si Aling Cora sa ibabang palapag, tuwing magkakasabay kami sa elevator, titingnan ako na parang naaawa.

“Naku, hijo, top floor ka kasi. Tinatamaan ng araw ang bubong. Ganyan talaga.”

Pero kahit Oktubre na. Kahit umuulan sa labas. Kahit madaling-araw at halos nanginginig sa lamig ang hallway ng condo—ang kuwarto ko nananatiling parang hapon sa gitna ng Abril.

Mas malala, minsan pati Disyembre.

Habang humahampas ang malamig na hangin sa labas, sa loob ng kuwarto ko basa ng pawis ang likod ko.

Pati admin ng building pinuntahan ko.

May dumating na maintenance supervisor, maayos ang uniporme, may dalang scanner. Inikot niya ang kuwarto, sinipat ang outlet, sinukat ang boltahe, tiningnan ang breaker.

Sa huli, ngumiti siya nang alanganin at sinabing, “Sir, normal naman po lahat. Baka po overloaded lang kayo sa appliances.”

Tinuro ko ang halos walang laman kong kuwarto—isang aircon, maliit na ref, ilaw, at charger ng cellphone.

Nagkatinginan sila ng kasama niya, saka sumagot ng, “Ire-report na lang po namin sa office.”

Hindi na sila bumalik.

Pakiramdam ko noon, ako lang mag-isa sa isang problemang walang gustong umamin na totoo.

Hanggang dumating ang panglimang aircon.

Hindi ko na iyon binili sa appliance center. Napakiusapan ko pa ang kakilala ng kakilala ko para makakuha ng unit na ginagamit daw sa server rooms. “Hari ng lamig,” sabi nila. Pang-matinding init. Pang-24/7 operation.

Dalawang tahimik na matandang technician ang nagkabit. Mabilis, malinis, walang satsat.

Pagkatapos, tinapik ng isa ang pader sa ilalim ng unit at sinabing, “Sir, sobrang lakas niyan. Huwag mong sagarin. Baka sipunin ka pa.”

Pag-alis nila, tumayo ako sa gitna ng kuwarto at tumingin sa bagong kabit na aircon na parang iyon na ang huling pag-asa ko sa buhay.

Pinindot ko ang remote.

Umalingawngaw ang mahinang dagundong sa labas. Bumuga ang unit ng lamig na halos may usok. Sa unang pagkakataon matapos ang ilang buwan, nakita kong bumaba ang numero sa thermometer nang mabilis.

38… 35… 31… 28…

Napaupo ako sa kama at napatawa nang walang tunog.

Pwede na. Sa wakas. Matutulog na akong hindi basang-basa.

Nagpatay ako ng ilaw, humiga, at nagtakip ng manipis na kumot. Ang sarap ng pakiramdam. Para akong ibinalik sa katawan kong matagal nang ninakawan ng ginhawa.

Hindi ko namalayang nakatulog ako.

Nagising ako dahil sa init.

Hindi basta init—yung uri ng init na parang may humihinga sa mukha mo mula sa loob ng oven.

Biglang bumangon ako. Basa ng pawis ang leeg ko. Dikit sa balat ang kumot, parang basang tela.

Tahimik ang buong kuwarto.

Bukas pa rin ang aircon. Umaandar. Humihip.

Pero ang hangin? Maligamgam na naman.

Dahan-dahan kong ibinaling ang tingin ko sa thermometer sa dingding.

38°C.

Sa pagkakataong iyon, may nabasag sa loob ko.

Hindi galit. Hindi takot. Hindi man lang pagkadismaya.

Kundi isang malamig at malinaw na desisyon.

May mali sa kuwartong ito. Hindi sa aircon. Hindi sa kuryente. Hindi sa akin.

May kung anong nasa loob mismo ng silid na ito. Sa lugar na hindi ko nakikita.

Humiga akong muli, hindi para matulog, kundi para titigan ang kisame.

Lumang unit ang condo ko. Mataas ang original na slab, kaya nagpagawa raw ng gypsum ceiling ang dating may-ari para gumanda tingnan. Noong lumipat ako, naisip ko pang maaliwalas at malinis tignan, kaya hindi ko na ginalaw.

