Bahagi 3 – Dumating ang Legal Niyang Asawa na May Dalang Dokumento, Pero May Isang Pirma Siyang Hindi Dapat Ginaya
Bahagi 3 – Dumating ang Legal Niyang Asawa na May Dalang Dokumento, Pero May Isang Pirma Siyang Hindi Dapat Ginaya
Hindi ko agad sinagot si Celia.
Si Atty. Joanna ang unang gumalaw.
“Anong dokumento?” tanong niya.
Sandaling napatingin si Celia sa kaniya.
Marahil hindi niya inaasahang may abogado akong kasama.
Iniabot niya ang folder.
“Deed of assignment.”
Agad iyong kinuha ni Joanna bago ko pa mahawakan.
Nakatayo si Dante malapit sa pintuan.
Galit ang mukha niya.
“Bakit may abogado rito?”
Hindi ko siya pinansin.
Binuksan ni Joanna ang dokumento.
Tatlong pahina.
May notarial seal.
May pirma ni Dante.
At may isa pang pirma sa ibaba.
Pangalan ko.
Elena Marasigan.
Napakapit ako sa mesa.
“Hindi akin iyan.”
Agad na nagsalita si Dante.
“Elena, huwag ka nang magdrama. Ikaw mismo ang pumirma niyan.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Kailan?”
“Tatlong taon na.”
“Saan?”
“Dito.”
“Anong araw?”
Natigilan siya.
“Ano bang klaseng tanong iyan?”
“Kung pumirma ako ng deed na nagbibigay ng karapatan sa bahay ko sa asawa mo, dapat maalala mo kung kailan.”
“Hindi naman kita obligadong bigyan ng eksaktong petsa!”
“Dahil hindi mo alam.”
Namula ang mukha niya.
Sumabat si Paolo.
“Ma, pwede bang kumalma tayong lahat?”
Binalingan ko siya.
“Alam mo rin ba ang dokumentong ito?”
Hindi siya makatingin sa akin.
Sapat na iyon.
Umupo si Celia sa sofa.
Mukhang pagod siya.
Hindi ko alam kung totoong may sakit siya o bahagi lang iyon ng matagal nang kuwento nilang tatlo.
“Hindi ako nandito para makipag-away,” sabi niya. “Sinabi lang sa akin ni Dante na may arrangement kayo.”
“Anong arrangement?”
“Matagal na raw kayong hiwalay bilang mag-asawa. Magkasama lang kayo dahil kay Paolo at sa negosyo.”
Napatingin ako kay Dante.
Dalawampu’t limang taon kaming natutulog sa iisang bahay.
Ako ang naghahanda ng gamot niya kapag mataas ang blood pressure niya.
Ako ang kasama niya tuwing family reunion.
Ako ang tinatawag niyang asawa sa mga kapitbahay, kaibigan at business supplier.
Pero sa babaeng pinakasalan niya—
sinabi niyang housemate lang ako.
“Sinabi rin ba niyang pera ko ang ginagastos niya sa iyo?”
Tumigas ang mukha ni Celia.
“Ano?”
Binuksan ko ang laptop.
Ipinakita ko ang transfers.
Wellness supplies.
Medical groceries.
Nutritional products.
Grab deliveries.
Cash withdrawals.
“Labingwalong buwan. Halos pitong daang libong piso.”
Napalingon si Celia kay Dante.
“Sinabi mong galing iyan sa project incentives mo.”
“Celia—”
“Sinabi mong sarili mong pera.”
“Makinig ka muna.”
Tumaas ang boses niya.
“Pera niya?”
Tahimik ang buong sala.
Ngayon ko naunawaan na posibleng hindi alam ni Celia ang lahat.
Biktima rin ba siya?
O magaling lang siyang umarte?
Hindi pa ako handang magdesisyon.
Ang mahalaga ay ebidensya.
Inilagay ni Joanna ang deed sa mesa.
“May problema ito.”
Napalingon kami.
Itinuro niya ang notarial details.
“Kilalang notary public ba ninyo si Attorney Banzon?”
Umiling ako.
“Hindi.”
Kinuha ni Joanna ang cellphone niya.
“Patay na si Atty. Banzon noong petsang nakalagay rito.”
Lahat kami natahimik.
Dahan-dahang tumayo si Dante.
“Ano’ng sinasabi mo?”
“Ang notarial commission niya ay natapos bago pa ang date ng document. At ayon sa Integrated Bar directory na ginagamit namin sa office, namatay siya noong January. Ang deed na ito ay dated May.”
Parang tumigil ang mundo.
Si Paolo ang unang napaupo.
“Pa…”
Tumingin si Dante sa anak namin.
At iyon ang tinging hindi ko malilimutan.
Hindi takot na ama.
Kundi lalaking nahuling may kasamang kasabwat.
“Anong ginawa ninyo?” tanong ko.
Walang sumagot.
