Sa gitna ng umiinit na usapin tungkol sa ekonomiya at kalusugan ng bansa, muling umugong ang boses ng katotohanan mula sa isang kilalang eksperto. Sa isang malalim at komprehensibong panayam, hindi nag-atubili si Dr. Tony Leachon na ilantad ang mga bitak sa kasalukuyang sistema ng pamamahala sa ilalim ng administrasyong Marcos.

Ayon sa kanya, ang Pilipinas ay kasalukuyang dumaranas ng isang krisis na tila mas malala pa sa pandemyang nagdaan—isang krisis na pinagsama-sama ng enerhiya, ekonomiya, at kalusugan na tila walang malinaw na “game plan” mula sa mga nasa kapangyarihan.

Ang Nawawalang Bilyon-Bilyon ng PhilHealth

Ang pinaka-ugat ng diskuntento ni Dr. Leachon ay ang usapin ng pondo ng PhilHealth. Ayon sa kanyang isinampang petisyon sa Korte Suprema, mayroong malaking pagkukulang ang gobyerno sa pagbibigay ng subsidy na nararapat para sa mga miyembro.

“Ang utang pala ng gobyerno sa atin simula 2022 hanggang 2026 ay 220 billion,” pahayag ng doktor. Dagdag pa rito, ang kabuuang utang na dapat sana ay nasa PhilHealth na ay umaabot na sa 400 bilyon pesos.

Binigyang-diin niya na ang pondong ito ay hindi lamang basta numero; ito ay pera ng taong-bayan na nagmula sa buwis ng mga naninigarilyo at umiinom ng alak (Sin Tax). Ang pagkakait sa pondong ito ay direktang pagkakait ng libreng serbisyong medikal sa mga Pilipino.

Sa halip na mapunta sa billing section ng mga ospital para sa mga mahihirap, ang pondo ay inilipat sa National Treasury, isang hakbang na tinawag niyang kawalan ng malasakit sa mga maysakit.

Duterte vs. Marcos: Ang Isyu ng Disiplina at Bilis

Hindi maiwasang ikumpara ni Dr. Leachon ang istilo ng pamumuno noon at ngayon. Sariwa pa sa alaala ng publiko ang panahon ng pandemya sa ilalim ng administrasyong Duterte kung saan, ayon kay Leachon, ay mayroong malinaw na “sense of urgency.”

Inalala niya ang mga weekly meeting sa Malacañang tuwing Biyernes na may kasamang scorecard at checklist. Ang bawat opisyal ay kailangang mag-ulat ng progreso at kailangang mabilis ang implementasyon ng mga executive order.

“Ngayon, ‘yun ang hinaharap ng taong bayan—yung bilis,” ani Leachon. Binatikos niya ang mabagal na pagtugon sa tumataas na presyo ng bilihin at petrolyo.

Kung dati ay mayroong Php800,000 case rate para sa COVID-19 na nagreresulta sa “zero billing,” ngayon ay tila kailangan pang mamalimos ng mga pasyente sa mga politiko para lamang makakuha ng guarantee letter. Ang kawalan ng regularity at bilis sa kasalukuyang administrasyon ang nakikitang dahilan kung bakit tila nalulunod ang bansa sa mga problema.

Ang Nagbabadyang Sakuna sa Enerhiya at Kalusugan

Sinang-ayunan ni Dr. Leachon ang pahayag ni dating Finance Secretary Sonny Dominguez na mas malala ang kasalukuyang energy crisis kaysa sa COVID-19. Habang ang pandemya ay maaaring kontrolin sa pamamagitan ng lockdown at bakuna, ang krisis sa enerhiya ay nakadepende sa pandaigdigang galaw ng Amerika, Israel, at ang tensyon sa pagitan ng Iran at iba pang bansa.

Dahil sa taas ng palitan ng dolyar at piso, asahan na ang lalong pagtaas ng presyo ng mga gamot na karamihan ay inaangkat pa mula sa ibang bansa. Ngunit ang mas nakakatakot na senaryo ay ang posibleng pagsasara ng mga ospital.

Hindi lamang dahil sa kawalan ng pondo, kundi dahil sa kawalan ng transportasyon para sa mga doktor at pasyente. “Saan ka sasakay?” tanong ni Leachon, na nagpapakita ng kawalan ng koordinasyon sa pagitan ng transportasyon at kalusugan.

Ang Mungkahing Solusyon: Reprioritize ang Budget

Sa harap ng kaguluhang ito, mayroong mga konkretong suhestiyon si Dr. Leachon. Una, dapat umanong i-recast o baguhin ang budget ng bansa. Ang mga dambuhalang pondo para sa mga flood control projects na tila hindi naman nararamdaman ay dapat tabyasin at ilipat sa mga prayoridad: kalusugan, fuel, pagkain, at transportasyon.

Ikalawa, dapat ipasok na ang pera sa PhilHealth upang matanggal na ang sistema ng “pamamalimos” sa mga politiko. Layunin nito na kapag ang isang Pilipino ay na-ospital, diretso na ito sa billing at wala nang kailangang hanapin pang pirma.

Bukod dito, isinusulong din niya ang telemedicine kung saan ang gobyerno ang sasagot sa mga reseta sa mga pinakamalapit na botika para sa mga taong walang pamasahe papuntang ospital.

Sa huli, binigyang-diin ni Dr. Tony Leachon ang kakulangan ng koordinasyon sa gobyerno. Tinanong niya kung bakit ang Department of Health (DOH) ay hindi kasama sa mga mahahalagang komite tulad ng UFLIP.

“Alangan naman hindi magkasakit ang tao,” aniya. Ang panawagan ay malinaw: kailangan ng isang kongkreto at mabilis na “game plan” bago pa tuluyang maging huli ang lahat para sa kalusugan at ekonomiya ng bansa.