Lumuhod ako sa harap ng tatlong puntod.

Sa puntod nina Mama, Papa, at ng ate kong si Mika.

Habang sinusunog ko ang papel na pera para sa patay, may biglang lumitaw na mga linyang lumulutang sa harap ko.

【Grabe, umiiyak pa talaga siya? Hindi naman patay ang pamilya niya. Nagkunwari lang silang namatay para turuan siya ng leksyon.】

【Dalawang linggo na lang bago ang college entrance exam. Dahil dito, babagsak siya, mawawala ang pag-asa, at tatalon sa dagat.】

【Pagkatapos niyang mamatay, saka babalik ang pamilya niya para umiyak at magsisi. Sobrang gasgas ng plot, pero nakakainis pa rin.】

Nanigas ang buong katawan ko.

Matagal kong tinitigan ang mga komentong iyon. Tapos, dahan-dahan kong pinunasan ang luha sa mukha ko.

Kinabukasan, pumunta ako sa barangay at sa civil registry.

At ipinaayos ko ang lahat ng papeles para ideklarang patay ang tatlong taong akala nila kaya nilang patayin ako nang buhay.

Nagsimula ang lahat sa isang gabing umuwi ako mula sa review center sa Quezon City.

Pagpasok ko pa lang ng bahay, narinig ko ang isang malutong na tunog mula sa kuwarto ko.

“Tak!”

Parang may nabasag.

Tumakbo ako papasok at nakita ko si Mika, ang ate kong dalawang taon ang tanda sa akin, nakatayo sa ibabaw ng upuan ko. Hawak niya ang maliit na kahoy na dolphin na itinago ko sa pinakaloob ng drawer.

Regalo iyon ni Bea, ang best friend ko, bago siya lumipat sa Cebu. Siya mismo ang umukit noon para sa eighteenth birthday ko.

Pero ngayon, nakahandusay na iyon sa sahig, hati sa dalawa.

“Mika!” sigaw ko. “Bakit mo ginalaw ang gamit ko?”

Tumingin siya sa akin na parang siya pa ang api.

“Curious lang ako. Ang OA mo naman.”

Nanginginig ang kamay ko habang pinupulot ang dalawang piraso ng dolphin. Hindi iyon basta laruan. Iyon ang huling regalong natanggap ko mula sa taong laging naniniwala sa akin.

Hindi ito ang unang beses na ginawa niya iyon.

Noong isang araw, ginupit niya ang buong collection ko ng photo cards na pinag-ipunan ko sa loob ng kalahating taon. Bago iyon, pinunit niya ang certificate ko sa regional essay competition at ginawang paper plane.

Tuwing magsusumbong ako, pareho lang ang sagot nina Mama at Papa.

“Mas matanda ang ate mo. Respeto naman.”

“Mahina ang loob ni Mika. Intindihin mo na lang.”

Pero that night, may naputol sa loob ko.

Hinawakan ko ang braso ni Mika at hinila siya pababa sa upuan.

“Mag-sorry ka,” sabi ko, halos hindi ko na makontrol ang boses ko. “Ngayon din.”

Nanlaki ang mata niya. Saglit siyang natigilan, pagkatapos ay bigla siyang napaiyak.

“Hindi ko sinasadya!” humagulgol siya. “Bakit lagi mo akong inaaway? Gusto ko lang naman makita!”

Sa isang iglap, pumasok sina Mama at Papa.

Hindi nila tiningnan ang basag na dolphin.

Hindi nila tinanong kung ano ang nangyari.

Diretso silang lumapit kay Mika.

Niyakap siya ni Mama na parang sugatang bata.

“Anak, okay ka lang?” tanong niya.

Pagkatapos ay tumingin siya sa akin. Malamig. Galit. Puno ng sisi.

“Alina, ano na naman ang ginawa mo sa ate mo?”

“Siya po ang pumasok sa kuwarto ko!” sabi ko. “Sinira niya ang regalo sa akin!”

“Regalo lang iyon,” singhal ni Papa. “Pamilya mo siya. Mas mahalaga ba ang kahoy na iyan kaysa sa ate mo?”

Parang may sumampal sa akin, kahit wala namang kamay na dumampi sa mukha ko.

