Nang Tumigil Akong Maghabol Sa Asawa Kong CEO, Akala Niya Nag-iinarte Lang Ako—Hanggang Makita Niya Ang Divorce Papers, Ang One-Way Ticket Papuntang Batanes, At Ang Diagnosis Na Matagal Ko Nang Nilulunok Mag-isa
Noong na-diagnose akong may matinding depresyon, hindi na ako natakot mawalan ng asawa.
Ang mas nakakatakot pala, iyong araw-araw kang nasa tabi ng taong mahal mo, pero pakiramdam mo hindi ka na niya nakikita.
Kaya nang umuwi si Rafael Monteverde na may amoy ng pabango ng ibang babae sa suot niyang amerikana, ngumiti lang ako.
Tinanggap ko ang coat niya.
Isinabit ko sa closet.
At hindi nagtanong.
Dati, ibang Mara ako.
Mara Santillan-Monteverde, ang asawang handang maghintay kahit madaling-araw na umuwi ang asawa. Iyong babaeng memorized ang schedule ng CEO husband niya, marunong kumapa ng mood niya sa tunog pa lang ng pagbukas ng pinto.
Kapag tahimik si Rafael, tahimik din ako.
Kapag pagod siya, hindi ako nagrereklamo.
Kapag may kumalat na litrato niya kasama ang batang intern sa Tagaytay, sa Batangas, sa isang private yacht sa Subic, ako pa ang naghahanap ng dahilan para hindi siya masisi.
“Work lang iyon.”
“Baka may meeting.”
“Baka kasama ang team.”
Pero noong sinabi ng doktor na ang bigat sa dibdib ko ay hindi na basta lungkot, kundi major depressive disorder, severe, parang may naputol sa loob ko.
Hindi ako umiyak.
Hindi ako nagwala.
Hindi rin ako nagsabi kay Rafael.
Dahil sa ilang taon naming magkasama, natutunan ko na ang lungkot ko ay palaging abala para sa kanya.
Isang hapon, habang pauwi ako galing Batangas matapos ayusin ang isang maliit na property na minana ko sa lola, naaksidente ang sinasakyan kong kotse sa may South Luzon Expressway.
Hindi malala, sabi ng doktor.
Pero kailangan akong obserbahan. May sugat ako sa noo, may pasa sa balikat, at may kailangang pirmahan para sa minor procedure.
“Nasa emergency contact po ninyo ang asawa ninyo,” maingat na sabi ng nurse. “Kayo po ba si Mrs. Monteverde? Nandito po ngayon si Sir Rafael sa ground floor. May inspection siya sa bagong hospital wing.”
Tumingin ako sa puting kisame.
Napangiti ako nang kaunti.
“Wala akong kamag-anak.”
Natigilan ang nurse.
“Ma’am?”
“Wala,” ulit ko. “Ako na lang ang pipirma.”
Hindi ko alam kung sino ang nagsabi sa kanya.
Pero wala pang trenta minutos, bumukas nang malakas ang pinto ng private room ko.
Pumasok si Rafael.
Naka-itim na suit, maayos ang buhok, malamig ang mukha. Ang lalaking minsan kong iniyakan dahil akala ko kapag pinili niya akong pakasalan, ibig sabihin pinili rin niya akong mahalin.
“Naaksidente ka tapos hindi mo ako tinawagan?” tanong niya, may halong inis.
Nakatingin lang ako sa cellphone ko.
Sa screen, bukas ang draft ng divorce agreement na ipinadala ni Atty. Villanueva.
“Gasgas lang naman,” sabi ko. “Hindi kailangang abalahin ang CEO ng Monteverde Group.”
Saglit siyang natahimik.
Hindi niya nagustuhan ang tawag ko sa kanya.
Dati, “Rafa” ang tawag ko.
Kapag lambing, “Love.”
Kapag umiiyak, “Please, huwag kang umalis.”
Ngayon, CEO na lang siya.
Bago pa siya makapagsalita, may dalawang staff na dumaan sa labas ng pinto.
Mahina ang boses nila, pero sapat para marinig namin.
“Grabe si Sir Rafael, no? Sobrang alaga kay Trisha. Sabi lang ng intern gusto raw makita ang dagat, kinansela agad ang board meeting.”
“Hindi ba sila nag-private yacht sa Subic buong araw?”
“Team building daw. Pero bakit silang dalawa lang ang nasa pictures?”
Kusang napatingin si Rafael sa akin.
Siguro inaasahan niya ang dati kong reaksyon.
