Iniwan Niya Ako Sa Araw Ng Engagement Para Sa Unang Pag-Ibig—Sa Araw Ng Kasal, Lumipad Ako Patungong Berlin
PARTE 1
“Iniwan ako ng sarili kong fiancé sa gitna ng engagement party namin—hindi dahil may emergency sa ospital, kundi dahil bumalik na ang babaeng minahal niya bago ako.”
Hindi ko akalaing iyon ang magiging alaala ko sa gabing dapat sana’y isa sa pinakamasayang gabi ng buhay ko.
Punô ng bisita ang function hall ng isang hotel sa Quezon City. Nandoon ang mga kaibigan namin, mga kamag-anak, ilang doktor na katrabaho ni Rafael, at mga dati kong propesor sa Fine Arts.
Ako si Mara Villanueva, tatlumpu’t isang taong gulang, pintor at part-time lecturer sa isang art school sa Manila.
Ang fiancé ko naman, si Dr. Rafael Mendoza, ay isang surgeon sa isang malaking pribadong ospital sa Makati.
Limang taon kaming magkasama.
Nang gabing iyon, katatapos lamang naming mag-toast nang tumunog ang cellphone niya.
Isang tawag lang.
Pagkatapos, biglang nagbago ang mukha niya.
“May kailangan lang akong puntahan,” sabi niya habang kinukuha ang susi ng kotse.
“Emergency sa ospital?”
Hindi siya sumagot nang diretso.
“Ayusin ko lang. Babalik ako.”
Ako pa ang nag-abot sa kanya ng coat niya dahil malamig sa labas.
Hindi na siya bumalik.
Ako ang naiwan para humarap sa halos isang daang bisita.
Ako ang paulit-ulit na ngumiti at nagsabi, “Pasensya na po, may biglang emergency.”
Pagdating ko sa condo namin bandang alas-dose ng gabi, halos hindi ko na maramdaman ang mga paa ko.
Binuksan ko ang Facebook.
At doon ko nakita ang post ni Andrea Lim.
Kilala ko ang pangalan.
Isa siyang cardiologist na kakabalik lamang mula Boston at bagong nalipat sa ospital ni Rafael.
Pero ang hindi ko alam—
siya pala ang unang pag-ibig ni Rafael.
Sa larawan, nasa Batangas sila.
May fireworks sa tabing-dagat.
Nasa gilid ng litrato si Rafael, suot ang coat na ako mismo ang nag-abot sa kanya bago siya umalis sa engagement party namin.
At nakangiti siya.
Hindi maliit na ngiti.
Hindi iyong pilit na ngiting ibinibigay niya kapag pinipilit ko siyang mag-picture.
Kundi iyong ngiting malaya, malambing, at punô ng saya.
Limang taon ko siyang minahal.
Ngunit ni minsan, hindi ko nakita ang ganoong tingin sa mga mata niya kapag ako ang kaharap.
Naalala ko ang sinabi noon ng matalik kong kaibigan.
“Mara, mabait si Rafael sa ’yo. Pero minsan, parang inaalagaan ka niya dahil responsibilidad ka niya, hindi dahil ikaw ang pinakamamahal niya.”
Ipinagtanggol ko siya noon.
Hindi raw expressive si Rafael.
Hindi raw palabati.
Hindi raw showy.
Pero mahal niya ako.
Iyon ang paulit-ulit kong sinabi sa sarili ko.
Hanggang sa gabing iyon.
Bandang alas-kuwatro ng madaling-araw, umuwi siya.
Nakita niya akong nakaupo pa rin sa sofa, suot ang dress na sinuot ko sa engagement party.
“Hindi ka pa natutulog?”
Tumingin ako sa kanya.
“Nasaan ka?”
“May emergency surgery.”
Napakabilis ng sagot.
Napakadali ng pagsisinungaling.
Hindi ko siya kinompronta.
Tumayo lamang ako.
Nang dumaan ako sa tabi niya, naamoy ko ang pabango ng isang babae.
Hindi iyon pabango ko.
Kinabukasan, habang tulog si Rafael, binuksan ko ang email na isang linggo ko nang iniiwasang sagutin.
Galing iyon sa dati kong professor.
