Noong Pinakain Niya Ako ng Litsiyas Para “Gamutin” ang Takot Ko, Itinigil Ko ang Gamot na Anim na Buwan Kong Ginawa Para Iligtas ang Buhay Niya
Limang taong gulang ako nang unang masira ang mundo ko dahil sa litsiyas.
Isang magandang babaeng inuwi ni Papa ang ngumiti sa akin at sinabing, “Halika, Amara, mamitas tayo sa likod-bahay.”
Pagbalik ko sa bahay, yakap ang isang malaking bungkos ng pulang prutas, nakita kong wala nang buhay si Mama sa banyo.
Mula noon, kahit marinig ko lang ang salitang “litsiyas,” humihigpit na ang dibdib ko.
Kaya noong araw na nag-propose sa akin si Gabriel Sandoval, sinabi ko agad ang pinakauna kong kondisyon.
“Kung pakakasalan mo ako,” sabi ko habang nanginginig ang mga daliri ko, “huwag mong kakainin, bibilhin, o babanggitin man lang ang litsiyas sa harap ko. Kaya mo ba iyon habang buhay?”
Hindi siya tumawa.
Hindi niya ako tinawag na maarte.
Hinawakan niya ang kamay ko, hinalikan ang noo ko, at sinabi, “Amara, kung iyon ang kailangan para makahinga ka nang payapa, gagawin ko.”
Noong gabing iyon, naniwala ako na ligtas na ako.
Hindi lang niya inalis ang lahat ng bagay na may kinalaman sa litsiyas sa bahay namin sa Quezon City. Pinagbawalan din niyang lumapit sa akin si Tita Lorna at ang anak nitong si Bianca—ang dalawang taong matagal kong pinaniniwalaang dahilan kung bakit nawala si Mama.
Anim na buwan pagkatapos ng kasal namin, halos hindi na ako umuuwi.
Hindi dahil ayaw ko kay Gabriel.
Kundi dahil inilaan ko ang katawan, utak, at oras ko para sa kanya.
May namamanang sakit ang pamilya Sandoval. Bago magkuwarenta, isa-isa silang nanghihina, bumabagsak ang puso, at nawawala na parang kandilang nauubos ang apoy. Si Gabriel na lang ang natitira.
Sabi ng mga doktor, walang siguradong lunas.
Pero ako, bilang genetic researcher sa isang pribadong laboratoryo sa BGC, tumangging tanggapin iyon.
Iniwan ko ang mataas kong posisyon sa ibang kumpanya. Nagbenta ako ng shares. Gumastos ako ng milyon-milyong piso para makapagtayo ng sariling research team.
Para sa kanya.
Para sa lalaking nangako sa akin ng kaligtasan.
Noong gabing nakamit namin ang pinakamalaking breakthrough sa experimental treatment, umuwi ako nang mas maaga. Gusto kong ako mismo ang magsabi kay Gabriel na may pag-asa na siya.
Bitbit ko pa ang folder ng preliminary results nang buksan ko ang pinto ng sala.
At doon, nakita ko si Bianca.
Nakaupo siya sa tabi ng asawa ko, nakasandal halos sa balikat nito. Nakaangat ang kamay niya, at sa pagitan ng daliri niya ay isang pulang prutas.
Litsiyas.
Ipinapasok niya iyon sa bibig ni Gabriel habang tumatawa.
Parang may malamig na kamay na humawak sa leeg ko.
“Uy, Ate Amara,” sabi ni Bianca, matamis ang ngiti. “Sakto. Alam mo ba, pumayag na si Kuya Gab sa exposure therapy ko para sa’yo.”
Hindi ako makapagsalita.
Tumingin ako kay Gabriel.
Pero hindi siya umiwas. Hindi rin siya nagulat.
Parang ako pa ang abala.
“Anim na buwan ka kasing nakakulong sa laboratory,” patuloy ni Bianca. “Kawawa ka naman. Kaya ang tubig na pinapadala ni Kuya Gab sa’yo araw-araw? May konting extract ng litsiyas. Tingnan mo, buhay ka pa naman, di ba?”
