Bahagi 4 — Nang Mabunyag ang Pekeng Pirma, Sila Rin ang Nawalan ng Lahat ng Ipinagyabang Nila
Bahagi 4 — Nang Mabunyag ang Pekeng Pirma, Sila Rin ang Nawalan ng Lahat ng Ipinagyabang Nila
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Ilang beses kong pinalaki ang litrato ng dokumento sa telepono ko.
Pangalan ko.
Address ko.
Detalye ng property ko sa Pasig.
At sa ibaba, isang pirma na halos eksaktong kapareho ng akin.
Pero alam kong hindi ako ang pumirma.
May isang maliit na pagkakaiba.
Kapag pumipirma ako ng “Elena V. Villanueva,” palaging mas mahaba ang huling guhit ng “V.”
Sa dokumento, putol iyon.
Ganoon ang pirma ko noong minamadali ako.
Ganoon ang pirma sa blankong papel na ibinigay ko kay Maris noong nakaraang taon.
Alas-siyete ng umaga, nasa opisina na ako ni Attorney Miguel.
Kasama namin ang isang notaryo at isang eksperto sa dokumento na kakilala niya.
Hindi pa iyon pormal na forensic examination, pero sapat para sabihing may seryosong problema.
Ang dokumento ay isang “authority to negotiate loan secured by property.”
Hindi pa mortgage.
Hindi pa naisangla ang lupa.
Pero kung natuloy ang mga susunod na hakbang, maaari akong malagay sa matinding gulo.
“May notarization?” tanong ko.
Tumango si Miguel.
“Meron.”
“Pero hindi ako humarap sa notaryo.”
“Kung ganoon, kailangan din nating tingnan kung totoong notarial entry ito.”
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Na kayang gawin iyon ni Paolo?
O na ang sarili kong anak ang nagdala sa kaniya sa mga dokumento ko?
Tumawag kami sa financing company.
Doon namin nalaman na hindi pa natuloy ang loan dahil humihingi pa sila ng personal appearance ng registered owner.
Ako.
Iyon ang dahilan kung bakit bigla nila akong pinapapirma ng Special Power of Attorney.
Hindi iyon simpleng “management.”
Kailangan nila ng mas malawak na kapangyarihan dahil hindi nila kayang ituloy ang proseso nang wala ako.
Napaupo ako.
Kung hindi ko itinigil ang ₱35,000…
Kung hindi sinabi ni Maris na huwag na akong pumunta…
Kung patuloy lang akong nagbigay at ngumiti…
baka isang araw ay malaman kong may utang na nakasandal sa sariling property ko.
Huminga nang malalim si Miguel.
“Ma’am, kailangan nating gumawa ng affidavit. Kailangan ding magpadala ng formal notice sa financing company at sa anumang involved parties na hindi ninyo awtorisado ang transaksiyon.”
“Gawin natin.”
“Sigurado po kayo?”
Tiningnan ko siya.
“Miguel, estudyante kita noon. Ano ang paulit-ulit kong sinasabi sa klase kapag may mali?”
Ngumiti siya nang bahagya.
“Ang pananahimik ay hindi palaging kabutihan.”
“Tama.”
Kaya kumilos kami.
Hindi ako nag-post sa Facebook.
Hindi ako nagparinig.
Hindi ako nakipagsigawan.
Nag-ipon ako ng papel.
Bank records.
Mga mensahe.
Kopya ng dokumento.
Rental records.
School payment history ni Iñigo.
Mga mensaheng nagsasabing hindi ko makikita ang bata kung hindi ako magbibigay.
Lahat.
Tatlong araw pagkatapos, dumating si Maris sa bahay.
Mag-isa.
Namamaga ang mata.
Walang makeup.
Hindi ko siya agad pinapasok.
Nakatayo kami sa gate.
“Ma, puwede ba akong pumasok?”
“Nasaan si Paolo?”
“Nasa bahay nila.”
“Bakit?”
Umiyak siya.
“Ma… nagsinungaling siya sa akin.”
Tahimik lang ako.
“Akala ko dalawang milyon lang ang utang namin.”
“Magkano?”
“Halos apat.”
Napapikit ako.
“Paano?”
May personal loans.
May credit cards.
May dalawang online lending accounts.
May utang sa kakilala.
May balance sa kotse.
May unpaid condominium dues.