Iyong luluha ako.
Magtatanong.
Magmumukhang kawawa habang siya naman ang magsasabing, “Mara, huwag kang dramatic.”
Pero hindi ako umangat ng tingin.
Pinagpatuloy ko lang ang pagbabasa ng divorce agreement.
“Trisha just graduated,” paliwanag niya matapos ang ilang segundo. “Pressure siya sa bagong project. Nanalo ang proposal niya kaya dinala ko ang team para mag-relax.”
“Alam ko,” sabi ko.
“Ano na naman iyang tono mo?”
Walang tono ang boses ko.
Wala na talagang laman.
Itinuro ko ang pinto.
“Nasa hallway siya. Huwag mo siyang paghintayin.”
Napalingon siya.
Sa sulok ng corridor, nakatayo si Trisha Ocampo.
Dalawampu’t tatlo. Maputi. Mahinhin ang mukha. Nakakapit sa katawan niya ang navy-blue blazer ni Rafael—iyong blazer na pinasadya ko para sa birthday niya noong nakaraang buwan.
Ako ang pumili ng tela.
Ako ang naghintay ng tatlong linggo.
Ako ang naglagay ng maliit na embroidery sa loob: R.M.
Nang magtagpo ang mata namin, agad siyang umatras. Kumagat siya sa labi, parang isang inosenteng batang nahuling walang kasalanan.
Biglang umikot ang sikmura ko.
Isa iyon sa mga sintomas kapag inaatake ako. Bigat sa dibdib, panghihina, tapos pagsusuka.
Tinakpan ko ang bibig ko.
Kung dati ito, kakapit ako sa manggas ni Rafael.
Sasabihin ko, “Please, manatili ka.”
Pero ngayon, kumuha lang ako ng tissue.
Pinunasan ko ang gilid ng labi ko.
“Gusto kong magpahinga,” sabi ko. “CEO Monteverde, malaya ka nang umalis.”
Nanigas ang panga niya.
“Mara, hanggang kailan mo gagawin ito?”
Hindi ako sumagot.
“Bilang Mrs. Monteverde, hindi ka ba pwedeng maging mas malawak ang pang-unawa?” malamig niyang sabi. “Araw-araw kang parang walang kaluluwa. Sino ba ang gusto mong parusahan?”
May kinuha siya sa bulsa.
Isang susi.
Inihagis niya iyon sa bedside table.
“Nandiyan ang susi ng art studio sa Rockwell na matagal mo nang gusto. Nakapangalan na sa iyo. Kunin mo. Tama na ang tampo.”
Tumingin ako sa susi.
May nakasabit na maliit na strawberry keychain na gawa sa resin. Sa likod, may nakaukit na dalawang letra.
R + T.
Rafael at Trisha.
Nakita ko na iyon minsan sa story ng secretary niya. Workshop daw. Couple craft activity.
Ngayon, ginagamit niya itong pang-alo sa akin.
Tulad ng kasal namin.
Mga tirang lambing.
Mga bagay na hindi para sa akin, pero ibinabato sa akin para manahimik ako.
Lumabas siya nang hindi naghihintay ng sagot.
Bago tuluyang magsara ang pinto, narinig ko ang boses niya sa hallway. Mas malambing. Mas maingat.
“Pasensya ka na. Spoiled ko lang talaga siya kaya ganyan.”
Tumawa nang mahina si Trisha.
At doon ko naramdaman ang huling piraso ng sakit na natitira sa akin.
Hindi na ito sumabog.
Hindi na ito umiyak.
Namatay lang.
Pumasok ang nurse para palitan ang dressing ko. Napansin niya ang susi.
“Ma’am, ang cute naman ng keychain. Handmade po ba ito?”
Kinuha niya iyon para linisin ang mesa.
Tiningnan ko ang maliit na strawberry.
Pagkatapos, itinuro ko ang yellow medical bin sa gilid.
“Pakisama sa basura.”
Nagulat siya.
Pero ginawa niya.
Kinuha ko ang cellphone ko at tinawagan si Atty. Villanueva.
“Ready na po ba ang divorce papers?”
“Mara,” buntong-hininga niya, “malaki ang assets ng asawa mo. Kung aalis kang walang kukunin, mahihirapan ka.”
Napatingin ako sa bag ko.
Naroon ang isang one-way ticket papuntang Batanes.
Matagal ko na iyong binili.
“Hindi ako mahihirapan,” sabi ko.
“Mas mamamatay ako kapag nanatili pa ako.”
Tahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos, bumaba ang boses ng abogado.
