Sa Barangay Hall, Pinagmukha Nila Akong Ganid na Apo, Hanggang Dumating ang Babaeng May Logbook at Isang Video na Hindi Nila Nabura
Bahagi 3: Sa Barangay Hall, Pinagmukha Nila Akong Ganid na Apo, Hanggang Dumating ang Babaeng May Logbook at Isang Video na Hindi Nila Nabura
Alas-kuwatro ng hapon, siksikan ang maliit na barangay hall.
May electric fan sa sulok na umiikot pero hindi lumalamig ang hangin.
May mga monoblock chair.
May kalendaryong may mukha ng isang lokal na opisyal.
May amoy ng kape, pawis, at lumang papel.
Sa unahan, nakaupo si Kapitan Dantes, kasama ang isang barangay kagawad at representative mula sa senior citizens desk.
Sa kaliwa, buong pwersa ang pamilya Dela Cruz.
Si Tito Romy ang nasa gitna, parang abogado.
Si Tita Lorie may hawak na panyo, handang umiyak anumang oras.
Si Tito Nestor nakahalukipkip.
Ang anim kong pinsan, kumpleto rin.
Sa likod nila, si Lola Rosario sa wheelchair.
Nakayuko.
May kumot sa tuhod.
May tuyong labi.
Noong makita ko siya, may kumirot pa rin sa dibdib ko.
Hindi nawawala agad ang awa kahit paulit-ulit kang sinaktan.
Iyon ang mahirap sa pamilya.
Kahit sila ang humila sa iyo pababa, may parte pa rin sa iyo na gustong itanong kung kumain na ba sila.
Si Mama ay nasa tabi ko.
Hawak niya ang bag na puno ng folder.
Si Ate Maribel ay dumating makalipas ang ilang minuto, tahimik na naupo sa likod namin.
Pagpasok namin, agad nagsalita si Tita Lorie.
—Kapitan, ayan na po siya. Siya po ang dahilan kung bakit muntik nang hindi makainom ng gamot si Nanay kanina.
Napatingin ako sa kanya.
—Muntik?
Si Tito Romy sumingit.
—Dahil may awa pa kami. Kami ang naghanap ng paraan.
—Anong paraan po?
Hindi siya nakasagot agad.
Si Junjun ang nagmamalaki.
—Nag-hire kami ng kapitbahay pansamantala.
—Magkano?
Napikon siya.
—Ano naman ngayon sa iyo iyon?
—Wala. Naisip ko lang kung marunong na kayong magbayad sa taong nag-aalaga sa matanda.
May mga tao sa likod na napalingon.
Si Kapitan Dantes nagtaas ng kamay.
—Ma’am Maya, mamaya po kayo magsalita. Pakinggan muna natin ang reklamo.
Tumango ako.
Si Tito Romy tumayo.
Kinuha niya ang papel na nakalagay sa folder.
—Kapitan, matagal nang tinutulungan ni Maya ang nanay namin. Totoo iyan. Pero nitong huli, nagbago siya. Dahil hindi siya napasama sa pag-aayos ng mga puwesto sa palengke, bigla niyang pinatigil ang caregiver. Ginamit niya ang kalagayan ni Nanay para gipitin kami.
Tumingin siya sa mga tao.
Magaling siyang umarte.
Halos maniwala ka kung hindi mo alam ang totoo.
—Hindi namin siya inaalisan ng karapatan bilang apo. Pero hindi namin puwedeng payagan na gamitin niya ang matanda para humingi ng ari-arian.
Si Tita Lorie umiyak na.
Mabilis.
Walang luha noong una.
Pero malakas ang hikbi.
—Si Nanay po, kawawa. Buong buhay nagtrabaho. Tapos ngayon, pinaparusahan dahil lang sa mana.
Dahan-dahang tinaas ni Lola ang ulo niya.
Tumingin siya sa akin.
Sandali lang.
Tapos umiwas.
Mas masakit pa iyon kaysa sa salita ni Tito Romy.
Dahil sa sandaling iyon, hindi ko alam kung natatakot siya, nahihiya, o pinipili pa rin silang kampihan.
Si Kapitan ay bumaling sa akin.
—Ma’am Maya, ano po ang masasabi ninyo?
Binuksan ko ang bag.
