Sa Bus Pa-Baguio, Ipinahiram Niya ang Jacket sa Campus Crush, Pero Noong Ako ang Nakiusap sa Ulan, Iniwan Niya Ako—Doon Ko Nalamang Hindi Kalinisan ang Problema, Kundi Ako Mismo na Hindi Niya Kayang Piliin sa Harap ng Lahat
Sa bus paakyat ng Baguio, nalaman kong hindi pala takot madumihan si Miguel Alcaraz.
Takot lang siyang madumihan dahil sa akin.
Noong tumayo si Bianca Reyes, ang muse ng section namin, nanginginig ang boses at halos maiyak habang sinabing, “Miguel… dumating na ’yung buwanang dalaw ko. Puwede bang mahiram jacket mo? Pantakip lang…”
Tumahimik ang buong bus.
Kilala ng lahat si Miguel. Valedictorian candidate, anak ng kilalang doktor sa Quezon City, at sobrang arte sa kalinisan. Kapag may humawak sa gamit niya nang walang paalam, hindi niya pinapagalitan. Mas masakit pa roon—diretso niyang itinatapon.
May kaklase kaming hahakbang na sana para tulungan si Bianca.
Pero si Miguel, ang lalaking tatlong taon kong minahal, ngumiti nang napakagaan.
Hinubad niya ang black windbreaker niya at iniabot kay Bianca.
“Normal lang ’yan,” sabi niya, mababa pero malinaw ang boses. “Walang dapat ikahiya. Walang tatawa sa’yo.”
Parang may malamig na kamay na pumisil sa puso ko.
Naalala ko tuloy ang araw ng entrance exam sa UP.
Umuulan noon nang malakas. Masakit ang puson ko, nanginginig ang tuhod ko, at may mantsa na sa likod ng uniporme ko. Nakiusap ako kay Miguel sa labas ng testing center.
“Miguel, pahiram ng jacket. Hanggang restroom lang. Ibalik ko agad.”
Tiningnan niya ako mula ulo hanggang paa.
Pagkatapos, tiningnan niya ang mga taong dumadaan.
“Kapag nakita ng iba, nakakahiya,” sabi niya. “Gawan mo na lang ng paraan.”
Noong araw na iyon, ginamit ko ang clear envelope ng test permit ko para takpan ang sarili ko habang naglalakad papuntang restroom, sa gitna ng mga matang nakatingin.
Tapos ngayon, para kay Bianca, ang sabi niya, “Walang dapat ikahiya.”
Humigpit ang pagkakahawak ko sa lumang jacket na suot ko. Bigay iyon ni Mama bago kami umalis. Sabi niya malamig daw sa Baguio. Kupas na ang manggas, sira-sira na ang zipper, pero ngayon iyon lang ang bagay na pumipigil sa akin para hindi tuluyang manginig.
“Althea,” bulong ni Bianca nang bumalik siya sa upuan, nakatali sa baywang ang jacket ni Miguel. “Sorry ha. Hindi ko alam na…”
“Okay lang,” sabi ko.
Nagulat ako sa gaan ng boses ko.
Parang matagal na palang may bumitaw sa loob ko. Ngayon ko lang narinig ang tunog.
Nasa window seat si Miguel. Nakatingin siya sa akin, kunot ang noo.
“Wag kang mag-isip ng kung ano-ano,” sabi niya. “Emergency lang ’yon.”
May tumawa sa likod.
“Grabe, Miguel. Gentleman pala kapag si Bianca.”
“Kung iba ’yan, baka itinapon mo na jacket mo sa basurahan.”
Hindi sumagot si Miguel.
Kumuha lang siya ng wet wipes sa bag at isa-isang pinunasan ang kamay niya.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Ganyan din siya dati kapag nahahawakan niya ako.
Noong una, akala ko hindi lang siya sanay sa lambing. Akala ko kapag mas minahal ko pa siya, kapag mas naintindihan ko pa siya, magiging exception niya rin ako.
Pero mali pala.
May exception siya.
Hindi lang ako.
