Bahagi 3 — Sa Bawat Tusok ng Karayom, Lumitaw ang Resibo ng Kanilang Panlilinlang
Bahagi 3 — Sa Bawat Tusok ng Karayom, Lumitaw ang Resibo ng Kanilang Panlilinlang
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Pero hindi dahil umiiyak ako.
Isa-isa kong inayos ang litrato ni Nessa sa laptop.
Labindalawang folders.
May petsa.
May handwritten notes ko.
May fabric swatches na ako mismo ang bumili noon sa Divisoria at Lumban.
May sketches na may initials kong L.M.
At sa ilan, may maliliit na marka ng lapis ni Lola Pilar.
Mga iyon ang huling disenyo naming pinagtulungang dalawa bago siya namatay.
Noong ikasal ako kay Adrian, dinala ko ang kahon sa condo dahil akala ko balang araw mabubuksan ko ulit iyon.
Pagkalipas ng ilang buwan, nawala.
Sinabi ni Adrian noon na baka naisama ko sa mga gamit na dinala pabalik sa Laguna.
Naniwala ako.
Ngayon alam ko na kung saan napunta.
At kung sino ang nakinabang.
Kinabukasan, pumunta ako sa abogado kong si Atty. Mariel Santos.
Hindi niya ako pinakilos agad ng galit.
Tinignan muna niya ang bawat dokumento.
“May original physical sketches ka pa?”
“Nasa kahon nila ang ilan. Pero may iba akong duplicate sa atelier.”
“Old photographs?”
“Marami.”
“Client records?”
Tumango ako.
“Si Lola meticulous. Bawat order, may notebook.”
Ngumiti nang bahagya si Atty. Mariel.
“Good. Huwag kang mag-post online. Huwag kang makipagsagutan. Huwag kang magbanta. Dokumento muna.”
Iyon ang ginawa namin.
Tatlong araw kaming naghalungkat sa Burdang Pilar.
Binuksan ni Aling Remy ang isang lumang aparador na akala ko puro tela lang ang laman.
May pitong ledger.
Mga resibo.
Polaroid photographs.
Sulatan mula sa mga bride, politicians, businessmen at hotel owners na naging kliyente ni Lola.
Sa isang sobre, nakita namin ang litrato noong labingpitong taong gulang ako.
Nakatayo ako sa tabi ni Lola habang hawak ang unang completed version ng ibong ginamit ngayon ni Camille.
Sa likod, sulat-kamay ni Lola:
“Disenyo ni Lira. Huwag gagalawin ang buntot. Dito nagsisimula ang sarili niyang estilo.”
Napaupo ako.
Hindi ako umiyak nang paalisin ako ni Adrian sa kuwarto namin.
Pero nang makita ko ang sulat ni Lola, hindi ko napigilan.
Tahimik lang si Aling Remy.
Inilapag niya sa tabi ko ang isang tasa ng kape.
“Akala mo ba walang iniwan ang lola mo para ipaalala sa ’yo kung sino ka?”
Pinunasan ko ang mukha ko.
“Parang nakalimutan ko po kasi.”
“Oo.”
Diretso siyang magsalita.
“Apat na taon.”
Napatawa ako sa gitna ng pag-iyak.
“Wala talaga kayong lambing.”
“Hindi lambing ang kailangan mo. Trabaho.”
At iyon nga ang ginawa ko.
Habang inaasikaso ni Atty. Mariel ang formal demand laban sa Monteverde Lifestyle Group at C.S. Heritage Works, binuksan kong muli ang Burdang Pilar para sa bagong orders.
Hindi malaking comeback ang nangyari.
Walang biglang pila sa labas.
Walang magic.
Sa unang linggo, tatlong blouse lang ang pinaayos sa amin.
Isang barong.
Dalawang table runner.
Pero bawat perang pumasok ay pera naming pinaghirapan.
Hindi allowance.
Hindi regalo.
Hindi perang kailangang ipaalala sa akin kapag may away.
Nag-post ako ng litrato ng isang lumang unfinished piece ni Lola sa Facebook page ng atelier.
Simpleng caption lang:
“Matagal natulog ang karayom. Gising na ulit.”
Hindi ko binanggit si Adrian.