“Lagi na lang po siyang ganito,” sabi ko. “Bakit ako palagi ang kailangang umintindi?”

Biglang tumayo si Mika, umiiyak.

“Kasalanan ko naman lahat,” sabi niya sa nanginginig na boses. “Ako na lang ang aalis. Para hindi na ako pabigat sa bahay na ito.”

“Mika!” sigaw ni Mama.

Tumakbo palabas ng bahay si Mika. Hindi man lang nagsuot ng tsinelas.

Nag-panic sina Mama at Papa. Kinuha ni Mama ang jacket ni Mika. Sinundan nila siya palabas.

Bago isara ni Papa ang pinto, itinuro niya ako.

“Pagbalik namin, pag-uusapan natin ang ugali mong iyan.”

Sumara ang pinto nang malakas.

Naiwan akong mag-isa sa kuwarto.

Pinulot ko ang sirang dolphin. Dinikit ko iyon gamit ang tape, kahit pangit na pangit na ang itsura. Inilagay ko iyon sa drawer at ni-lock.

Akala ko babalik sila pagkatapos ng ilang oras.

Ganoon naman lagi. Lalabas sila kasama si Mika, kakain sa paborito niyang dessert shop sa Tomas Morato, bibilhan siya ng bagong damit, tapos pag-uwi nila, ako ang hihingi ng tawad.

Pero alas-onse na ng gabi, wala pa rin sila.

Tinawagan ko si Mama. Walang sagot.

Tinawagan ko si Papa. Walang sagot.

Nagsisimula na akong kabahan nang biglang tumunog ang cellphone ko. Hindi kilalang number.

“Hello, ikaw ba si Alina Santos?” tanong ng boses ng lalaki.

“Ako po.”

“Tumatawag kami mula sa coastal traffic unit sa Batangas. Ang sasakyan nina Roberto Santos, asawa niyang si Maribel Santos, at anak nilang si Mika Santos ay nahulog sa dagat matapos mawalan ng kontrol sa kurbadang bahagi ng coastal road. Ongoing pa ang search and rescue. Kailangan mong pumunta rito agad.”

Bumitaw ang cellphone sa kamay ko.

Hindi ko maalala kung paano ako nakarating sa lugar.

Ang natatandaan ko lang ay ang ilaw ng patrol car, ang malamig na hangin mula sa dagat, at ang boses ng tiyuhin kong si Tito Nestor habang niyayakap niya ako.

“Anak, nandito ako. Hindi ka nag-iisa.”

Tatlong araw akong halos hindi kumain.

Ginamit ko ang lahat ng naipon kong pamasko, pati emergency money sa drawer nina Mama. Dagdag pa ang perang ibinigay ni Tito Nestor, bumili kami ng maliit na lote sa sementeryong malapit sa dagat.

Walang bangkay na nakuha.

Pero sinabi ng mga tao, minsan ganoon talaga kapag nilamon ng dagat.

Noong ikapitong araw, lumuhod ako sa harap ng tatlong bagong puntod.

Umiiyak ako habang sinusunog ang papel na pera.

Paulit-ulit kong sinisi ang sarili ko.

Kung hindi ko sinigawan si Mika…

Kung hindi ako nagalit…

Kung hinayaan ko na lang siyang sirain ang gamit ko…

Baka buhay pa sila.

At doon lumitaw ang mga komentong iyon.

【Kawawa naman siya. Siya pa ang sinisisi ang sarili, eh planado naman ng pamilya niya ang lahat.】

【Gusto lang ni Mika mag-Boracay at ayaw niyang isama si Alina, kaya nag-isip ang parents ng paraan para maiwan siya sa bahay at matakot.】

【Hindi nila alam na dahil dito, masisira ang exam niya. Sa original story, makakakuha lang siya ng 312 points at tuluyang bibitaw sa buhay.】

【Pagbalik nila after six months, wala na siya. Saka pa sila iiyak. Classic regret arc.】

Hindi ako makahinga.

Bigla kong naalala ang narinig ko noong may lagnat ako at hindi pumasok sa school.

Nasa sala si Mika, nakayakap kay Mama.