May posisyon para sa akin bilang visiting lecturer sa isang art university sa Berlin.
Anim na buwan ang unang kontrata, maaaring ma-extend nang ilang taon.
Noong una, tatanggihan ko sana.
Dahil ikakasal na kami.
Dahil pinili ko si Rafael.
Pero ngayong umagang iyon, nag-type ako ng dalawang salita:
I accept.
Kinagabihan, nagbihis si Rafael.
Black coat.
Pabango.
At sa unang pagkakataon matapos ang ilang buwan, nakangiti siya habang nag-aayos ng kurbata.
“Saan ka pupunta?”
“Reunion ng mga kaklase.”
Bandang alas-onse, nakita ko na naman ang post ni Andrea.
Larawan ni Rafael sa tabi ng kanyang sasakyan.
Caption:
“First love personally drove me home. Nasiraan pa kami sa daan. Baka may sariling plano talaga ang tadhana?”
Punô ng comments ang post.
“Bagay pa rin kayo!”
“Sana kayo na ulit!”
“At last, second chance!”
At may nag-share pa ng lumang university article.
Doon ko nalaman ang lahat.
Magkasintahan pala sina Rafael at Andrea noong medical school.
Sila ang sikat na power couple.
Nang umalis si Andrea papuntang Amerika, ilang oras umanong nakatayo sa ulan si Rafael sa labas ng dormitory nito, nakikiusap na huwag siyang iwan.
Hindi ko makilala ang lalaking binabasa ko.
Dahil para sa akin, si Rafael ay kalmado.
Kontrolado.
Hindi umiiyak.
Hindi humahabol.
Hindi nagmamakaawa.
Pero para kay Andrea…
ginawa niya pala ang lahat ng hindi niya kailanman ginawa para sa akin.
Makalipas ang ilang minuto, tumawag si Paolo, matalik niyang kaibigan.
Lasing.
Akala niya si Rafael ang sasagot.
“Pare! Finally! Bumalik na si Andrea!”
Bumukas ang pinto.
Dumating si Rafael.
Nilagay ko sa speaker ang tawag.
Patuloy si Paolo.
“Limang taon mong ayaw magpakasal agad kay Mara dahil hindi mo naman talaga nakalimutan si Andrea, ’di ba?”
Namumutla si Rafael.
“Ngayong nandito na ulit siya, huwag ka nang magpanggap. Baka ito na second chance n’yo!”
Pinatay ni Rafael ang tawag.
“Lasing lang siya.”
Tumingin ako sa kanya.
“Sinong Andrea?”
“Ex ko.”
“At tapos na?”
“Oo.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Tapos na pala.”
Hindi na ako nakipagtalo.
Hindi ko rin sinabi na na-book ko na ang flight ko papuntang Berlin.
Bago ako makapasok sa studio ko, bigla siyang nagtanong:
“Mara, kailan nga ulit bagong date ng kasal natin?”
“Sa third ng next month.”
Tumango siya.
Hindi niya alam—
iyon din ang araw ng flight ko.
At sa sandaling iyon, nagdesisyon ako.
Sa araw na pupunta siya sa altar para pakasalan ako, malalaman niyang wala nang bride na darating.
PARTE 2
Sa sumunod na mga linggo, nagsimula akong mag-empake nang palihim.
Hindi naman mahirap itago iyon kay Rafael.
Mas madalas na kasi siyang wala sa condo.
May conference daw.
May emergency surgery.
May dinner kasama ang department.
May reunion.
At halos sa bawat pagkakataong wala siya, may bagong post si Andrea.
Coffee shop sa BGC.
Dinner sa Greenbelt.
Medical conference sa Tagaytay.
Hindi laging kasama sa litrato si Rafael.
Pero palaging may bakas niya.
Kamay.
Relos.
Coat.
Sasakyan.
Isang araw, nakita ko ang isang bouquet ng white tulips sa post ni Andrea.
Caption:
“May mga taong kahit ilang taon mawala, naaalala pa rin kung ano ang paborito mong bulaklak.”
White tulips.
Sa loob ng limang taon namin ni Rafael, dalawang beses lang niya akong binigyan ng bulaklak.
Parehong roses na binili ng secretary niya.