Biglang pumreno ang bus. Nahulog ang bag ko mula sa overhead rack at tumama sa balikat ko. Napangiwi ako.
Mabilis na inabot ni Miguel ang bag, pero nang dumikit ang daliri niya sa manggas ng jacket ko, huminto siya nang kalahating segundo.
Pagkatapos, binitawan niya.
“Manong, dahan-dahan naman po sa preno,” malamig niyang sabi sa driver.
Lumapit si Ma’am Dizon mula sa harapan. “Althea, okay ka lang?”
“Opo, Ma’am.”
Naghintay si Miguel na tingnan ko siya. Siguro naghihintay siya ng pasasalamat. O ng lambing. O ng dating Althea na konting pansin lang niya, natutunaw na.
Pero yumuko lang ako at niyakap ang bag ko.
Umilaw ang cellphone ko.
Nandoon ang confirmation message mula sa admission portal.
University of San Carlos, Cebu — Accepted. Scholarship slot confirmed.
Dati, ang plano namin ni Miguel ay parehong papasok sa UP Diliman. Parehong course. Parehong dorm area. Parehong buhay.
Pero kagabi, habang tulog ang buong bahay, pinalitan ko ang first choice ko.
Cebu.
Malayo sa kanya.
Malayo sa lahat ng alaala kung saan paulit-ulit kong pinatunayan ang sarili ko sa taong hindi naman pala ako kayang piliin.
“Pagdating sa stopover,” sabi ni Miguel, “bibilhan kita ng hot chocolate.”
“No need.”
Napalingon siya. “Althea, ano na naman ’yan?”
Tumingin ako sa bintana. Sa salamin, kita ko si Bianca. Maingat niyang hinahaplos ang jacket ni Miguel, parang may hawak siyang mahalagang bagay.
“Tumutulong lang ako sa kaklase,” dagdag ni Miguel. “Huwag mong gawing issue.”
Hindi ako sumagot.
Binuksan ko ang phone ko, hinanap ang chat namin ni Miguel, at tinanggal ang pagkaka-pin nito.
Tatlong taon nasa pinakataas ang pangalan niya.
Sa isang pindot, bumalik siya sa ordinaryong listahan.
Biglang umabot ang kamay ni Miguel sa armrest at pinigil ang phone ko.
“Anong ginagawa mo?”
Tiningnan ko ang daliri niyang nakadikit sa phone ko.
“Tayong dalawa,” sabi ko, “marumi na naman kamay mo.”
Parang nakuryente siya.
Binitawan niya agad ako.
At sa harap ko, kumuha siya ng wet wipe at dahan-dahang pinunasan ang daliri niyang dumampi sa akin.
Pagdating sa stopover sa Tarlac, nag-unahan ang mga kaklase namin papunta sa convenience store. Si Bianca, nakatayo sa may pintuan ng bus, hindi makababa.
Kinuha ni Miguel ang maliit niyang bag.
“Hintayin natin siya,” sabi niya sa driver. “Sasamahan ko siya hanggang restroom.”
Nagulat si Ma’am Dizon. “Ikaw?”
“Opo. Sa labas lang naman ako maghihintay.”
Sa labas lang ako maghihintay.
Tatlong beses ko na iyong hiniling sa kanya.
Noong bumuhos ang ulan pagkatapos ng review class.
Noong nadapa ako sa intramurals.
Noong araw ng entrance exam.
Laging hindi siya puwede.
Ngayon, para kay Bianca, kusa siyang nag-alok.
Lumapit si Paolo, class president namin, may hawak na paper cup.
“Althea, hot drink. Mukha kang mamamatay sa lamig.”
“Thank you.”
Tahimik niya akong tiningnan. “Okay pa ba kayo ni Miguel?”
“Okay na okay.”
Hindi siya naniwala. Pero hindi na rin siya nangulit.
Nang bumalik si Bianca, hawak na niya ang jacket ni Miguel.
“Miguel, papalabhan ko na lang ha?”
Biglang nasabi ni Paolo, “Hindi ba ayaw mong nagsusuot ng jacket na nalabhan ng iba?”
