SA HARAP NG BUONG KLASE, PINUNIT NG ANAK NG PINAKAMALAKING DONOR ANG ADMISSION LETTER KO SA MANILA COLLEGE OF MEDICINE—NGUNIT NANG ILABAS KO ANG MEDALYA NG LOLO KO SA PRESINTO, BIGLANG NAGBAGO ANG LAHAT
Sa araw na natanggap ko ang admission letter mula sa Manila College of Medicine, pinunit iyon ni Daniela Monteverde sa harap ng buong klase.
“Wala ka nang sulat. Paano ka pa makakapunta sa Maynila?”
Nagtawanan ang lahat habang paisa-isang bumabagsak sa sahig ang mga piraso ng pangarap ko.
Ngunit sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, hindi ako yumuko.
Dahan-dahan akong lumuhod at pinulot ang bawat piraso ng papel.
Akala nila iiyak ako.
Akala nila mananahimik na naman ako, gaya ng ginawa ko sa bawat pang-iinsultong tiniis ko mula Grade 10 hanggang Grade 12.
Pero nang maitago ko na sa bag ang huling piraso, tumayo ako at tinitigan si Daniela.
“Alam mo ba kung ano ang maaaring mangyari sa taong sadyang sumisira ng mahalagang dokumento ng iba?”
Tumawa siya.
Nakasuot siya ng mamahaling puting dress at may gintong bracelet na sinasabing regalo ng ama niya dahil nagtapos siyang may honors.
“Talaga?” pangungutya niya. “Ikaw ang magkakaso sa akin?”
Lalong lumakas ang tawanan.
“Wala ka ngang pambili ng bagong sapatos, abogado pa kaya?”
May sumigaw mula sa likod.
“Baka pamasahe papuntang presinto, wala rin!”
Hindi ako sumagot.
Isinukbit ko ang luma kong bag at lumabas ng silid.
Diretso akong pumunta sa municipal police station ng San Isidro, Nueva Ecija.
Pagdating ko roon, nanginginig ang mga kamay ko. Hindi dahil natatakot ako kay Daniela, kundi dahil naiisip ko si Lolo Marcelo.
Siya ang nagpalaki sa akin mula noong mawala ang mga magulang ko sa isang aksidente. Siya ang nagluto ng lugaw kapag nilalagnat ako. Siya rin ang naglakad nang ilang kilometro para maihatid ang tanghalian kong pandesal at itlog kapag hindi ako nakakauwi.
Bago siya pumanaw noong nakaraang Disyembre, hinawakan niya ang kamay ko at sinabi:
“Celia, hindi ako nakapag-aral ng medisina. Pero baka ikaw ang makapagpatuloy ng pangarap natin.”
Iyon ang dahilan kung bakit hindi ordinaryong papel ang pinunit ni Daniela.
Pangako iyon.
Pag-asa iyon.
Huling habilin iyon ng nag-iisang taong hindi kailanman ikinahiya ang kahirapan namin.
Lumapit sa akin ang police officer na nasa duty desk.
“Ano ang maitutulong namin sa iyo, hija?”
Tahimik kong binuksan ang bag ko.
Inilabas ko ang mga piraso ng admission letter.
Pagkatapos, kinuha ko mula sa lumang metal box ang isang medalyang nakabalot sa kupas na puting tela.
Medalya iyon ng Kagitingan na iginawad kay Lolo matapos niyang iligtas ang maraming sugatan noong panahon ng kaguluhan sa Mindanao, kung saan nagsilbi siyang military medic.
“Inalagaan po ako ng lolo ko hanggang sa huling araw niya,” nanginginig kong sabi. “Pangarap po niyang makapag-aral ng medisina. Hindi niya nagawa, kaya ipinangako kong ako ang tutupad.”
Tumingin ang officer sa pangalan sa likod ng medalya.
Marcelo Villanueva.
Biglang nagbago ang mukha niya.
Umayos siya ng upo at marahang ibinalik ang medalya sa akin.
“Ingatan mo ito.”
Pagkatapos ay tinanong niya, “May video ba ng nangyari?”
Binuksan ko ang cellphone ko.
Ipinadala sa akin ni Mara Santos ang video. Siya lang ang kaklaseng palihim na tumutulong sa akin.
Sa video, kitang-kita si Daniela na nakatayo sa harap ng blackboard.