Hindi na ako nasaktan tulad noong una.
Siguro kapag paulit-ulit kang nasasaktan sa parehong lugar, darating sa puntong manhid ka na.
Abala rin ako sa pagproseso ng visa, documents at apartment sa Berlin.
Isang gabi, nakita ni Rafael ang ilang art books ko na nakabalot na sa kahon.
“Bakit naka-pack ito?”
“Magpapadala ako ng gamit sa studio.”
Hindi man lang siya nagtanong pa.
Iyon ang pinakamasakit.
Hindi niya talaga napapansin ang mga bagay na tungkol sa akin.
Tatlong araw bago ang kasal, tumawag ang ospital.
Hindi ko kilala ang nurse.
“Ma’am Mara? Fiancée po kayo ni Dr. Mendoza?”
“Opo.”
“Na-admit po siya. May nangyaring incident sa parking area.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Ano’ng nangyari?”
Nagkaroon daw ng komosyon sa labas ng ospital.
May isang galit na kamag-anak ng pasyente na nanugod kay Andrea.
Nandoon si Rafael.
At nang makita niyang may hawak na patalim ang lalaki—
siya ang humarang.
Nasugatan si Rafael sa tagiliran.
Hindi malalim.
Stable siya.
Pero kailangan niyang manatili sa ospital para maobserbahan.
Pagkatapos sabihin ng nurse ang room number, tahimik akong napaupo.
Noon, kapag sinabing nasugatan si Rafael, baka tumakbo ako nang hindi man lang nagpapalit ng damit.
Pero ngayon, isa lang ang tanong ko:
“Kasama ba niya si Dr. Andrea Lim?”
Sandaling natahimik ang nurse.
“Opo.”
Tumango ako kahit hindi niya ako nakikita.
“Salamat.”
Hindi ako pumunta.
Kinagabihan, tumawag si Rafael.
Hindi ko sinagot.
Sunod-sunod ang messages.
Mara, na-admit ako.
Hindi naman malala.
Baka bukas ma-discharge na ako.
Pagkaraan ng ilang minuto:
Hindi ka ba pupunta?
Napatingin ako sa screen.
Hindi ko alam kung matatawa ako o maiiyak.
Sa limang taon namin, ilang beses akong naghintay sa kanya sa ospital.
Kapag may operasyon siya hanggang madaling-araw, nagdadala ako ng pagkain.
Kapag pagod siya, hinihintay ko siyang makatulog bago ako umalis.
Kapag masama ang pakiramdam niya, ako ang nag-aayos ng gamot.
Kaya siguro nakasanayan niyang nandiyan ako.
Kahit anong gawin niya.
Kahit sinong piliin niya.
Sigurado siyang babalik pa rin ako.
Kinabukasan, pumasok si Paolo sa room niya.
“Saan si Mara?”
Nakasimangot si Rafael.
“Baka busy.”
“Busy? Naospital ka.”
“Aalam niya naman.”
Biglang natigilan si Paolo.
“Teka… hindi ba aalis si Mara ngayon?”
Napakunot-noo si Rafael.
“Aalis saan?”
“Berlin.”
Parang may pumutok sa loob ng silid.
“Ano?”
Napatingin si Paolo sa kanya.
“Hindi mo alam?”
Namutla si Rafael.
“Anong Berlin?”
“Tinanggap siya bilang visiting lecturer. Akala ko sinabi niya sa ’yo.”
Mabilis na kinuha ni Rafael ang cellphone niya.
Tumawag siya.
Patay ang phone ko.
Tinawagan niya ang art school.
Doon niya nalaman na nag-resign na ako dalawang linggo na ang nakalipas.
Tinawagan niya ang landlord ng condo.
Sinabi nitong na-turn over ko na ang unit.
Doon lang siya nagsimulang mataranta.
Pero hindi pa iyon ang pinakamasakit.
Sa bag na naiwan niya sa ospital, nakita ni Paolo ang wedding invitation.
“Hindi ba bukas ang kasal n’yo?”
Biglang napatingin si Rafael sa kalendaryo.
Doon niya naalala.
Sa sobrang pagkaabala niya kay Andrea, nakalimutan niyang ang petsang sinabi kong “third of next month”—
ay bukas na pala.
