Kuwadernong Itinago sa Dilim
Bahagi 2: Ang Kuwadernong Itinago sa Dilim
Namatay ang lahat ng ilaw sa buong bahay-ampunan.
Sa unang segundo, walang nangahas gumalaw.
Tanging tunog ng malakas na ulan sa bubong na yero ang maririnig, parang may kung sinong paulit-ulit na kumakatok sa itaas gamit ang mga daliri.
Pagkatapos, may matinis na sigaw mula sa dulo ng pasilyo.
“May tao!”
Agad na nagkagulo ang silid ng audit.
Isang babaeng staff ang nabitawan ang mga dokumentong hawak niya. Ang ilang batang nakasilip sa labas ng pinto ay napaiyak sa takot. Sa dilim, narinig ko ang pagbagsak ng upuan, nagmamadaling yabag, at ang mabigat na paghinga ni Ginang Santos.
Agad binuksan ng assistant ni Don Rafael ang flashlight ng cellphone niya.
Dumaan ang puting ilaw sa buong silid, hanggang huminto ito sa maputlang mukha ni Bianca.
Nakatayo siya sa mismong harap ng pinto ng kaniyang kuwarto. Mahigpit niyang hawak ang laylayan ng damit niya, nanginginig ang kaniyang labi.
“Walang puwedeng humawak sa gamit ko,” sabi niya, ngunit wala na sa tinig niya ang dating lambot.
Malamig siyang tiningnan ng assistant.
“Bianca, hindi na ito tungkol sa personal mong gamit.”
Lumingon siya sa audit team.
“Bantayan ang kahong iyan. Walang aalis sa gusaling ito hangga’t hindi bumabalik ang kuryente.”
Agad na tumutol si Ginang Santos.
“Anong karapatan ninyong pigilan kami? Bahay-ampunan ito, hindi presinto!”
Kalmadong sumagot ang assistant.
“Wala kaming pinipigilan. Pero bago malinaw ang pinagmulan ng mga donasyon at ng kuwaderno ni Nanay Lourdes, mas mabuti kung manatili ang lahat sa lugar nila.”
Nang marinig ang pangalan ni Nanay Lourdes, lalong tumahimik ang mga batang nasa labas.
Para sa amin, hindi lang dating tagapamahala si Nanay Lourdes.
Siya ang taong yumakap sa mga batang itinapon ng mundo. Alam niya kung sino ang may allergy sa pagkain, sino ang takot sa kulog, at sino ang lihim na umiiyak tuwing Pasko. Lagi niyang sinasabi:
“Ang donasyon ay hindi pera natin. Ito ay pagkain, libro, at kinabukasan ng mga bata.”
Malinaw ko pa ring naaalala ang huling gabing nakita ko siya.
Umuulan din noon.
Labinlimang taong gulang ako, naglilinis ng sahig sa pasilyo, nang makita kong yakap ni Nanay Lourdes ang itim na kuwaderno habang naglalakad papunta sa opisina. Seryoso ang mukha niya.
Hindi nagtagal, narinig ko ang pagtatalo sa loob.
Boses ni Ginang Santos.
Boses ng isang lalaking hindi ko kilala.
At ang mahinang pag-iyak ni Bianca.
Pagkatapos noon, namatay si Nanay Lourdes dahil daw “nadulas siya sa hagdan.”
Sinabi ng lahat ng matatanda na aksidente iyon.
Ako lang ang nakakaalam na mula nang gabing iyon, ang susi ng opisina na laging nakasabit sa tagiliran ni Nanay Lourdes ay napunta sa kamay ni Ginang Santos.
At si Bianca, mula sa batang laging nakatago sa likod ng iba, biglang naging “anak na pinakamahal ni Nanay Lourdes.”
Hindi pa rin bumabalik ang ilaw.
Inilapag ng assistant ang itim na kuwaderno sa mesa at tinutukan ng flashlight ang huling pahina.
“Huwag magtiwala sa taong may hawak ng susi ng opisina…”
Napunta ang tingin ng lahat kay Ginang Santos.