Hindi ko binanggit si Camille.
Pero maraming dating kliyente ni Lola ang nakakita.
May isang bride mula Quezon City na nag-message.
May hotel manager mula Cebu.
May designer sa Makati na minsang naging apprentice ni Lola.
At pagkalipas ng dalawang linggo, may tumawag mula sa isang cultural foundation na naghahanda ng exhibition tungkol sa traditional Filipino embroidery.
Hindi nila ako hinanap dahil viral ako.
Kilala nila ang pangalan ni Lola Pilar.
Iyon ang unang pagkakataong naalala kong may halaga ang apelyidong Mercado kahit walang Monteverde sa dulo.
Samantala, dumating kay Adrian ang demand letter.
Tinawagan niya ako mula sa ibang numero dahil naka-block pa rin ang personal number niya.
“Lira, ano ba talagang gusto mo?”
“Isauli ninyo ang original materials. Itigil ang paggamit ng designs. At ilagay ang tamang attribution kung may na-produce na.”
“Alam mo ba kung magkano ang mawawala sa kumpanya?”
“Alam mo ba kung magkano ang kinuha ninyo nang walang pahintulot?”
“Hindi ako ang kumuha.”
“Pero nasa bahay mo.”
“Camille handled the creative side.”
“Pero pangalan ng kumpanya mo ang nasa kontrata.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay bumaba ang boses niya.
“Kailangan ba talagang umabot dito?”
Napangiti ako.
Parang narinig ko ulit ang dati kong sarili.
Iyong babaeng laging nagtatanong kung kailangan ba talagang lumaki ang away.
Ngayon iba na ang sagot ko.
“Oo.”
Napabuntong-hininga siya.
“Lira, mag-usap tayo bilang mag-asawa.”
“Hindi mo ako kinausap bilang asawa noong pinalipat mo ako sa service room.”
“Hanggang ngayon ba iyon pa rin?”
“Hindi.”
Tumingin ako sa piles ng orders sa mesa.
“Ngayon, negosyo na.”
Ibinaba ko ang tawag.
Makalipas ang isang linggo, dumating si Adrian sa Lumban.
Mag-isa.
Walang driver.
Walang Camille.
Naka-roll up ang manggas ng polo niya.
Dati, kapag nakikita ko siyang ganoon, iniisip kong pagod na pagod siya at kailangan kong ipagluto.
Ngayon ang una kong napansin ay may bakas ng pawis sa collar niya.
Tao lang pala siya.
Hindi sentro ng mundo.
Nasa workshop ako kasama ang anim na bagong trainees nang pumasok siya.
Tumahimik ang lahat.
Hindi dahil kilala nila siya.
Dahil halatang hindi siya nababagay sa maliit, mainit at maingay na lugar.
“Pwede tayong mag-usap?”
“Dito.”
“Privately.”
“Busy ako.”
Tumingin siya sa mga babae sa paligid.
“Five minutes.”
Inilapag ko ang frame.
Lumabas kami sa maliit na patio.
“Binalik ko ang kahon.”
May dala siyang malaking archive box.
Hindi ko hinawakan.
“Bakit ngayon?”
“Hindi ko alam na nasa study ko.”
Napatawa ako.
“Adrian, cabinet mo iyon. Susi mo. Bahay mo.”
“Si Camille ang nag-ayos ng files para sa launch.”
“Pero apat na taon nang nawawala sa akin ang kahon.”
Natahimik siya.
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong may duda sa mukha niya.
“Four years?”
“Oo.”
“Akala ko…”
“Ano?”
Hindi siya sumagot.
Kaya ako na ang nagtuloy.
“Akala mo siguro maliit na bagay lang.”
Bumaba ang tingin niya.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Cancel the legal action. Ibabalik namin lahat.”
“Hindi sapat.”
“Lira.”
“May eighteen-point-six million peso contract na gumagamit ng gawa namin.”
“Pwede naming baguhin ang designs.”
“May naipresenta na kayo sa investors.”
Humigpit ang panga niya.
“Sinasabi ko sa ’yo, aayusin ko.”
“Gaya ng pag-aayos mo sa marriage natin?”
Napatingin siya.
Tahimik kaming dalawa.
