Nang Mahuli Kong Nakaupo ang Matalik Kong Kaibigan sa Kandungan ng Mapapangasawa Ko, Iniwan Ko Silang Dalawa—Hindi Ko Akalaing Apat na Buwan Pagkaraan, Ang Lalaking Pinapangarap Niya ang Tatayo sa Pintuan Ko Dahil sa Dinadala Kong Bata
Buntis ako.
Pero malinaw sa akin ang isang bagay—gusto ko ang anak ko, pero ayoko sa ama nito.
Kaya nang mapansin kong hindi ko na kayang itago ang tiyan ko sa maluluwag na damit, ginawa ko ang pinakasimpleng solusyon.
Binlock ko siya sa lahat.
Kinabukasan, alas-siyete ng umaga, nakatayo na siya sa labas ng condo ko.
Nakasandal si Gabriel Monteverde sa pader sa tapat ng pinto, naka-puting polo, nakatiklop ang manggas hanggang siko, at malamig ang mukha.
Pagkabukas ko ng pinto, hindi sa akin tumingin ang mga mata niya.
Diretso sa tiyan ko.
Kusang napunta ang kamay ko sa harap nito.
“Ano’ng tinitingnan mo?” matigas kong tanong. “Tumaba lang ako.”
Tumingin siya sa akin na parang ako ang pinakawalang-kuwentang sinungaling na nakilala niya.
“Isabella.”
“Huwag mo akong tawagin sa pangalan ko na parang may karapatan kang magtanong.”
Huminga ako nang malalim.
“Makinig ka. Hindi ko kailangan ng pera mo. Hindi kita hahabulin para sa sustento. Hindi ko rin gagamitin ang batang ito para guluhin ang buhay mo. Ang kailangan mo lang gawin ay tuluyan nang mawala—”
“Hindi.”
Napahinto ako.
Matigas ang panga niya habang muli siyang tumingin sa tiyan ko.
“Hindi puwede.”
“Gabriel—”
“Kung anak ko ’yan,” putol niya, “gusto ko rin siya.”
Apat na buwan bago iyon, ang lalaking inaakala kong magiging ama ng mga anak ko ay ibang tao.
Si Marco Villanueva.
Dalawang taon kaming magkasintahan.
Naka-reserve na ang simbahan sa Tagaytay.
Bayad na ang photographer.
Nakasukat na sa katawan ko ang wedding gown na pinili ng nanay ko habang halos maiyak siya sa fitting room.
Akala ko ang susunod kong problema ay seating arrangement sa reception.
Hindi ko alam na ang totoong problema ko ay ang dalawang taong pinakamalaki ang tiwala ko.
Si Marco.
At ang matalik kong kaibigang si Celeste Robles.
Nagsimula iyon sa reunion ng college batch namin sa isang events place sa Silang, Cavite.
Ilang linggo nang malamig sa akin si Marco noon.
Kapag nagte-text ako, oras bago sumagot.
Kapag tumatawag ako, laging may meeting.
Hindi ko masyadong binigyan ng kahulugan.
Creative director ako ng isang advertising agency sa Makati. Madalas din akong umuwi nang lampas alas-diyes.
Akala ko pareho lang kaming pagod.
Hanggang sa gabing iyon.
Lumabas ako para sagutin ang tawag ng client.
Pagbalik ko sa function room, naghiyawan ang mga dating kaklase namin sa isang sulok.
May naglalaro raw ng Truth or Dare.
At sa gitna nila, nakita ko si Celeste.
Nakaupo siya sa kandungan ng fiancé ko.
Nakaakbay sa bewang niya ang braso ni Marco.
Halos magkadikit ang mukha nila.
Pagkakita sa akin ni Marco, mabilis siyang napatayo.
“Bella, sandali—”
Tumakbo siya sa hallway kasunod ko.
“Laro lang ’yon!”
“Laro?”
“Truth or Dare. Natalo ako. Dare lang na paupuin siya sa kandungan ko nang thirty seconds.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil kung hindi ako tatawa, baka masabi ko ang mga salitang pagsisisihan ko.
“Sa dami ng babae roon, bakit si Celeste?”
Nanigas ang mukha niya.
Sakto namang lumabas si Celeste.
Maputla siya, pero napansin ko ang isang bagay.
Hindi hiya ang nangingibabaw sa mata niya.