Bumagsak ang folder sa kamay ko.
Ang buong katawan ko ay nanginig. Ang sikmura ko ay kumirot. Ang hangin sa paligid ay biglang naging makapal.
“Gabriel,” sabi ko, halos pabulong, “alam mo?”
Hinubad niya ang apron na suot niya. Ang apron na ako ang bumili noong unang anibersaryo namin.
“Amara,” aniya, napabuntong-hininga, “sobra ka na rin kasi. Hindi habang buhay puwedeng umiwas ang lahat sa isang prutas dahil lang sa trauma mo.”
Dahil lang?
Dahil lang?
Pakiramdam ko, may kung anong nabasag sa loob ko.
“Pinangako mo sa akin.”
“Pinangako ko na aalagaan kita,” sagot niya. “At ito ang paraan para gumaling ka. Si Bianca lang ang may lakas ng loob magsabi ng totoo sa akin.”
Tumawa nang mahina si Bianca. “Ate, hindi masama si Mama. Matagal ka lang nagdrama. Sabi nga ni Kuya Gab, baka depressed lang talaga ang nanay mo noon. Hindi kasalanan ng iba.”
Sa sandaling iyon, nawala ang lahat ng init sa katawan ko.
Hindi ko na nakita ang asawang minahal ko.
Ang nakita ko ay isang lalaking handang paniwalaan ang taong nanakit sa akin, basta mas komportable iyon kaysa unawain ang sugat ko.
Tumalikod ako.
“Amara!” tawag ni Gabriel.
Lumabas ako, sumakay sa kotse, at tinawagan ang assistant ko.
“Sirena,” sabi ko, pilit pinapakalma ang boses ko. “I-freeze ang Sandoval Project. Simula ngayon, itigil ang lahat ng research trials.”
Natahimik ang kabilang linya.
“Ma’am… sigurado po kayo? Nasa final phase na tayo. Kapag itinigil natin ito, baka mawala ang tanging pag-asa ni Sir Gabriel.”
Tumingin ako sa bahay na minsan kong tinawag na tahanan.
“Kung kaya niyang tawagin na kaartehan ang takot ko,” sabi ko, “sana kapag dumating ang sakit niya, huwag din siyang mag-inarte.”
Kinabukasan, umuwi si Gabriel nang amoy alak.
Sa mesa, naghihintay ang divorce papers.
At sa likod niya, may isang babaeng nakangiti.
Si Bianca.
Bitbit niya ang isang maliit na kahon ng litsiyas.
“Ateng Amara,” sabi niya, “bago ka magpaka-victim ulit, baka gusto mong malaman kung ano talaga ang nangyari sa mama mo.”
PARTE2
Hindi ko alam kung alin ang mas nakakasuka.
Ang amoy ng alak sa damit ni Gabriel.
Ang kahon ng litsiyas sa kamay ni Bianca.
O ang paraan ng pagbanggit niya kay Mama, parang hawak niya ang susi ng isang bangungot na dalawampu’t dalawang taon kong ikinulong sa dibdib.
“Umalis ka sa bahay ko,” malamig kong sabi.
Ngumiti si Bianca. “Bahay mo? Ate, technically, conjugal property ito. At kung maghihiwalay kayo ni Kuya Gab, siguradong may parte siya rito.”
Tumingin ako kay Gabriel.
Namumula ang mata niya, pero hindi ko alam kung dahil sa alak, pagod, o konsensiya.
“Amara,” sabi niya, mas mahina ngayon. “Pakinggan mo muna siya.”
Napangiti ako. Hindi dahil natutuwa ako, kundi dahil sa sobrang sakit, wala nang ibang reaksyon ang katawan ko.
“Anim na buwan mo akong nilason ng bagay na alam mong nagpapahirap sa akin. Tapos ngayon gusto mo pang pakinggan ko ang babaeng dahilan ng pagbagsak ko?”