Inagaw niya ang admission letter mula sa kamay ko.
Sa unang punit, may humiyaw.
Sa ikalawang punit, may pumalakpak.
At nang maging maliliit na piraso na ang papel, ibinato niya iyon sa mukha ko.
“Ang mahirap, dapat marunong lumugar,” sigaw niya. “Hindi bagay sa iyo ang Maynila!”
Napahigpit ang hawak ng batang officer sa baso ng tubig.
“Biro raw ito?”
Hindi pa roon natapos.
Ipinakita ko rin ang screenshots ng class group chat.
“Suot na naman ni Celia ang sapatos na may rugby.”
“Basura siguro ang hanapbuhay ng lolo niya.”
“Top one nga, mukhang katulong naman.”
“Kapag naging doktor iyan, utusan lang din ng mayayaman.”
Habang binabasa ng officer ang bawat mensahe, lalong sumisikip ang ekspresyon niya.
“May guardian ka pa ba?”
Umiling ako.
“Wala na po. Mag-isa na lang ako.”
Nanahimik siya sandali bago nagsalita.
“Hindi mawawala ang slot mo dahil napunit ang sulat. Nasa records ng school at admissions office ang pangalan mo. Maaari silang magbigay ng replacement o certification.”
Noon lang lumuwag nang bahagya ang dibdib ko.
“Pero,” pagpapatuloy niya, “hindi ibig sabihin na wala nang pananagutan ang gumawa nito. May video, may matagal na bullying, at may malinaw na pagtatangkang takutin at hamakin ka. Kailangan naming imbestigahan.”
Tinawagan ng police station ang aming paaralan.
Ang sumagot ay ang adviser namin, si Ma’am Teresa Alcantara.
Naka-speaker ang tawag.
“Officer, baka naman simpleng biruan lang ng mga bata,” mabilis niyang sabi. “Bagong graduate sila. Mataas ang emosyon. Napapalitan naman ang admission letter.”
Malamig ang sagot ng officer.
“Hindi kayo ang magpapasya kung simpleng biro ito. I-preserve ninyo ang CCTV. Papuntahin ninyo rito si Daniela Monteverde, ang kanyang guardian, ang mga witness, at ang adviser.”
“Tatay po ni Daniela ang chairman ng foundation na tumutulong sa school,” mahinang sagot ni Ma’am Teresa. “Baka puwedeng kami muna ang mag-ayos nito sa loob.”
“Hindi ito internal school matter lamang.”
Makalipas ang isang oras, dumating si Ma’am Teresa.
Pagpasok pa lang niya, ako agad ang tiningnan niya.
“Celia, bakit kailangan mo pang palakihin ito?”
Tumayo ako.
“Ma’am, noong ikinulong nila ako sa stockroom, sinabi ninyong aksidente lang.”
Nanigas ang mukha niya.
“Noong ipinakalat nila sa group chat ang litrato ni Lolo habang nasa ospital, sinabi ninyong huwag akong pikon.”
“Celia—”
“Noong tinapon nila ang proyekto ko sa kanal, sinabi ninyong intindihin ko na lang dahil stressed si Daniela.”
Diretso akong tumingin sa kanya.
“Ilang beses po ba dapat akong magsumbong bago ninyo amining hindi biro ang ginagawa nila?”
Umigting ang panga niya.
“Hindi mo naiintindihan ang sitwasyon. Makapangyarihan ang pamilya Monteverde. Minsan kailangan nating maging praktikal.”
“Kung ganoon,” sagot ko, “papuntahin ninyo ang makapangyarihang pamilya niya rito.”
Bago pa siya makapagsalita, lumabas ang officer mula sa opisina.
“Ang batang ito ang biktima. Bakit siya ang pinagsasabihan ninyong maging praktikal?”
Hindi na nakasagot si Ma’am Teresa.
Makalipas ang ilang minuto, dumating si Daniela kasama ang kanyang ina at ama.
Si Arturo Monteverde ang isa sa pinakamalaking supplier ng construction materials sa buong lalawigan. Siya rin ang pangunahing donor ng paaralan.
Pagpasok niya, agad siyang naglabas ng business card.
“Ako ang ama ni Daniela. Nabalitaan kong may maliit na hindi pagkakaunawaan.”
Hindi tinanggap ng officer ang card.
“Uupo po kayo at magbibigay ng pahayag.”
Sumimangot si Arturo.