Umupo siya sa kama.
Parang nawalan ng kulay ang mukha niya.
“Hindi niya puwedeng gawin ’to.”
“Rafael…”
“Hindi siya aalis.”
“Pare, mukhang matagal na niyang pinaghandaan.”
“Hindi.”
Tinanggal niya ang IV line.
Agad siyang pinigilan ng nurse.
“Doctor, hindi pa kayo puwedeng—”
“Paolo, dalhin mo ako sa airport.”
“Baliw ka ba? Kakatahi lang sa ’yo!”
Ngunit tumayo si Rafael.
Masakit ang tagiliran niya.
Halos hindi siya makalakad nang maayos.
Gayunpaman, isa lang ang paulit-ulit niyang sinasabi:
“Hindi siya puwedeng umalis nang hindi ko nakakausap.”
Nang oras ding iyon, nasa NAIA Terminal 3 ako.
Isang maleta.
Isang backpack.
Isang tube case na may ilang sketches.
Iyon lang ang dala ko mula sa limang taon ng buhay na akala ko’y hahantong sa kasal.
Bago ako pumasok sa immigration, nag-vibrate ang cellphone ko.
Dose-dosenang missed calls mula kay Rafael.
May isang message.
Mara, please. Hintayin mo ako.
Matagal kong tinitigan iyon.
Pagkatapos, pinatay ko ang cellphone.
At lumakad ako papasok.
Samantala, ilang kilometro ang layo, si Rafael ay nakaupo sa kotse ni Paolo, hawak ang sugat sa tagiliran, habang paulit-ulit na tumatawag.
Noon lamang niya napansin ang date sa wedding invitation.
Noon lamang niya naalala ang flight.
At noon lamang niya naunawaan—
baka sa pagkakataong ito, hindi na ako ang babaeng naghihintay sa kanya.
PARTE 3
Pagdating ni Rafael sa airport, halos hindi siya makalakad nang diretso.
Nakasuot pa rin siya ng hospital pants at loose shirt.
May benda sa tagiliran.
Sumisigaw si Paolo sa likod niya.
“Rafael! Sandali!”
Pero diretso siya sa departure area.
Hinahanap niya ako sa bawat pila.
Sa bawat babaeng may maleta.
Sa bawat mukhang dumadaan.
“Mara!”
Walang lumingon.
Lumapit siya sa information counter.
“Flight to Berlin?”
“Sir, may connecting flights po. Anong airline?”
Ibinigay niya ang details na nakuha niya mula sa email na ipinasa sa kanya ng secretary ko.
Tiningnan ng staff ang system.
“Boarding closed na po.”
Nanigas siya.
“Nasaan na ang flight?”
“Departed na po, sir.”
Iyon ang unang pagkakataong sinabi ni Paolo na nakita niyang tuluyang nawalan ng lakas si Rafael.
Umupo siya sa malamig na upuan ng airport.
Tahimik.
Walang galit.
Walang sigaw.
Tanging isang tanong:
“Bakit hindi niya sinabi sa akin?”
Napailing si Paolo.
“Pare… baka sinabi niya. Hindi mo lang narinig.”
Pagkatapos noon, ilang oras siyang nakaupo roon.
Noong gabing iyon, bumalik siya sa condo.
Pero wala na ang karamihan sa gamit ko.
Wala na ang mga painting ko.
Wala na ang mga libro.
Wala na ang mug na lagi kong ginagamit sa kusina.
Wala na pati ang maliit na cactus na ako ang nag-aalaga sa balcony.
Sa dining table, may isang sobre.
Nakasulat lamang:
Para kay Rafael.
Binuksan niya iyon.
Sa loob ay ang engagement ring.
At isang maikling liham.
Rafael,
Hindi ako umalis dahil bumalik si Andrea.
Umalis ako dahil sa wakas, naintindihan kong matagal nang may isang tao sa pagitan natin kahit wala siya rito.
Sa loob ng limang taon, pinaniwala ko ang sarili kong tahimik ka lang magmahal.
Pero nang bumalik siya, nakita kong hindi ka pala tahimik.
Hindi ka lang ganoon sa akin.
Hindi kita kinamumuhian.
