Tuwing 2:17 A.M., “Naglalakad Habang Tulog” Daw ang Babaeng Kapitbahay at Pinto Ko Lang ang Binabasag—Kaya Pinalitan Ko Ito ng Bakal, at Isang Gabi, Nagising ang Buong Building sa Lihim na Matagal Nilang Ipinagtatanggol
Eksaktong 2:17 ng madaling-araw nang muli kong marinig ang sunod-sunod na kalabog sa pintuan ko.
BANG.
BANG.
BANG.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi ako natakot.
Ngumiti ako.
Dahil alam kong sa gabing iyon, hindi na ako ang tanging magigising.
Ako si Andrea Villanueva, thirty-one years old, freelance interior designer na nakatira sa isang lumang six-storey apartment building sa Mandaluyong.
Unit 501 ang maliit kong condo.
Sarili ko iyon.
Pinaghirapan ko bawat sentimo ng down payment mula sa mga gabing halos hindi na ako natutulog para matapos ang projects ng mga kliyente.
Nang makuha ko ang susi, mahigit ₱4,000 na lang ang natira sa bank account ko.
Kahit bagong kutson, hindi ko agad mabili.
Kaya siguro mas masakit nang sabihin ng mga tao na dahil may sarili akong bahay, ako na raw ang dapat mas umintindi.
Nagsimula ang lahat kay Camille Navarro, ang babaeng umuupa sa Unit 401—eksaktong isang palapag sa ilalim ko.
Sabi niya, may sleepwalking disorder siya.
At kapag inaatake raw siya nito…
umaakyat siya sa fifth floor.
Dumidiretso sa pintuan ko.
At hinahampas ang lock gamit ang kung anumang matigas na bagay ang mahawakan niya.
Ang kakaiba?
Dalawang unit bawat palapag.
Dose-dosenang pinto sa building.
Pero sa lahat ng puwedeng katukin, sipain o hampasin habang “walang malay”…
sa akin lang siya laging napupunta.
Noong unang gabi, tumayo ako sa likod ng pinto at tumingin sa peephole.
Nandoon si Camille.
Pink pajamas.
Magulo ang buhok.
At sa kamay niya ay isang metal doorstop.
Itinaas niya iyon.
BANG.
Tumama sa lock ko.
Agad kong binuksan ang voice recorder ng phone.
“Camille!”
Huminto ang kamay niya sa ere.
Eksaktong huminto.
Pagkalipas ng dalawang segundo, bumukas ang pinto ng Unit 502.
Lumabas si Aling Nena, ang kapitbahay ko.
Biglang nalaglag sa kamay ni Camille ang metal doorstop.
Kumurap siya.
Tumingin sa paligid.
“S-Saan ako?”
Pagkatapos ay napaiyak.
“Andrea… sorry. Nag-sleepwalk na naman ba ako?”
Kinabukasan, dumating ang locksmith.
Baluktot ang bahagi ng lock.
May damage na rin sa loob ng frame.
“Ma’am, kaya ko itong ayusin pansamantala,” sabi niya. “Pero kung mauulit, mas mabuting palitan na ang buong pinto.”
Umabot sa ₱7,000 ang repair at service fee.
Kinuha ko ang resibo.
Pinatabi ko rin ang sirang piyesa.
Pagkatapos, minessage ko si Camille.
“₱7,000 ang repair. Ito ang resibo. At kailangan nating gumawa ng paraan para hindi na ito maulit.”
Hindi siya sumagot sa akin.
Sa halip, nag-post siya sa residents’ group chat.
May litrato siyang nakaupo sa sofa, nakayakap sa mga tuhod, namumugto ang mga mata.
“Hindi ako kumain buong araw dahil sa hiya. Alam kong nakakaabala ang sakit ko, pero hindi naman ako masamang tao.”
Kasunod noon, screenshot ng mensahe ko.
Pero isang linya lang ang isinama niya.
₱7,000 ang repair.
Wala ang litrato ng nasirang lock.
Wala ang resibo.
At lalong wala ang tanong kong:
“Paano natin sisiguraduhing hindi ito mauulit?”
Mabilis dumating ang mga sagot.
“Kaunting compassion naman.”
“May sakit ang tao.”
