Noong araw na nalaman kong stage four bone cancer na ang sakit ko, nakita ko si Adrian Velasco na kayakap si Bianca sa tabi ng Manila Bay.

Malamig ang hangin.

Mas malamig ang mukha niya nang makita ako.

At mas malamig pa sa lahat ang sinabi niya nang biglang umakyat si Bianca sa railing, umiiyak na parang ako ang dahilan ng lahat.

“Hindi mo ba siya kayang pagbigyan kahit minsan, Mira?” sigaw ni Adrian. “Halos mamatay siya noon dahil sa akin. Ikaw? Ano bang nagawa mo kundi pabigatin ang buhay ko?”

Hindi ako agad nakasagot.

Hawak ko pa sa bag ko ang resulta ng biopsy. Nandoon ang mga salitang paulit-ulit kong binasa sa ospital, pero hindi ko matanggap:

Advanced osteosarcoma. Late stage.

Pero bago ko pa man masabi sa kanya, tumalon si Bianca sa tubig.

Sumigaw ang mga tao.

Tumakbo si Adrian.

At habang nagmamadali siyang lumapit sa railing, tinulak niya ako palayo.

Hindi niya siguro sinasadya.

O baka hindi niya naisip na mahina na ang mga buto ko.

Tumama ang balakang ko sa matigas na poste. Parang may nabasag sa loob ng katawan ko. Nawalan ng lakas ang tuhod ko, at sa isang iglap, dumulas ako pababa sa hagdanang bato.

Bago ako tuluyang lumubog sa madilim na tubig, nakita ko si Adrian na lumalangoy papunta kay Bianca.

Hindi niya ako tinawag.

Hindi niya ako hinanap.

Sa ilalim ng tubig, unti-unting napuno ng alat ang bibig at ilong ko.

At sa gitna ng takot, may kakaibang katahimikan akong naramdaman.

Ayos lang, naisip ko.

Hindi na masakit.

Si Bianca, mabilis na naiahon ng isang lalaki sa gilid. Nakabalot siya sa kumot, umiiyak sa balikat ni Adrian, pero hindi man lang kumalat ang mascara niya.

Ako, apat na minuto sa ilalim ng tubig.

Mga paramedic ng 911 ang humila sa akin pabalik sa mundo.

Pagmulat ko, puting ilaw ng ICU ang sumalubong sa akin.

May tubo. May monitor. May tunog ng makinang parang binibilang ang natitirang oras ko.

Sa labas ng salamin, nakita ko si Adrian.

Nakaupo siya sa sahig ng hallway, hawak ang papel na hindi niya dapat nabasa.

“Stage four bone cancer.”

Nanginginig ang kamay niya.

Tumingala siya sa doktor.

“Dok… masakit pa ba siya?”

Hindi sumagot ang doktor.

Isinara lang nito ang folder ko.

Sa loob ng ICU, gusto kong tumawa. Pero kahit paghinga, parang may kutsilyong kumikiskis sa mga buto ko.

Lumapit sa akin si Dr. Rafael Manalo, ang attending physician ko. Nasa mid-thirties siya, tahimik magsalita, pero matalim ang mata.

“May tubig na pumasok sa baga mo. Dalawang beses kang nirevive. At dahil sa cancer, sobrang fragile na ng bones mo. Isang maling galaw, puwedeng mabali.”

Tumingin ako sa bedside table.

Naunawaan niya. Inabot niya ang papel at ballpen.

Nanginginig ang kamay ko habang nagsulat.

Huwag na akong iligtas kapag muli akong tumigil.

Matagal niyang tinitigan ang papel.

Hindi niya ako pinagalitan.

Hindi niya rin ako pinigilan.

Tahimik niya lang itong isinilid sa folder.

Ilang minuto pa lang ang lumipas nang marinig ko ang takbo ng takong sa hallway.

Si Bianca.

Naka-coat ni Adrian. Basang-basa ang buhok, pero maayos pa rin ang itsura. Para siyang bida sa eksenang siya ang kawawa.