Pero ayoko nang gugulin ang natitirang buhay ko sa pakikipagkompetensya sa isang alaala.
Hindi mo kailangang pumili sa amin.
Ako na ang pumili para sa sarili ko.
Mara.
Paulit-ulit binasa iyon ni Rafael.
At sa unang pagkakataon, nakita niya ang relasyon namin mula sa panig ko.
Naalala niya ang engagement party.
Ang pag-alis niya nang walang paliwanag.
Ang pagsisinungaling niya tungkol sa emergency surgery.
Ang mga gabing umuuwi siya nang late dahil kasama si Andrea.
Ang mga tanong ko na sinasagot niya nang kalahati.
Ang wedding date na halos nakalimutan niya.
Hindi niya ako niloko sa pisikal na paraan.
Pero alam niyang hindi iyon sapat na depensa.
Dahil sa loob-loob niya, alam niyang bawat tawag ni Andrea ay mas mabilis niyang sinasagot kaysa tawag ko.
Bawat problema ni Andrea ay parang obligasyon niyang ayusin.
At noong gabing iniwan niya ang sarili niyang engagement party para puntahan ito—
may parte sa kanya na masayang-masaya.
Kinabukasan, pumunta si Andrea sa condo.
May dala siyang pagkain.
“Rafa…”
Hindi siya pinapasok ni Rafael.
“Bakit?”
“Dahil mali ito.”
Napakunot-noo si Andrea.
“Ano’ng mali?”
“Tayo.”
Natahimik siya.
“Akala ko ba—”
“Wala akong ipinangako sa ’yo.”
“Pero iniwan mo ang engagement party mo para puntahan ako.”
Napapikit si Rafael.
Iyon mismo ang katotohanang ayaw niyang harapin.
“Exactly.”
Tumawa nang mapait si Andrea.
“Rafael, huwag mong isisi sa akin ang pagkawala ni Mara. Ikaw ang gumawa niyan.”
Hindi siya sumagot.
Tama ito.
Hindi si Andrea ang nangakong pakakasalan ako.
Hindi si Andrea ang nangakong magsasabi kapag aalis.
Hindi si Andrea ang nagsinungaling sa mukha ko.
Siya.
Pagkaraan ng dalawang linggo, bumalik sa trabaho si Rafael.
Pero ibang tao na siya.
Hindi na siya sumama sa gatherings.
Hindi na siya tumitingin sa social media.
At kapag may nagtatanong tungkol sa kasal, isang sagot lang ang ibinibigay niya:
“Hindi natuloy.”
Makalipas ang dalawang buwan, nakatanggap ako ng unang email niya sa Berlin.
Mara, sana okay ka. Hindi ako hihingi ng sagot. Gusto ko lang sabihin na sorry.
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang isang buwan:
Nakita ko ang interview mo tungkol sa exhibition. Congratulations.
Wala pa ring sagot.
Pagkaraan ng anim na buwan:
Hindi na ako umaasang babalik ka. Sana masaya ka diyan.
Doon ako unang umiyak.
Hindi dahil gusto kong bumalik.
Kundi dahil noon ko na-realize na nakalabas na ako sa buhay na matagal kong ipinilit.
Sa Berlin, hindi naging madali ang lahat.
Nahomesick ako.
Nahihirapan ako sa German.
Minsan mag-isa akong kumakain sa maliit kong apartment habang iniisip ang sinigang ng nanay ko sa Pilipinas.
Pero sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon—
gumigising akong walang hinihintay.
Walang lalaking kailangang hulaan kung uuwi ba.
Walang post na kinatatakutang makita.
Walang dating pag-ibig na kailangang talunin.
Unti-unti akong nagsimulang magpinta ulit.
Isang taon matapos kong umalis, nagkaroon ako ng solo exhibit.
Tinawag ko itong “Waiting Rooms.”
Mga painting iyon ng mga upuang walang tao.
Hospital corridor.
Airport gate.
Restaurant table.
At isang altar na walang bride.
May isang Filipino visitor na kumuha ng litrato at nag-post online.
Umabot iyon sa Pilipinas.
Nakita ni Rafael.
