Bahagi 3 — Habang Akala Nilang Babalik Ako, Tahimik Kong Inayos ang Huling Kasulatan
Bahagi 3 — Habang Akala Nilang Babalik Ako, Tahimik Kong Inayos ang Huling Kasulatan
Hindi ako sumugod sa condo.
Iyon ang unang bagay na inaasahan ni Marco.
Kilala niya ako.
Alam niyang kapag galit ako, nanginginig ang kamay ko.
Alam niyang kapag nasasaktan ako, gusto kong ayusin agad ang problema.
Siguro akala niya, sa oras na makita kong inilalabas ng Mama niya ang mga gamit ko, tatakbo ako roon, sisigaw sa lobby, makikipagtalo at sa huli ay ako na naman ang lalabas na masama.
Hindi ko ginawa.
Tinawagan ko si Ms. Del Rosario.
“Puwede po bang huwag munang palabasin ng building ang anumang gamit na malinaw na personal property ko hanggang makapag-inventory tayo?”
“Ma’am, kakausapin po namin ang security.”
“Salamat. Papunta roon ang representative ko.”
Ang representative na iyon ay hindi kamag-anak ko.
Si Atty. Denise Villanueva iyon, college friend ko na ngayon ay may maliit na law office sa Ortigas.
Hindi niya kailangang gumawa ng eksena.
Kinausap niya lamang ang building administration, inayos ang dokumentasyon at sinigurong may record ng mga nangyayari.
May CCTV sa lobby.
May logbook sa visitors.
May record kung sino ang nagpatawag ng locksmith.
May messages mula kay Marco.
At higit sa lahat, may dokumentong malinaw kung sino ang nakapangalan sa property.
Bandang tanghali, ako mismo ang pumunta.
Pagbukas ng elevator sa ikalabindalawang palapag, nakita ko agad si Marco.
Nakatayo siya sa hallway.
Nakasandal sa dingding.
Halatang ilang oras nang naghihintay.
“Finally.”
Hindi ako sumagot.
Nasa likod ko si Denise at isang staff ng building administration.
Napatingin siya sa kanila.
“Ano ’to?”
“Inventory.”
“Lia, kailangan ba talaga nito?”
Tinitigan ko siya.
“Pinalitan ninyo ang lock.”
“Si Mama iyon.”
“Sa unit ko.”
“Nasira raw kasi.”
“May emergency report ba?”
Hindi siya sumagot.
Lumabas si Mama Cora mula sa unit.
Nang makita ako, agad siyang nagtaas ng boses.
“Bakit may dala ka pang ibang tao? Sariling pamilya mo hindi mo kayang kausapin?”
Hindi ko pinatulan ang tanong.
“Nasaan ang mga gamit ko?”
“Nasa loob.”
“Bakit ninyo inilabas?”
“Dahil umalis ka!”
“Pinauwi ako ng anak ninyo sa nanay ko.”
“Dahil bastos ka!”
Napalingon ang isang kapitbahay na lumabas para kumuha ng delivery.
Agad na humina ang boses ni Mama Cora.
Iyon ang isa sa napansin ko sa kanya sa loob ng tatlong taon.
Malakas siya kapag walang saksi.
Kapag may ibang nakatingin, bigla siyang marunong mahiya.
Pumasok kami.
Naiba na ang kwarto.
Ang cabinet na dati kong gamit ay kalahati nang puno ng mga damit ni Mama Cora.
May dalawang plastic box sa sahig.
Nandoon ang mga blouse ko, documents, ilang sapatos at framed picture ng mga magulang ko.
Hindi maayos ang pagkakalagay.
Parang gamit ng taong matagal nang wala.
Napahawak ako sa picture frame.
May bitak sa isang sulok.
“Hindi sinasadya ’yan,” sabi ni Marco.
Hindi ko siya tiningnan.
Isa-isa naming inilista ang personal kong gamit.
Laptop stand.
Jewelry box.
Mga lumang diploma.
Office records.
Mga damit.
Personal documents.
Pagkatapos, nagtanong ako:
“Nasaan ang maliit kong safe?”
Napatingin si Marco kay Mama Cora.
Doon ko agad nalaman.
“Ano?”
“Yung gray safe sa ilalim ng cabinet.”
“Ah iyon,” sagot ng biyenan ko. “Inilipat ko.”
“Saan?”
“Sa kwarto namin.”
Hindi ko napigilang mapatingin sa kanya.
“Kwarto ninyo?”
“Guest room.”
Huminga ako nang malalim.
Nakuha rin ang safe.
Walang nawawala sa loob.
Pero hindi na mahalaga iyon.
Ang mahalaga ay isang bagay:
Habang wala ako, itinuring nilang kanila ang espasyo.
Hindi na iyon pagkakamali.
Paniniwala na iyon.
Pagkatapos ng inventory, umupo si Marco sa sala.
“Pwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”
“Hindi.”
“Lia.”
“Dito tayo mag-usap.”
Napatingin siya kay Denise.
“May lawyer ka na ngayon?”
“May kaibigan akong marunong magbasa ng dokumento.”