“Hindi iyon lason,” giit niya. “Small dose lang. Safe iyon.”
“Safe?” Hinawakan ko ang dibdib ko. “Alam mo ba ilang beses akong inatake ng panic habang nasa lab? Ilang beses akong nagsuka sa CR pero bumalik pa rin sa microscope dahil iniisip kong ikaw ang kailangang mabuhay?”
Hindi siya nakasagot.
Doon ko inilapag sa mesa ang divorce papers.
“Nakasaad diyan,” sabi ko, “na wala kang makukuha sa laboratory, patents, o Sandoval Project. Hindi dahil madamot ako. Kundi dahil lahat ng intellectual property noon ay nakapangalan sa Reyes Biomedical Foundation bago tayo ikinasal.”
Napawi ang kulay sa mukha ni Gabriel.
Si Bianca naman ay napakurap.
“Hindi puwede iyon,” sabi niya.
“Puwede,” sagot ko. “Ako ang nagpondo. Ako ang nagdisenyo. Ako ang may hawak ng data.”
Lumapit si Gabriel sa mesa at kinuha ang papel. Nanginginig ang kamay niya habang binabasa ang unang pahina.
“Amara, hindi mo puwedeng itigil ang gamot. Alam mong wala akong ibang—”
“Pag-asa?” Pinutol ko siya. “Alam ko. Kaya nga anim na buwan akong halos hindi kumain, hindi natulog, hindi umuwi. Para sa pag-asa mo.”
Bigla siyang napaupo.
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mukha niya.
Pero huli na.
“Bakit mo ako nagawang saktan nang ganito?” tanong ko. “Isang salita lang ang hiningi ko sa’yo. Isang prutas lang ang ipinakiusap kong ilayo mo sa akin.”
“Dahil pagod na rin ako!” sigaw niya bigla. “Pagod na akong maglakad sa paligid ng trauma mo. Pagod na akong laging masama kapag may binanggit akong pamilya. Si Bianca lang ang nagparamdam sa akin na normal pa ang buhay ko!”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
Doon ko naintindihan.
Hindi siya niloko ni Bianca dahil bobo siya.
Nagpaloko siya dahil gusto niya.
Dahil mas madaling mahalin ang babaeng tumatawa sa tabi niya kaysa ang asawang nangangailangan ng pag-iingat.
Lumapit si Bianca at inilapag sa mesa ang kahon.
“Kung tapos na kayo sa drama,” sabi niya, “may ipapakita ako.”
Inilabas niya ang lumang USB.
“Recordings ito ni Mama at ng papa mo. Hindi pinatay ni Mama si Mommy mo. Hindi siya kabit na nang-agaw. Matagal nang hiwalay sa loob ng bahay ang parents mo bago siya pumasok.”
Para akong sinampal.
“Sinungaling.”
“Kung sinungaling ako, bakit hindi mo panoorin?”
Nanginginig ang kamay ko nang kunin ko ang USB.
Ayaw kong maniwala.
Ayaw kong bigyan siya ng kahit isang segundo.
Pero may parte ng puso ko—ang batang limang taong gulang na hanggang ngayon ay nakatayo pa rin sa harap ng banyo—na biglang gustong malaman kung may kulang sa alaala ko.
Isinalpak ko ang USB sa laptop sa sala.
Unang video.
Madilim ang kuwarto. Boses ni Papa, mababa at galit.
“Lorna, sinabi ko nang huwag kang lalapit kay Amara.”
Boses ng babae. Hindi si Bianca. Si Tita Lorna.
“Hindi ako lumalapit sa kanya para saktan siya. Bata siya. Hindi niya kasalanan ang gulo n’yo ni Celeste.”
Celeste. Pangalan ni Mama.
Sunod na recording.
Boses ni Mama, mahina ngunit malinaw.
“Roberto, kung hindi mo kayang tapusin ang relasyon mo sa kanya, tapusin na natin ito. Ayoko nang lumaki si Amara sa bahay na puro kasinungalingan.”