Tumigas ang hangin.
Kinuha ni Miguel ang jacket at saglit akong tiningnan.
“Tingnan natin,” sabi niya. “Depende sa tao.”
Depende sa tao.
Napangiti ako.
Hindi masaya. Hindi mapait.
Pagod lang.
Bago kami sumakay pabalik ng bus, dumaan ako sa basurahan sa gilid ng store. Kinuha ko mula sa pencil case ang fountain pen na ibinigay ni Miguel noong second year kami.
May nakaukit doon:
Althea, huwag mo akong iwan. — M
Inihulog ko iyon sa basurahan.
Tumama ang metal sa ilalim. Mahinang tunog lang, pero narinig ni Miguel.
“Ano ’yung itinapon mo?”
“Wala,” sabi ko. “Bagay na hindi ko na kailangan.”
Lumapit siya. Nakita niya ang pen.
Namula ang mata niya sa galit. “Althea.”
Yumuko siya, akmang kukunin iyon mula sa basura.
Pero tumawag si Bianca mula sa bus.
“Miguel, sakay na raw tayo. Huwag mo na akong intindihin, nakakahiya na.”
Huminto ang kamay niya.
Tumingin siya sa pen.
Tumingin siya sa akin.
At sa huli, iniwan niya iyon sa basurahan.
Pagsakay namin sa bus, biglang umilaw ulit ang phone ko.
Nahulog iyon sa aisle.
Bago ko pa makuha, napulot na ni Miguel.
Nakita niya ang mensahe sa screen.
Congratulations, Althea Santos. Your enrollment confirmation for University of San Carlos, Cebu is final.
Nanigas ang mukha niya.
“Cebu?” mahina niyang sabi. “Anong ibig sabihin nito?”
Bago ako makasagot, si Bianca, nakatayo sa likod niya, biglang namutla.
“Miguel…” nanginginig niyang bulong. “Hindi ba sabi mo sa akin… hindi naman kayo ni Althea?”
PARTE2
“Hindi naman kami ano, Bianca?” tanong ko.
Hindi ko nilakasan ang boses ko. Pero dahil tahimik ang buong bus, narinig iyon ng lahat.
Si Bianca, hawak pa rin ang jacket ni Miguel, biglang napaatras. Namula ang pisngi niya, pero hindi iyon kilig. Hiya iyon. Gulat. Takot na may nasabing hindi dapat masabi.
Si Miguel naman ay nakatayo sa gitna ng aisle, hawak ang phone ko, parang may nahuli siyang krimen.
“Give me your phone,” sabi ko.
Hindi siya gumalaw.
“Miguel,” ulit ko, mas malamig na ngayon. “Phone ko ’yan.”
Dahan-dahan niya iyong iniabot, pero ang mata niya ay hindi umalis sa akin.
“Pinapalitan mo ang school mo nang hindi sinasabi sa akin?”
Napatawa ako nang mahina.
“Ako ba kailangan magsabi sa’yo? Akala ko ba hindi naman tayo?”
Parang may pumutok na salamin sa loob ng bus.
May napa-“hala” sa likod. May nagtakip ng bibig. Si Ma’am Dizon, na kanina pa gustong mangialam pero hindi alam kung saan magsisimula, tumayo mula sa front seat.
“Class, please calm down.”
Pero walang kumalma.
Lahat sila nakatingin sa amin.
Tatlong taon kong tinanggap na tahimik lang kami. Sabi ni Miguel, ayaw niya raw sa drama. Ayaw niya raw maging usap-usapan. Ayaw niya raw masira ang focus namin sa academics.
Kaya kapag may nagtatanong kung close ba kami, ngumiti lang ako.
Kapag may nakakakita sa amin sa library, sinasabi niyang group study.
Kapag may birthday gift siya sa akin, sinasabi niyang “return favor.”
Kapag may nakakakita sa chat namin, agad niyang isinasara ang phone.
Akala ko pinoprotektahan niya kami.
Hindi pala.
Binubura niya ako.
Si Paolo ang unang nagsalita.
“Wait. Kayo ni Miguel?”