“Mara… may kailangan kang malaman bago ka umalis.”
Napahinto ako.
“Bakit?”
“May tumawag sa opisina ko kanina. Hindi raw pwedeng matuloy ang divorce nang basta-basta.”
Nanlamig ang kamay ko sa hawak kong cellphone.
“Sinong tumawag?”
Huminga siya nang malalim.
“Si Trisha Ocampo. At ang sabi niya…”
PARTE2
“Si Trisha Ocampo. At ang sabi niya…” huminto si Atty. Villanueva, tila pinipili ang tamang salita, “buntis daw siya.”
Nawala sa paligid ko ang tunog ng hospital machine.
Parang biglang lumayo ang kisame, ang pader, ang ilaw, pati ang sariling paghinga ko.
“Buntis?” ulit ko.
“Oo,” sabi ng abogado. “At ipinapahiwatig niya na si Rafael ang ama.”
Hindi ako nakapagsalita agad.
Hindi dahil nasaktan ako nang sobra.
Kundi dahil, sa kakaibang paraan, wala na akong maramdaman.
May panahon na kapag may ganito akong narinig, baka mabasag ang boses ko kakatanong. Baka tawagan ko si Rafael ng sampung beses. Baka magmakaawa ako na sabihin niyang hindi totoo.
Pero ngayon, ang una kong naisip ay simple lang.
Mas madali ang lahat.
“Good,” sabi ko.
“Good?” nagulat si Atty. Villanueva.
“Mas may dahilan na siya para pumirma.”
“Mara, sigurado ka ba?”
“Sigurado na ako noon pa.”
Pinatay ko ang tawag.
Ilang minuto akong nakaupo sa kama, tahimik na pinagmamasdan ang sarili kong kamay. May maliit na pasa sa pulso ko. May tape ang suwero. May bakas ng tuyong dugo sa gilid ng daliri.
Bigla kong naalala ang araw ng kasal namin ni Rafael.
Sa harap ng altar sa isang lumang simbahan sa Intramuros, hinawakan niya ang kamay ko at sinabi, “I will protect you.”
Noon, naniwala ako.
Hindi ko alam na minsan, ang hindi pananakit nang direkta ay pananakit pa rin.
Ang hindi pagsigaw ay maaaring mas malupit kaysa sigaw.
Ang pag-iwan sa isang tao sa katahimikan araw-araw ay isa ring uri ng pagpatay.
Kinabukasan, nag-discharge ako nang mag-isa.
Hindi ko tinawagan si Rafael.
Hindi ko rin sinagot ang tatlong missed calls niya.
Sa condo namin sa BGC, kinuha ko lang ang mga damit na kasya sa isang maleta, ilang sketchbook, medical records, at ang maliit na kahon ng gamot ko.
Iniwan ko ang jewelry na binili niya.
Iniwan ko ang designer bags.
Iniwan ko ang credit cards.
Sa dining table, inilapag ko ang divorce agreement.
Sa tabi nito, iniwan ko ang medical certificate ko.
Hindi para magpaawa.
Kundi para sa wakas, may dokumentong magsasabi sa kanya ng bagay na matagal niyang hindi pinakinggan.
Na hindi ako nag-iinarte.
Na hindi ako spoiled.
Na hindi ako mahina dahil gusto kong mahalin.
May sakit ako.
At lalo niya iyong pinalala.
Nasa elevator na ako nang bumukas ang pintuan ng unit.
“Mara!”
Boses ni Rafael.
Paglingon ko, nakita ko siyang tumatakbo sa corridor. Wala na ang perpektong postura niya. Nakabukas ang unang butones ng polo niya. Magulo ang buhok. Hawak niya ang divorce papers.
“Anong kalokohan ito?”
Hindi ako lumabas ng elevator.
“Hindi kalokohan. Legal document.”
“Divorce? Separation? Annulment? Ano ba talaga ang gusto mong patunayan?”
“Wala.”
Lumapit siya, hinawakan ang pinto para hindi magsara.
“Bakit mo iniwan sa mesa ang diagnosis mo?”
Tumingin ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mukha ni Rafael Monteverde.
Hindi galit.
Hindi inis.
Takot.
“Nabasa mo na pala,” sabi ko.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Napangiti ako nang mahina.
Hindi iyon masayang ngiti.
“Sinabi ko, Rafa.”
Natigilan siya sa pagkarinig ng lumang tawag ko sa kanya.
