Sa gitna ng lumalalang krisis sa ekonomiya at ang tila walang katapusang pagtaas ng presyo ng petrolyo, isang matinding pagdinig sa Senado ang nagbigay-linaw sa kung bakit patuloy na naghihirap ang mga Pilipino sa kalsada.

Diretsahang “piniga” ni Senador Rodante Marcoleta ang mga opisyal ng Department of Energy (DOE) at Philippine National Oil Company (PNOC) hinggil sa tila hindi makatwirang pagpalo ng presyo ng diesel at gasolina na umabot na sa Php110 kada litro sa ilang bahagi ng bansa.

Ang pangunahing punto ng diskusyon? Ang nakagigimbal na ulat na ang mga kumpanya ng langis ay kumamal ng tinatayang Php3 bilyong kita kada araw sa loob lamang ng dalawang linggo. Ayon kay Marcoleta, ang perang ito ay direktang nanggaling sa bulsa ng mga mamamayan na siya mismong “nagpo-pondo” o nagka-capitalize para sa susunod na pagbili ng langis ng mga higanteng kumpanya.

Ang Kontrobersya ng “Replacement Cost” at Imbentaryo

Ibinunyag sa pagdinig na ang mga kumpanya ng langis ay mayroon pang 46 hanggang 53 araw na imbentaryo ng diesel at gasolina. Ang mga suplay na ito ay nabili sa mas murang halaga bago pa man sumiklab ang krisis.

Gayunpaman, ginamit agad ng mga kumpanya ang konsepto ng “replacement cost”—ang pagpataw ng mataas na presyo base sa kasalukuyang market price (tulad ng Argus at MAPs) kahit hindi pa naman nila nabibili ang kapalit na suplay.

Mariing kinuwestiyon ni Marcoleta ang lohika sa likod nito. “Is it reasonable?” aniya. Ipinunto ng senador ang tinatawag na “Rockets and Feathers Irony” sa industriya ng langis: mabilis tumaas ang presyo na parang rocket kapag may balita ng krisis, ngunit napakabagal bumaba na parang balahibo (feathers) kapag nag-stabilize na ang merkado.

Sa sistemang ito, laging dehado ang ordinaryong Pilipino habang protektado ang tubo ng mga negosyante.

Pag-amin ng DOE: Kawalan ng Monitoring at Validation

Ang mas nakakadismaya sa panig ng publiko ay ang naging pag-amin ng DOE sa gitna ng pagtatanong ni Marcoleta. Nang tanungin kung naba-validate ba ng DOE ang batayan ng Php110 na presyo, inamin ng kinatawan ng kagawaran na “hindi nila magawa” ang ganoong klaseng kumpirmasyon.

Mas lalong uminit ang ulo ng senador nang malamang hindi man lang tinitingnan ng DOE ang mga dokumento ng pagbili—kung kanino binili ang langis at sa anong tunay na halaga.

“This is the frustration,” pahayag ni Marcoleta. Binigyang-diin niya na sa ilalim ng RA 8479 at EO 839, may kapangyarihan at tungkulin ang DOE na mag-monitor at mag-isyu ng mga kaukulang kautusan upang maprotektahan ang pambansang interes, lalo na sa panahon ng emergency.

Ang kawalan ng konkretong aksyon at pagdepende lamang sa “perspective” ng mga kumpanya ay tila pagpapabaya sa tungkulin ng gobyerno.

Ang Pasakit sa Taong Bayan

Ipinaliwanag ni Marcoleta na ang kasalukuyang “business model” ng mga kumpanya ng langis ay hindi na tumutugon sa krisis.

Sa halip na ang kumpanya ang gumamit ng sariling puhunan para sa replacement stock, ang taong bayan ang pinagbabayad ng mataas na presyo ngayon para pambili ng langis bukas. Ito ay isang siklo kung saan ang mahihirap ay lalong naghihirap upang masiguro ang cash flow ng mga dambuhalang korporasyon.

Sa pagtatapos ng bahaging iyon ng pagdinig, iniwan ni Marcoleta ang isang hamon sa DOE at PNOC: “Huwag na kayong matulog.”

Ang mensahe ay malinaw—kailangan ng gobyerno na gumising at magtrabaho upang pigilan ang pagsasamantala sa gitna ng krisis sa enerhiya. Ang bawat sentimong idinaragdag sa presyo ng langis ay may katumbas na bawas sa pagkain sa mesa ng bawat pamilyang Pilipino.