Nilingon ko siya. “Dati.”
Mabilis na tumingin si Miguel sa akin. “Dati?”
“Oo,” sabi ko. “Dati. Kasi ngayon tapos na.”
Napahawak si Bianca sa sandalan ng upuan.
“Miguel, hindi ko alam,” sabi niya. “Akala ko… akala ko gusto mo lang siyang tulungan minsan kasi lagi siyang umaasa sa’yo.”
Napapikit ako.
Ayan na.
Hindi dahil kay Bianca ako nasaktan nang pinakamatindi. Kundi dahil sa salitang “umaasa.”
Kaya pala kapag may nangangantiyaw sa akin, “Althea, crush na crush mo si Miguel no?” hindi siya kumokontra.
Kaya pala kapag may nagsasabing ako ang palaging sumusunod sa kanya, nananahimik lang siya.
Kaya pala sa lahat ng kuwento, ako ang clingy. Ako ang marupok. Ako ang nahihibang.
At siya? Mabait lang. Tinutulungan lang ako.
“Miguel,” sabi ni Bianca, humihina ang boses, “sabi mo wala kang girlfriend.”
Hindi nagsalita si Miguel.
Ang katahimikan niya ang sagot.
Tumingin ako sa kanya at sa unang pagkakataon, hindi ko nakita ang lalaking minahal ko.
Nakita ko ang batang lalaking takot madumihan ang pangalan niya, kaya hinayaan niyang ako ang magmukhang mantsa.
“Althea, hindi ganoon,” sabi niya sa wakas.
“Hindi ganoon?” tanong ko. “Noong entrance exam, nakiusap ako sa’yo. Isang jacket lang. Hindi mo ibinigay kasi nakakahiya. Ngayon, ibinigay mo kay Bianca sa harap ng buong klase at tinawag mong normal. Noong nadapa ako sa intramurals, sabi mo hindi na ako bata. Pero noong na-sprain si Bianca, ikaw pa ang nagbukas ng tubig niya. Noong hinawakan ko ang sleeve mo sa hallway, itinapon mo ang uniform jacket mo. Pero ngayon sabi mo depende sa tao.”
Pumatak ang luha ko, pero hindi ako humikbi.
Ayoko nang maawa sila sa akin.
Gusto ko lang marinig niya ang sarili niya.
“Hindi ako galit dahil tinulungan mo siya,” dagdag ko. “Dapat lang tulungan si Bianca. Ang kinagagalit ko, kaya mo palang maging mabuti. Kaya mo palang maging maingat. Kaya mo palang maging tao. Hindi mo lang ginawa sa akin.”
Namula ang mata ni Miguel.
“May dahilan ako.”
“Alam ko,” sabi ko. “At kahit ano pa ’yan, hindi na ako interesado.”
Pero nagsalita pa rin siya.
“Takot akong pagtawanan tayo,” sabi niya. “Takot akong kapag nalaman nilang tayo, lahat ng galaw natin pag-uusapan. Takot akong madamay ka sa pressure ng family ko. Alam mo naman kung gaano sila ka-strict. Gusto nila Ateneo, UP, med school, perfect record. Ayokong sabihin nilang distraction kita.”
Napatingin ako sa kanya, pagod na pagod.
“Distraction pala ako?”
“Hindi!” halos sigaw niya. “Hindi ’yan ang ibig kong sabihin.”
“Pero iyon ang ipinakita mo.”
Hindi siya nakasagot.
Doon na sumingit si Ma’am Dizon. Maingat ang boses niya, pero may diin.
“Miguel, kung may personal kayong problema, ayusin ninyo nang hindi pinapahiya ang isa’t isa. At Althea…” tumingin siya sa akin, malambot ang mata, “do you need to sit somewhere else?”
Tumango ako.
Bago pa makakilos si Miguel, tumayo si Paolo.
“Dito ka na sa seat ko. Ako na sa likod.”
Lumipat ako sa kabilang side ng bus.
Sa buong biyahe papuntang Baguio, hindi na ako tumingin kay Miguel.