Umikot ang panga niya.
“Ganito na ba tayo?”
Napangiti ako nang kaunti.
“Hindi. Ganito ka lang unang beses nakakakita sa akin na hindi sumusunod.”
Doon siya tumahimik.
Inilapag ko sa mesa ang isang photocopy.
“May buyer.”
Namutla siya.
“Magkano?”
“Hindi mahalaga.”
“Magkano?”
“₱5.4 million.”
Napatingin si Mama Cora mula sa kusina.
“Limang milyon?”
Biglang nag-iba ang mukha niya.
Doon ko nakita ang pinakamalinaw na katotohanan.
Hindi siya nagulat dahil mawawalan siya ng tirahan.
Nagulat siya sa halaga.
Lumapit siya.
“Kung limang milyon ang presyo, bakit mo ibebenta nang hindi kinakausap ang asawa mo?”
“Dahil ako ang may hawak ng papeles.”
“Mag-asawa kayo!”
“Alam ko.”
“Kung ganoon, bahagi si Marco niyan!”
Sumingit si Denise nang mahinahon.
“Ma’am Cora, hindi po natin kailangang magdebate ng legal matters dito. Lahat ng claim ay puwedeng i-review sa tamang proseso.”
Nainis siya.
“Hindi kita kinakausap.”
Tumayo si Marco.
“Lia, sabihin na nating mali ang ginawa ni Mama. Fine. Sorry. Pero huwag mong sirain ang pamilya natin dahil lang dito.”
“Dahil lang dito?”
“Alam mo ang ibig kong sabihin.”
“Alam mo ba ang ibig kong sabihin?”
Natahimik siya.
Inilabas ko ang cellphone ko.
Binuksan ko ang notes.
“January. Pinamigay ng Mama mo ang coffee machine ko.”
“Lia—”
“March. Pinalitan niya ang curtains nang hindi ako tinatanong.”
“Curtains lang—”
“May. Pinahiram niya ang parking slot ko sa pinsan ninyo nang dalawang linggo.”
“Temporary lang iyon.”
“July. Binuksan niya ang package na pangalan ko ang nakalagay.”
“Akala niya kay—”
“August. Sinabi niya sa dalawang bisita ninyo na hindi ako marunong mag-budget kahit ako ang sumasagot sa association dues, groceries at kalahati ng utilities.”
Tumigil ako.
“Ngayon, pinalitan niya ang lock.”
Wala nang sagot si Marco.
“Saan sa listahang iyon mo ako ipinagtanggol?”
Tahimik.
“Ano ang ginawa mo?”
Mas tahimik.
“Ako ang pinagsabihan mo.”
Nakita kong bumaba ang tingin niya.
Pero hindi pa rin siya humingi ng tawad.
Sa halip, sinabi niya:
“Kasi alam kong ikaw ang mas nakakaintindi.”
Napatitig ako sa kanya.
Iyon pala ang dahilan.
Hindi dahil tama ako.
Hindi dahil mahal niya ako.
Kundi dahil ako ang mas madaling saktan.
Ako ang mas madaling patahimikin.
Ako ang mas kayang magparaya.
“Marco,” sabi ko, “kapag palaging mabuting tao ang pinapa-adjust mo dahil ayaw mong harapin ang mahirap na tao, hindi ka peacemaker.”
Nag-angat siya ng tingin.
“Kasabwat ka.”
Parang sinampal ko siya.
Tumalikod si Mama Cora.
“Drama.”
Narinig ko.
Hindi na ako naapektuhan.
Lumipas ang tatlong araw.
Nailabas ko lahat ng personal kong gamit.
Iniwan ko ang washing machine, refrigerator, sofa at dining set pansamantala dahil kasama sila sa inventory ng unit at kailangang pag-usapan sa buyer kung alin ang maiiwan.
Nagpadala rin kami ng formal written notice tungkol sa turnover schedule.
Hindi sila pinapaalis kinabukasan.
May tamang panahon para makapag-ayos sila.
Hindi ko hinangad na itapon sila sa kalsada.
Gusto ko lang matapos.
Pero sina Marco at Mama Cora ang tila ayaw maniwala na seryoso ako.
Sa family group chat, naglabas si Mama Cora ng mahabang mensahe.
“May mga babaeng kapag nagkaroon ng pera, nakakalimutan kung paano maging asawa.”
May tiyahin ni Marco na sumagot:
“Bahay ng mag-asawa iyan. Dapat may share si Marco.”
May pinsan:
“Sayang pamilya dahil lang sa pride.”
Hindi ako sumagot.
Si Nina lamang, kapatid ni Marco, ang tahimik.
Hanggang isang gabi, siya mismo ang tumawag sa akin.
“Ate Lia… pwede ba kitang tanungin?”
“Ano iyon?”
“Totoo bang ibinebenta mo ang condo?”
“Oo.”
“Totoo bang… sa iyo iyon bago pa kayo ikasal?”
“Bakit?”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos:
“Kasi may sinabi si Kuya sa akin last year.”
Nanlamig ang batok ko.
“Ano?”