Takot na mahuli.
“Bella,” mahina niyang sabi, “wala talagang ibig sabihin iyon. Andoon lahat ng classmates natin. Kung may ginagawa kaming masama, tingin mo gagawin namin sa harap nila?”
“Celeste, huwag mo akong gawing tanga.”
Biglang lumabas din ang ilan naming kaklase.
“Grabe ka naman, Bella.”
“Laro lang ’yon.”
“Wedding mo na in a few months, huwag kang masyadong praning.”
“Marco, kawawa ka naman. Biruan lang, issue agad.”
Napatingin ako sa kanila.
Nakakatawa.
Ang matalik kong kaibigan ay nakaupo sa kandungan ng lalaking pakakasalan ko, pero ako ang sinasabihang huwag gumawa ng eksena.
At nang makita ni Marco na marami ang kakampi sa kaniya, biglang lumakas ang loob niya.
“Tsaka siya naman ang unang nagsabing game siya,” bulong niya. “Hindi ko naman pinilit.”
Tumingin ako sa kaniya nang matagal.
Pagkatapos ay itinaas ko ang hinlalaki ko.
“Ang galing mo.”
Bumaling ako kay Celeste.
“Congratulations. Tatlong taon kang nakatira sa condo ko nang walang binabayarang renta, tapos ito pala ang paraan mo ng pagbabayad.”
Namula ang mukha niya.
“Hindi gano’n—”
“At iyong lalaking matagal mo nang sinasabing hindi mo makalimutan?”
Natahimik siya.
Madalas kasi niyang ikuwento sa akin na may isang lalaking minahal niya nang matagal.
Isang lalaking hindi raw niya maabot.
Tinatawag niya itong “the one that got away,” kahit hindi naman sila naging magkasintahan.
Dahil doon, hindi ko kailanman pinaghinalaan si Celeste kay Marco.
Nagkamali ako.
“Hindi ba sabi mo siya lang ang gusto mo?” tanong ko. “O puwede rin pala kahit fiancé ng best friend mo?”
Hindi siya sumagot.
Umalis ako.
Sa biyahe pauwi, paulit-ulit sa isip ko ang mga tingin nilang dalawa.
Ang pagtatanggol ng mga tao.
Ang boses ni Marco na nagsasabing ako ang gumagawa ng problema.
Minsan, ang pinakamasakit sa pagtataksil ay hindi ang ginawa nila.
Kundi iyong pilit nilang pinapaniwala sa ’yo na mali kang nasaktan.
Sa isang madilim na bahagi ng bypass road sa Silang, hindi ko napansin agad ang bakal na harang sa gilid.
Napakabig ko ang manibela.
Sumayad ang kotse.
Sumabog ang kaliwang gulong.
Huminto ako sa tabi ng kalsada.
Nanginginig ang mga kamay ko.
Mahina ang signal.
Labing-isang porsiyento ang battery ng phone ko.
Sa kabilang panig ng bakod ay may malawak na taniman, dalawang matataas na puno, at isang lumang bahay na may ilaw sa veranda.
Wala akong ibang mapuntahan.
Naglakad ako papunta roon.
Ilang minuto akong kumatok sa gate bago may lalaking lumabas.
Matangkad.
Naka-gray shirt at simpleng pantalon.
Walang bakas ng antok sa mukha kahit halos hatinggabi na.
“Ano’ng nangyari?”
“Nasiraan ako.”
Tumingin siya sa kalsada.
“Mag-isa ka?”
Tumango ako.
Binuksan niya ang gate.
“Ako si Gabriel.”
Hindi ko alam noon na ang gabing iyon ang magiging simula ng isang problemang mas malaki kaysa sa sirang gulong ko.
Tinulungan niya akong tumawag ng towing service.
Pinaupo niya ako sa veranda habang hinihintay namin.
Hindi niya ako tinanong kung bakit namamaga ang mga mata ko.
Hindi rin siya nagpanggap na may pakialam.
Pero nang bigla akong tumawa at sabihing, “Nakakatawa pala kapag sabay kang niloko ng fiancé at best friend mo,” saka lang siya tumingin sa akin.
“Hindi nakakatawa iyon.”
“Alam ko.”
At sa unang pagkakataon nang gabing iyon, may isang taong hindi nagsabing gumagawa ako ng malaking bagay mula sa wala.