“Adrian…” humikbi siya. “Kasalanan ko. Kung hindi ako tumalon, hindi siya sana…”

Naputol ang boses niya. Humawak siya sa dibdib, parang hindi makahinga.

Agad siyang sinalo ni Adrian.

Tumingin siya sandali sa pintuan ng ICU.

Sandali lang.

Pagkatapos, binuhat niya si Bianca at dinala sa emergency room.

Hindi na siya lumingon.

Sa maliit na salamin ng pinto, pinanood ko ang likod niya habang papalayo.

Doon ko naramdaman ang pinakamasakit sa lahat.

Hindi ang cancer.

Hindi ang nabaling buto.

Hindi ang tubig sa baga.

Kundi ang katotohanang kahit nasa pagitan ako ng buhay at kamatayan, may iba pa rin siyang uunahin.

Anim na araw akong nasa ICU.

Sa bawat gabi, naririnig ko ang tunog ng monitor. Sa bawat paggalaw, parang dinudurog ang katawan ko mula loob. May pain button sa tabi ng kama, isang pindot lang, giginhawa ako kahit kaunti.

Pero hindi ko pinipindot.

Hinayaan kong sumakit.

Dahil bawat sakit, parang may binubura sa akin.

Una, ang alaala ng unang yakap ni Adrian noong kolehiyo.

Pangalawa, ang pangako niyang hinding-hindi niya ako pababayaan.

Pangatlo, ang boses niyang nagsasabing, “Mira, kapag malamig ang mundo, ako ang magiging tahanan mo.”

Ngayon, sa malamig na ICU, wala siyang tahanan na ibinigay.

Sa ikapitong araw, pumirma ako ng discharge papers.

Hinarang ako ni Dr. Manalo sa pinto.

“Isang maling hakbang, puwedeng mabali ang buto mo.”

“Kailangan kong kunin ang gamit ko.”

“May mas mahalaga pa ba sa buhay mo?”

Ngumiti ako nang mahina.

Meron.

Ang huling piraso ng sarili ko.

Pagdating ko sa condo ni Adrian sa BGC, sinubukan kong gamitin ang fingerprint access ko.

Pula ang ilaw.

Tinanggal na niya ako.

Muli kong sinubukan.

Pula pa rin.

Sa huli, ginamit ko ang lumang backup code.

Bumukas ang pinto.

Mainit ang sala. Mabango. Tahimik.

At sa gitna ng sahig, nakaupo si Bianca, suot ang champagne silk robe ko.

Nang makita niya ako, napaatras siya.

“Mira… bakit ka nandito?”

Namula agad ang mata niya.

“Hindi ko sinadyang isuot ‘to. Sabi ni Adrian… hindi ka na raw babalik.”

Bumukas ang pinto ng study room.

Lumabas si Adrian.

Isang segundo niya akong tiningnan.

Pagkatapos, mabilis siyang lumapit kay Bianca at itinago ito sa likod niya.

“Anong ginagawa mo rito?”

Tumingin ako sa kamay niyang nakaharang para protektahan siya.

Dating kamay na nagtatali ng sintas ko.

Dating kamay na humahawak sa noo ko kapag nilalagnat ako.

Ngayon, kalasag na siya ng ibang babae.

“Kukunin ko lang ang gamit ko,” sabi ko.

Napasinghap si Bianca.

“Galit ka ba dahil hindi ako namatay sa Manila Bay? Aalis na lang ako. Magho-hotel ako—”

“Hindi ka aalis,” putol ni Adrian.

Pagkatapos, binalingan niya ako.

“Bianca has trauma. Dahil sa aksidente three years ago. Hindi mo ba talaga kayang intindihin iyon?”

Hindi ako sumagot.

Naglakad ako papunta sa kwarto.

Pagbukas ko ng pinto, nakita ko ang mga damit ko sa itim na garbage bags.

Ang vanity ko, puno na ng makeup ni Bianca.

Ang unan ko, may buhok niya.

Yumuko ako para pulutin ang framed photo naming dalawa noong college.

Pero bago ko pa maabot, may matalim na sakit na sumabog sa spine ko.