Lumapit ako sa mesa.
Kinuha ko ang dokumento.
Tinitigan ko ang pirma ko.
May similarity.
Pero mali ang dalawang kurba.
Masyadong tuwid ang titik E.
At buo ang apelyido ko.
Simula nang magka-carpal tunnel ako limang taon na ang nakararaan, pinaikli ko ang pirma ko.
Alam iyon ni Paolo.
Dahil ilang beses siyang nag-fill out ng bank forms para sa akin.
“Paolo.”
Napapikit siya.
“Anak.”
“Ma…”
“Ikaw ba ang gumawa nito?”
Umiling siya agad.
“Hindi.”
“Pero alam mong peke?”
Tahimik.
“Paolo!”
“Ako lang ang nag-scan ng signature mo!”
Parang may pumutok sa loob ng sala.
Tinakpan ni Celia ang bibig niya.
Napamura nang mahina si Dante.
Si Joanna naman ay agad naglabas ng cellphone at inilapag iyon sa mesa.
“Wala nang gagalaw ng dokumentong ito.”
Napahagulgol si Paolo.
“Ma, hindi ko alam na gagamitin niya sa bahay! Sabi ni Papa kailangan lang daw para sa insurance.”
Lumapit si Dante.
“Tumigil ka nga!”
“Papa, ikaw naman ang nagsabi—”
“Shut up!”
Tumayo ako sa pagitan nila.
“Walang sisigaw sa anak ko sa bahay ko.”
Napatingin sa akin si Dante.
Sa kabila ng galit ko kay Paolo, hindi ko kayang panoorin siyang takutin ng lalaking nagturo sa kaniyang magsinungaling.
Pero hindi rin ibig sabihin na patatawarin ko siya.
“Sabihin mo lahat,” utos ko kay Paolo.
Umiiyak siya.
Dalawampu’t apat na taong gulang.
Pero sa sandaling iyon, para ulit siyang sampung taong gulang.
“Four years ago pa sinabi ni Papa sa akin ang tungkol kay Tita Celia.”
“Four years?”
Tumango siya.
“Sabi niya complicated daw. Sabi niya wala na kayong relasyon talaga pero ayaw mo lang tanggapin.”
Napatawa ako sa sobrang sakit.
“Wala kaming relasyon?”
“Hindi ko alam, Ma. Iyon ang sabi niya.”
“Sa tingin mo bakit sabay kaming natutulog sa kuwarto?”
Hindi siya sumagot.
“Bakit sabay kaming pumupunta sa anniversary dinner?”
Tahimik.
“Bakit ako ang nagbabayad ng family vacations natin?”
“Ma…”
“Bakit tinatawag niya akong asawa sa harap ng mga tao?”
“Hindi ko alam!”
“Dahil ayaw mong malaman!”
Napayuko siya.
Iyon ang katotohanan.
Maraming kasinungalingan ang madaling paniwalaan kapag nakikinabang ka.
Habang nililinlang ako ni Dante, binigyan niya si Paolo ng bagong laptop.
Motorcycle.
Pocket money.
Down payment sa kotse.
Mga bagay na inakala kong galing sa income ni Dante.
Ngayon ay hindi ko na alam kung kaninong pera ang ginamit.
“May iba pa ba?” tanong ni Joanna.
Hindi sumagot si Paolo.
“Paolo,” sabi ko, “ito na ang huling pagkakataong tatanungin kita bilang nanay mo. May iba pa ba silang ginawa gamit ang pangalan o pera ko?”
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos ay tumango.
May isa raw joint investment application na isinumite si Dante gamit ang photocopy ng IDs ko.
May supplier credit line sa pangalan ng negosyo.
At isang loan application na hindi natuloy dahil humingi ng personal appearance ang bangko.
Pakiramdam ko ay unti-unting bumubukas ang ilalim ng bahay.
Hindi lang pala pagtataksil.
Unti-unti nilang ginagamit ang pangalan ko para bumuo ng buhay na hindi ako kasama.
Tumingin ako kay Celia.
“Alam mo ang loan?”
Umiling siya.
“Hindi.”
“Ang investment?”
“Hindi.”
“Ang deed?”
“Sinabi niyang legal iyan.”
Ngumiti ako nang mapait.
“Pareho pala tayong niloko.”
Agad na umalma si Dante.
“Huwag kayong magkampihan. Celia, asawa kita.”
Tinignan siya ni Celia.
“At siya ang pinagkukunan mo ng pera?”
“Pinaliwanag ko na—”
“Hindi mo ipinaliwanag.”
Tumayo siya.
“Sinabi mong ikaw ang may-ari nitong bahay.”
Napatingin sa akin si Joanna.
Hindi ko napigilang matawa.
Mahina muna.
Pagkatapos mas malakas.
“May-ari?”
Kinuha ko ang original title mula sa brown envelope.
