Bahagi 3 — Habang Inaayos Ko ang Bagong Simula, Unti-unting Lumitaw ang Utang at Panlilinlang ng Pamilya Ko
Bahagi 3 — Habang Inaayos Ko ang Bagong Simula, Unti-unting Lumitaw ang Utang at Panlilinlang ng Pamilya Ko
“Hindi ako pumirma niyan.”
Iyon agad ang sinabi ko nang makita ang aking pangalan sa photocopy ng loan document.
Nakaupo kami sa lobby ng gusali kung saan naroon ang tanggapan ng abogado na inirekomenda ni Rafael.
Nakahawak ako sa isang manipis na folder na unti-unting bumibigat sa pakiramdam ko.
“Sigurado ka?” tanong ni Attorney Sofia Mendoza.
“Opo. Nasa Cebu po ako noong petsang iyan. May training certificate ako, airline booking, at attendance record ng kumpanya.”
Tumango siya.
“Mabuti. Mahalaga ang mga record na iyan. Pero kailangan din nating malaman kung tunay na naisumite ang dokumentong ito sa nagpapautang at kung may aktuwal na obligasyong sinusubukan nilang ipataw sa iyo.”
“Hindi po ba sapat na may pekeng pirma?”
“Malaking bagay iyon. Pero kailangan nating makakuha ng opisyal na kopya, alamin kung sino ang nagsumite, at tiyaking hindi magagamit ang pangalan mo nang hindi mo nalalaman.”
Napahinga ako nang malalim.
Akala ko, ang pinakamasakit na mangyayari ngayong buwan ay ang malaman kong niloko ako ng nobyo ko.
Hindi ko inakalang may mas malalim pang problemang naghihintay.
“May kinalaman po ba ito sa venue?” tanong ko.
“Posible. Pero huwag muna tayong magpapasya nang walang ebidensya.”
Lumabas kami ng opisina nang may malinaw na plano.
Magsusumite ako ng nakasulat na pagtutol sa financing company na nakapangalan sa papel.
Hihilingin namin ang mga rekord ng pagkakakilanlan at pag-apruba na ginamit sa transaksyon.
At itatago namin ang lahat ng mensahe, resibo, dokumento, at CCTV footage na maaaring may kaugnayan sa pangyayari.
Hindi ako sanay sa ganitong problema.
Sa trabaho, ako ang taong nag-aayos ng sales report at client presentation.
Hindi ako abogado.
Hindi ako negosyante.
At higit sa lahat, hindi ko kailanman inisip na kailangan kong protektahan ang sarili ko laban sa sarili kong magulang.
Pagdating sa parking area, huminto si Rafael sa tabi ng sasakyan.
“May gusto akong itanong.”
“Ano iyon?”
“Gusto mo pa bang ituloy ang celebration?”
Napatingin ako sa kaniya.
“Bakit mo naitanong?”
“Dahil mula kahapon, puro problema ang inaasikaso mo. Ayokong maramdaman mong kailangan mong ituloy ang plano dahil may mga taong inaabangan ang magiging reaksyon mo.”
Natahimik ako.
Sa totoo lang, pagod na ako.
Dalawang gabi na akong halos walang tulog.
Hindi ko pa rin kayang tingnan ang wedding gown nang hindi naaalala ang pagtataksil.
Pero habang iniisip ko ang reception, may iba akong naalala.
Si Lola Pilar.
Ang matandang nagpalaki sa akin tuwing nasa trabaho ang mga magulang ko.
Bago siya namatay, sinabi niyang gusto niyang makita akong ikinasal sa isang lalaking hindi ako pahihirapang humingi ng pagmamahal.
May isang maliit na panyo siyang iniwan sa akin.
May burdang letrang M sa sulok.
Iyon sana ang dadalhin ko sa araw ng kasal.
“Gusto kong ituloy,” sagot ko. “Pero hindi para ipamukha kay Celeste na kaya ko siyang talunin.”
“Kung ganoon, para saan?”