“Mga bata lang ang sangkot. Kung may nasirang papel, babayaran namin. Huwag nating sirain ang kinabukasan ng anak ko dahil sa maliit na bagay.”
Napatawa ako nang mahina.
Kinabukasan niya ang mahalaga.
Paano naman ang kinabukasan ko?
Pinanood nila ang video.
Ngunit kahit matapos makita ang lahat, kibit-balikat lang si Daniela.
“Biro lang iyon. Siya lang ang sobrang madrama.”
Tumingin sa akin ang ama niya.
“Magkano ba ang kailangan mo?”
Hindi ako sumagot.
May biglang humintong tatlong sasakyan sa labas ng presinto.
Bumukas ang pinto ng unang SUV.
Bumaba ang principal namin, kasunod ang division superintendent at isang matandang lalaking naka-barong.
Nang makita ng police officer ang matandang lalaki, agad siyang tumayo.
Lumapit ito sa mesa at tiningnan ang medalya ni Lolo.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin, namumula ang mga mata.
“Ikaw ba si Celia Villanueva?”
“Opo.”
Huminga siya nang malalim.
“Ako si Dr. Ramon de Vera, dean ng Manila College of Medicine.”
Biglang tumahimik ang buong presinto.
At ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagpawala ng ngiti sa mukha ng pamilya Monteverde.
“Hindi lang admission letter ang pinunit ninyo.”
Tumingin siya kay Daniela.
“Pinunit ninyo ang liham para sa nag-iisang recipient ng Marcelo Villanueva Memorial Scholarship.”
PARTE2
Namutla si Daniela.
Maging ang kanyang ama ay napahinto sa pagsandal sa upuan.
“Anong scholarship?” tanong ni Arturo Monteverde.
Hindi siya sinagot agad ni Dr. Ramon de Vera.
Sa halip, marahan niyang hinawakan ang likod ng medalya ni Lolo, na para bang kinikilala niya ang bawat ukit doon.
“Si Marcelo Villanueva ang nagligtas sa buhay ko dalawampu’t walong taon na ang nakalipas.”
Napatingin ako sa kanya.
Noong gabing iyon, saka ko lamang nalaman ang bahaging hindi kailanman ikinuwento ni Lolo.
Bago naging dean si Dr. Ramon, isa siyang batang volunteer doctor na ipinadala sa isang evacuation center sa Mindanao. Nagkaroon ng biglaang pag-atake sa lugar. Maraming sugatan, kabilang siya.
Si Lolo Marcelo, na noon ay military medic, ang bumalik sa gitna ng putukan upang ilabas siya.
Tinamaan si Lolo sa balikat, ngunit hindi niya binitawan ang batang doktor.
“Habang buhat niya ako,” kuwento ni Dr. Ramon, “paulit-ulit niyang sinasabing hindi puwedeng mamatay ang isang doktor na marami pang maililigtas.”
Pagkaraan ng insidente, ginawaran si Lolo ng Medalya ng Kagitingan.
Ngunit tumanggi siya sa maraming seremonya.
Nagbalik siya sa Nueva Ecija at namuhay bilang simpleng barangay health worker.
“Nang malaman kong may apo siyang gustong magdoktor, tahimik akong nakipag-ugnayan sa admissions committee,” sabi ni Dr. Ramon. “Hindi kita pinasa dahil apo ka niya. Pinasa ka dahil ikaw ang nanguna sa entrance examination at interview.”
Napalunok ako.
“Ang scholarship,” pagpapatuloy niya, “ay hindi pabor. Karapat-dapat ka rito.”
Inilapag niya sa mesa ang isang folder.
Nakasulat doon ang pangalan ko.
CELIA VILLANUEVA
FULL MEDICAL SCHOLARSHIP
TUITION, BOARDING, BOOKS, AND MONTHLY ALLOWANCE
Biglang nagsalita si Arturo.
“Dean, sigurado akong maaari itong ayusin nang hindi na dinadala sa legal na usapin.”
Nilingon siya ni Dr. Ramon.
“Ang alin ang gusto ninyong ayusin? Ang dokumentong sinira ng anak ninyo? Ang tatlong taon ng bullying? O ang pagtatangkang gamitin ang donasyon ninyo para pigilan ang imbestigasyon?”
“Hindi ko sinabi iyon.”
“Ngunit iyon ang ipinahiwatig ninyo.”