Bumagsak ako sa sahig.

Malakas.

Narinig ko ang paghinto ng hakbang ni Adrian sa labas.

Tatlong segundo.

Tatlong segundong akala ko babalik siya.

Pero narinig ko siyang nagsalita kay Bianca.

“Okay ka lang? Huwag kang matakot. Nandito ako.”

Doon ako napatawa nang mahina habang nakaluhod sa sahig.

Kinuha ko ang litrato.

Sa likod, sulat-kamay niya:

“Para kay Mira, ang habang-buhay ko.”

Tinitigan ko ang salitang iyon.

Habang-buhay.

At sa unang pagkakataon, pinunit ko ang litrato sa gitna mismo ng mukha naming dalawa.

…

Nagulat ako sa tunog ng papel na napunit.

Parang hindi litrato ang winasak ko.

Parang huling hibla ng pagkatao kong nakakabit pa kay Adrian.

Pumasok siya sa kwarto nang marinig iyon.

Nakita niya ang punit na larawan sa kamay ko.

Namula ang mata niya, pero galit ang pinili niyang ipakita.

“Drama na naman?”

Itinaas ko ang tingin sa kanya.

“Hindi. Paalam na.”

Tumayo ako, pero bumigay ang tuhod ko. Napahawak ako sa gilid ng kama. May kakaibang tunog mula sa balakang ko, mahinang crack na ako lang yata ang nakarinig.

Pero nakita ni Adrian ang pamumutla ko.

“Mira?”

Sa unang pagkakataon, may kaba sa boses niya.

Lumapit siya ng isang hakbang, pero agad namang umiyak si Bianca sa likod.

“Adrian, natatakot ako…”

At tulad ng dati, huminto siya.

Doon ko naintindihan.

Hindi ako natalo kay Bianca dahil mas mahal niya ito.

Natalo ako dahil pinili ni Adrian na maging bayani sa kwento ng iba, habang hinayaan niya akong maging kontrabida sa sarili kong sakit.

Kinuha ko ang maliit na envelope sa bag ko at iniabot sa kanya.

“Basahin mo kapag wala na ako.”

Napakunot ang noo niya.

“Ano ‘to?”

“Resibo ng lahat ng hindi mo nakita.”

Hindi ko hinintay ang sagot niya.

Lumabas ako bitbit ang punit na kalahati ng larawan—yung parte kung saan ako lang ang nakangiti.

Pagdating ko sa lobby, naroon si Dr. Rafael Manalo.

Hindi siya nagsalita agad. Tinignan niya lang ako mula ulo hanggang paa, saka dahan-dahang inabot ang wheelchair.

“Akala ko ba uuwi ka lang para kunin ang gamit mo?”

“Wala na akong gamit doon,” sagot ko.

Tumango siya.

“Then let’s go.”

Sa sasakyan, hindi niya ako tinanong kung bakit umiiyak ako.

Hindi rin niya sinabi na magiging maayos ang lahat.

May mga sugat na hindi dapat minamaliit gamit ang pekeng pag-asa.

Dinala niya ako sa isang hospice care facility sa Tagaytay, tahimik, malamig, malapit sa mga puno. Doon, hindi ako tinuring na pasyenteng naghihintay mamatay. Tinuring nila akong taong may natitira pang dignidad.

Lumipas ang tatlong araw bago dumating si Adrian.

Payat siya tingnan.

Hindi nakaayos ang buhok.

Hawak niya ang envelope.

Pagpasok niya sa kwarto, hindi agad siya nakapagsalita.

Nasa loob ng envelope ang medical records ko. Ang diagnosis. Ang unpaid hospital bills na ako lang ang nag-asikaso. Ang mga larawan ng bruises ko matapos akong itulak sa Manila Bay. At isang lumang police report tungkol sa aksidente ni Bianca three years ago.

Hindi si Bianca ang sumagip sa kanya noon.

Ayon sa report, si Bianca ang nagmamaneho nang lasing.

Si Adrian ang muntik mamatay dahil sa kanya.