“Para sa sarili ko. Para sa mga taong totoong nagmamahal sa akin. At kung sakaling may lugar ka sa araw na iyon, gusto kong nandoon ka dahil gusto mong naroon.”
Matagal niya akong tinitigan.
Pagkatapos ay dahan-dahan siyang ngumiti.
“Kung ganoon, tutulungan kitang gawing maganda ang araw na iyon.”
Hindi ko alam noon kung gaano kabigat ang kahulugan ng pangakong iyon.
Kinagabihan, tinawagan ko ang matalik kong kaibigang si Bea.
Si Bea ang dating bridesmaid ko.
Isa siyang public school teacher sa Marikina na walang preno kung magsalita kapag galit.
“Anong sabi mo?” halos mapasigaw siya nang ikuwento ko ang nangyari.
“Buntis si Celeste kay Adrian.”
“Diyos ko, Mara!”
“At gusto nilang gamitin ang venue.”
“Hindi maaari!”
“May pekeng authorization letter pa.”
“Sandali. Pamilya mo ba talaga ang pinag-uusapan natin o isang grupo ng manloloko?”
Napatawa ako nang bahagya.
Iyon ang unang tawa kong hindi pilit matapos ang nangyari.
Sinabi ko rin sa kaniya ang tungkol kay Rafael.
Bigla siyang tumahimik.
“Si Rafael Villanueva?”
“Oo.”
“Yung tumulong sa office ninyo noong may problema sa supplier contract?”
“Oo nga.”
“Mara, may gusto akong sabihin.”
Napakunot ang noo ko.
“Ano?”
“Naalala mo noong birthday mo noong nakaraang taon? Yung may nagpadala ng cake sa office pero walang pangalan?”
“Oo.”
“Si Rafael iyon.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Paano mo nalaman?”
“Ako ang tinanong niya kung ano ang paborito mong flavor.”
Napahawak ako sa noo.
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil sinabi niyang huwag. Engaged ka na raw at ayaw ka niyang guluhin.”
Hindi ako agad nakasagot.
Naalala ko ang cake.
Simple lamang.
Chocolate na may kaunting strawberries.
Eksaktong paborito ko.
Noon, inakala kong galing iyon sa isa sa aming clients.
“Mara,” mahinang sabi ni Bea, “hindi ko sinasabing pakasalan mo agad ang lalaki dahil mabait siya. Pero baka dapat mong bigyan ng pagkakataon ang isang taong marunong rumespeto sa hangganan.”
Matagal kong pinag-isipan iyon.
Tama siya.
Hindi sukatan ng tunay na pagmamahal ang pagiging handang sumalo sa isang taong nasaktan.
Kailangan ding kilalanin kung sino talaga ang taong iyon.
At iyon ang ipinangako ko sa sarili ko.
Hindi ako magpapakasal dahil lamang may kailangang patunayan.
Kinabukasan, nagtungo kami ni Rafael sa lokal na civil registrar.
Ipinaliwanag sa amin ng empleyado ang mga kailangang dokumento, ang aplikasyon para sa marriage license, at ang karaniwang sampung magkakasunod na araw na posting period bago maibigay ang lisensya, kung walang hadlang at kumpleto ang requirements.
Dahil may oras pa bago ang orihinal na petsa ng reception, agad naming sinimulan ang proseso.
Gayunman, napagkasunduan naming hindi namin pipilitin ang legal na kasal kung hindi pa kami pareho handa.
Maaaring matuloy ang handaan kahit kailangan naming ipagpaliban ang mismong kasal.
At kung itutuloy namin ang isang commitment ceremony, malinaw naming sasabihin sa mga bisita na hindi iyon kapalit ng legal na kasal.
Sa unang pagkakataon, wala akong naramdamang pamimilit.
Walang nagsasabing kailangan kong isakripisyo ang sarili ko para sa reputasyon ng pamilya.
Walang nagsasabing kahiya-hiya kung magbago ang plano.
Si Rafael lamang ang nasa tabi ko.
Tahimik.
Hindi nagmamadali.
“May pamilya ka bang kailangang kausapin?” tanong ko habang naglalakad kami.