“Ma, gusto ko mag-Boracay. Pero ayoko isama si Alina. Palagi na lang siyang kontrabida.”

Tumawa si Papa noon.

“Ako ang bahala. May paraan para matuto siyang sumunod.”

Akala ko biro lang iyon.

Hindi pala.

Tumingin ako sa tatlong litrato sa puntod.

Unti-unti akong natawa.

Tahimik muna.

Pagkatapos ay mas malakas.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil sa sobrang sakit, wala nang luhang lumabas.

Tinapakan ko ang apoy sa harap ng puntod hanggang mamatay ang huling piraso ng papel.

Umuwi ako.

Kinuha ko ang family documents, birth certificates, at lahat ng papeles na kailangan.

Kinabukasan, pumila ako sa opisina.

Nang tanungin ako ng clerk kung ano ang sadya ko, kalmado kong sinabi:

“Gusto ko pong ayusin ang death records ng pamilya ko.”

Tiningnan niya ako nang may awa.

Ako naman, ngumiti lang.

Dahil habang pinipirmahan ko ang unang dokumento, muling lumitaw ang isang komentong lumulutang sa harap ko.

【Wait… bakit parang iba ang takbo ng story?】

At doon ko unang naisip:

Kung kaya nilang patayin ako sa pekeng libing…

Kaya ko rin silang ilibing sa sarili nilang kasinungalingan.

parte2

Matapos kong pirmahan ang mga dokumento, pakiramdam ko parang may mabigat na batong unti-unting natanggal sa dibdib ko.

Hindi iyon ginhawa.

Hindi rin iyon saya.

Iyon ay kalinawan.

Sa loob ng maraming taon, akala ko normal lang na ako ang huling iniisip sa bahay namin. Normal lang na laging mahina si Mika, laging kawawa si Mika, laging dapat intindihin si Mika.

Kapag umiyak siya, kasalanan ko.

Kapag nagalit siya, kasalanan ko.

Kapag may sinira siya, kasalanan ko pa rin dahil hindi ko raw dapat itinago ang gamit na makapagpapa-curious sa kanya.

Pero ngayong alam kong kaya nilang gumawa ng pekeng kamatayan para lang parusahan ako, naintindihan ko ang totoo.

Hindi ako anak sa bahay na iyon.

Ako ang taong puwedeng saktan para gumaan ang loob ng paborito nilang anak.

Bumalik ako sa school kinabukasan.

Pagpasok ko sa classroom, tumahimik ang lahat.

Alam na ng buong section ang nangyari. May ilan na umiwas ng tingin. May ilan na nagbulungan. Pero si Ma’am Reyes, ang adviser ko, lumapit at hinawakan ang balikat ko.

“Alina, kung kailangan mong magpahinga, sabihin mo lang,” mahinang sabi niya.

Tumango ako.

“Ma’am, gusto ko pong mag-review.”

Tinitigan niya ako na parang hindi siya sigurado kung narinig niya ako nang tama.

“Sigurado ka?”

“Opo. Dalawang linggo na lang po.”

Hindi na siya nagtalo. Binigyan niya ako ng mainit na kape at pinaupo sa front row.

Mula noon, naging parang makina ang buhay ko.

Gising nang alas-kuwatro.

Practice test.

Pasok sa school.

Review center.

Uwi.

Practice test ulit.

Kapag naiiyak ako, binubuksan ko ang drawer at tinitingnan ang sirang dolphin.

Hindi na iyon simbolo ng pagkawala.

Naging paalala iyon.

May mga taong sisirain ang mahalaga sa iyo at aasahang ikaw pa ang hihingi ng tawad.

Huwag mong hayaang tama sila.

Minsan, lumilitaw pa rin ang mga komento.

【Hindi dapat ganito. Dapat umiiyak siya sa bahay.】

【Bakit tumataas ang mock exam scores niya?】

【Mukhang gumigising na ang female lead.】

Tuwing nakikita ko ang mga iyon, lalo akong nagsisikap.

Dumating ang araw ng exam.

Habang nakaupo ako sa testing room sa Manila, tahimik kong hinawakan ang ballpen ko. Sa labas, maingay ang mga jeepney, tricycle, at mga magulang na naghihintay.