Tumayo si Ma’am Teresa.
“Sir, baka naman hindi rin po namin alam ang kabuuang sitwasyon—”
“May reports ba si Celia tungkol sa bullying?”
Hindi nakasagot ang adviser ko.
“May records ba?”
Nanatili siyang tahimik.
Bumaling ang division superintendent sa principal.
“Ilabas ang guidance records, incident reports, CCTV backups at class adviser documentation.”
Namawis ang principal.
“Ma’am, maaaring may ilang dokumentong hindi na-file nang maayos.”
“Hindi na-file,” ulit ng superintendent. “O sadyang hindi ginawa?”
Walang sumagot.
Doon nagsimulang mabiyak ang matagal nilang pagtatakip.
Kinabukasan, ipinatawag ang mga kaklase ko.
Isa-isang humarap ang mga nakisali sa pangungutya.
Sa simula, pare-pareho silang nagsabing biro lamang iyon.
Ngunit nang ipakita ang video, screenshots at CCTV footage, nag-iba ang kanilang mga kuwento.
May umamin na si Daniela ang gumawa ng pekeng account para ipakalat ang litrato ni Lolo sa ospital.
May nagsabing si Ma’am Teresa mismo ang nag-utos na burahin ang ilang chat messages upang hindi makita ng guidance office.
May isa ring naglabas ng voice recording.
Sa recording, malinaw ang boses ni Daniela.
“Kapag pinaalis natin si Celia sa honors list, ako ang magiging valedictorian. Hindi papayag si Papa na isang dukha ang manguna sa akin.”
Napatingin sa kanya ang lahat.
“Peke iyan!” sigaw niya.
Ngunit si Mara ang nagsalita.
“Hindi peke. Ako ang nag-record.”
Namula sa galit si Daniela.
“Ikaw?”
Tumayo si Mara sa tabi ko.
“Tatlong taon akong natakot. Pero mas nakakatakot palang mabuhay na alam mong may taong sinasaktan sa harap mo at wala kang ginagawa.”
Doon tuluyang nagiba ang depensa ni Daniela.
Lumabas din sa imbestigasyon na ilang beses sinubukan ni Ma’am Teresa na bawasan ang grades ko sa performance tasks.
Sa isang science competition, ipinasa niya ang project proposal ko sa pangalan ni Daniela.
Sa scholarship endorsement, hindi niya isinama ang pangalan ko kahit ako ang may pinakamataas na marka.
Mabuti na lamang at direktang nakakuha ng records ang Manila College of Medicine mula sa regional academic database.
Kung sa school lamang sila umasa, maaaring hindi ako nakapag-apply.
Pansamantalang sinuspinde si Ma’am Teresa habang iniimbestigahan.
Inalis din ang principal sa tungkulin matapos mapatunayang ilang reklamo laban kay Daniela ang hindi niya inaksyunan dahil sa donasyon ng pamilya Monteverde.
Ipinatawag naman si Arturo sa school board.
Doon natuklasang may kondisyon ang ilan sa mga donasyon niya.
Nais niyang tiyaking si Daniela ang magiging valedictorian at pangunahing nominee para sa leadership awards.
Nang tanungin siya tungkol dito, sinabi niyang normal lamang para sa donor na “magbigay ng rekomendasyon.”
Ngunit malinaw sa mga email ang mga katagang:
“Hindi katanggap-tanggap na lampasan ng batang iyon ang anak ko.”
Ang batang tinutukoy niya ay ako.
Hindi ko alam kung ano ang mas masakit.
Ang malaman na hindi pala sapat ang pagsisikap ko para hayaan nila akong manalo nang patas?
O ang mapagtantong ang kahirapan ko mismo ang ginamit nilang dahilan upang paniwalaang wala akong kakayahang lumaban?
Ilang araw matapos ang insidente, ipinatawag ako ng school board.
Naroon si Daniela kasama ang kanyang mga magulang.
Wala na ang pagmamataas sa mukha niya.
Ngunit hindi rin iyon pagsisisi.
Takot iyon.
Takot na mawala ang college admission niya.
Takot na kumalat ang video.
Takot na masira ang apelyidong matagal niyang ginamit na panangga.
Lumapit sa akin ang kanyang ina.
“Celia, babae ka rin. Alam mong minsan nadadala lang sa emosyon ang isang bata.”
Tinitigan ko siya.
