Hindi ko akalaing ang lalaking buong buhay ay galit sa kasal… siya pa ang gagamit ng kasal para sirain ako.

Pitong taon kaming magkasintahan.

Pitong taon kong inintindi ang mga paniniwala niya, ang pagiging malamig niya, ang mga pangakong “hindi kailangan ng papel para patunayan ang pagmamahal.”

Kaya nang bigla siyang lumuhod at mag-propose, umiyak ako.

Akala ko… pinili niya na rin ako sa wakas.

Akala ko, ako ang panalo.

Pero sa araw ng kasal namin, doon ko nalaman—isa lang pala akong galaw sa laro niya.

Pagkatapos naming pumirma sa marriage certificate, walang emosyon niya itong ibinulsa sa drawer.

Tapos, parang wala lang, sinabi niya:

“Bukas, ipapawalang-bisa mo na ang lisensya mo bilang abogado.”

Parang may sumabog sa tenga ko.

“Ano…?” nanginginig kong tanong.

Hindi man lang siya tumingin sa akin. Nakasandal lang siya sa sofa, parang walang nangyari.

“Naitalaga na ako bilang hukom sa Regional Trial Court.”

Tahimik siyang nagsalita, pero bawat salita niya, parang kutsilyong unti-unting bumabaon sa dibdib ko.

Bilang abogado, alam ko agad ang ibig sabihin.

Kapag ang asawa mo ay nasa korte—lalo na hukom—kailangan mong umatras sa halos lahat ng kaso.

Conflict of interest.

In simple terms… tapos na ang career ko.

Ang lahat ng pinaghirapan ko, ang mga kliyente ko, ang posisyon na malapit ko nang makuha bilang partner sa firm—

Mawawala. Lahat. Sa isang iglap.

Tumingin ako sa kanya, hindi makapaniwala.

“Alam mo ‘to… diba?”

“Alam ko,” sagot niya, parang wala lang.

“Kung ganun… bakit mo pa ako pinakasalan?”

Doon lang siya tumingin sa akin.

Ngumiti.

At sa unang pagkakataon… kinilabutan ako sa ngiting iyon.

“Hindi naman talaga ako balak magpakasal.”

Humakbang siya palapit, marahang pinunasan ang luha ko—parang dati.

Parang wala siyang sinirang buhay.

“Pero hindi ka tumigil. Pinilit mong makuha ang posisyon ng partner… laban kay Nica.”

Parang huminto ang mundo ko.

Nica.

Ang babaeng ilang beses nang sinira ang buhay ko noon.

Ang babaeng tinulak ako sa hagdan noong bata pa kami.

Ang babaeng lagi akong pinapahiya.

Ang babaeng… ipinagtanggol niya noon.

Ngayon?

Siya ang dahilan kung bakit ako sinira.

“Hindi ka kayang talunin ni Nica,” tuloy niya, mas lumalim ang ngiti.

“Kaya ako na ang tumulong sa kanya.”

Biglang nanlamig ang buong katawan ko.

“Pinakasalan mo ako… para lang tanggalin ako sa laban?”

Hindi siya sumagot.

Hindi niya kailangang sumagot.

Alam ko na.

Ang proposal.

Ang kasal.

Ang lahat ng pinagsamahan namin—

Plano.

Lahat… plano.

Tumunog ang cellphone niya.

“Nica” ang naka-flash sa screen.

Hindi niya sinagot. Tumingin lang siya sa akin.

“Anong desisyon mo?” tanong niya, parang wala lang.

“Kilala mo naman ugali ng kapatid mo. Kapag nagalit ‘yon, mahirap pakalmahin.”

Hindi ko alam kung saan nanggaling ang lakas ko.

Sinampal ko siya.

Malakas.

Dugo ang lumabas sa labi niya.

Pero hindi siya umiwas.

Hindi siya nagalit.

Ngumiti pa siya.

“Magkita na lang tayo bukas sa Civil Registry,” malamig niyang sabi.

“Tutal, wala ka na ring magagawa sa lungsod na ‘to.”

“Babayaran kita. Hindi ka malulugi.”

At iniwan niya ako.

Mag-isa.

Sa loob ng kwarto.

Suot ang wedding gown.

Yung gown na kanina lang, simbolo ng pangarap ko.

Ngayon?

Parang kabaong.

Pinunit ko ito.

Isa-isa.

Hanggang sa bumagsak ako sa sahig, hinihingal, nanginginig, wasak.

Hindi ko alam kung gaano katagal akong nakahiga roon.

Hanggang sa nanginginig kong kinuha ang phone ko.

Nag-message ako sa isang taong matagal ko nang hindi kinakausap.

“Papa… pumapayag na po ako.”

Halos agad siyang nag-reply.

“Akala ko hindi mo kayang iwan si Adrian. Paano na yung bata?”

Napatitig ako sa screen.

Unti-unting pumatak ang luha ko.

Dahan-dahan akong nag-type.

“Hindi na rin po kailangan.”

Ang batang dalawang linggo pa lang sa sinapupunan ko…

Ang batang dapat sana sorpresa ko sa kanya pagkatapos ng kasal…

Hindi na niya kailanman malalaman.