Hindi ako nagtaas ng boses.
Hindi ko kailangan.
—Kapitan, una po, hindi ko pinabayaan ang lola ko. Bago umalis ang caregiver, napainom siya ng gamot, napalitan siya, at naihanda ang pagkain niya.
Inilabas ko ang unang folder.
—Ito po ang employment arrangement ni Ate Maribel, ang stay-in caregiver. Ako po ang kumuha sa kanya. Ako rin ang nagpasweldo mula March tatlong taon na ang nakakaraan hanggang kahapon.
Naglapag ako ng printed bank transfers.
Sunod-sunod.
Bente mil.
Bente mil.
Bente mil.
Bawat buwan.
Nakita kong nagbago ang mukha ni Bea.
Si Junjun ay napatingin kay Tito Romy.
Si Tito Romy naman ay hindi gumalaw.
Parang inaasahan niya iyon.
—Pangalawa po, ito ang resibo ng maintenance medicines, diapers, milk supplement, therapy, laboratory, at check-up.
Inilapag ko ang pangalawang folder.
Makapal.
Masyadong makapal para sa isang “bisitang” walang ambag.
May bulungan sa likod.
Si Kapitan ay pumitik sa mga papel.
Tumaas ang kilay niya.
—Lahat po ito, kayo ang nagbayad?
—Opo.
Si Tita Lorie mabilis na sumabat.
—Tumulong lang naman siya! Hindi ibig sabihin noon, bibilhin na niya ang pagmamahal ni Nanay!
Tumingin ako sa kanya.
—Tama po kayo, Tita.
Natigilan siya.
—Hindi nabibili ang pagmamahal. Kaya nga po nagtataka ako kung bakit noong may ipapamigay na puwesto, biglang may presyo ang dugo.
Natahimik ang silid.
Si Mama ay napahawak sa kamay ko.
Malamig ang kamay niya, pero hindi na siya nanginginig gaya kagabi.
Si Tito Romy tumawa nang pilit.
—Dramatic ka talaga, Maya. Ang usapan dito, pinatigil mo ang caregiver. Inaamin mo ba iyon?
—Opo.
May ilang napasinghap.
Ipinagpatuloy ko.
—Pinatigil ko dahil ako ang employer. Tapos na ang bayad ko. Hindi ko obligasyong ipagpatuloy ang serbisyo matapos ninyo akong papirmahin ng kasunduang nagsasabing wala akong karapatan ngunit dapat ako pa rin ang gumastos.
Inilabas ko ang papel na binigay niya kagabi.
Inilapag ko sa harap ng kapitan.
Nakita kong namutla si Tito Romy.
—Ano iyan?
Tanong ni Kapitan.
—Kasunduan po na pinapapirma sa akin kagabi pagkatapos akong tawaging bisita sa harap ng buong pamilya.
Binasa ng kapitan.
Habang binabasa niya, unti-unting sumimangot ang mukha niya.
Ipinasa niya sa kagawad.
Pagkatapos sa senior citizens desk representative.
Si Tita Lorie biglang nagsalita.
—Draft lang iyan! Hindi naman pinilit!
—Hindi po?
Tiningnan ko si Tito Romy.
—Tito, sabihin ninyo po kung hindi ninyo sinabi sa akin na huwag akong mag-inarte dahil wala akong mawawala.
Hindi siya sumagot.
Si Junjun ang sumabog.
—Kahit naman gumastos ka, choice mo iyon! Hindi ka namin pinilit!
Doon ako napalingon sa kanya.
—Tama.
Lumunok siya.
—Choice ko iyon.
Tumayo ako nang kaunti.
—Pinili kong huwag ipahiya kayo habang ang nanay ninyo ay walang diaper.
—Pinili kong huwag singilin kayo habang ang lola ninyo ay nilalagnat.
—Pinili kong huwag sabihin sa mga kapitbahay na kahit piso, walang gustong maglabas para sa therapy niya.
—Pinili kong tumahimik dahil ayokong masaktan si Mama.
Tumingin ako sa anim kong pinsan.
Isa-isa.
—Pero hindi ko pinili na maging tanga habang buhay.
Si Kapitan ay huminga nang mabigat.
—Mr. Romy, may sagot po ba kayo sa mga dokumentong ito?