“Bata rin po ako noong ikinulong nila ako sa madilim na stockroom.”
Napalunok siya.
“Bata rin po ako noong pinagtawanan nila ang lolo kong naghihingalo.”
“Pasensiya na kung nasaktan ka.”
Umiling ako.
“Hindi po iyon paghingi ng tawad.”
Tahimik ang buong silid.
Nagpatuloy ako.
“Ang paghingi ng tawad ay walang ‘kung.’ Hindi ninyo sasabihing ‘pasensiya na kung nasaktan ka.’ Dapat sabihin ninyong ‘pasensiya na dahil sinaktan ka namin.’”
Bumaba ang tingin ng ina ni Daniela.
Ngunit ang ama niya ang sumabat.
“Magkano ba talaga ang gusto mo upang matapos na ito?”
Doon ako napangiti.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa wakas, nakita ko kung bakit lumaking katulad niya si Daniela.
Para kay Arturo, lahat ay may presyo.
Katahimikan.
Katotohanan.
Dangal.
Kinabukasan.
Lahat maaaring bayaran.
“Inaalok ninyo ako ng pera,” sabi ko, “dahil hindi ninyo kayang ibigay ang isang bagay na libre.”
“Ano iyon?”
“Pananagutan.”
Hindi ako pumayag sa pribadong settlement na may kasamang confidentiality agreement.
Ipinagpatuloy ko ang reklamo sa ilalim ng payo ng legal aid office.
Hindi nakulong si Daniela, sapagkat isinasaalang-alang ang kanyang edad at ang eksaktong mga kasong maaaring isampa. Ngunit hindi rin siya nakaligtas sa bunga ng ginawa niya.
Nagkaroon siya ng formal disciplinary record.
Binawi ng unibersidad na una niyang papasukan ang admission offer matapos lumabas ang resulta ng investigation at mapatunayang nagsumite siya ng false character declaration.
Inalis din ang kanyang honors at leadership award.
Ang mga kaklaseng napatunayang aktibong kasama sa bullying ay sumailalim sa disciplinary action, counseling at community service.
Ang ilan sa kanila ay personal na humingi ng tawad.
Hindi ko agad sila pinatawad.
Hindi dahil gusto kong manatiling galit.
Kundi dahil natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi obligasyong dapat ibigay upang gumaan ang pakiramdam ng nanakit.
Maaari itong dumating kalaunan.
Maaari ring hindi.
Ang mahalaga, hindi na ako muling mananahimik para lang maging komportable sila.
Isang linggo bago ang enrollment, bumalik ako sa aming lumang bahay.
Binuksan ko ang metal box ni Lolo.
Nandoon pa rin ang lumang stethoscope niya, ilang litrato at isang sobre na hindi ko napansing nakadikit sa ilalim.
Nakasulat sa harap:
Para kay Celia, kapag natanggap ka na sa medical school.
Nanginig ang mga daliri ko habang binubuksan iyon.
Maikli lamang ang sulat.
“Apo, kung binabasa mo ito, ibig sabihin ay nakarating ka sa lugar na hindi ko naabot. Huwag mong ikahiya ang luma mong sapatos, ang mumurahin mong pagkain, o ang bahay nating tumutulo kapag umuulan. Hindi sinusukat ang isang manggagamot sa presyo ng kanyang damit, kundi sa tapang niyang manatili sa tabi ng taong walang ibang malapitan.”
Napatakip ako sa bibig.
“May mga taong susubok iparamdam sa iyong hindi ka karapat-dapat. Huwag mong ubusin ang buhay mo sa pagpapatunay sa kanila. Mag-aral ka para sa mga pasyenteng balang araw ay mangangailangan sa iyo.”
Sa huling linya, nakasulat:
“Kapag dumating ang araw na kaya mo nang tumayo nang mag-isa, alalahanin mong minsan may matandang lalaking naniwala sa iyo bago pa man naniwala ang buong mundo.”
Doon ako tuluyang umiyak.
Hindi tulad ng pag-iyak ko sa classroom.
Hindi iyon luha ng kahihiyan.
Luha iyon ng pangungulila, pasasalamat at paglaya.
Dumating ang araw ng enrollment.
Sinalubong ako ni Dr. Ramon sa entrance ng Manila College of Medicine.
May mga reporters sa labas, ngunit hindi ako lumapit sa kanila.