Nagkita kami muli makalipas ang ilang araw.
Pagkatapos, muli.
Walang pangako.
Walang label.
Pareho naming alam na hindi ako handang magmahal ulit.
Hanggang isang gabi, pareho kaming pumayag na huwag nang magkunwaring walang namamagitan sa amin.
Akala ko roon lang matatapos.
Pero makalipas ang ilang linggo, dalawang guhit ang lumitaw sa pregnancy test ko.
At dahil takot akong muling itali ang sarili ko sa isang lalaki, pinili kong mawala.
Hindi ko akalaing ako pala ang hahabulin niya.
Ngayon, nakatayo si Gabriel sa pintuan ko, nakatitig sa tiyan kong pilit kong tinatago.
“Hindi kita hihingan ng kahit ano,” sabi ko.
“Hindi pera ang pinag-uusapan natin.”
“Hindi rin kita pakakasalan dahil lang buntis ako.”
“Wala akong sinabing pakasalan mo ako.”
Napakurap ako.
Lumapit siya nang isang hakbang, pero huminto bago makalapit nang sobra.
“Kung ayaw mo sa akin, rerespetuhin ko.”
Humigpit ang hawak ko sa pinto.
“Pero ang batang iyan…”
Bumaba ang tingin niya sa tiyan ko.
At sa unang pagkakataon, nawala ang lamig sa mukha niya.
“Hindi mo puwedeng hilingin sa akin na magkunwaring hindi ko siya anak.”
PART2
“Hindi mo puwedeng hilingin sa akin na magkunwaring hindi ko siya anak.”
Ilang segundo akong walang naisagot.
Inaasahan kong magagalit siya.
Inaasahan kong sasabihin niyang kailangan namin magpakasal para walang eskandalo.
O kaya’y pagbabantaan akong kukunin niya ang bata dahil mayaman ang pamilya niya.
Pero wala roon ang sinabi niya.
“Hindi kita pipilitin sa relasyon,” dagdag ni Gabriel. “Hindi rin ako titira rito kung ayaw mo. Pero kung sigurado kang akin ang bata, gusto kong maging ama.”
“Sigurado ako.”
Bahagyang kumunot ang noo niya.
“Then why did you disappear?”
Doon ako napatingin sa kaniya.
“Dahil minsan na akong naniwala na kapag minahal ka ng isang lalaki, ibig sabihin ligtas ka na.”
Tahimik siya.
“Hindi ko na kayang ibigay sa kahit sino ang gano’ng kapangyarihan.”
Matagal bago siya sumagot.
“Sige.”
Iyon lang.
Sige.
Walang drama.
Walang pangako.
“Sabihin mo kung kailan ang susunod mong checkup,” sabi niya. “Kung papayag kang sumama ako, pupunta ako. Kung ayaw mo, hindi.”
Pagkatapos ay umatras siya.
“Hindi kita guguluhin ngayon.”
Akala ko tapos na ang pinakamahirap na bahagi.
Nagkamali na naman ako.
Kinahapunan ding iyon, may kumatok sa pinto.
Pagbukas ko, si Celeste ang nasa labas.
Hindi ko siya nakita mula nang palayasin ko siya sa condo ko apat na buwan noon.
May maliit siyang paper bag at mukhang ilang gabi nang hindi maayos ang tulog.
“Bella, five minutes lang.”
“Wala akong five minutes para sa ’yo.”
“Please.”
Isasara ko na sana ang pinto nang bumukas ang elevator sa likod niya.
Lumabas si Gabriel.
Bumalik pala siya dahil naiwan niya sa side table ang car key niya.
Parang biglang nawalan ng kulay ang mukha ni Celeste.
Hindi siya gumalaw.
Hindi rin siya kumurap.
“Gabriel?”
Napalingon ako sa kaniya.
Si Gabriel naman ay tumingin kay Celeste na parang naghahanap ng pamilyar na detalye sa mukha nito.
“Sorry,” sabi niya. “Nagkakilala na ba tayo?”
Kung puwedeng bumagsak ang isang tao nang hindi gumagalaw, ganoon ang hitsura ni Celeste.
“Ako si Celeste Robles.”
Tahimik pa rin si Gabriel.
“From De La Salle?”
Saka bahagyang lumiwanag ang mukha niya.
“Ah. Ikaw iyong nag-volunteer noon sa Monteverde Arts Foundation?”