Napakamot si Tito Romy sa baba.
—Kapitan, hindi namin alam na ganoon kalaki ang ginagastos niya. Kung alam namin, sana pinag-usapan.
Napatawa ako.
Hindi malakas.
Pero sapat para marinig ng lahat.
—Tatlong taon kayong hindi nagtanong.
Sumabat si Tito Nestor.
—Abay, busy ang lahat! Hindi lang ikaw ang may trabaho!
Bumaling ako sa kanya.
—Busy po kayong lahat. Pero kagabi, kumpleto kayo sa pagkuha ng sobre.
Tumahimik siya.
Si Kapitan ay tumingin kay Lola.
—Nanay Rosario, may gusto po ba kayong sabihin?
Kumibot ang kamay ni Lola.
Si Tita Lorie agad lumapit.
—Pagod na si Nanay. Huwag na po siyang pilitin.
Pero tumingala si Lola.
Mabagal.
Mahina ang boses niya.
—Maya…
Napatayo si Mama.
—Nay?
Tumingin si Lola sa akin.
Parang may gustong sabihin.
Pero bago siya makapagsalita, hinawakan ni Tito Romy ang balikat niya.
—Ma, tahimik ka na. Baka tumaas ang presyon mo.
Mabilis iyon.
Para sa iba, malasakit.
Para sa akin, babala.
Doon tumayo si Ate Maribel sa likod.
—Kapitan, puwede po ba akong magsalita?
Lahat napalingon.
Si Tito Romy nanigas.
—Ikaw? Wala kang karapatan dito. Empleyado ka lang.
Pero si Kapitan ay tumango.
—Kung may kinalaman kayo sa pag-aalaga kay Nanay Rosario, magsalita po kayo.
Lumapit si Ate Maribel.
Hawak niya ang lumang logbook.
—Ako po ang caregiver ni Nanay Rosario sa loob ng tatlong taon. Araw-araw po, sinusulat ko ang gamot niya, pagkain niya, blood pressure, at kung sino ang bumisita.
Inabot niya ang logbook.
—Kapitan, makikita po ninyo rito. Sa loob ng tatlong taon, si Ma’am Maya ang regular na bumibisita. Si Ma’am Celia rin. Ang ibang apo po, kadalasan kapag may handaan lang.
Nagalit si Hazel.
—Grabe ka! Binayaran ka lang ni Maya kaya kampi ka sa kanya!
Hindi natakot si Ate Maribel.
—Binayaran po ako para alagaan si Lola ninyo. Hindi para magsinungaling.
Tapos inilabas niya ang flash drive.
—May isa pa po.
Biglang tumayo si Tito Romy.
—Kapitan, hindi puwede iyan. Baka edited iyan. Baka private iyan.
Kakaiba ang bilis ng reaksyon niya.
Masyadong takot para sa taong walang tinatago.
Si Kapitan ay tumingin sa kanya.
—Ano po ang laman?
Si Ate Maribel lumunok.
—Video po noong pinapirmahan nila si Nanay Rosario ng special power of attorney. At video po noong gabing pinilit nila siyang pumayag na ibigay ang mga puwesto sa anim na apo.
Naramdaman kong tumigil ang paghinga ni Mama.
Ang mga pinsan ko, biglang hindi na makatingin sa akin.
Si Lola ay nagsimulang manginig.
Lumapit ako agad.
Hindi para sa away.
Kundi dahil matanda siya.
Kahit nasaktan niya ako.
Kinuha ko ang baso ng tubig sa mesa at inilapit sa labi niya.
Umiwas siya noong una.
Pero pagkatapos, uminom din.
Mahina niyang hinawakan ang pulso ko.
At sa unang pagkakataon mula kagabi, bumulong siya.
—Maya… patawarin mo ako.
Hindi ako nakasagot.
Dahil sa sandaling iyon, isinaksak ng kagawad ang flash drive sa laptop ng barangay.
Lumabo ang maliit na screen.
Nag-load ang video.
At bago pa lumabas ang imahe, narinig namin ang boses ni Tito Romy.
Malinaw.
Mababa.
Nakakatindig-balahibo.
—Ma, pumirma ka na. Kung ayaw mo, huwag mong asahan na may matitira pang mag-aalaga sa iyo.