Pero nang gabing iyon, habang nakahiga akong naliligo sa pawis sa ilalim ng panglimang aircon ko, pakiramdam ko nakatitig din ang kisame pabalik sa akin.

Kinabukasan, alas-siyete pa lang ng umaga, bumaba na ako sa hardware sa kanto at hinanap ang pinakakilalang gumagawa ng kung anu-anong baklas at ayos sa lugar.

Si Mang Ben.

Payat siya, lampas singkwenta, makapal ang kalyo sa mga kamay, at matalas pa ang mata.

Pag-akyat namin sa unit, tumingala siya sa kisame at napakunot-noo.

“Sir, ang ayos pa nito ah. Bakit ipapabaklas?”

“Mainit,” sagot ko.

Tumigil siya sandali, parang pinag-iisipan kung may topak ba ako. Pero nang makita niya ang mga eyebag ko, ang pawis sa leeg ko, at siguro ang pagkasira na ng mukha ko sa dami ng puyat, hindi na siya nagtanong.

Makatwiran ang presyo niya. Binayaran ko agad.

Tinakpan ko ng trapal ang kama, mesa, at ilang gamit. Nang matapos akong mag-ayos, napansin kong ang kuwarto ko, na natakpan ng puting plastik ang mga gamit, ay parang mini chapel na may mga bangkay na nakahimlay.

Samantalang sa hangin, nananatili ang parehong nakapapasong init.

Dumating si Mang Ben na may dalang aluminum ladder, pry bar, toolbox, at maliit na malakas na flashlight.

“Tumabi ka, iho,” sabi niya. “Baka may bumagsak.”

Tumayo ako sa may pintuan. Hindi ko maipaliwanag kung ano ang mas mabigat sa dibdib ko noon—pag-asa o pangamba.

Umakyat siya sa hagdan. Kinatok-katok ang kisame.

“Maayos ang gawa,” bulong niya.

Isinuksok niya ang dulo ng pry bar sa pagitan ng dalawang panel.

Huminga nang malalim.

At mariing iniangat.

KRAK.

Nabiyak ang unang bahagi ng gypsum board.

Kasabay noon, may sumingaw na hangin mula sa loob—luma, makapal, mamasa-masa, at may halong kakaibang amoy na hindi ko maipaliwanag. Hindi simpleng alikabok. Hindi lang amag. May iba pa.

Napangiwi si Mang Ben.

Pero ipinagpatuloy niya.

Sunod-sunod na dagit. Dagok. Biyak.

Lumaki ang butas. Umulan ng puting alikabok. Unti-unting lumitaw ang itim na espasyong nakatago sa pagitan ng kisame at ng konkretong slab sa itaas.

Madilim sa loob. Walang makita.

Kinuha ni Mang Ben ang flashlight sa bulsa niya.

“Titingnan ko muna ang linya ng kuryente bago ko ituloy,” sabi niya.

Binuksan niya ang ilaw at itinapat sa loob.

At bigla siyang tumigil.

Hindi huminga.

Hindi kumilos.

Parang may pumisil sa oras at pinatigil ang mundo.

Naririnig ko lang ang mahinang ugong ng aircon sa likod ko at ang sarili kong tibok.

“Mang Ben?” mahina kong tawag.

Walang sagot.

“Mang Ben… ano’ng meron?”

Unti-unti siyang lumingon sa akin.

Ang mukha niya namutla. Ang kamay na may hawak ng flashlight nanginginig.

Tapos sa halos pabulong na tinig, sabi niya—

“Miguel… hindi init ang nakatago sa kisame mo. Negosyo ito.”

part2…

Nabingi ako sa sinabi niya sa sobrang bilis ng tibok ng puso ko.

“Ano’ng ibig mong sabihin?”

Hindi na siya sumagot agad. Sa halip, bumaba siya nang mabagal sa hagdan, saka iniabot sa akin ang flashlight.

“Umakyat ka. Pero mag-ingat. Huwag mong hahawakan ang kahit ano.”

Nang masilip ko ang loob, literal na nanghina ang mga tuhod ko.