“Mayroon. Ang kapatid kong si Nina at ang tiyahin naming nagpalaki sa amin.”
“Anong sasabihin nila?”
“Siguro tatanungin nila kung bakit biglaan.”
“At anong isasagot mo?”
“Na may babaeng matagal ko nang gusto. Nasaktan siya, at gusto kong maging bahagi ng panibagong yugto ng buhay niya. Pero hindi ko pa alam kung magiging asawa niya ako. Nasa amin pa iyon.”
Napangiti ako.
“Parang masyado kang kalmado.”
“Hindi rin. Kinakabahan ako.”
“Talaga?”
“Oo. Ayokong isipin mong may kapalit ang pagtulong ko.”
Hindi ko namalayang tumulo ang isang luha.
Dahan-dahan niya akong inabutan ng tissue.
Hindi niya ako hinawakan nang walang pahintulot.
Hindi niya sinamantala ang kahinaan ko.
At sa kakaibang paraan, mas naging ligtas ang pakiramdam ko kaysa noong tatlong taon akong kasama si Adrian.
Pagsapit ng ikatlong araw, nagsimula ang pananakot.
Unang tumawag si Mama.
Hindi ko sinagot.
Pagkatapos ay si Papa.
Hindi ko rin sinagot.
Maya-maya, nagpadala siya ng voice message.
“Mara, kung hindi mo ibibigay ang venue sa ate mo, huwag ka nang umuwi rito. At huwag kang umaasang may tatay na maghahatid sa iyo sa altar.”
Pinakinggan ko iyon nang dalawang beses.
Pagkatapos ay ini-save ko.
Makalipas ang ilang minuto, may mensahe si Celeste.
Huwag kang magpakatanga, Mara. Walang matinong lalaki ang papayag na maging pamalit sa loob ng dalawang linggo.
Sinundan iyon ng isa pang mensahe.
Kung si Rafael ang sinasabi mo, siguraduhin mong alam mo kung sino talaga siya.
Napakunot ang noo ko.
Ano ang ibig niyang sabihin?
Tinawagan ko si Rafael.
Hindi siya sumagot agad.
Makalipas ang sampung minuto, tumawag siya pabalik.
“Pasensya na. May meeting ako.”
“Rafael, may alam ka bang dahilan kung bakit parang kilala ka ni Celeste?”
Saglit siyang natahimik.
“Oo.”
Parang biglang bumigat ang hangin.
“Ano?”
“May isang bagay akong kailangang sabihin sa iyo nang personal.”
Kinabahan ako.
“Rafael, ayokong magkaroon na naman ng lihim.”
“Alam ko. Kaya sasabihin ko.”
Nagkita kami sa isang maliit na restaurant sa Katipunan.
Pagkaupo namin, may inilabas siyang lumang identification card.
Nakasulat doon ang pangalan niya at ang dating kompanyang pinagtatrabahuhan niya.
“Dati akong internal auditor sa isang construction supply group,” paliwanag niya.
Napakurap ako.
“Construction supply?”
“Oo. Isa sa mga vendor na nire-review namin noon ang negosyo ng Papa mo.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
“Kilalang-kilala ko ang pangalan ng kumpanya ninyo,” dagdag niya. “Pero hindi ko agad naiuugnay ang pamilya mo sa mga lumang dokumentong nakita ko hanggang noong ikuwento mo ang tungkol sa bookkeeper.”
“Anong dokumento?”
“Mga invoice at payment schedule. May mga hindi magkatugmang halaga. Nagkaroon ng internal review, pero umalis ako sa kumpanya bago matapos iyon. Wala akong hawak na opisyal na findings ngayon.”
“Bakit hindi mo sinabi noon?”
“Dahil hindi ko trabaho ang ikuwento sa iyo ang mga kumpidensyal na rekord ng dating employer ko. At wala rin akong dahilan para isiping sangkot ka.”
Tumitig ako sa kaniya.
“May iba pa ba akong dapat malaman?”
“Oo. Sa kasalukuyan, isa ako sa mga may maliit na ownership stake sa kumpanyang nagpapatakbo ng reception venue mo.”