At higit sa lahat, may inilagay palang pera si Paolo sa isang negosyo ng kaibigan niya na nalugi.
“Magkano ang inilagay niya?”
“Isang milyon mahigit.”
“Saan nanggaling?”
“Sa loans.”
Napailing ako.
“Hindi ko alam, Ma.”
“Pero alam mong may utang kayo.”
“Oo.”
“Alam mong gusto niyang gamitin ang property ko.”
Umiyak siya nang mas malakas.
“Sinabi niyang panandalian lang!”
“Alam mong kinuha ninyo ang documents ko.”
“Oo.”
“Alam mong hindi ako pumirma sa authority.”
Napayuko siya.
“Oo.”
Masakit marinig.
Pero kailangan.
“Kung ganoon, huwag mong sabihin sa akin na wala kang alam.”
“Ma…”
“Maaaring hindi mo alam lahat. Pero may mga bahagi kang alam, at pinili mong huwag akong sabihan.”
Hindi siya sumagot.
Binuksan ko ang gate.
“Pumasok ka.”
Naupo kami.
Iyon ang unang pagkakataon sa loob ng ilang linggo na nakita kong wala siyang depensa.
Walang yabang.
Walang “Ma naman.”
Walang pagtataas ng kilay.
“Bakit mo ginawa?”
Mahina kong tanong.
Humawak siya sa tissue.
“Hindi ko alam kung kailan nagsimula.”
“Subukan mong alalahanin.”
Matagal bago siya sumagot.
Noong una raw silang lumipat sa condominium, gusto ni Paolo na sabayan ang lifestyle ng mga kasamahan niya.
Bagong kotse.
Restaurants.
Out-of-town trips.
Branded clothes.
Private preschool.
Hindi naman mahirap ang pamilya ni Paolo.
Pero hindi rin sila kasingyaman ng ipinapakita nila.
Ang construction supply business ng ama ni Paolo ay humina.
Ang pension ni Lourdes ay sapat lang sa kanila.
Gayunpaman, ayaw ni Paolo na malaman iyon ng mga kaibigan.
Kaya umutang.
Nang kulang pa rin, nagsimula nilang gamitin ang perang ipinapadala ko.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Kasi… nahihiya ako.”
“Pero hindi ka nahiya nang sabihin sa mga kaibigan mong iba na ang lifestyle ninyo at hindi ko naiintindihan?”
Napahagulgol siya.
“Alam mo pala.”
“Alam ko.”
“Ma, sorry.”
Hindi ako sumagot agad.
May mga salitang napakadaling sabihin kapag bumagsak na ang mga bagay.
Sorry.
Patawad.
Hindi ko sinasabing walang halaga ang mga iyon.
Pero hindi rin sapat ang mga iyon nang walang pagbabago.
“At si Iñigo?”
Agad siyang tumingin sa akin.
“Okay siya.”
“Bakit hindi mo ako pinapayagang makita siya?”
“Galit si Paolo.”
“Hindi ko tinatanong si Paolo.”
Napayuko siya.
“Ako rin, Ma.”
Masakit.
“Ginamit mo ang anak mo para saktan ako.”
Tumulo ang luha niya.
“Oo.”
Hindi ko inaasahan ang diretsong sagot.
“Bakit?”
“Kasi akala ko kapag hindi mo siya nakita, babalik ka sa pagpapadala.”
Walang salitang agad lumabas sa bibig ko.
Iyon ang pinakamasakit na pagtatapat.
Mas masakit pa sa pera.
Mas masakit pa sa dokumento.
Tiningnan ko ang anak kong halos animnapung taon ng buhay ko ay inikot ko sa pagmamahal.
At sa unang pagkakataon, nakita ko siya hindi bilang batang kailangan kong protektahan.
Kundi bilang isang nasa hustong gulang na kailangang managot sa pinili niyang gawin.
“Maris, mahal kita.”
Napatingin siya.
“Pero hindi na kita sasagipin sa resulta ng sarili mong desisyon.”
“Ma…”
“Hindi ko babayaran ang utang ninyo.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Hindi ko isasangla ang property ko.”
“Oo.”
“Hindi ko ibabalik ang ₱35,000 kada buwan.”
“Oo.”
“Ang anumang tulong ko kay Iñigo, direkta sa paaralan, doktor o kailangan niya. Hindi sa inyo.”
Muling tumango.