Pero sa loob ko, tahimik.

Hindi ko iniisip sina Mama.

Hindi ko iniisip si Papa.

Hindi ko iniisip si Mika.

Iniisip ko lang ang isang bagay:

Hindi ako mamamatay sa kuwentong isinulat nila para sa akin.

Lumabas ang resulta makalipas ang ilang linggo.

Nakapasa ako.

Hindi lang basta nakapasa.

Natanggap ako sa isang state university sa Mindanao, sa kursong forensic science, full scholarship, may dormitory support pa.

Malayo.

Sapat na layo para hindi na ako abutin ng bahay na iyon.

Tumawag agad ako kay Tito Nestor.

Nang marinig niya ang balita, matagal siyang natahimik. Akala ko naputol ang linya.

Pagkatapos ay narinig ko siyang huminga nang malalim.

“Anak,” sabi niya, garalgal ang boses. “Proud na proud ako sa’yo.”

Noong araw ding iyon, sinimulan kong ayusin ang lahat.

Dahil hindi pa ako puwedeng magbenta ng ilang ari-arian nang mag-isa, tinulungan ako ni Tito Nestor bilang legal guardian ko. Ang bahay namin sa Quezon City ay hindi pa naililipat sa pangalan ko, pero may sapat kaming papeles para ipasok ito sa proseso ng settlement dahil opisyal nang patay ang tatlong registered owners.

Hindi ko minadali ang bawal.

Pero ginawa ko ang lahat ng legal.

Ang mga alahas ni Mama na iniwan niya sa drawer, ibinigay ko sa safekeeping ni Tito.

Ang mga gamit na may halaga, ibinenta ko bilang household items na naiwan sa pangangalaga ko.

Ang sasakyan na “nahulog sa dagat” ay hindi na namin nakita, pero ang insurance claim ay hindi ko ginalaw agad. Sa halip, pinasa ko ang lahat ng dokumento at hinayaan kong magsimula ang imbestigasyon.

Doon nagsimulang gumanda ang kuwento.

Dahil habang iniimbestigahan ang “aksidente,” napansin ng insurance officer na may mali.

Walang malinaw na record ng sasakyang pumasok sa coastal checkpoint noong gabing iyon.

May ulat ng “nahulog na kotse,” pero kulang ang ebidensya.

At ang pinakamahalaga: may lumabas na credit card transaction si Papa sa isang resort sa Palawan, tatlong araw matapos ang araw ng kanilang “pagkamatay.”

Tinawagan ako ng insurance investigator.

“Miss Santos, may possibility po na insurance fraud ito. Kailangan naming i-forward sa authorities.”

Tahimik akong nakinig.

Pagkababa ng tawag, lumitaw ang komentong matagal kong hinihintay.

【Ayun na. Hindi na ito regret arc. Crime arc na.】

Hindi ako ngumiti.

Pero sa unang pagkakataon, hindi rin ako umiyak.

Tatlong buwan akong nanirahan muna kay Tito Nestor sa Laguna habang hinihintay ang pag-alis ko papuntang Mindanao. Inayos ko ang scholarship, dorm requirements, at bank account ko.

Bago ako umalis, bumalik ako sa bahay namin.

May bagong pamilyang nakatira roon pansamantala bilang lessee habang inaayos pa ang legal process. Maayos silang tao. May dalawang batang naglalaro sa gate.

Tumayo ako sa tapat ng bahay nang matagal.

Hindi ko na naramdaman ang sakit na dati kong inaasahan.

Parang tinitingnan ko na lang ang lumang eksena sa pelikula na hindi na tungkol sa akin.

Pagkatapos, umalis ako.

Akala ko doon na matatapos.

Pero mali ako.

Eksaktong apat na buwan matapos ang “aksidente,” tumawag si Tito Nestor.

“Alina,” sabi niya. “Bumalik sila.”

Hindi ko kailangang itanong kung sino.

Pagkababa ko ng jeep sa tapat ng barangay hall, nakita ko sila.

Si Papa, mas maitim ang balat dahil sa bakasyon.

Si Mama, nakasuot ng mamahaling sunglasses.