Agad siyang sumigaw.
“Walang kuwenta ang linyang iyan! Baka si Maya lang ang gumawa niyan para sirain ako!”
Tiningnan ko siya.
“Hindi ko pa nahawakan ang kuwadernong iyan.”
Nagsalita ang isang auditor.
“Nakita ang kuwaderno sa plastic box na kinuha mula sa kuwarto ni Bianca. Makapal ang alikabok sa kahon. Hindi ito mukhang bagong lagay.”
Umiling agad si Bianca.
“Hindi iyan akin. Hindi ko alam kung bakit nasa kuwarto ko iyan.”
Mahina akong natawa.
“Hindi mo alam? Pero noong papasok sila sa kuwarto mo, ikaw ang unang humarang sa pinto.”
Namula ang mata ni Bianca.
“Maya, galit ka lang sa akin dahil sa scholarship kaya mo sinasabi iyan, hindi ba?”
Kung dati iyon, baka tumahimik na ako.
Dahil tuwing umiiyak si Bianca, ang taong nagpapaiyak sa kaniya ang kusang nagiging masama.
Pero ngayon, ayoko nang umatras.
Dahan-dahan kong sinabi:
“Hindi. Hindi ako galit dahil sa scholarship.”
“Hindi ko lang maintindihan kung bakit ang taong laging nagsasabing hindi niya kailangan ng pera ay nagtatago ng mga tablet na donasyon sa kuwarto niya.”
“Hindi ko maintindihan kung bakit ang mga libro para sa buong library ay nasa kabinet mo.”
“Hindi ko maintindihan kung bakit ang music class na para sa limang bata ay naging para lang sa iyo.”
“At lalong hindi ko maintindihan kung bakit ang huling kuwaderno ni Nanay Lourdes ay nasa kahon mo.”
Kinagat ni Bianca ang labi niya. Tumulo ang luha niya.
“Pinatago lang sa akin ni Mommy Santos…”
Sa sandaling lumabas ang pangungusap na iyon, biglang napalingon si Ginang Santos.
“Bianca!”
Parang nagyelo ang buong silid.
Mismong si Bianca ay natauhan sa sinabi niya.
Tiningnan siya ng assistant.
“Pinatago? Ano ang pinatago?”
Nanginginig si Bianca.
“Hindi ko alam. Noong taon na iyon, sinabi lang ni Mommy Santos na itago ko ang kahong ito. Sabi niya, mga lumang gamit lang ito ni Nanay Lourdes. Masasaktan daw ang iba kapag nakita.”
Agad sumabat si Ginang Santos.
“Nagsisinungaling siya! Natatakot lang siya kaya kung anu-ano ang sinasabi!”
Pero inilabas na ng assistant ang cellphone niya.
“I-record ang lahat.”
Natigilan si Ginang Santos.
Sa labas ng pasilyo, unti-unting humina ang iyak ng mga bata. Para bang naramdaman nilang ang lihim na matagal nang tinatakpan ng matatanda ay unti-unti nang hinihila palabas sa dilim.
Biglang bumalik ang kuryente.
Napapikit ako sa biglang liwanag.
Bago pa makakilos ang lahat, biglang sumugod si Ginang Santos para agawin ang kuwaderno sa mesa.
Pero mas mabilis ang assistant.
Nahawakan niya ang pulso ni Ginang Santos.
“Ano ang ginagawa ninyo?”
Nagpumiglas si Ginang Santos.
“Ari-arian iyan ng bahay-ampunan! Ako ang tagapamahala, may karapatan akong kunin iyan!”
Malamig ang boses ng assistant.
“Hindi. Ebidensiya ito.”
Pumasok ang isang security staff ni Don Rafael at humarang sa pinto.
Sa wakas, tumigil si Ginang Santos sa pagpupumiglas.
Pero ang tingin niya sa akin ay punong-puno ng galit.
“Maya, akala mo nanalo ka na?”
“Kung wala ako, matagal ka nang namatay sa gutom sa kalsada.”
Tiningnan ko siya.