Sa ibabaw ng gypsum ceiling ko, sa espasyong dapat puro bakal na frame at wiring lang, may nakasiksik na isang mahabang bakal na kahon na halos kasinlaki ng kabaong. Hindi ito ordinaryong lagayan. Pinasadya ito—makapal ang insulation sa gilid, may mga butas ng bentilasyon, at sa loob, nakaayos nang dikit-dikit ang mga itim na makina na parang maliliit na server. May mga ilaw na pula at berde na kumikislap pa rin. May makakapal na kable na parang ugat, diretso sa main electrical line ng unit ko at sa vertical shaft ng building.

At ang init na nagmumula roon—kahit hindi ko pa hinahawakan—ramdam ko sa mukha ko.

Parang may pugon sa ibabaw ng kama ko.

“Mining rigs,” sabi ni Mang Ben, mababa ang boses. “Hindi ako eksperto, pero nakakita na ako ng ganito dati sa bodega ng pinsan ko. Pang-crypto. Sobrang init ng mga ‘yan. Kapag tuloy-tuloy ang andar, lulutuin talaga ang ilalim.”

Napatitig ako. Ilang segundo akong hindi makasalita.

Biglang nagdugtong-dugtong ang lahat sa isip ko.

Ang walang tigil na init.

Ang mabilis na pagtaas ng konsumo sa kuryente.

Ang walang saysay na paliwanag ng building management.

Ang pangit na amoy sa tuwing umiinit nang todo ang kuwarto.

Hindi ako nakatira sa sirang silid.

Nakatira ako sa ilalim ng isang tagong makinang pinagkakakitaan ng kung sino.

“Matagal na ‘yan dito,” sabi pa ni Mang Ben. “Tingnan mo ang alikabok. At itong insulation, luma na.”

Parang gusto kong sumigaw. Pero ang lumabas lang sa bibig ko ay, “Sino’ng gumawa nito?”

Hindi ko na kailangang hulaan nang matagal.

Kinuha ko ang cellphone ko at sinimulang videohan ang lahat. Buong butas. Ang kahon. Ang wiring. Ang pag-branch ng kuryente mula sa linya ko. Pati ang serial number ng mga makina, isa-isa kong nilapitan gamit ang zoom.

Pagkatapos, tinawagan ko ang admin.

Hindi maintenance.

Hindi front desk.

Diretso sa building manager na ilang buwan nang paulit-ulit akong pinapaikot.

Pagkarinig pa lang ng boses niya, malamig na agad ang tono ko.

“Sir, paakyat po kayo ngayon din sa unit ko. At magsama kayo ng electrician. Kung hindi, tatawag ako ng pulis, ng BFP, at ng media.”

Nanahimik siya nang sandali.

“Sir, ano pong problema?”

“Tingnan n’yo na lang pagdating ninyo,” sagot ko. “At dalhin n’yo ang susi ng lahat ng palusot ninyo.”

Dumating sila makalipas ang dalawampung minuto.

Ang building manager, si Mr. de la Cruz, kasama ang isang electrician at dalawang guard.

Pagpasok pa lang nila sa kuwarto, halatang handa silang sabihin na naman na wala silang alam.

Pero nang makita nila ang nakabukas na kisame, natigilan silang lahat.

Ang electrician ang unang namutla.

“Sir…” mahina niyang sabi kay de la Cruz. “Hindi ito puwedeng basta ikabit nang walang may access sa riser.”

Hindi siya tumingin sa akin. Hindi rin siya sumagot kaagad. Tumingin lang siya sa bakal na kahon, pagkatapos sa cellphone kong nakatutok sa kanya.

Saka siya ngumiti nang pilit.

“Mr. Miguel, baka po… baka may iniwang lumang setup ang previous owner. Hindi po namin alam iyan.”

“Talaga?” tanong ko. “Kasi ilang beses na kayong umakyat dito. Ilang beses akong nagreklamo. Ilang beses ninyong sinabing normal lahat.”

“Hindi naman po namin puwedeng buksan ang kisame nang walang permiso—”

“Pero puwede ninyo akong singilin buwan-buwan habang may nakasaksak na ilegal na impyerno sa ibabaw ng ulo ko?”

Hindi na siya nakasagot.

Lalong napatunayan ang hinala ko nang makitang ang isang linya ng kuryente ay hindi lang dumadaan sa metro ko. May bypass din sa common utility line ng building. Ibig sabihin, may ibang nagbabayad, at may ibang nakikinabang.