Nanigas ako.
“Ano?”
“Hindi ako ang may-ari ng buong lugar. Minority shareholder ako. Bahagi iyon ng investment na naiwan ng tiyuhin ko. Hindi rin ako ang namamahala sa daily bookings.”
Parang bumalik ang sakit sa dibdib ko.
“Rafael, bakit ngayon mo lang sinabi?”
“Dahil kailangan ko munang linawin sa management ang magiging papel ko. Ayokong gamitin ang posisyon ko para bigyan ka ng espesyal na pagtrato o baguhin ang kontrata nang hindi dumadaan sa tamang proseso.”
Napayuko ako.
“Alam mo bang iyan ang mas nakakatakot para sa akin ngayon?”
“Ano?”
“Na baka isa na namang lalaki ang may alam sa buhay ko na hindi ko alam.”
Tumango siya.
“Tama kang magalit. Dapat sinabi ko agad nang una nating pag-usapan ang venue.”
Hindi siya nagdahilan.
Hindi niya ako pinatahimik.
Hindi niya sinabing sobra lamang akong sensitibo.
“Kung gusto mong umatras, maiintindihan ko,” sabi niya.
Tinitigan ko siya.
“Gusto ko ng oras.”
“Bibigyan kita.”
At umalis ako nang walang kasamang kahit sino.
Dalawang araw kaming hindi nagkita.
Nagpadala lamang siya ng maikling mensahe na maaari ko siyang kausapin kapag handa na ako.
Sa ikalawang gabi, dumating si Bea sa apartment ko.
May dala siyang lugaw, bottled water, at isang malaking bag ng tissue.
“Para kang may sariling bagyo rito,” sabi niya.
Napailing ako.
“Pagod na ako, Bea.”
“Alam ko.”
“Gusto ko lang naman sana ng simpleng kasal.”
Umupo siya sa tabi ko.
“Hindi mo kasalanang ginulo nila iyon.”
Tumango ako.
Pagkatapos ay ipinakita ko sa kaniya ang mensahe ni Celeste.
Nagkunot ang noo niya.
“May isa akong hindi maintindihan.”
“Ano?”
“Bakit sobrang desperado nilang makuha ang venue? Kung tunay silang gustong magpakasal, puwede naman silang magplano ng sarili nilang kasal.”
Napatingin ako sa kaniya.
May punto siya.
Bakit kailangang ang mismong venue ko?
Bakit kailangang ang aking kontrata?
At bakit may request na ilipat pati refund account?
Kinabukasan, pumunta ako sa venue nang mag-isa.
Hindi ko sinabi kay Rafael.
Nakausap ko si Ms. Liza.
“Ma’am, may napansin po ba kayong kakaiba noong pumunta si Mama?”
Nag-isip siya.
“Ang sabi po niya, kailangan nilang makuha ang anumang refund kung hindi matutuloy ang kasal.”
“Bakit?”
“Sinabi niyang gagamitin daw iyon para sa medical expenses ng anak niya.”
Napakapit ako sa bag.
“Pero bakit kailangan pang ilipat ang buong booking?”
“May hiniling din po silang statement na nagpapakitang si Celeste ang bagong client, kahit wala pa kayong approval.”
Napakunot ang noo ko.
“Para saan?”
“Hindi po nila sinabi.”
Ipinakita niya ang email na natanggap ng accounting department.
May attachment itong draft ng authorization at billing adjustment.
At doon ko nakita ang isang pangungusap na nagpatigil sa aking paghinga.
Supporting document for additional supplier financing.
Hindi lang pala kasal ang pinag-uusapan.
May sinusubukan silang patunayan sa isang nagpapautang.
At ginagamit nila ang aking binayarang wedding package bilang bahagi ng kanilang financial records.
Hapon nang tumawag si Attorney Sofia.
“Mara, may update kami mula sa financing company.”
Agad akong umayos ng upo.
“Ano po?”