“Hindi niya naman sinasadya.”
“Pera lang iyan.”
Pinuntahan pa ako ni Aling Nena.
“Andrea, huwag mo nang gipitin. Umiiyak ang bata.”
“Kung may medical condition siya, dapat magpatingin siya o may kasama sa gabi.”
Napakunot-noo siya.
“Bakit kailangan mong palakihin?”
Tinitigan ko siya.
“Kung pinto ninyo ang binabasag niya gabi-gabi, ganoon din ba sasabihin ninyo?”
Agad nagbago ang mukha niya.
“Bakit mo naman ako isinasali?”
Napangiti ako nang bahagya.
“Exactly.”
Kinagabihan, tinawag ako sa maliit na admin office.
Nandoon ang building manager, si Camille, si Aling Nena at dalawang kapitbahay.
May papel nang nakahanda sa mesa.
NEIGHBORHOOD SETTLEMENT AGREEMENT.
Magbabayad daw si Camille ng ₱5,000.
Kapalit noon, hindi na ako magrereklamo tungkol sa insidente at hindi ko ilalabas ang recording.
Itinulak ng building manager ang ballpen sa akin.
“Para matapos na.”
Tumingin ako kay Camille.
“Paano kapag ginawa mo ulit bukas?”
Tahimik siya.
Sumingit si Joel, ang lalaking nakatira sa sixth floor.
“Grabe ka naman. Nag-sorry na nga.”
“Gusto ko lang matulog sa gabi.”
“Work from home ka naman, di ba? Matulog ka sa araw.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi ko alam kung matatawa ako o magagalit.
Dahil pala nagtatrabaho ako sa bahay, puwede nang agawin ng ibang tao ang gabi ko.
Biglang humikbi si Camille.
“Isang araw na akong hindi kumakain. Kailangan ko pa bang lumuhod para patawarin mo ako?”
Bahagyang yumuko ang mga tuhod niya.
Agad siyang inalalayan ni Aling Nena.
Pagkatapos, ako ang tiningnan.
“Kapag may nangyari sa batang iyan dahil sa stress, makakaya ba ng konsensiya mo?”
Kinuha ko ang settlement paper.
Akala nila pipirma ako.
Ibinalik ko iyon sa mesa.
“May resibo ang damage.”
“May recording ang nangyari.”
“Hindi ako pipirma.”
Tumigas ang mukha ng manager.
“Andrea, kailangan mo rin ang mga kapitbahay mo balang araw.”
Isinukbit ko ang bag ko.
“Kailangan ko kayo kagabi.”
Tahimik silang lahat.
Paglabas ko ng office, tumawag ang locksmith.
“Ma’am, may available kaming heavy-duty stainless-steel door. Mas mahal nang konti pero puwedeng ma-install bukas.”
Hindi ako nagdalawang-isip.
“Install n’yo.”
Kinabukasan, silver-gray na stainless-steel door ang ipinalit ko.
Walang foam padding.
Walang makapal na wood panel.
Normal commercial model lang.
Nang subukan ng installer, marahan niyang kinatok gamit ang likod ng kamay.
KLANG.
Umalingawngaw ang tunog hanggang hagdanan.
Napatingin sa akin si Aling Nena.
“Ang ingay naman niyan.”
Ngumiti ako.
“Kapag normal na binubuksan at sinasara, tahimik naman.”
Tumango ang installer.
“Opo. Iingay lang talaga ito kapag hinampas ng matigas na bagay.”
“Perfect,” sabi ko.
At eksaktong 2:17 ng madaling-araw kinagabihan…
narinig ko ang unang hampas.
KLANG!
Umalingawngaw sa buong building.
Sumunod ang pangalawa.
KLANG!
May bumukas na pinto sa sixth floor.
May sumigaw mula sa third.
At sa ikatlong hampas—
KLANG!
bumukas ang ilaw sa halos lahat ng palapag.
Tumayo ako sa likod ng bago kong pinto.
Binuksan ko ang recording sa phone.
At sa labas, narinig ko ang boses ni Camille.
Pero hindi siya tunog tulog.
Hindi siya umiiyak.
Galit siya.
At malinaw kong narinig ang sinabi niya:
“Bakit hindi pa rin siya lumalabas?”