“At may isa pa.”
“Ano?”
“Magbibigay ka ng written statement sa abogado ko tungkol sa nangyari sa documents ko.”
Bigla siyang natigil.
“Ma…”
“Kung gusto mong magsimula tayong ayusin ang relasyon natin, magsisimula tayo sa totoo.”
“Kapag ginawa ko iyon, baka makasuhan si Paolo.”
“Hindi kita hinihingang magsinungaling. Hinihingi kong sabihin mo ang totoo.”
Tahimik siya.
Halos limang minuto.
Pagkatapos ay pumikit siya.
“Sige.”
Iyon ang unang tamang desisyong ginawa niya sa loob ng mahabang panahon.
Sa kanyang statement, sinabi niyang siya ang kumuha ng photocopies ng title at tax documents ko gamit ang ekstrang susi.
Sinabi rin niyang ibinigay niya kay Paolo ang blankong papel na may pirma ko.
Ayon sa kaniya, sinabi ni Paolo na gagamitin lamang iyon bilang “sample signature” sa bank inquiry.
Hindi raw niya alam na ilalagay iyon sa formal authorization.
Kung totoo man ang bahaging iyon, trabaho na ng tamang proseso ang magdesisyon.
Hindi ako eksperto.
Hindi ako hukom.
Ang alam ko lang, hindi ako pumirma.
At hindi ako pumayag.
Nang malaman ni Paolo na nagbigay ng statement si Maris, nagwala siya.
Tumawag siya sa akin.
Sa unang tawag pa lang, sumigaw agad.
“Sinisira ninyo ang pamilya namin!”
Tahimik akong nakinig.
“Ikaw ang gumawa niyan, Paolo.”
“Dahil lang sa papel? Hindi naman natuloy!”
“Hindi sukatan ng pagiging tama ang pagkabigo mong tapusin ang ginawa mo.”
“Matanda na kayo! Para kanino pa ba mapupunta ang property na iyan? Kay Maris din naman!”
Napahawak ako nang mahigpit sa telepono.
At doon lumabas ang tunay niyang iniisip.
Dahil anak ko si Maris, para sa kanila ay parang pag-aari na nila ang lahat ng pinaghirapan ko.
“Buhay pa ako, Paolo.”
“Hindi ko naman ibig sabihin—”
“Buhay pa ako. Kaya ako ang magdedesisyon kung ano ang gagawin sa ari-arian ko.”
Pinatay ko ang tawag.
Hindi ko na siya kinausap nang direkta pagkatapos noon.
Dumaan sa tamang proseso ang lahat.
Napatunayang hindi valid ang authority na isinumite sa financing company.
Hindi natuloy ang loan.
Ang notarial portion ay nagkaroon din ng problema dahil walang sapat na record na personal akong humarap.
Ipinasa iyon sa tamang tanggapan para maimbestigahan.
Hindi ko na kailangan pang palakihin sa labas.
Sapat sa akin na nakatala ang katotohanan at protektado ang mga ari-arian ko.
Samantala, bumagsak ang mundong matagal na pilit pinapaganda nina Paolo at Maris.
Na-repossess ang isa nilang sasakyan makalipas ang ilang buwan.
Kinailangan nilang ibenta ang ikalawang kotse para mabayaran ang bahagi ng credit card debt.
Hindi na nila kayang bayaran ang malaking condominium unit.
Lumipat si Lourdes pabalik sa bahay nila sa Antipolo.
Ang babaeng laging nagrereklamo na parang “palengke” ang dala kong bayong ay biglang wala nang driver at kinailangang mamili mismo sa palengke.
Hindi ko siya pinagtawanan.
Hindi ko kailangan.
Ang buhay na mismo ang nagturo.
Si Paolo naman ay nagkaroon ng problema sa trabaho nang malaman ng kumpanya niya ang lawak ng personal financial issues niya.
Hindi dahil sa akin.
Hindi ko tinawagan ang employer niya.
Hindi ko siya siniraan.
Ngunit ang isang taong lubog sa utang ay nagsimulang humiram sa mga katrabaho at gumamit ng company contacts para sa personal na transaksiyon.
Kalaunan, umalis siya sa kumpanya.
Kung kusa o pinakiusapan, hindi ko tinanong.
Si Maris ay bumalik sa trabaho nang full-time.