“Kinumpirma nilang may aplikasyon para sa business financing na gumagamit ng pangalan mo bilang proposed guarantor. Ngunit ayon sa kanila, hindi pa pinal ang approval. Sinusuri nila ngayon ang reklamo mo tungkol sa pirma.”
Nakahinga ako nang kaunti.
“May pera na po bang na-release?”
“Hindi pa nila kinukumpirma sa amin ang lahat ng detalye. Humingi tayo ng nakasulat na status at preservation ng records.”
“May problema po ba?”
“May isang mas mahalagang tanong. Kilala mo ba si Ernesto Ramirez?”
“Opo. Bookkeeper po ni Papa.”
“Siya ang lumilitaw na contact person sa ilang dokumento.”
Napapikit ako.
“Attorney, posible po bang si Papa mismo ang gumawa nito?”
“Hindi pa natin masasabi. Huwag kang mag-aakusa nang walang ebidensya. Pero may sapat tayong dahilan para ipasuri ang dokumentong may pirma mo.”
Pagkababa ng tawag, halos hindi ako makahinga.
Nasa kamay ko ang mga dokumentong maaaring makapagpatunay na may gumamit ng pagkakakilanlan ko.
Pero wala pa akong ideya kung gaano kalayo ang kanilang ginawa.
Ilang minuto ang lumipas nang may kumatok sa pinto ng apartment ko.
Pagbukas ko, si Papa ang nasa labas.
Kasama niya si Mama.
At si Celeste.
“Mag-usap tayo,” utos ni Papa.
Hindi ako gumalaw.
“Dito lang tayo sa labas. May kailangan ba kayo?”
Nanggigil si Mama.
“Bakit ka naghahain ng reklamo laban sa kumpanya?”
“Dahil may dokumentong ginagamit ang pangalan ko nang walang pahintulot.”
“Pamilya mo kami!”
“Hindi iyan pahintulot para pekein ang pirma ko.”
Biglang sumingit si Celeste.
“Kung hindi ka magiging makasarili, hindi na sana lalaki ang problema!”
Napatingin ako sa kaniya.
“Anong kinalaman ng pagiging makasarili ko sa ₱1.8 milyon?”
Nanahimik si Papa.
Si Mama naman ay biglang napayuko.
At sa unang pagkakataon, nakita kong nawalan ng kulay ang mukha ni Celeste.
May alam silang hindi pa nila sinasabi.
“Ano ang ginawa ninyo?” tanong ko.
Walang sumagot.
“Ano ang ginawa ninyo sa pangalan ko?”
Huminga nang malalim si Papa.
“May utang ang negosyo. Kailangan lamang namin ng dagdag na collateral at guarantor.”
“Hindi ninyo man lang ako tinanong?”
“Alam naming tatanggi ka,” sagot niya.
Halos hindi ako makapaniwala.
“Kaya pekein ang pirma ko ang naisip ninyong solusyon?”
“Mara, para rin naman sa kinabukasan ng pamilya!”
“Anong pamilya, Pa? Yung pamilyang handang ibigay ang kasal ko sa taong nanloko sa akin?”
Nagsimulang umiyak si Mama.
Pero bago pa ako makapagsalita, inilabas ni Celeste ang kaniyang cellphone.
“Alam mo bang hindi ka rin talaga papakasalan ni Rafael kapag nalaman niya ang lahat?”
Napakunot ang noo ko.
“Ano na naman ang sinasabi mo?”
Ipinakita niya ang isang screenshot.
Isang lumang email.
May pangalan ni Rafael sa sender field.
May pangalan ng kumpanya ni Papa sa subject line.
At sa ibaba, may nakasulat na pangungusap.
Recommend suspension of supplier accreditation pending investigation.
“Si Rafael ang dahilan kung bakit nagsimulang mawalan ng malalaking kontrata ang negosyo ni Papa,” sabi ni Celeste.
Tumitig ako sa screen.
Pagkatapos ay binitawan niya ang pinakamasakit na tanong.
“Sigurado ka bang mahal ka niya, Mara? O ginagamit ka lang niyang paraan para tuluyang pabagsakin ang pamilya natin?”