Pagkatapos ay nagtanong siya:
“Talaga bang hindi ka na babalik?”
Hindi ko agad sinagot.
Sa loob ng workshop, naririnig ko ang tawanan ng mga babae.
Tunog ng gunting.
Kalansing ng maliliit na kahon ng sinulid.
Ingay ng buhay na matagal kong iniwan.
“Hindi.”
Parang hindi niya matanggap.
“Four years, Lira.”
“Exactly.”
“Ganun lang?”
“Hindi ganun lang.”
Lumapit ako nang bahagya.
“Apat na taon kong piniling manatili. Huwag mong maliitin ang bigat noon dahil isang gabi lang ang nakita mong pag-alis ko.”
Hindi siya nakasagot.
Bago siya umalis, iniwan niya ang kahon.
Nang buksan namin iyon ni Aling Remy, kulang ang dalawang folders.
Ang pinakamahalagang dalawa.
Ang Mayumi Collection at ang Habagat Series.
Parehong kasama sa proposal ng Monteverde Heritage Collection.
Muli kong tinawagan si Adrian.
“May kulang.”
“Ano?”
“Dalawang folder.”
“Lahat ng nasa cabinet dinala ko.”
“Then ask Camille.”
Huminga siya nang malalim.
“Stop accusing her of everything.”
Doon ako natawa.
Hindi malakas.
Pero mapait.
“Kahit may ebidensya na sa harap mo, pinoprotektahan mo pa rin.”
“Hindi proteksyon ’to. Fairness.”
“Fairness?”
Tumingin ako sa litrato ni Lola sa dingding.
“Kapag ako ang nagsalita, drama. Kapag siya ang nahuli, kailangan fairness.”
Ibinaba ko ang tawag.
Doon ko tuluyang binitawan kahit ang natitirang pag-asang baka isang araw maintindihan niya.
Hindi ko na kailangan.
Lumipas ang isang buwan.
Dumami ang orders namin.
Hindi dahil sa iskandalo kundi dahil binuksan ko ang atelier sa custom barong at Filipiniana commissions.
Kumuha kami ng walong embroiderers mula sa mga barangay sa paligid.
Tatlo sa kanila ay mga nanay na matagal nang tumigil sa trabaho.
May isa, si Joy, na halos maiyak nang matanggap ang unang buong sahod niya.
“Ma’am, sarili ko na po ulit ang pera ko.”
Hindi ko alam kung bakit tumama sa akin ang simpleng pangungusap na iyon.
Siguro dahil alam ko ang pakiramdam.
Pagkalipas ng ilang araw, dumating ang cultural foundation.
Pinili nila ang Burdang Pilar bilang isa sa mga artisan partners para sa isang traveling exhibit sa Manila, Cebu at Iloilo.
Hindi milyon ang unang kontrata.
Pero sapat iyon para bumili kami ng bagong lights, cutting tables at air-conditioning unit sa workshop.
Nang araw na ikabit ang aircon, nagpaluto si Aling Remy ng pancit.
“Celebration?”
tanong ko.
“Four years kang tiniis sa aircon ng asawa mo. Ngayon sarili nating aircon.”
Nagtawanan kaming lahat.
Akala ko iyon na ang pinakamagandang balita ng linggo.
Hindi pala.
Kinabukasan, tumawag si Atty. Mariel.
“May problema ang Monteverde Group.”
Napaupo ako.
“Dahil sa atin?”
“Partly. Pero mas malaki.”
Ayon sa kanya, habang nire-review ng legal team ng Monteverde ang documentation ng Heritage Collection dahil sa demand namin, may napansing kakaiba sa invoices ng C.S. Heritage Works.
Hindi tugma ang presyo.
May ilang supplier address na residential property.
May subcontractor na hindi rehistrado sa pangalang lumalabas sa billing.
At sa loob ng walong buwan, mahigit ₱7.8 milyon ang dumaan sa tatlong suppliers na konektado sa pinsan ni Camille.
Lahat ng approvals?
Pirma ni Adrian.
Makalipas ang dalawang araw, nagkaroon ng emergency board meeting.
Hindi ako naroon.
Pero bandang alas-singko ng hapon, nag-message si Nessa.