Napalunok si Celeste.
“Oo.”
Tumigil ang mundo ko.
Dahan-dahan akong tumingin sa kaniya.
“Siya?”
Hindi agad siya sumagot.
“Celeste.”
Napapikit siya.
At doon ko naintindihan.
Si Gabriel ang lalaking taon-taon niyang ikinukuwento sa akin.
Ang lalaking sinasabi niyang hindi niya malimutan.
Ang lalaking tinatawag niyang pinakamalaking “what if” ng buhay niya.
Napatawa ako nang mahina.
“Grabe.”
“Bella, hindi ganito—”
“Tatlong taon kitang pinatira sa bahay ko. Alam mo lahat tungkol sa relasyon namin ni Marco. Ikaw pa ang madalas magsabing hindi niya ako deserve.”
“Dahil totoo naman!”
“Pero nauwi ka rin sa kandungan niya.”
Napayuko siya.
Si Gabriel naman ay halatang hindi maintindihan ang kalahati ng nangyayari.
“May gusto kang sabihin sa akin?” tanong niya kay Celeste.
Biglang namuo ang luha sa mga mata nito.
“Gabriel, matagal kitang—”
“Please don’t.”
Tatlong salita lang.
Pero parang sampal ang dating kay Celeste.
Mahinahon ang mukha ni Gabriel.
“Kung tungkol ito sa university days, naging malinaw ako noon. Wala tayong relasyon.”
“Pero sinabi mo sa akin na mabait ako.”
Napapikit ako.
Si Gabriel naman ay tila hindi makapaniwala.
“Celeste, sinabi ko rin iyon sa sampung ibang volunteers.”
Mas lalo siyang namula.
“Aalis na ako,” sabi niya.
Pero bago siya makatalikod, dumating na naman ang elevator.
At sa pagkakataong iyon, si Marco ang lumabas.
Nang makita niya kaming apat, halos huminto rin siya sa paglalakad.
“Bella?”
Napabuntong-hininga ako.
Parang may kung sinong nagdesisyong pagsama-samahin ang lahat ng problema ko sa iisang hallway.
Napunta ang tingin ni Marco sa tiyan ko.
Nanlaki ang mga mata niya.
“Buntis ka?”
Hindi ako sumagot.
“Kailan?”
“Hindi mo problema.”
Lumipat ang tingin niya kay Gabriel.
“Sino siya?”
“Marco,” sabi ni Celeste. “Umalis na tayo.”
Pero hindi siya nakinig.
“Gaano ka na katagal buntis?”
“Enough.”
“Bella, apat na buwan lang tayong hiwalay.”
“Exactly.”
Parang saka lang niya naintindihan.
Nanigas ang mukha niya.
“Napakabilis naman.”
Napatawa ako.
“May lakas ka talagang sabihin iyan?”
“Hindi kita niloko!”
Napatitig ako sa kaniya.
“Talaga?”
“Walang nangyari sa amin ni Celeste bago tayo naghiwalay.”
Mula sa gilid, nakita kong umiwas ng tingin si Celeste.
At doon ko nalaman.
“Celeste?”
“Bella…”
Kinuha ko ang phone ko.
“Isa lang ang tanong ko. Bago ba iyong reunion?”
Tahimik siya.
Sapat na iyon.
Napangisi si Marco nang pilit.
“Hindi naman gano’n kasimple.”
“Simple lang.”
Tumingin ako sa kanilang dalawa.
“Bago ako dumating sa reunion, may nangyayari na sa inyo.”
Walang sumagot.
Biglang bumalik sa isip ko ang lahat.
Ang mga gabing sinabi ni Marco na may meeting.
Ang mga pagkakataong sinabi ni Celeste na maaga siyang matutulog pero wala pala sa condo.
Ang mga pagkakataong siya mismo ang nagsasabing baka kailangan kong bigyan ng “space” si Marco.
Hindi aksidente ang nakita ko.
Hindi Truth or Dare.
Iyon lamang ang unang pagkakataong nahuli ko sila.
Huminga ako nang malalim.
“Salamat.”
Nagulat si Marco.
“Ano?”
“Salamat dahil ngayon, wala na akong natitirang kahit isang porsiyentong pagdududa sa desisyon kong umalis.”
Lumapit siya.
“Bella, puwede pa nating ayusin—”
Humakbang sa harap ko si Gabriel.