Sa unang pagkakataon matapos ang ilang taon, siya mismo ang gumawa ng budget.
Siya mismo ang nagbayad ng bills.
Siya mismo ang pumila sa bangko.
Siya mismo ang nakipag-usap sa creditors.
Hindi siya namatay.
Hindi gumuho ang mundo.
Unti-unti niyang natutunang gawin ang mga bagay na matagal kong ginagawa para sa kaniya.
At si Iñigo?
Iyon ang pinakamahalaga.
Halos isang buwan matapos ang unang gulo bago ko siya muling nakita.
Si Maris ang nagdala sa kaniya sa bahay.
Pagkabukas ko ng gate, bumaba siya mula sa sasakyan at tumakbo patungo sa akin.
“Lola!”
Napayuko ako agad.
Niyakap ko siya.
Mahigpit.
Sobrang higpit na natawa siya.
“Lola, hindi ako makahinga!”
Binitiwan ko siya nang kaunti.
“Sorry, anak.”
“Bakit ang tagal mo hindi pumunta?”
Napatingin ako kay Maris.
Namula ang mga mata niya.
Lumuhod siya sa tabi ng anak niya.
“Anak, nag-away lang kami ni Lola. Kasalanan naming matatanda. Hindi kasalanan ni Lola.”
Tumingin si Iñigo sa amin.
“Okay na kayo?”
Hindi ako nagsinungaling.
“Inaayos namin.”
Tila sapat na iyon sa kaniya.
Tumakbo siya papasok dahil nakita niya ang bago kong kahon ng crayons para sa kaniya.
Nanatili si Maris sa gate.
“Salamat, Ma.”
“Para saan?”
“Dahil hindi mo siya dinamay.”
“Bata siya.”
Napayuko siya.
“Ako ang dumamay sa kaniya.”
“Oo.”
Masakit kong sinabi iyon.
Pero kailangan niyang marinig.
“Hindi ko na gagawin ulit.”
“Siguraduhin mo.”
Hindi kami biglang naging okay.
Hindi ganoon ang totoong buhay.
Hindi nawawala ang sama ng loob dahil lang may isang paghingi ng tawad.
Ilang buwan kaming maingat.
Kapag pupunta sila, tumatawag muna.
Kapag bibili ako para kay Iñigo, ako ang nagbabayad direkta.
Kapag may kailangan si Maris, hindi na niya sinisimulan sa “Ma, baka puwede…”
Natuto siyang humanap muna ng sariling paraan.
At ako?
Natuto rin ako.
Sa unang pagkakataon sa buhay ko, nag-book ako ng biyahe kasama ang tatlo kong dating kasamahang guro.
Nag-Bohol kami nang limang araw.
Sumakay ako ng bangka.
Kumain ng seafood.
Nagpa-picture sa tabing-dagat na suot ang isang damit na dati kong sasabihing “masyadong mahal.”
Nang sumunod na taon, nagpunta naman kami sa Iloilo.
Nag-enroll ako sa isang pottery class sa Marikina.
Bumili ako ng bagong kutson.
Pinalitan ko ang lumang air-conditioner.
At tuwing may buwan na papasok ang pension ko, hindi ko na agad iniisip kung kanino ko iyon ibibigay.
Tinatanong ko muna ang sarili ko:
“Elena, ano ang kailangan mo?”
Isang simpleng tanong.
Pero limampu’t siyam na taon bago ko natutunang itanong iyon.
Makalipas ang halos isang taon, naghiwalay pansamantala sina Maris at Paolo.
Hindi ako ang nag-udyok.
Hindi rin ako nagsabing iwan niya ang asawa niya.
Desisyon nilang dalawa iyon.
Nag-counseling sila.
Nagkaroon ng kasunduan tungkol sa kanilang mga utang.
Si Maris at Iñigo ay umupa muna ng maliit na apartment malapit sa opisina niya.
Si Paolo ay nanatili sa Antipolo at naghanap ng bagong trabaho.
Hindi ko alam kung magkakabalikan sila.
At hindi ko iyon kinontrol.
Ang sinabi ko lang kay Maris:
“Kung babalik ka, bumalik ka dahil may tunay na pagbabago. Hindi dahil takot kang mapag-isa.”
Isang Linggo, halos labingwalong buwan matapos ang araw na sinabihan niya akong huwag nang pumunta sa bahay nila, dumating siya sa akin.