Pero nang magising siya sa ospital, si Bianca ang unang umiyak sa tabi niya at sinabing, “Sinagip kita.”

At naniwala siya.

Tatlong taon siyang nagbayad ng utang na hindi naman pala sa kanya.

Tatlong taon niya akong sinaktan para protektahan ang kasinungalingan ng iba.

“Mira…” basag ang boses niya. “Bakit hindi mo sinabi?”

Tumingin ako sa bintana.

“Sinabi ko. Maraming beses. Pero mas pinili mong pakinggan ang luha niya kaysa ang katahimikan ko.”

Lumuhod siya sa tabi ng kama.

“Patawarin mo ako.”

Dati, ang salitang iyon ang pinakahihintay ko.

Iniisip ko noon, kapag sinabi niya iyon, gagaling ako.

Kapag nakita niyang mali siya, babalik ang dating kami.

Pero nang marinig ko, wala nang sumindi sa loob ko.

Hindi galit.

Hindi saya.

Wala.

“Adrian,” mahina kong sabi, “hindi lahat ng nasira, naghihintay pang ayusin. May mga bagay na kapag pinabayaan mong mabulok, kahit hawakan mo ulit, abo na lang.”

Umiyak siya nang tahimik.

Sa unang pagkakataon, hindi ko siya inalo.

Kinabukasan, dumating si Bianca.

Wala na ang mahinhin niyang boses. Wala na ang pulang mata. Galit ang dala niya.

“Masaya ka na?” sigaw niya. “Sinira mo kami!”

Hindi ako sumagot.

Si Dr. Manalo ang humarang sa kanya.

“Miss, lumabas po kayo.”

Pero bago siya mahila ng security, narinig kong sumigaw siya kay Adrian.

“Kung hindi ako nagsinungaling noon, iiwan mo ako! Mahal kita kaya ginawa ko iyon!”

Doon tuluyang gumuho ang mukha ni Adrian.

Minsan, hindi kailangan ng malakas na paghihiganti.

Kailangan lang hayaang magsalita ang katotohanan.

Pagkalipas ng dalawang linggo, lumala ang katawan ko.

Hindi na ako makalakad.

Minsan, kahit paghawak sa kumot, sumasakit ang daliri ko.

Pero kakaiba—mas magaan ang puso ko.

Isang gabi, habang mahina ang ulan sa labas, dumating si Adrian dala ang lumang scarf ko noong college.

“Naalala mo?” tanong niya.

Ngumiti ako nang kaunti.

“Hindi na masyado.”

Mas nasaktan siya roon kaysa kung sinigawan ko siya.

Umupo siya sa dulo ng kama.

“Puwede ba akong manatili rito hanggang makatulog ka?”

Matagal akong tahimik.

Pagkatapos, tumango ako.

Hindi dahil mahal ko pa siya.

Kundi dahil pagod na akong magalit.

Bago ako pumikit, sinabi ko ang huling bagay na matagal kong kinimkim.

“Adrian, sana sa susunod na may taong tahimik na nasasaktan sa tabi mo… huwag mo nang hintaying mawala siya bago mo paniwalaan.”

Hindi siya nakasagot.

Narinig ko lang ang iyak niya sa dilim.

Pagdating ng umaga, tahimik ang kwarto.

May liwanag sa bintana.

May malamig na hangin mula sa Tagaytay.

At sa tabi ng unan ko, naiwan ang kalahati ng lumang litrato—yung parte kung saan ako lang ang nakangiti.

Sa likod nito, may sarili kong sulat:

“Hindi lahat ng pagmamahal ay dapat ipaglaban hanggang kamatayan. Minsan, ang pinakamalaking tagumpay ay ang piliin ang sarili bago tuluyang maubos.”

At kung may isang bagay akong gustong iwan sa mundong ito, ito iyon:

Huwag mong hintaying maging alaala ang taong nagmamahal sa’yo bago mo siya pahalagahan. Dahil may mga paalam na hindi sumisigaw—tahimik lang silang umaalis, dala ang sakit na hindi mo kailanman nakita.