Pero naramdaman ko ang tingin niya.
Sa rearview mirror ng bus.
Sa salamin ng bintana.
Sa bawat hinto ng makina.
Pagdating namin sa retreat house sa Baguio, makapal ang hamog. Malamig ang hangin, amoy pine trees at basang lupa. Dati, excited ako sa trip na ito. Akala ko ito ang huling alaala namin ni Miguel bago kami pumasok sa college.
Ngayon, gusto ko na lang matapos.
Kinagabihan, may bonfire activity ang buong batch. Nagkantahan ang iba. May nag-iyakan tungkol sa graduation. May nagpasalamat sa teachers. Viral na viral dapat ang dating—mga batang aalis na sa high school, may dalang pangarap at sama ng loob.
Nakaupo ako sa dulo, may hawak na papel na ibinigay sa amin ni Ma’am Dizon. Susulat daw kami ng isang bagay na iiwan namin sa high school.
Matagal akong nakatitig sa blankong papel.
Pagkatapos, isinulat ko:
Iiwan ko ang sarili kong laging naghihintay piliin.
Tinupi ko iyon.
Bago ko maihulog sa kahon, may umupo sa tabi ko.
Miguel.
Wala na sa kanya ang jacket. Nasa braso niya ang isang bagong paper bag mula sa souvenir shop.
“Binilhan kita ng scarf,” sabi niya. “Malamig.”
Tiningnan ko ang bag.
Hindi ko kinuha.
“Dati kapag binibilhan mo ako ng gamit,” sabi ko, “akala ko apology iyon. Ngayon alam ko na. Para lang matahimik ako.”
Napakurap siya.
“Hindi kita gustong saktan.”
“Pero ginawa mo.”
“Hindi ko alam kung paano magmahal nang tama.”
Doon ako napahinga nang malalim.
May bahagi sa akin na dati, yayakapin siya sa linyang iyon. Sasabihin kong okay lang. Sasabihin kong matututo tayo. Sasabihin kong nandito lang ako.
Pero ang batang iyon, naiwan ko na sa bus.
“Miguel, hindi requirement sa pagmamahal na perfect ka,” sabi ko. “Pero requirement na huwag mong gawing maliit ang taong nagmamahal sa’yo.”
Tumulo ang luha niya.
First time kong makita si Miguel Alcaraz na umiyak sa harap ng ibang tao.
“Althea, huwag kang pumunta ng Cebu.”
Napangiti ako, pero masakit.
“See? Kahit ngayon, ang una mong iniisip ay kung paano ako pipigilan. Hindi kung bakit kailangan kong umalis.”
Hinawakan niya ang paper bag nang mahigpit.
“Pwede pa nating ayusin.”
“Hindi lahat ng nasira, dapat ayusin,” sagot ko. “Minsan, kailangan lang tanggapin na kaya nasira, dahil matagal nang binibitawan.”
Nang gabing iyon, hindi ko kinuha ang scarf.
Kinabukasan, bago bumaba ang grupo namin sa Burnham Park, lumapit sa akin si Bianca. Wala na sa kanya ang jacket ni Miguel. Naka-hoodie na siya, simple, walang arte.
“Althea,” sabi niya, “sorry talaga. Hindi ko alam. Kung alam ko, hindi ako hihingi sa kanya.”
Umiling ako.
“Hindi mo kasalanan na humingi ka ng tulong. Karapatan mong tulungan ka.”
Namula ang mata niya.
“Pero mali na naniwala ako sa sinabi niya tungkol sa’yo.”
“Anong sinabi niya?”
Matagal siyang natahimik.
“Sabi niya… matagal ka nang may gusto sa kanya. Sabi niya mabait ka naman, pero minsan hindi mo raw alam kung saan lulugar.”
Kakaiba ang sakit.
Tahimik.
Malinis.
Parang kutsilyong hinugasan muna bago ipinasok sa dibdib.
Tumango ako.
“Salamat sa pagsasabi.”
“Althea, galit ka ba sa akin?”