May dala siyang maliit na envelope.
“Ma.”
“Ano iyan?”
Inilapag niya sa mesa.
Cheque.
₱20,000.
Napatingin ako sa kaniya.
“Ano ito?”
“Unang bayad.”
“Bayad saan?”
“Sa perang ginamit namin.”
Umiling ako.
“Maris, hindi kita sinisingil.”
“Alam ko.”
“Then keep it.”
“Hindi.”
Iyon ang unang beses na siya ang matigas ang ulo sa paraang ikinatuwa ko.
“Hindi ko kayang ibalik lahat agad. Baka abutin ako ng maraming taon. Pero gusto kong may maibalik kahit kaunti.”
Tinitigan ko siya.
Hindi ang cheque.
Siya.
May ibang anyo ang anak ko.
Hindi sa mukha.
Sa mga mata.
Wala na iyong dati niyang kumpiyansang nakasandal sa ideyang laging may sasalo.
“Bakit?”
Huminga siya nang malalim.
“Dahil gusto kong matutong hindi isipin na dahil nanay kita, may karapatan ako sa lahat ng mayroon ka.”
Napaluha ako.
Hindi dahil sa pera.
Kundi dahil sa wakas, naintindihan niya.
Kinuha ko ang cheque.
“Tatanggapin ko.”
Ngumiti siya nang mahina.
“Salamat.”
“Pero may kondisyon.”
Kinabahan siya.
“Ano?”
“Kapag nakabayad ka ng sapat para matahimik ang konsensya mo, itigil mo. Hindi ko gustong ubusin mo ang buhay mo sa pagbabayad sa akin.”
Tumango siya.
“Deal.”
Mula noon, paminsan-minsan ay nagbibigay siya.
Minsan ₱10,000.
Minsan ₱5,000 lang.
Minsan wala kapag gipit.
Hindi ko siya sinisingil.
Pero bawat bayad ay parang paalala sa kaniyang ang responsibilidad ay hindi parusa.
Bahagi iyon ng pagiging adulto.
Ang dalawang paupahan sa Pasig ay nanatili sa pangalan ko.
Nagpalit ako ng locks sa filing cabinets.
Binawi ko ang ekstrang susi ng bahay.
Ginawa kong malinaw sa mga tenant at bangko na walang ibang maaaring kumilos sa ngalan ko nang walang personal verification.
Gumawa rin ako ng maayos na estate plan kasama ang abogado.
May malinaw na bahagi para kay Maris.
May educational trust para kay Iñigo.
At may bahagi ring inilaan ko sa scholarship fund para sa mga estudyanteng kapos sa buhay ngunit gustong makatapos.
Nang malaman ni Maris iyon, hindi siya nagreklamo.
“Maganda iyan, Ma.”
“Hindi ka nagagalit?”
Ngumiti siya.
“Pera mo iyan.”
Apat na salita lang.
Pero kung sinabi niya iyon dalawang taon bago, marahil hindi kami umabot sa ganoong gulo.
Sa ika-animnapu’t isang kaarawan ko, nagkaroon kami ng maliit na salu-salo sa bahay.
Naroon si Maris.
Naroon si Iñigo.
Naroon ang mga dati kong katrabaho.
Pati sina Aling Belen at Mang Nestor ay pumunta.
Si Paolo ay hindi dumalo.
Magalang na ang relasyon namin, pero may distansya.
At okay iyon.
Hindi lahat ng sugat kailangang takpan ng pekeng lambing para masabing “buo ang pamilya.”
Minsan, ang tunay na kapayapaan ay may hangganan.
Pagkatapos kong hipan ang kandila, lumapit si Iñigo.
May hawak siyang maliit na kahon.
“Lola, gift ko.”
Binuksan ko.
Isang murang bracelet na gawa sa makukulay na beads.
Halatang siya mismo ang gumawa.
May maliliit na letra.
L-O-L-A.
Natawa ako.
“Ang ganda!”
“Sabi ni Mama mahilig ka na raw sa bracelet at jewelry.”
Napatingin ako kay Maris.
Ngumiti siya.
Nasa tenga ko pa rin ang South Sea pearls na binili ko noong araw na huminto ako sa pagpapadala sa kanila.
Hinawakan ko iyon.
Naalala ko ang kumukulong sinigang.
Ang tawag.
Ang pagkapahiya.