Sa loob ng maraming taon, ang mga salitang “pinalaki ka ng bahay-ampunan” ay parang lubid na nakapulupot sa leeg ko.
Akala ko kailangan kong maging mabait, magtiis, tumanaw ng utang na loob, tanggapin ang mas kaunti, mas luma, at mga bagay na pinaglumaan na ng iba.
Pero sa sandaling iyon, habang nakatingin ako sa kuwadernong may bahid ng dugo ni Nanay Lourdes, naintindihan ko ang isang bagay.
Ang utang na loob ay hindi dapat gawing tanikala.
Sabi ko:
“Hindi kayo ang nagpalaki sa akin.”
“Ang nagpalaki sa akin ay ang mga taong nagbigay ng tig-iisang peso, tig-iisang sako ng bigas, tig-iisang kuwaderno.”
“Si Nanay Lourdes ang nag-alaga sa amin. Siya ang nagsulat ng bawat detalye dahil ayaw niyang may batang malugi.”
“Kayo, tagahawak lang kayo ng susi.”
Nanginig ang mukha ni Ginang Santos sa galit.
Iniutos ng assistant na buksan ang safe sa opisina.
Noong una, ayaw ibigay ni Ginang Santos ang susi.
Ngunit nang bumalik mismo si Don Rafael kasama ang kaniyang abogado at kinatawan ng lokal na pamahalaan, wala na siyang dahilan para tumanggi.
Binuksan ang safe sa harap ng lahat.
Sa loob, bukod sa apat na tablet na hindi pa nabubuksan, may mga sobre ng pera, mga binagong listahan ng donasyon, pekeng resibo, at isang lumang folder na nanilaw na sa tagal.
Nakasulat sa folder ang pangalan ko.
Maya.
Natigilan ako.
Bakit nasa safe ni Ginang Santos ang file ko?
Kinuha ni Don Rafael ang folder. Bumigat ang tingin niya.
Nasa loob ang admission record ko noong dalawang taong gulang ako, isang lumang litrato, at isang liham na hindi pa nabubuksan.
Sa naninilaw na sobre, may sulat-kamay:
“Kapag labing-walong taong gulang na si Maya, ibigay ito sa kaniya.”
Lalong bumilis ang tibok ng puso ko.
Kilala ko ang sulat.
Sulat iyon ni Nanay Lourdes.
Iniabot sa akin ni Don Rafael ang liham.
“Maya, ikaw ang may karapatang magbukas nito.”
Nanginginig ang kamay ko habang binubuksan ang sobre.
Hindi kalayuan, nakatitig si Bianca.
Si Ginang Santos naman ay parang nawalan ng dugo sa mukha.
Binuksan ko ang liham.
Ilang linya lang ang nakasulat, pero bawat salita ay parang tumagos sa dibdib ko.
“Mahal kong Maya, kung nababasa mo ito, ibig sabihin hindi ko na kayang sabihin sa iyo nang harapan. Hindi ka batang itinapon. Noong taon na dinala ka rito, may taong sadyang nagdala sa iyo upang itago ang tunay mong pagkatao. May natuklasan akong bakas, ngunit nalaman na ito ng taong may hawak ng susi ng opisina…”
Hindi ko pa natatapos basahin nang biglang may malakas na katok sa pangunahing pinto ng bahay-ampunan.
Isang boses ng lalaking hindi namin kilala ang sumigaw mula sa labas:
“Buksan ninyo! Kukunin ko ang bagay na akin!”
Nang marinig ni Ginang Santos ang boses na iyon, nanginig ang buong katawan niya.
Agad lumingon si Don Rafael.
“I-lock ang lahat ng pinto.”
Pero huli na.
Sinipa nang malakas ang malaking pinto.
Isang lalaking nasa katanghaliang-gulang, basang-basa sa ulan, ang pumasok. Mapanakit ang tingin niya habang sinusuri ang lahat, hanggang huminto ang mata niya sa liham na hawak ko.
Nanginig ang panga niya.
“Ang batang iyan… buhay pa rin pala.”