Sa ilalim ng painting ng altar, may maliit na caption:
“May mga lugar na matagal nating hinihintayan ang isang tao, bago natin matuklasang tayo pala ang kailangang umalis.”
Hindi niya ako kinontak.
Siguro alam niyang wala nang dapat sabihin.
Dalawang taon ang lumipas bago kami muling nagkita.
Umuwi ako sa Manila para sa isang art residency.
Paglabas ko sa isang café sa BGC, nakita ko siya.
Mas payat.
Mas tahimik.
May kaunting uban na sa gilid ng buhok.
Pareho kaming natigil.
“Mara.”
“Rafael.”
Napangiti siya.
Hindi iyong ngiting nakita ko noon sa larawan nila ni Andrea.
Ibang ngiti.
Pagod.
Mahinahon.
“Kamusta ka?”
“Okay.”
“Masaya ka?”
Tumingin ako sa kanya.
“Oo.”
Tumango siya.
“Good.”
Nagkaroon ng katahimikan.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“May gusto akong sabihin. Hindi para baguhin ang kahit ano.”
Hindi ako umalis.
“Tama ka noon,” sabi niya. “Hindi ko namalayan na may parte sa akin na naghihintay pa rin kay Andrea. Akala ko dahil pinili kitang makasama, sapat na iyon para sabihing mahal kita nang tama.”
Huminga siya nang malalim.
“Pero hindi pala.”
Tahimik lang ako.
“Hindi mo deserve maging second choice.”
“Alam ko na ngayon.”
Bahagya siyang natawa.
“Good.”
May tumawag sa phone ko.
Kasamahan ko sa art residency.
Kailangan ko nang umalis.
Bago ako tumalikod, nagsalita ulit si Rafael.
“Mara?”
Tumingin ako.
“Kung hindi ako umalis sa engagement party noon… sa tingin mo, ikakasal ba tayo?”
Napaisip ako.
Pagkatapos ay ngumiti.
“Siguro.”
Parang mas nasaktan siya sa sagot na iyon kaysa kung sinabi kong hindi.
“Pero baka mas malungkot lang tayo pareho.”
Tumango siya.
“Oo.”
At iyon na iyon.
Walang yakap.
Walang dramatic reunion.
Walang pangakong magkikita ulit.
Naglakad ako palayo.
Hindi niya ako hinabol.
Sa pagkakataong iyon, marahil pareho na naming alam na may mga taong hindi naman masama—
pero hindi lang sila marunong magmahal sa paraang kailangan mo.
At may mga relasyon ding hindi kailangang magtapos dahil may malinaw na kontrabida.
Minsan, sapat nang mapagod kang laging maging pangalawa.
Ilang buwan pagkatapos noon, nabalitaan kong lumipat ng ospital si Rafael.
Hindi sila nagkatuluyan ni Andrea.
At hindi rin iyon nagbigay sa akin ng anumang kakaibang saya.
Dahil hindi ko naman iniwan si Rafael para parusahan siya.
Iniwan ko siya para iligtas ang sarili kong buhay mula sa walang katapusang paghihintay.
Maraming taon akong naniwalang ang pagmamahal ay pagiging matiisin.
Na kung sapat kang mapag-unawa, darating din ang araw na pipiliin ka nang buong-buo.
Pero mali pala.
May hangganan ang pag-unawa.
May hangganan ang paghihintay.
At ang pag-ibig na kailangan mong ipaglaban araw-araw laban sa alaala ng ibang tao ay hindi palaging pag-ibig na dapat mong panalunan.
Minsan, ang pinakamalaking tagumpay ay ang lakas ng loob na lumayo.
Noong gabing iniwan ako ni Rafael sa engagement party para puntahan ang unang babaeng minahal niya, akala ko iyon na ang pinakamasakit na gabi ng buhay ko.
Hindi ko alam na iyon pala ang gabing nagsimulang bumukas ang pinto papunta sa buhay na talagang para sa akin.
At kung may isang bagay akong natutunan mula sa lahat ng nangyari, ito iyon:
Huwag kang manatili sa isang relasyon dahil lang matagal ka nang naghihintay.
Dahil maaaring habang hinihintay mong piliin ka ng isang tao—
unti-unti mo nang nakakalimutang piliin ang sarili mo.