Ang mga mensahe.
Ang dokumento.
Ang pekeng pirma.
Ang mga gabing inakala kong baka tuluyan nang mawala sa akin ang anak ko at apo ko.
Pagkatapos ay tiningnan ko ang paligid.
Naroon ang mga taong masayang kumakain ng niluto ko.
Walang nahihiya sa bayong ko.
Walang nagrereklamo sa duster ko.
Walang nangangailangan ng ₱35,000 para tawagin akong pamilya.
Lumapit si Maris at niyakap ako mula sa likod.
“Happy birthday, Ma.”
“Salamat.”
“Ma?”
“O?”
“Sorry talaga.”
Napangiti ako.
“Huwag mo nang ulit-ulitin.”
“Bakit?”
“Mas gusto kong makita kaysa marinig.”
Tumango siya.
“Tama.”
At nakita ko naman.
Hindi perpekto.
May mga pagkakataong bumabalik ang dati niyang ugali at kailangan kong paalalahanan.
May pagkakataong nasasaktan pa rin ako kapag naaalala ko ang mga sinabi niya.
Pero ngayon, marunong na kaming tumigil.
Mag-usap.
Humingi ng tawad.
At higit sa lahat, marunong na akong magsabi ng hindi nang hindi nakakaramdam ng kasalanan.
Noong gabi pagkatapos ng birthday ko, tahimik na ang bahay.
Isa-isa nang umuwi ang mga bisita.
Nasa sofa ako habang hawak ang bead bracelet ni Iñigo.
Tumabi sa akin si Maris.
“Ma, may tanong ako.”
“Ano?”
“Noong ihinto mo iyong ₱35,000… natakot ka ba na magalit ako?”
Napatawa ako nang bahagya.
“Sobra.”
“Pero ginawa mo pa rin.”
“Oo.”
“Bakit?”
Tumingin ako sa kaniya.
“Dahil may araw na kailangan mong piliin kung mas gusto mong mahalin ka dahil nagbibigay ka, o igalang ka kahit wala kang ibigay.”
Tahimik siya.
“Matagal kong pinili iyong una.”
“At ngayon?”
Tiningnan ko ang perlas sa salamin sa kabilang dingding.
Pagkatapos ay tiningnan ko ang murang bracelet na gawa ng apo ko.
Pareho silang mahalaga sa akin sa magkaibang dahilan.
“Ngayon,” sabi ko, “pinipili ko na rin ang sarili ko.”
Hindi sumagot si Maris.
Humilig lang siya sa balikat ko.
At sa pagkakataong iyon, hindi ko naramdamang may hinihingi siya.
Walang tuition.
Walang hulog sa kotse.
Walang utang.
Walang dokumentong kailangang pirmahan.
Anak ko lang siya.
At ako, sa wakas, ay hindi na lang isang ina na kailangang magbigay para manatiling mahalaga.
Ako si Elena.
Isang retiradong guro.
Isang biyuda.
Isang lola.
Isang babaeng nagtrabaho nang mahigit tatlong dekada at may karapatang gamitin ang pinaghirapan niya para sa sarili niyang buhay.
At kung may isang bagay akong natutunan sa lahat ng nangyari, ito iyon:
Ang pagmamahal sa pamilya ay hindi dapat sinusukat sa kung gaano karaming pera ang kaya mong ibigay.
At ang pagtanggi ay hindi kawalan ng pagmamahal.
Minsan, ang salitang “hindi” ang pinakamatapat na paraan para iligtas ang natitirang respeto sa isang relasyon.
Noong gabing iyon, bago ako matulog, inilagay ko sa maliit na jewelry box ang South Sea pearl earrings.
Sa tabi nito, inilagay ko ang bracelet ni Iñigo.
Mamahaling perlas sa isang panig.
Murang beads sa kabila.
Ngunit pareho silang nagpapaalala sa akin ng dalawang uri ng pagmamahal.
Ang una, pagmamahal na natutunan kong ibigay sa sarili ko.
Ang ikalawa, pagmamahal na hindi ko kailangang bilhin.
Isinara ko ang kahon.
Pinatay ko ang ilaw.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi ko naisip kung sino ang kailangan kong sagipin kinabukasan.
Ang naisip ko lang ay kung saan ako kakain ng almusal kasama ang mga kaibigan ko.
At nakatulog akong payapa.