Napahawak ako sa mesa.
Hindi iyon ang kuwentong sinabi sa akin ni Papa.
Sinabi niya noon, winasak ni Lorna ang pamilya namin. Sinabi niyang si Mama ang nabaliw sa selos. Sinabi niyang kung hindi dahil kay Lorna, buhay pa sana si Mama.
At dahil doon, kinamuhian ko sina Lorna at Bianca.
Ikatlong file.
Video mula sa lumang CCTV sa hallway.
Nakita ko ang batang ako, hawak ni Lorna, papunta sa likod-bahay.
Makalipas ang ilang minuto, dumaan si Papa sa frame. Papunta sa kuwarto nila ni Mama.
May hawak siyang papel.
Hindi malinaw ang usapan, pero kitang-kita ang galaw. Nag-aaway sila. Umiiyak si Mama. Itinulak niya palabas si Papa.
Pagkalabas ni Papa, tumayo siya sa hallway nang matagal.
Pagkatapos ay kinuha niya ang phone niya at tumawag.
Ang kasunod na audio file ang tuluyang nagpabagsak sa akin.
Boses ni Papa.
“Lorna, dalhin mo muna si Amara sa likod. Huwag niyang makita ang nangyayari sa loob.”
Nanginig ang tuhod ko.
Hindi pala si Lorna ang naglayo sa akin para pagtakpan ang kasalanan niya.
Si Papa ang nag-utos.
Si Papa ang huling taong nakita ni Mama bago siya mawala.
Napaupo ako sa sahig.
Parang gumuho ang buong buhay ko.
Si Bianca, sa unang pagkakataon, hindi na nakangiti.
“Matagal kong gustong ibigay sa’yo iyan,” sabi niya. “Pero ayaw mo kaming makita. Nang makilala ko si Kuya Gab, sinabi ko sa kanya na baka kung unti-unti kang haharap sa litsiyas, kaya mo na ring harapin ang totoong nangyari.”
Tumingin ako sa kanya.
“Ginamit mo ang trauma ko para makalapit sa asawa ko.”
Hindi siya nakasagot agad.
Iyon ang sagot.
“Kung gusto mong sabihin ang totoo,” dagdag ko, “sana ibinigay mo ang USB. Hindi mo kailangang pumasok sa bahay ko, pakainin ng litsiyas ang asawa ko, at ipainom sa akin ang extract nang hindi ko alam.”
Napalunok siya.
“Akala ko nakakatulong ako.”
“Hindi,” sabi ko. “Gusto mong maging tagapagligtas. Pero naging parte ka lang ng pananakit.”
Lumapit si Gabriel sa akin, halos lumuhod.
“Amara, hindi ko alam na ganito kabigat. Akala ko exaggerated lang dahil iyon ang sabi—”
“Ng sino?” tanong ko. “Ng babaeng gustong mapalapit sa’yo? O ng sarili mong pagod sa akin?”
Natahimik siya.
Tumulo ang luha niya.
“Patawarin mo ako. Ipagpapatuloy natin ang treatment. Gagawin ko lahat.”
Napatingin ako sa lalaking minahal ko.
Naalala ko ang unang apartment namin sa Cubao. Ang instant noodles na pinaghahati namin. Ang unang sweldo niyang ginamit para bilhan ako ng murang dress sa Divisoria. Ang pangako niyang kahit wala siyang pamilya, bubuo kami ng amin.
Mahal ko siya noon.
Pero hindi lahat ng minahal mo, dapat mong iligtas habang sinisira ka.
Tumayo ako.
“Hindi ko itatapon ang research,” sabi ko. “Dahil hindi kasalanan ng ibang pasyente na naging duwag ka. Ililipat ko ang Sandoval Project sa public clinical program. Kung papasa ka sa independent review, puwede kang mag-apply tulad ng iba.”
Nanlaki ang mata niya.
“Amara, ako ang dahilan kung bakit mo sinimulan iyon.”