“Sinabi ko noong hindi ako makatulog ng ilang linggo. Sinabi ko noong hindi ako makakain. Sinabi ko noong birthday ko, nang hinintay kita hanggang alas-dos ng umaga at dumating kang may lipstick stain sa collar.”
Namula ang mata niya.
“Mara—”
“Sinabi ko noong nagpunta ako sa psychiatrist, pero ang sagot mo, ‘Huwag kang masyadong mag-isip, busy lang ako.’”
Hindi siya nakasagot.
“Sinabi ko noong umiiyak ako sa banyo at kumatok ka lang para tanungin kung nasaan ang cufflinks mo.”
Bumitaw ang kamay niya sa elevator door.
Pero hindi pa rin nagsara ang pinto.
Parang pati makina, naghihintay.
“Hindi ko alam,” bulong niya.
“Hindi mo gustong malaman.”
Tumulo ang luha niya.
Sa lahat ng taon na magkasama kami, bihira kong makita si Rafael umiyak. Akala ko dati, kapag dumating ang araw na iyon, yayakapin ko siya.
Pero wala na akong lakas maging tahanan ng taong ginawa akong bagyo.
“Si Trisha,” sabi niya bigla, “hindi totoo ang iniisip mo.”
“Buntis siya.”
Napatigil siya.
“Sinabi niya sa iyo?”
“Tumawag siya sa abogado ko.”
Kumuyom ang kamao niya.
“Hindi ako ang ama.”
Hindi ako kumilos.
“Hindi kami nagkaroon ng relasyon, Mara.”
“Suot niya ang blazer mo.”
“Pinahiram ko dahil giniginaw siya.”
“May keychain kayong R plus T.”
“Team workshop iyon.”
“Kinansela mo ang board meeting para dalhin siya sa yacht.”
“Kasama ang buong creative team sa unang bahagi. Umalis sila pagkatapos ng shoot.”
Tumingin ako sa kanya nang matagal.
“Alam mo kung ano ang pinakamasakit?”
Huminga siya nang mabigat.
“Hindi kung natulog ka sa kanya o hindi.”
Nabasag ang mukha niya.
“Ang mas masakit, ginawa mong posible na paniwalaan ko.”
Tumahimik siya.
At iyon ang katotohanan.
Hindi kailangang may pisikal na pagtataksil para masira ang tiwala. Minsan, sapat na iyong paulit-ulit mong pinaparamdam sa asawa mo na kaya mo siyang ipagpalit sa kahit sinong mas magaan kasama.
Sa baba ng condo, naghihintay ang Grab car na papunta sa airport.
Nagmakaawa si Rafael na mag-usap kami.
Isang beses lang daw.
Isang gabi.
Isang pagkakataon.
Pero pagod na pagod na ako sa pagbibigay ng pagkakataon sa taong ginamit ang bawat pagkakataon para iparamdam na ako ang problema.
“Pumirma ka,” sabi ko.
“Hindi.”
“Kung ayaw mo, itutuloy ko pa rin ang kaso. May medical records ako. May records ng neglect. May mga litrato. May witnesses. Hindi ko kailangan ng pera mo, Rafael. Kalayaan lang.”
Napasandal siya sa pader.
“Bakit Batanes?”
Napatingin ako sa labas.
“Doon tahimik.”
“May kasama ka ba roon?”
“Wala.”
“Paano kung atakihin ka ulit?”
“Mas ligtas ako roon kaysa sa piling mo.”
Hindi niya kinaya ang sagot ko.
Pero iyon ang totoo.
Umalis ako nang hindi lumilingon.
Sa Batanes, hindi agad gumanda ang buhay ko.
Hindi iyon pelikula na pagdating mo sa dagat, bigla ka nang gagaling.
May mga umagang mabigat pa rin ang katawan ko. May mga gabing nanginginig pa rin ang kamay ko habang hawak ang gamot. May mga araw na ayaw kong bumangon.
Pero doon, walang pabango ng ibang babae sa closet.
Walang malamig na boses na nagsasabing dramatic ako.
Walang asawa na mas malambing sa ibang tao kaysa sa akin.
May hangin.
May dagat.
May maliit na bahay na tinuluyan ko malapit sa Ivana, at isang matandang babaeng may sari-sari store na araw-araw akong tinatawag na “anak” kahit hindi niya ako kilala.
Unti-unti, bumalik ako sa pagguhit.
Nagsimula ako sa simpleng tanawin.
Bato.
Dagat.
Ulap.
Pagkatapos, mukha ng babaeng nakaupo sa bintana.
Noong una, lagi siyang nakatalikod.