PART2
Nanigas ang buong katawan ko.
Hindi dahil natakot ako.
Kundi dahil iyon ang unang pagkakataong narinig kong magsalita si Camille habang diumano’y “sleepwalking.”
At hindi lang basta salita.
May intensiyon.
May hinihintay siya.
Ako.
Hindi ko binuksan ang pinto.
Sa halip, inilapit ko ang phone sa bakal.
Sa hallway, mabilis na dumarami ang yabag.
Bumaba si Joel mula sixth floor.
“Ano ba ’yan?!”
Bumukas ang Unit 502.
Lumabas si Aling Nena.
“Camille!”
Biglang tumahimik.
Pagtingin ko sa peephole, nakatayo si Camille sa harap ng pinto ko.
May hawak na naman siyang metal object.
Pero ngayon, dilat na dilat ang mga mata niya.
Nang makita niyang maraming tao sa hallway, saka lamang niya binitiwan iyon.
Clang.
“S-Saan ako?”
Parehong eksaktong linya.
Parehong tono.
Pero wala nang naniwala agad.
Dahil lahat sila gising na.
At narinig ng ilan ang sinabi niya bago siya “magising.”
Lumapit si Joel.
“Sandali. Narinig kitang nagsalita.”
Namula ang mukha ni Camille.
“Ano?”
“Sabi mo, ‘Bakit hindi pa rin siya lumalabas?’”
“Hindi ko alam. Baka nagsasalita ako habang tulog.”
Gusto kong matawa.
Lahat puwede palang ipaliwanag ng tulog.
Pag-akyat sa isang palapag.
Pagpili sa iisang pinto.
Pagkuha ng metal object.
Pag-target sa lock.
At ngayon, pati buong pangungusap.
Binuksan ko ang pinto nang naka-chain lock.
Maliit lang ang pagitan.
“Camille.”
Napatingin siya sa akin.
“Kung wala kang malay, bakit kapag tinatawag kita sa pangalan, lagi kang humihinto bago ka pa ‘magising’?”
Walang sumagot.
Idinagdag ko:
“At bakit pinto ko lang?”
Namutla siya.
“Hindi ko kontrolado—”
“Exactly. Kung hindi mo kontrolado, statistically dapat kahit minsan napunta ka sa Unit 402, 502, o ground floor.”
Tumahimik ang hallway.
Hindi ko kailangang maging doktor.
Common sense lang iyon.
Sumabat si Aling Nena.
“Baka kabisado ng subconscious niya ang route.”
Tumingin ako sa kanya.
“Kung subconscious ang nakakaalala ng route, bakit lock ko rin ang kabisado niyang hampasin?”
Napatikom siya.
Dumating ang night guard na si Mang Ramon.
Kasama ang building manager.
Galit ang manager dahil sa ingay.
“Andrea, puwede bang huwag nating gawing eksena ito alas-dos ng madaling-araw?”
Napatingin sa kanya si Joel.
“Kami nga hindi makatulog!”
Noon ko halos matawa nang malakas.
Dalawang gabi bago iyon, sinabi niyang ako ang matulog sa araw.
Ngayon, isang gabing siya ang nagising, problema na agad.
“Akala ko puwedeng bawiin ang tulog sa daytime?” tanong ko.
Hindi siya sumagot.
Kinabukasan, nagsumite ako ng written incident report sa admin.
Kasama ang audio recording.
Kasama ang litrato ng nasirang lumang lock.
Kasama ang official receipts.
At kasama ang record mula sa installer na normal commercial stainless-steel door ang binili ko—walang alarm, walang anumang modification para gumawa ng ingay.
Hindi ako nagsampa agad ng anumang malaking kaso.
Isa lang ang hinihingi ko.
Proteksiyon sa sarili kong tahanan.
Nag-request akong tingnan ang common-area CCTV malapit sa stairwell.
Doon nagbago ang lahat.
Mahina ang quality ng lumang camera.
Hindi kita ang mismong pinto ko.
Pero kita ang hagdan.
At sa recording mula sa mga nakaraang gabi, malinaw na lumalabas si Camille sa Unit 401.
Hindi siya pasuray-suray.
Hindi nakapikit.
Hindi nangangapa.