Habang tumatagal ang usapan, mas lalo akong kumakalma.

Kapag sagad na ang galit ng isang tao, may punto talagang tumitigil na lang ito at nagiging napakalinaw.

Tinawagan ko ang pulis.

Tinawagan ko rin ang city engineering office at fire department.

Hindi na napigilan ni de la Cruz. Nilapitan niya ako sa may pinto habang nagsusulat ng statement si Mang Ben.

“Miguel, puwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”

“Hindi.”

“May paraan naman siguro—”

“Wala.”

“Bibigyan ka namin ng relocation. Waive na ang dues mo for one year. Kahit refund pa sa mga aircon—”

Doon ako natawa. Hindi dahil nakakatawa.

Kundi dahil sa wakas, umamin din siya sa paraang hindi niya sinasadya.

“Ay, alam n’yo palang may dapat i-refund?”

Namuti ang labi niya.

Nang dumating ang mga awtoridad, saka lang tuluyang lumabas ang totoo.

Ayon sa imbestigasyon, ang unit ko pala ay dating pag-aari ng isang lalaking ilang taon nang nasa abroad. Bago niya ibenta ang condo, ginamit niya ang false ceiling para magtago ng maliit na crypto mining setup. Hindi niya ito magagawa nang mag-isa dahil kailangan ng access sa electrical riser, sa common lines, at sa maintenance schedule ng building.

May kasabwat siya mula sa loob.

At ang pangalan na unang lumutang sa records ng access log?

Si Mr. de la Cruz.

Mas malala pa roon, hindi pa pala ito unang beses.

May isa pang dating tenant ng katabing unit ang lumipat daw agad matapos magreklamo ng “sobrang init sa dingding” at “amoy sunog na alikabok” gabi-gabi. Wala lang raw siyang ebidensiya noon.

Ako ang unang nagbaklas.

Ako ang unang sumilip.

Ako ang unang nakakita.

Sa araw ding iyon, pinutol ang linya. Inalis ang mga makina. Nagsampa ako ng reklamo. Isinama ko lahat—sobrang taas ng bills, damage sa mga gamit, gastos sa apat na aircon, medical records ng insomnia at migraines ko, at ang paulit-ulit na kapabayaan ng admin.

Mahabang laban pa bago natapos ang lahat.

Hindi instant ang hustisya. Hindi rin dramatic na may sigawan sa hearing o biglang luluhod ang may sala.

Pero isa-isa silang nadurog.

Natanggal si de la Cruz.

Kinasuhan ang dating owner at ang contractor na tumulong sa pag-install.

Napilitang makipag-settle ang management dahil sa negligence at illegal electrical modification.

Naibalik sa akin ang malaking bahagi ng perang nawala—hindi lang sa bills, pati sa repairs, sa aircon, sa temporary housing habang inaayos ang unit, at sa danyos.

Pero ang pinakamatindi ay hindi ang pera.

Kundi ang unang gabi matapos tuluyang alisin ang lahat sa kisame.

Wala nang nakatagong makina.

Wala nang ugong sa itaas ng ulo ko.

Wala nang init na hindi maipaliwanag.

Humiga ako sa kama sa ilalim ng bagong ayos na kisame. Isang ordinaryong kisame. Isang ordinaryong aircon. Isang ordinaryong gabi.

Tiningnan ko ang thermometer sa pader.

26°C.

Hindi 38.

Hindi 35.

Hindi unti-unting tumataas.

26 lang.

Napakaliit na numero para sa ibang tao. Pero para sa akin, para iyong himala.

Doon ko lang naramdaman kung gaano ako katagal hindi naniwala sa sarili kong nararamdaman dahil lahat ng tao sa paligid ko ay may sariling paliwanag na mas komportable para sa kanila.

Feng shui.

Top floor.

Usage issue.

Imagination.

Stress.

Minsan, hindi ka naman talaga mahina.

Hindi ka praning.

Hindi ka reklamador.

Minsan, may totoong bagay na dahan-dahang sumusunog sa buhay mo habang ang lahat sa paligid mo ay abala sa pagtiyak na hindi mo iyon mapansin.

At minsan, ang tanging paraan para mabuhay ka ulit…

ay ang lakasan ng loob mong baklasin ang kisameng matagal mong tiniis.