Tiningnan ko siya. Sa totoo lang, puwede sana. Mas madaling magalit sa kapwa babae. Mas madaling gawing kontrabida si Bianca kaysa aminin na ang taong minahal ko ang naglagay sa aming dalawa sa ganitong posisyon.
Pero pagod na akong magalit sa maling tao.
“Hindi,” sabi ko. “Pero sana sa susunod, kapag may lalaking ginagawang masama ang ibang babae para magmukhang mabait siya, magduda ka.”
Tumango siya, umiiyak na.
Sa huling araw ng trip, bago kami bumalik ng Manila, nakita ko si Miguel sa lobby ng retreat house. Hawak niya ang fountain pen.
Nakuha niya pala iyon sa basurahan.
Nalinis na niya. Pinunasan. Pero may bahid pa rin sa gilid. Ang nakaukit na “huwag mo akong iwan” ay halos hindi na mabasa.
Lumapit siya sa akin.
“Ito,” sabi niya. “Sa’yo ’to.”
“Hindi na.”
“Althea, please.”
“Hindi mo ba naiintindihan?” tanong ko. “Hindi ako ang nag-iwan. Ikaw ang unang bumitaw. Matagal na. Ngayon ko lang binitawan ang natira.”
Napalunok siya.
“Minahal mo ba talaga ako?”
Napatingin ako sa labas. Sa pine trees. Sa mga kaklase naming nagpipicture. Sa mundo na dati akala ko iikot lang sa isang taong hindi ako kayang tawaging kanya.
“Oo,” sabi ko. “Kaya nga ang tagal kong nagtiis.”
“Hindi na ngayon?”
Tiningnan ko siya.
“Ngayon, mahal ko na rin ang sarili ko.”
Walang dramatic na sigawan. Walang habulan sa ulan. Walang yakap sa gitna ng kalsada.
Minsan, ang tunay na ending, tahimik lang.
Isang babae ang tumalikod.
Isang lalaki ang naiwan, hawak ang bagay na akala niya sapat na para maibalik ang lahat.
Pagbalik namin sa Quezon City, sinalubong ako ni Mama sa terminal. Niyakap niya ako nang mahigpit at agad napansin ang mata kong namamaga.
“Anak?”
“Ma,” sabi ko, “sa Cebu ako mag-aaral.”
Saglit siyang natigilan. Akala ko magagalit siya. Akala ko tatanungin niya kung bakit ko binago ang plano.
Pero hinaplos niya lang ang buhok ko.
“Kung doon ka makakahinga, doon tayo magsisimula.”
Doon ako umiyak nang totohanan.
Hindi dahil kay Miguel.
Kundi dahil sa wakas, may taong hindi ako pinapaliwanag kung bakit masakit.
Ilang buwan pagkatapos, nasa Cebu na ako. Mainit ang hangin, maalat ang simoy mula sa dagat, at walang nakakakilala sa akin bilang babaeng laging naghihintay kay Miguel Alcaraz.
Sa unang araw ng klase, may kaklase akong babae na biglang nataranta dahil nagkaroon siya ng mantsa sa palda.
Hindi ako nagdalawang-isip.
Hinubad ko ang cardigan ko at iniabot sa kanya.
“Normal lang ’yan,” sabi ko. “Walang dapat ikahiya.”
Napatigil ako sa sariling sinabi.
Dati, ang linyang iyon ang dumurog sa akin.
Ngayon, ako na ang nagsabi nito sa paraang hindi nananakit.
Doon ko naintindihan: hindi lahat ng sugat kailangan ipasa sa iba. May mga sugat na puwedeng gawing kamay na umaalalay.
Minsan, hindi mo kailangan hintayin na piliin ka ng taong paulit-ulit kang itinatago. Piliin mo ang lugar kung saan hindi mo kailangang lumiit para lang mahalin. Dahil ang tunay na pagmamahal, hindi ka pinapahiya, hindi ka binubura, at hindi ka ginagawang madumi sa mata ng mundo. Ang tunay na pagmamahal, ipinagmamalaki ka—lalo na sa mga araw na ikaw mismo ay hirap ipagmalaki ang sarili mo.