Diretso siyang naglalakad paakyat.
Minsan, humihinto pa siya sa landing.
Tumingin sa phone.
Pagkatapos ay umaakyat.
Isa pang recording ang mas malinaw.
Bago siya umakyat papunta sa floor ko, yumuko siya at kinuha ang metal doorstop mula sa tabi ng fire extinguisher cabinet.
Hindi iyon bagay na hawak na niya mula sa bahay habang natutulog.
Pinili niya iyon sa hallway.
Hindi nagsalita ang manager nang ilang segundo.
Si Aling Nena naman, nakatitig lang sa screen.
“Baka…” mahina niyang sabi, “baka part pa rin iyon ng sleepwalking?”
Hindi na ako nakipagtalo.
Tinanong ko lang:
“Kung sa pinto ninyo siya pupunta mamayang 2:17, payag ba kayong huwag natin siyang pigilan dahil baka bahagi lang ng sakit niya?”
Wala siyang sagot.
Doon unang nabasag ang pagkakaisa nila.
Pero hindi pa iyon ang pinakamasakit na nalaman ko.
May lumapit sa akin na tenant mula third floor, si Mica Santos.
Mahina ang boses niya.
“Andrea… may dapat akong sabihin.”
Noong bagong lipat daw si Camille, minsan nang nagreklamo ang dating tenant ng Unit 501—ang unit ko—dahil maingay siya sa madaling-araw.
Wala pa ako noon.
Matagal nang lumipat ang tenant.
Pero noong bumili ako ng unit, nagkaroon kami ni Camille ng unang maliit na pagtatalo.
Tatlong buwan bago nagsimula ang “sleepwalking,” madalas siyang magpatugtog nang malakas pagkatapos ng midnight.
Isang gabi, nag-message ako nang maayos sa group chat.
“Hi, baka puwedeng hinaan nang kaunti. May client presentation ako bukas ng 8 A.M. Salamat.”
Wala akong binanggit na pangalan.
Pero Unit 401 ang pinanggagalingan ng bass.
Kinabukasan, tahimik.
Akala ko tapos na.
Hindi pala.
Sabi ni Mica, narinig niya minsang nagrereklamo si Camille sa kaibigan niya sa hallway.
“Akala niya porke may-ari siya ng unit, siya na ang masusunod.”
Doon ko naintindihan.
Hindi ko kailangang patunayan kung ano ang eksaktong nasa isip niya gabi-gabi.
Sapat nang malaman kong ang tinatawag nilang aksidente ay hindi kasing-random ng ipinipilit nila.
Nang tawagin ng admin si Camille para sa formal meeting, iba na ang eksena.
Wala nang papel na nakahandang pipirmahan ko.
Wala nang ballpen na itinutulak sa akin.
At higit sa lahat—
wala nang nagsasabing “magbigay ka na lang.”
Nasa mesa ang CCTV clips.
Nasa speaker ang recording.
Narinig muli ang boses niya.
“Bakit hindi pa rin siya lumalabas?”
Napayuko si Camille.
Matagal bago siya nagsalita.
“Galit ako sa kanya.”
Walang gumalaw.
Tumulo ang luha niya.
“Pero hindi ko sinasadyang umabot nang ganito.”
Tumingin ako sa kanya.
“Ano ang hindi mo sinasadya? Ang umakyat? Ang kumuha ng bakal? O ang sirain ang lock ko?”
Humagulgol siya.
“Hindi ko alam kung bakit ko ginagawa.”
“Pero alam mong sa akin ka pumupunta.”
Tahimik.
Iyon ang pinakamalinaw niyang sagot.
Hindi ko na siya sinigawan.
Hindi ko kailangang gawin iyon.
Minsan, kapag sapat na ang ebidensiya, mas mabigat ang katahimikan kaysa galit.
Nagdesisyon ang property management na obligahin siyang magbigay ng medical documentation kung talagang may diagnosed sleep disorder siya, at habang wala iyon, hindi siya puwedeng gumala sa common areas sa madaling-araw nang walang kasama.
Ipinaalam din ang sunod-sunod na incidents sa unit owner niya.
Ang pinakaimportanteng kondisyon ko:
Kapag lumapit ulit siya sa pinto ko dala ang anumang bagay na puwedeng makasira nito, tatawag ako agad sa barangay at pulis.