Pagkalipas ng ilang buwan, natutunan ko siyang iguhit na nakaharap.
Isang araw, dumating si Rafael.
Hindi naka-suit.
Walang driver.
Walang entourage.
Nakatayo siya sa harap ng maliit na gallery kung saan naka-display ang unang solo exhibit ko.
Ang pamagat ng exhibit: “Buhay Pa Rin Ako.”
Tahimik siyang pumasok.
Nakita ko siyang tumigil sa harap ng isang painting.
Isang hospital room.
Isang babae sa kama.
Isang susi sa basurahan.
Matagal siyang hindi gumalaw.
Lumapit siya sa akin, hawak ang isang brown envelope.
“Pumirma na ako,” sabi niya.
Tinanggap ko ang envelope.
“Salamat.”
“Si Trisha,” dagdag niya, “umalis na sa kumpanya. Hindi siya buntis. Gumawa siya ng test result para pilitin akong panagutan siya. May boyfriend pala siya sa ibang department. Gusto lang niyang makapasok sa pamilya Monteverde.”
Hindi ako nagulat.
Hindi rin ako natuwa.
Ang katotohanan, huli na.
“Sinampahan ko siya ng kaso,” sabi niya. “Pati ang secretary na tumulong magpakalat ng stories.”
Tumango ako.
“Good.”
“Mara…” Namamaos ang boses niya. “Hindi ako nandito para bawiin ka. Alam kong wala na akong karapatan.”
Tahimik ako.
“Gusto ko lang sabihin na nabasa ko lahat ng medical records mo. Kinausap ko ang psychiatrist mo, pero hindi siya nagbigay ng detalye. Sabi niya, dapat noon pa ako naging support system mo.”
Napababa siya ng tingin.
“Hindi ako naging asawa. Naging pader ako.”
Sa unang pagkakataon, wala siyang depensa.
Walang paliwanag.
Walang “busy ako.”
Walang “mali ang intindi mo.”
Isang lalaking nakatayo sa harap ng pinsalang siya mismo ang gumawa.
“Pinatawad na kita,” sabi ko.
Napatingin siya sa akin, parang hindi siya makapaniwala.
“Pero hindi ibig sabihin babalik ako.”
Doon tuluyang bumagsak ang luha niya.
Alam kong mahal ko siya noon.
Siguro may maliit na bahagi ng puso ko na laging maaalala ang lalaking pinakasalan ko sa Intramuros.
Pero ang pagmamahal ay hindi sapat kapag ang kapalit ay sarili mong pagkawasak.
Iniwan niya ang envelope sa mesa.
Bago umalis, huminto siya sa pintuan.
“Masaya ka na ba rito?”
Tumingin ako sa painting sa gitna ng gallery.
Isang babae sa gilid ng bangin, nakaharap sa dagat, hindi tumatalon—lumilipad.
“Hindi pa araw-araw,” sagot ko. “Pero totoo na ang paghinga ko.”
Ngumiti siya nang masakit.
“At sapat na iyon,” sabi niya.
Pag-alis niya, hindi ko naramdaman ang pagbagsak ng mundo.
Walang habulan.
Walang sigawan.
Walang eksenang pang-teleserye.
May katahimikan lang.
At sa katahimikang iyon, narinig ko ang sarili kong tinig.
Mara, buhay ka pa.
Makalipas ang isang taon, naging final ang annulment namin.
Hindi ako kumuha ng kahit anong ari-arian mula kay Rafael. Pero hindi rin ako umalis na walang dala.
Dala ko ang pangalan ko.
Dala ko ang sining ko.
Dala ko ang sarili kong kaluluwa na matagal kong hinayaang malunod sa kasal na puro pangalan, pero wala nang tahanan.
At isang hapon, habang nakaupo ako sa harap ng dagat, may batang babae na lumapit sa painting kit ko.
“Ate, bakit po puro babae ang drawing ninyo?”
Ngumiti ako.
“Kasi gusto kong maalala nila na kahit masaktan sila, hindi sila bagay na itinatapon.”
“Puwede po ba silang magsimula ulit?”
Tumingin ako sa malawak na dagat.
“Oo,” sabi ko. “Kahit ilang beses pa.”
Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay ang pag-alis sa lugar na unti-unti kang pinapatahimik. Hindi kahinaan ang humingi ng tulong. Hindi kasalanan ang piliin ang kapayapaan. At hindi pa huli ang lahat para mabuhay muli—kahit nagsimula ka sa pinakabasag na bahagi ng sarili mo.