Ate Lira, nag-aaway po sila sa condo. Dumating po nanay ni Sir. Umiiyak si Ma’am Camille.
Hindi ako sumagot.
Hindi ko problema iyon.
Hanggang alas-siyete, may tumigil na itim na SUV sa harap ng Burdang Pilar.
Bumukas ang pinto.
Bumaba si Adrian.
Gusot ang polo.
Walang jacket.
Walang driver.
At sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, mukhang wala siyang kontrol sa kahit ano.
Lumapit siya sa akin.
“Lira.”
Hindi ako tumayo.
“Ano?”
“May kailangan akong itanong.”
“About Camille?”
Tumango siya.
“Inamin niyang siya ang kumuha ng folders.”
Hindi ako nagulat.
“Okay.”
“Pero may iba pa.”
Kinuha niya ang cellphone niya.
May screenshot ng bank transfers.
May supplier invoices.
May emails.
“Ginamit niya ang pangalan ko sa approvals.”
Tiningnan ko siya.
“Ikaw ba ang pumirma?”
Napahinto siya.
“Oo, pero—”
“Then hindi niya ginamit ang pangalan mo.”
Tahimik.
“Ibinigay mo.”
Parang sinuntok siya ng salita.
Umupo siya sa silyang kahoy sa tapat ko.
“Hindi ko binabasa lahat. I trusted her.”
At doon ko narinig ang pinaka-ironikong pangungusap na sinabi niya sa loob ng maraming taon.
“I trusted her.”
Napatingin ako sa kanya.
“Alam mo kung ano ang mas masakit?”
“Ano?”
“Ako, hindi mo pinagkatiwalaang magkaroon ng sariling trabaho.”
Hindi siya nakatingin sa akin.
“Pero binigyan mo siya ng pirma mo.”
Makalipas ang ilang segundo, bumulong siya.
“I made a mistake.”
“Marami.”
“Help me.”
Hindi ako makapaniwala.
“Ano?”
“May copies ka ng old designs. May timeline ka. Kapag napatunayang siya ang nagdala ng stolen material sa project, makakatulong iyon para ma-separate ang issue ng company fraud sa—”
Itinaas ko ang kamay.
“Stop.”
“Lira, board could remove me.”
“Then explain yourself to the board.”
“I’m your husband.”
Doon ako tuluyang napatayo.
“Ngayon?”
Nanigas siya.
“Ngayong kailangan mo ako, asawa mo ako?”
Hindi siya nakasagot.
Lumapit si Aling Remy mula sa loob.
Hindi siya nakialam.
Nakatayo lang siya sa pintuan.
Sinabi ko kay Adrian:
“Kung kailangan ng abogado mo ng totoong records, ibibigay namin kung may legal request. Hindi ako magsisinungaling. Hindi rin kita sisiraan.”
Parang umasa siya.
Pero idinugtong ko:
“Hindi rin kita ililigtas sa sarili mong pirma.”
Umalis siya nang gabing iyon na mas mabagal ang lakad kaysa pagdating niya.
Kinabukasan, opisyal siyang nilagay sa administrative leave habang ginagawa ang audit.
Si Camille naman ay hindi na makita sa condo.
Ayon kay Nessa, umalis madaling-araw dala ang dalawang suitcase.
Tatlong araw pagkatapos noon, tumawag ang abogado namin.
“Nahanap ang missing folders.”
“Saan?”
“Sa office ng C.S. Heritage Works.”
Napahawak ako sa mesa.
“May iba pa?”
Tumahimik si Atty. Mariel.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Lira, may nahanap silang signed licensing agreement.”
“Nino?”
“Camille Soriano.”
“Hindi naman kanya ang designs.”
“I know.”
“Then walang bisa.”
“Hindi iyon ang pinakamasamang bahagi.”
Humigpit ang hawak ko sa cellphone.
“May second signature.”
Sabay kong naramdaman ang lamig sa batok ko.
“Sino?”
Hindi agad sumagot si Atty. Mariel.
Pero nang banggitin niya ang pangalan, ilang segundo akong hindi nakahinga.
“Adrian Monteverde.”
At ang petsa ng kontrata?
Dalawang buwan bago niya ako paalisin sa master bedroom.