Hindi niya hinawakan si Marco.
Hindi rin niya tinaasan ng boses.
“Sinabi niyang ayaw niya.”
“Hindi ka kasama rito,” singhal ni Marco.
“Tama.”
Bahagyang tumango si Gabriel.
“Pero nakatira siya rito. Ikaw ang hindi kasama.”
Namula si Marco.
“Sino ka ba?”
Bago pa sumagot si Gabriel, natawa si Celeste nang mapait.
“Siya si Gabriel Monteverde.”
Nanahimik si Marco.
Kilala ng halos lahat sa business circles ang apelyidong iyon.
May investments ang pamilya Monteverde sa real estate, logistics, private hospitals at hospitality companies sa Metro Manila at Cebu.
Pero ang hindi alam ng marami, bihira si Gabriel sa social events at ayaw niyang ginagamit ang pangalan ng pamilya niya.
Hindi ko rin iyon alam noong una kaming nagkita.
Sa akin, siya lang ang lalaking nagpalit ng flat tire habang galit ako sa mundo.
“Monteverde?” ulit ni Marco.
Tumango si Gabriel.
Biglang nag-iba ang mukha ni Marco.
Hindi ko alam kung hiya ba o pagkalkula.
“Bella, kailangan nating mag-usap nang tayong dalawa.”
“Wala na tayong kailangang pag-usapan.”
“Pero ikakasal na tayo noon.”
“Exactly. At pinili mong lokohin ako.”
Tumingin ako kay Celeste.
“At ikaw, pinili mong traydurin ang taong tatlong taon kang itinuring na kapatid.”
Nanginginig ang labi niya.
“Nainggit ako sa ’yo.”
Napakurap ako.
Sa unang pagkakataon, hindi siya nagdahilan.
“Lagi kang may trabaho. May sarili kang condo. May pamilya kang proud sa ’yo. Tapos ikaw pa ang laging pinipili.”
“Pinili saan?”
“Sa lahat.”
Napatingin siya kay Gabriel.
“Noong university, minsan kitang ipinakilala sa kaniya sa isang exhibit.”
Biglang may naalala ako.
Isang lalaki sa charity exhibit na halos limang minuto ko lang nakausap.
Hindi ko man lang natandaan ang mukha.
“Pagkatapos noon,” patuloy ni Celeste, “tinanong niya ako kung sino ka.”
Napatingin ako kay Gabriel.
Bahagya siyang ngumiti.
“Because she criticized one of our paintings for ten straight minutes.”
Hindi ko napigilang matawa.
Celeste, however, looked devastated.
“Do you know how that felt?” tanong niya. “Ako ang may gusto sa kaniya. Pero ikaw ang naalala niya.”
At doon pala nagsimula ang inggit niya.
Hindi si Marco ang tunay na dahilan.
Isa lamang siyang pagkakataon para patunayan ni Celeste sa sarili niyang may bagay siyang kayang kunin mula sa akin.
Nakakalungkot.
Pero hindi na iyon problema ko.
“Umalis na kayo.”
Marco tried to speak again.
I raised my hand.
“Kapag kumatok ulit kayo rito nang hindi ako pumapayag, security na ang kakausap sa inyo.”
At sa pagkakataong iyon, pareho silang umalis.
Hindi ko sila hinabol.
Hindi ako nag-post sa social media.
Hindi ako gumawa ng revenge thread.
Hindi ko rin sinira ang trabaho ni Celeste o ang negosyo ni Marco.
Tinanggal ko lang sila sa buhay ko.
Minsan, hindi kailangang sunugin ang mundo para makaganti.
Sapat nang isara ang pinto.
Samantala, tinupad ni Gabriel ang sinabi niya.
Hindi niya ako pinilit.
Sa unang prenatal checkup na pinayagan ko siyang sumama, halos sampung minuto siyang tahimik habang nakatingin sa ultrasound monitor.
Nang marinig namin ang tibok ng puso ng bata, napansin kong mahigpit ang pagkakakuyom niya ng kamao.
“Okay ka lang?” tanong ko.
Tumango siya.
Pero pula ang mata niya.
Doon nagsimulang mabawasan ang takot ko.
Hindi dahil mayaman siya.
Hindi dahil kaya niyang bilhin ang lahat ng kailangan ng anak namin.