“Binili ko ito gamit ang proceeds ng bakery supply store na minana ko kay Mama at pinalago ko sa loob ng labingwalong taon.”
Inilapag ko sa mesa.
“Pangalan ko.”
Isa pang titulo.
“Commercial unit sa Marikina.”
Isa pang folder.
“Parking slot.”
Bank certification.
“Time deposit.”
Cooperative shares.
Insurance.
“Lahat iyan, ako ang documented owner.”
Namumutla si Dante.
“Elena, family assets iyan.”
“Anong family?”
Nanahimik siya.
“May legal kang asawa.”
Itinuro ko si Celia.
“Kung siya ang pamilya mo, bakit pera ko ang kailangan ninyo?”
“Elena, twenty-five years tayo.”
“At sampung taon mo akong ginawang kabit nang hindi ko alam.”
Parang nasampal siya.
Pero wala akong binawi.
Dahil iyon ang legal at emosyonal na katotohanan ng buhay na ginawa niya para sa akin.
Tinuro niya ako.
“Hindi mo ako basta mapapaalis.”
“Hindi ngayong minuto.”
Sumingit si Joanna.
“Pero maaari siyang magpadala ng formal demand to vacate at gawin ang legal na proseso. At dahil hindi ikaw ang registered owner, mahihirapan kang i-claim na sa iyo ang property.”
Natahimik siya.
Nagsimulang mag-vibrate ang cellphone niya.
Tinignan niya.
Mabilis niya itong ibinulsa.
Pero nakita ko ang pangalan sa screen.
Engr. Santos.
Makalipas ang isang minuto, tumunog ang telepono ko.
Si Maribel.
Sinagot ko.
“Ate Elena, sorry, urgent. May tumawag mula sa San Aurelio Developers. Humihingi sila ng verification tungkol sa ₱2.4 million supplier guarantee.”
“Anong guarantee?”
Natigilan si Dante.
Napalingon sa kaniya ang lahat.
Sabi ni Maribel:
“May dokumentong ipinasa si Sir Dante na nagsasabing guarantor ang business natin sa materials na inorder ng construction group niya.”
Naramdaman kong nanlamig ang mga daliri ko.
“Magkano ulit?”
“₱2.4 million.”
“May pirma ko?”
“Opo.”
Isang tingin lang sa mukha ni Dante.
Alam ko na.
Isa na namang pirma.
Isa na namang dokumento.
Isa na namang paggamit sa pangalang pinaghirapan kong buuin.
Lumapit ako sa kaniya.
“Gaano karami, Dante?”
“Elena—”
“Gaano karaming pekeng pirma ko ang ginawa mo?”
Tahimik.
“Lima?”
Walang sagot.
“Sampu?”
Napayuko si Paolo.
At saka siya bumulong:
“Ma…”
Tumingin ako sa kaniya.
“May kahon sa storage room.”
“Ano?”
“Mga dokumento ni Papa.”
Namuti ang mukha ni Dante.
“Paolo, huwag.”
Ngunit tumakbo na ang anak ko patungo sa hallway.
Sumunod kami.
Binuksan niya ang maliit na storage room.
Sa likod ng lumang Christmas tree at dalawang maleta, may gray plastic box.
Inilabas niya iyon.
Binuksan.
At doon ko nakita ang halos tatlong pulgadang kapal ng mga papeles.
Photocopy ng IDs ko.
Old bank statements.
Mga sample ng pirma ko.
Blank forms.
Dalawang notarized affidavits.
Credit applications.
At isang document na may malaking pangalan sa ibabaw:
LAST WILL AND TESTAMENT – ELENA MARASIGAN
Hindi ako makahinga.
Kinuha iyon ni Joanna.
Binuklat.
At pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Elena…”
“Ano?”
Hindi siya agad sumagot.
Iniharap niya ang huling pahina.
May pirma ko.
Peke.
May dalawang witness.
At ayon sa dokumento, kapag namatay ako—
ang bahay sa Antipolo, commercial unit sa Marikina at karamihan ng liquid assets ko ay mapupunta kay Paolo.
At pagkatapos ng ilang kundisyon—
may karapatang pamahalaan ni Dante ang mga ari-arian.
Hindi ako umiyak.
Hindi ako sumigaw.
Tumingin lang ako sa lalaking dalawampu’t limang taon kong pinakain sa bahay ko.
Pagkatapos ay mahinahon kong sinabi:
“Joanna, tawagan mo ang office ninyo.”
“Bakit?”
“Dahil ayaw ko nang marinig ang paliwanag niya.”
Huminga ako.
“Gusto kong malaman kung ilang kaso ang maaaring ihain laban sa isang lalaking sampung taon akong niloko, ginamit ang negosyo ko, ginaya ang pirma ko at naghanda pa ng pekeng habilin para sa araw na wala na ako.”
At sa unang pagkakataon—
si Dante ang mukhang hindi makahinga.