Hindi ko nais maging tanyag dahil sa sinapit ko.
Gusto kong makilala balang araw dahil sa mga buhay na maililigtas ko.
Bago ako pumasok sa gusali, inilabas ko mula sa bag ang replacement admission letter.
Buong-buo.
Malinis.
At nakapangalan sa akin.
Sa unang araw ng klase, naupo ako sa pinakaharap.
Pareho pa rin ang lumang sapatos ko.
Pareho pa rin ang bag kong ilang beses nang tinahi ni Lolo.
Ngunit hindi na ako yumuyuko.
Pagkalipas ng anim na taon, nagtapos ako bilang doktor.
Sa graduation ceremony, inilagay ko ang medalya ni Lolo sa loob ng toga ko, malapit sa puso.
Nang tawagin ang pangalan ko, tumayo ang buong audience.
Ngunit sa gitna ng palakpakan, isang boses lamang ang naisip ko.
“Mag-aral ka para sa mga taong mangangailangan sa iyo.”
Makalipas ang dalawang taon, bumalik ako sa San Isidro.
Nagbukas ako ng maliit na community clinic para sa mga batang hindi kayang magbayad.
Pinangalanan ko iyon:
MARCELO VILLANUEVA COMMUNITY HEALTH CENTER
Sa unang araw ng pagbubukas, dumating si Mara bilang volunteer teacher para sa health literacy program.
Dumating din ang batang police officer na unang naniwala sa reklamo ko.
At sa pinakadulo ng pila, may isang babaeng tahimik na nakatayo.
Si Daniela.
Hindi na mamahalin ang suot niya.
Wala na rin ang dating kumpiyansa sa mukha niya.
Lumapit siya sa akin.
“Hindi ako pumunta para humingi ng pabor,” sabi niya. “Gusto ko lang sabihin na matagal bago ko naintindihan kung gaano kalaki ang ginawa ko sa iyo.”
Hindi ako nagsalita.
“Hindi mo kailangang patawarin ako. Pero gusto kong malaman mong nag-aaral na akong maging social worker. Hindi para burahin ang ginawa ko. Alam kong hindi iyon mabubura. Gusto ko lang matutong hindi na maging taong katulad ng dati kong sarili.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
Pagkatapos ay tumango ako.
“Ang pagbabago ay hindi nasusukat sa sinabi mo ngayon.”
“Oo.”
“Nasusukat iyon sa gagawin mo pagkatapos mong umalis dito.”
Tumango siya, luhaan.
Hindi kami naging magkaibigan.
Hindi rin namin kinailangang maging magkaibigan upang matapos ang kuwento.
May mga relasyong hindi kailangang ayusin.
May mga taong sapat nang kilalanin ang pinsalang nagawa nila at matutong huwag na iyong ulitin sa iba.
Bago siya umalis, tumingin siya sa pangalan ng clinic.
“Siguradong proud sa iyo ang lolo mo.”
Tumingala ako sa karatulang kumikislap sa ilalim ng araw.
“Alam kong proud siya.”
Pagkatapos ay bumalik ako sa loob.
May batang pasyenteng naghihintay sa akin.
Suot niya ang kupas na tsinelas at yakap ang isang lumang notebook sa dibdib.
“Doktora,” mahina niyang tanong, “totoo po bang puwede akong maging doktor kahit mahirap kami?”
Lumuhod ako upang magpantay ang mga mata namin.
“Totoo.”
“Paano po?”
Ngumiti ako.
“Una, huwag mong hayaang ang tingin ng ibang tao ang magtakda kung hanggang saan ka lang.”
At sa sandaling iyon, naunawaan kong hindi lang pangarap ni Lolo ang natupad ko.
Naipasa ko rin sa iba ang paniniwalang minsang ibinigay niya sa akin.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Hindi lahat ng tahimik ay mahina. Minsan, nananahimik lamang sila dahil naghihintay sila ng tamang panahon upang ipaglaban ang sarili nang may katotohanan at dignidad. Ang kahirapan ay hindi kahihiyan, at ang kapangyarihan ay hindi lisensya upang yurakan ang iba. Kapag may nakikita kang inaapi, huwag kang maging bahagi ng tawanan. Minsan, ang isang taong handang magsalita, magrekord o tumayo sa tabi ng biktima ang nagiging dahilan kung bakit tuluyang nababago ang kanyang buhay.