Walang negotiation.
Walang group chat voting.
Walang “awa muna.”
Pagkatapos ng meeting, lumapit sa akin si Joel.
Hindi makatingin nang diretso.
“Sorry sa sinabi kong matulog ka na lang sa araw.”
Tumango ako.
“Okay.”
Pero hindi ko sinabing “walang problema.”
Dahil may problema.
At hindi nabubura ang problema dahil nahihiya na ang taong nagsabi.
Si Aling Nena naman ang huling lumapit.
“Hindi ko akalaing ganoon pala.”
Tiningnan ko siya.
“Hindi mo naman kailangang malaman agad kung nagsisinungaling siya.”
Napakunot-noo siya.
“Ang kailangan mo lang sanang malaman ay nasisira ang pintuan ko at hindi ako makatulog.”
Hindi siya nakasagot.
Pagkalipas ng ilang linggo, umalis si Camille sa Unit 401.
Hindi ko alam kung kusa o hindi na ni-renew ng landlord ang kontrata.
Hindi ko na rin tinanong.
Sa huling araw niya, nagkasalubong kami sa stairwell.
May dalawang malalaking maleta siya.
Huminto siya.
“Andrea.”
Huminto rin ako.
“Sorry.”
Ilang segundo kaming nagkatitigan.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Sana magpagamot ka kung talagang may problema ka.”
At nagpatuloy ako paakyat.
Iyon lang.
Walang dramatic forgiveness.
Walang yakapan.
Dahil natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi obligasyong ibinibigay para gumaan ang pakiramdam ng taong nanakit sa iyo.
Minsan, sapat nang bitawan mo ang galit nang hindi mo ibinabalik sa kanila ang access sa buhay mo.
Nanatili ang stainless-steel door ko.
Noong una, marami ang nagsabing pangit.
Masyadong malamig.
Masyadong industrial.
Pero sa tuwing uuwi ako nang pagod at isinasara ko iyon—
click.
Matatag ang lock.
Tahimik ang hallway.
At nakakaramdam ako ng kakaibang gaan.
Ilang buwan pagkatapos ng lahat, nagkaroon ulit ng maliit na pagtatalo sa residents’ group.
May bagong tenant na nagpatugtog nang sobrang lakas ng alas-dose.
Ang unang nag-message?
Si Joel.
“Paki-respect naman ang tulog ng ibang tao.”
Napatawa ako nang makita ko iyon.
Hindi ako nag-comment.
Hindi ko kailangang manumbat.
Dahil minsan, hindi mo talaga maipapaintindi sa isang tao ang bigat ng isang bagay hangga’t hindi sila mismo ang naaabala.
Pero may isang aral na hindi ko nakalimutan.
Noong pinto ko ang sinisira, sinabi nilang umintindi ako.
Noong tulog ko ang nawawala, sinabi nilang bumawi ako sa araw.
Noong pera ko ang ginastos, sinabi nilang pera lang iyon.
Pero nang isang stainless-steel door ang magpalakas sa ingay at marinig ng buong building ang problemang ako lang ang matagal nang nagtitiis—
biglang naging urgent ang lahat.
Doon ko naintindihan:
Hindi lahat ng taong nagsasabing “maging mabait ka” ay talagang ipinagtatanggol ang kabutihan.
Minsan, gusto lang nilang ikaw ang magtiis para hindi sila maabala.
At mula noon, may simpleng rule na ako sa buhay.
Maaari akong umunawa sa pinagdadaanan ng ibang tao.
Maaari akong maging mahabagin.
Maaari akong tumulong.
Pero hindi ko kailangang sirain ang sarili kong kapayapaan para mapatunayan na mabuti akong tao.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Ang malasakit ay mahalaga, pero ang tunay na malasakit ay hindi nangangailangan ng isang inosenteng tao na paulit-ulit na magsakripisyo. May karapatan kang protektahan ang iyong tahanan, oras, pahinga at dignidad. Ang pagtatakda ng hangganan ay hindi pagiging malupit—minsan, iyon mismo ang paraan para ipaalala sa iba na ang kabaitan mo ay hindi pahintulot para apakan ka.