“Na balak ninyo raw mag-upgrade ng bahay.”
“Hindi.”
“Na kapag naibenta ang condo, bibili raw kayo ng mas malaking unit.”
Hindi pa rin ako nakakasunod.
“So?”
Narinig kong huminga siya nang malalim.
“Ate… nagpahiram ako sa kanya ng pera.”
“Magkano?”
“₱700,000.”
Napaupo ako.
“Para saan?”
“Business.”
Hindi ko alam ang sinasabi niya.
Anong business?
“Anong business, Nina?”
“Online appliance distribution daw nila ni Carlo.”
“Wala akong alam diyan.”
Natahimik siya.
“Sabi niya short-term lang. Kapag naibenta raw ang condo ninyo, babayaran niya ako agad.”
Parang may humampas sa dibdib ko.
“Nina… kailan ito?”
“Eleven months ago.”
“May proof ka?”
“Bank transfer.”
“Messages?”
“Meron.”
“Pwede mong ipadala?”
Makalipas ang dalawang minuto, dumating ang screenshots.
Binasa ko ang isa.
Marco: Huwag kang mag-alala. May property naman kami ni Lia sa Mandaluyong. Fully paid. Worst case ibenta namin next year.
Sumunod:
Nina: Alam ba ni Ate?
Marco: Oo naman. Mag-asawa kami. Shared plans lahat.
Napapikit ako.
Hindi lang pala niya hinayaang ang Mama niya ang umasta na parang kanila ang condo.
Siya mismo…
Ginagamit niya ang condo ko bilang garantiya ng mga pangakong hindi ko alam.
Kinabukasan, pumunta si Nina sa Pasig.
Mukha siyang hindi natulog.
“Ate, sorry.”
Umiling ako.
“Huwag kang mag-sorry sa akin. Ikaw ang pinagsinungalingan.”
“Hindi pa niya ako nababayaran kahit piso.”
Doon ako napatingin sa kanya.
“Akala ko may monthly payment?”
“Wala.”
“Ano sabi niya?”
“Mahina raw ang business.”
“Nasaan ang business?”
Napakagat-labi siya.
“Hindi ko rin alam.”
Napatingin kami sa isa’t isa.
Dalawang babaeng magkaiba ang relasyon kay Marco.
Isang asawa.
Isang kapatid.
Parehong hindi sinabihan ng totoo.
At doon ko naintindihan na mas malaki pala ang problema kaysa kay Mama Cora.
Si Marco mismo ang ugat.
Sa araw ng final inspection, sumama si Nina.
Hindi ko siya inimbita para gumawa ng eksena.
Siya ang nagpumilit.
Pagdating namin, nandoon si Marco at Mama Cora.
Nakita ni Marco ang kapatid.
Biglang nawala ang kulay sa mukha niya.
“Nina?”
Inilabas ni Nina ang printed screenshots.
“Kuya, nasaan ang ₱700,000 ko?”
Nagbago ang ekspresyon ni Mama Cora.
“Ano raw?”
Hindi sumagot si Marco.
Lumapit si Nina.
“Sinabi mong kapag naibenta ang condo, babayaran mo ako.”
“Hindi ngayon ang usapan na ’yan.”
“Bakit hindi?”
“Nina.”
“Sinabi mo ring alam ni Ate Lia.”
Tumingin sa akin si Mama Cora.
Pagkatapos ay kay Marco.
“Anong pitong daang libo?”
“Ma, huwag dito.”
Pero huli na.
“ANONG PITONG DAANG LIBO?”
At sa gitna ng sala, sa harap ko, ni Nina, ng broker, ng building representative at ng lalaking buong apat na taon kong pinaniwalaang mahina lamang humarap sa sariling ina…
Biglang sumigaw si Mama Cora:
“Marco! Sabi mo sa akin, ibabalik mo kay Nina kapag na-refinance natin itong condo! Kaya nga pumayag akong ipahiram niya sa iyo ang pera!”
Napatigil kaming lahat.
Dahan-dahan akong tumingin sa biyenan ko.
“Natin?”
Nanlaki ang mga mata niya.
Too late.
Lumabas na.
Tumayo ako.
“Ano ang ibig mong sabihin na ‘na-refinance natin’?”
Walang sumagot.
Nilapitan ko si Marco.
“Marco.”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Anong plano ninyong gawin sa condo ko?”
At doon, sa wakas, nagsalita si Nina.
Mahina.
Pero sapat para marinig ng lahat.
“Ate Lia… may isa pa akong screenshot na hindi ko naipadala sa iyo kagabi.”
Inilabas niya ang cellphone.
Iniabot sa akin.
Isang mensahe mula kay Marco, walong buwan na ang nakaraan.
“Kapag pumayag si Lia na mailagay pangalan ko sa property records, mas madali na. Si Mama na bahala sa kanya.”
Hindi ako agad nakahinga.
Dahan-dahan kong itinaas ang tingin ko.
Kay Marco.
Pagkatapos kay Mama Cora.
At sa unang pagkakataon, silang dalawa naman ang mukhang gustong tumakas sa sarili kong bahay.