Kundi dahil marunong siyang tumigil kapag sinabi kong “ayoko.”
Marunong siyang magtanong bago gumawa ng desisyon para sa akin.
Kapag may checkup at sinabi kong kaya kong pumunta mag-isa, hindi siya nagpapadala ng sampung bodyguard.
Nagtatanong lang siya, “Text mo ako pag-uwi mo?”
Kapag pagod ako, nagpapadala siya ng pagkain.
Kapag hindi ko gustong makita siya, hindi siya dumarating.
At nang minsang tanungin ko kung bakit hindi niya ako pinipilit pakasalan siya, napatingin siya sa akin na parang napakasimple ng sagot.
“Dahil gusto kong piliin mo ako.”
Iyon lang.
Hindi dahil buntis ako.
Hindi dahil may anak kami.
Hindi dahil may kailangang ayusin na reputasyon.
“Kung hindi mo ako pipiliin,” dagdag niya, “masakit, pero tatanggapin ko. Hindi ibig sabihin no’n na iiwan ko ang anak natin.”
Tatlong buwan pagkatapos, ipinanganak ko ang isang malusog na batang babae.
Pinangalanan namin siyang Maya Elise.
Nasa tabi ko si Gabriel buong oras.
Walang engrandeng proposal sa delivery room.
Walang singsing na biglang inilabas habang karga ko ang bagong panganak.
Salamat naman.
Kapag katatapos mo lang manganak, hindi romantikong proposal ang gusto mong marinig.
Gusto mong matulog.
Lumipas ang walong buwan.
Isang Linggo ng umaga, nasa sala kami habang gumagapang si Maya sa carpet.
Nagluluto si Gabriel ng pancakes sa kusina.
At habang pinapanood ko siyang abala sa pagpupunas ng gatas na itinapon ng anak namin sa sahig, bigla kong naalala ang unang araw na nakatayo siya sa pinto ko.
Noon, ang tingin ko sa kaniya ay panibagong lalaking maaaring kumuha ng kontrol sa buhay ko.
Ngayon, alam kong hindi pala lahat ng lalaking gustong manatili ay gustong angkinin ka.
May ilan palang gustong manatili habang hinahayaan ka pa ring maging ikaw.
“Gabriel.”
Lumingon siya.
“Ano?”
“Kung yayain kitang mag-dinner sa Friday…”
Bahagyang tumaas ang kilay niya.
“May babysitter?”
“Meron.”
“And?”
Ngumiti ako.
“Date.”
Napatigil siya.
“Date?”
“Oo.”
“Sigurado ka?”
Tumawa ako.
“Iyan nga ang problema sa ’yo. Sobrang hilig mong magtanong.”
Lumapit siya pero hindi pa rin ako hinawakan.
“Last question.”
“Ano?”
“Can I kiss you?”
Umiling ako habang natatawa.
“Pwede.”
At ako ang unang lumapit.
Hindi kami nagpakasal kinabukasan.
Hindi rin naging fairy tale ang lahat.
Pero makalipas ang isang taon, nang muli niya akong tanungin kung gusto kong bumuo ng buhay kasama siya—hindi dahil may anak kami, kundi dahil pareho naming gustong piliin ang isa’t isa—saka ako nagsabi ng oo.
Ang wedding gown na una kong binili para kay Marco ay hindi ko ginamit.
Ipinamigay ko iyon.
Sa sarili kong kasal, bago ang seremonya, simpleng ivory dress lang ang suot ko habang karga ng nanay ko si Maya.
At nang makita ko si Gabriel na naghihintay sa dulo ng aisle, wala akong naramdamang takot.
Dahil sa pagkakataong iyon, hindi ako naglalakad patungo sa isang lalaking kailangan kong pagkatiwalaan nang nakapikit.
Naglalakad ako patungo sa isang lalaking pinatunayan munang karapat-dapat siyang pagkatiwalaan.
Minsan, ang pagtataksil ang sumisira sa buhay na akala nating para sa atin—pero maaari rin nitong buksan ang pintuan patungo sa buhay na mas karapat-dapat tayo. Huwag matakot lumayo sa mga taong ginagawang kahinaan ang kabaitan mo. Ang tunay na pagmamahal ay hindi nanghihingi ng bulag na pagtitiwala; araw-araw nitong pinatutunayan na ligtas kang pumili, magsalita, at manatiling ikaw.