“Oo,” sagot ko. “Pero hindi ikaw ang dahilan kung bakit itutuloy ko.”
Tinawagan ko ang abogado ko nang gabing iyon.
Sunod kong tinawagan si Sirena, ang assistant ko.
“I-restructure natin ang project,” sabi ko. “Tanggalin ang private access ni Gabriel Sandoval. Ilipat ang trial sa ethics board. Walang special treatment.”
“Ma’am,” maingat niyang tanong, “okay lang po kayo?”
Tumingin ako sa kahon ng litsiyas sa mesa.
Sa unang pagkakataon, hindi ako tumakbo.
Hindi ako humingi ng hangin.
Masakit pa rin.
Pero hindi na ako bata.
“Hindi pa,” sagot ko. “Pero magiging okay ako.”
Makalipas ang tatlong linggo, lumabas ang resulta ng legal review.
May ebidensiya ng unauthorized dosing sa pagkain at inumin ko. May messages si Bianca at Gabriel tungkol sa “therapy” na hindi ko pinayagan. Ayon sa abogado, sapat iyon para sa divorce, damages, at restraining order.
Hindi ko na pinahaba.
Hindi ko kailangan ng iskandalo.
Kailangan ko lang makalaya.
Bago tuluyang umalis si Gabriel sa bahay, iniwan niya sa mesa ang singsing namin.
“Minahal kita,” sabi niya.
“Totoo,” sagot ko. “Pero hindi sapat ang pagmamahal kung walang respeto.”
Si Bianca naman ay nagpadala ng isang liham.
Humingi siya ng tawad. Sinabi niyang nainggit siya sa buhay na akala niya perpekto. Sinabi niyang gusto lang niyang mapansin, mapaniwala, mahalin.
Hindi ko siya pinatawad.
Hindi pa.
Pero hindi ko na rin siya kinamuhian sa parehong paraan.
Dahil may mas malaking katotohanang kailangan kong harapin.
Si Papa.
Nang puntahan ko siya sa lumang bahay namin sa Batangas, matanda na siya, ngunit pareho pa rin ang mga mata: sanay magsinungaling at sanay paniwalaan.
Inilapag ko sa harap niya ang kopya ng recordings.
“Bakit mo ako pinaniwalang kasalanan ni Lorna ang lahat?”
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos, tumingin siya sa bintana.
“Mas madaling may sisihin,” sabi niya.
Napatawa ako nang walang saya.
“Mas madaling sirain ang anak mo kaysa umamin?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko nakuha ang huling sagot na kailangan ko.
Hindi lahat ng sugat ay may paliwanag na makakapagpagaling.
Minsan, sapat nang malaman kung sino ang may hawak ng kutsilyo, para hindi mo na hayaang bumalik siya sa buhay mo.
Isang taon ang lumipas.
Ang Reyes Biomedical Foundation ay nagbukas ng clinical trial para sa hereditary cardiac degeneration. Maraming pasyente ang nabigyan ng pagkakataon. Kasama si Gabriel sa listahan, pero hindi bilang asawa ko—bilang pasyenteng dumaan sa tamang proseso.
Hindi ko siya binisita.
Hindi ko na rin kailangan.
Sa opisina ko sa BGC, may isang maliit na halaman sa tabi ng bintana. Hindi litsiyas. Hindi rin anumang bagay na nagpapaalala sa nakaraan.
Isa lamang itong halamang mabagal lumago, pero matibay.
Katulad ko.
At kung may natutunan ako sa lahat ng nangyari, ito iyon:
Ang trauma ay hindi kaartehan. Ang hangganan ay hindi pagiging masama. At ang taong tunay na nagmamahal sa’yo, hindi ka pipilitin harapin ang sugat mo para lang mas maging komportable siya.
Minsan, ang pinakamalaking pagliligtas na magagawa mo ay hindi ang iligtas ang taong mahal mo.
Kundi ang piliing iligtas ang sarili mo.