Pagkalipas ng tatlong araw, nakauwi ako.

At nandoon siya.

Nakaupo sa sofa, parang hinihintay lang ako.

Ngumiti siya, kampante.

“Sabi ko na nga ba… hindi mo ako kayang iwan.”

“Simula ngayon, bibigyan kita ng 200,000 pesos buwan-buwan. Hindi ka maghihirap.”

Tahimik akong naglakad papunta sa mesa.

Kinuha ko ang papel sa bag ko.

At inilapag sa harap niya.

“Pirmahan mo.”

Tumigil siya.

Tumingin sa papel.

Unti-unting nagdilim ang mukha niya.

“Anong ibig sabihin nito?”

“Divorce.”

Tumawa siya nang malamig.

“Hindi ka ba nasisiyahan sa 200,000?”

“Sige. Gawin nating 400,000.”

“Sa totoo lang, kahit magpakamatay ka sa trabaho, hindi mo ‘yan kikitain sa isang taon.”

Napangiti ako.

Sa wakas… natawa ako.

Kasi sa mata niya…

Akala niya pera lang ang dahilan kung bakit ako aalis.

Hindi niya alam…

Na may isang bagay na kahit anong bayad niya—

Hindi na niya kailanman mababawi.

Tumingin ako sa kanya.

Diretso.

Malinaw.

At doon ko sinabi ang isang bagay na tuluyang magpapabago ng lahat.

“Hindi na ako magtatrabaho bilang abogado… dahil aalis na ako ng bansa. At wala ka nang karapatang malaman kung bakit.”

…

Natahimik siya.

Hindi dahil sa galit.

Kundi dahil sa unang pagkakataon… hindi niya ako nabasa.

“Anong ibig mong sabihin?” malamig niyang tanong.

Hindi ako sumagot.

Dumaan lang ako sa tabi niya, papunta sa kwarto.

Pero bago ako tuluyang makapasok, narinig ko siyang tumayo.

“Hindi ka basta-basta makakaalis,” mas mababa na ang boses niya.

“Wala ka nang trabaho. Wala ka nang koneksyon dito. Wala kang—”

“May pamilya ako,” putol ko.

Tumigil siya.

Dahan-dahan akong lumingon.

“Pamilya na matagal ko nang pinili na hindi lapitan… dahil pinili kita.”

Isang segundo.

Dalawa.

Tatlo.

Unti-unting nag-iba ang ekspresyon niya.

“Anong pinagsasabi mo?”

Huminga ako nang malalim.

At sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon…

Hindi ako natakot.

“Ako ang anak ng chairman ng pinakamalaking law group sa Singapore.”

Nanigas siya.

Hindi makapaniwala.

“Pinili kong magsimula sa sarili ko. Pinili kong maging abogado na walang apelyido, walang koneksyon.”

“Pinili kita… kahit kaya kitang lampasan noon pa.”

Tahimik ang buong sala.

Naririnig ko lang ang sarili kong paghinga.

“At ngayon…” tuloy ko, “pinili ko ulit ang sarili ko.”

Lumapit siya.

Mabilis.

Hinawakan ang braso ko.

“Hindi ka nagsasabi ng totoo.”

Hindi ako kumawala.

Tumingin lang ako sa kanya.

“Tinanggal mo ako sa laban dito… para maipanalo si Nica.”

“Pero hindi mo alam… sa ibang bansa, ako ang panalo.”

Parang unti-unting gumuho ang mundo niya.

“Hindi… hindi pwedeng—”

“Pwedeng-pwede,” mahina kong sagot.

“At isa pa…”

Napatingin siya sa akin.

May takot na sa mata niya.

Takot na ngayon ko lang nakita.

Ibinaba ko ang tingin ko sa tiyan ko.

Sandali lang.

Isang segundo.

Pero sapat na.

Nakita niya.

“Ano ‘yon…?” bulong niya.

Hindi ako sumagot.

Ngumiti lang ako.

Mapait.

“Isang bagay na hindi mo na kailanman malalaman.”

Tuluyan akong pumasok sa kwarto.

At isinara ang pinto.

Sa kabilang side, narinig ko ang mahina niyang boses.

“Please… huwag ka umalis…”

Pero huli na.

Kinabukasan, nakaalis na ako ng bansa.

Walang paalam.

Walang lingon.

Iniwan ko ang lungsod na minsan kong inakalang buong mundo ko.

Iniwan ko siya.

At iniwan ko ang lahat ng sakit na binigay niya.

Makalipas ang ilang buwan, nakatanggap ako ng balita.

Natalo si Nica sa posisyon.

Nasangkot sa eskandalo.

At siya?

Tinanggal sa pagiging hukom dahil sa conflict of interest na siya mismo ang gumawa.

Sa huli…

Siya rin ang bumagsak sa bitag na siya ang gumawa.

At ako?

Sa isang tahimik na opisina sa Singapore, habang hawak ko ang maliit kong tiyan…

Ngumiti ako.

Hindi dahil nanalo ako laban sa kanila.

Kundi dahil…

Sa wakas, pinili ko na ang sarili ko.