Si Mika, may bagong kulay ang buhok at may hawak na paper bag mula sa isang branded store.

Hindi sila mukhang mga taong galing sa kamatayan.

Mukha silang mga taong galing sa magandang bakasyon na biglang nasira.

Pagkakita sa akin ni Mama, agad siyang umiyak.

“Alina!”

Tumakbo siya papunta sa akin, pero umatras ako.

Natigilan siya.

“Anak,” sabi ni Papa, pilit ang lambing. “Nagkamali kami. Gusto lang naming turuan ka ng leksyon. Hindi namin akalain na aabot sa ganito.”

“Lection?” ulit ko.

Si Mika naman, namumula ang mata pero halatang galit.

“Bakit mo pinaalis ang mga gamit namin? Bakit may ibang tao sa bahay? Bakit hindi mo kami hinintay?”

Napatingin ako sa kanya.

“Hinintay ko kayo sa libing,” sabi ko. “Hindi kayo dumating.”

Namula ang mukha niya.

“Drama mo na naman.”

Doon lumabas si Tito Nestor mula sa barangay hall kasama ang dalawang pulis at isang lalaki mula sa insurance company.

Biglang namutla si Papa.

“Roberto Santos?” tanong ng pulis.

Hindi siya sumagot.

“May kailangan po kayong sagutin tungkol sa false death report, falsification of documents, at suspected insurance fraud.”

Napaatras si Mama.

“Hindi! Family matter lang ito!”

Tumawa ako nang mahina.

“Family matter po ba kapag pinapaniwala ninyo ang minor ninyong anak na patay na kayo? Kapag pinabayaan ninyo siyang magbayad ng libing? Kapag nag-file kayo ng report sa barangay gamit ang pekeng statement?”

Nagsimulang magtinginan ang mga tao sa paligid.

May ilang kapitbahay na lumabas. May ilan nang naglabas ng cellphone.

Si Mika, na dati laging umiiyak para iligtas ang sarili, biglang sumigaw.

“Hindi ko naman sinabi na magkunwari kayong patay! Gusto ko lang magbakasyon nang wala siya!”

Tumingin sina Mama at Papa sa kanya.

Doon ko nakita ang unang lamat.

Ang pamilyang sanay magtulungan para sisihin ako, ngayon ay nagsimulang magtulakan pababa.

“Anak, tumahimik ka,” bulong ni Mama.

“Bakit ako tatahimik?” sigaw ni Mika. “Kayo ang gumawa ng plano! Sabi ni Papa, konting takot lang daw para matuto siyang huwag akong kontrahin!”

Napapikit si Papa.

Ang pulis ay tahimik na nagsusulat.

Ako naman, nakatayo lang.

Wala akong kailangang gawin.

Sila na mismo ang naglalabas ng katotohanan.

Lumapit sa akin si Mama, nanginginig.

“Alina, pakiusap. Pamilya tayo. Huwag mong ituloy ito. Hindi namin alam na masasaktan ka nang ganito.”

Tiningnan ko siya.

Sa loob ng maraming taon, pinangarap kong marinig ang isang tunay na sorry mula sa kanya.

Pero ngayong naririnig ko na ang boses niya, wala na akong nararamdaman kundi pagod.

“Hindi ninyo alam?” tanong ko. “Noong lumuhod ako sa puntod ninyo, saan kayo? Noong hindi ako makakain, saan kayo? Noong dalawang linggo akong nag-aaral habang iniisip kong wala na akong pamilya, saan kayo?”

Walang sumagot.

Kaya ako na ang nagtapos.

“Patay na kayo sa records. At sa buhay ko, matagal na rin.”

Tumulo ang luha ni Mama.

Si Papa ay tila biglang tumanda.

Si Mika naman ay hindi na umiyak. Nakatingin lang siya sa akin, parang ngayon niya lang naintindihan na hindi lahat ng nasisira niya ay puwedeng palitan ng bagong damit o bagong bakasyon.

Hindi ko hinintay na dalhin sila ng pulis.

Tumalikod ako at lumakad palayo.

Kinabukasan, umalis ako papuntang Mindanao.

Sa dorm room ko, maliit lang ang kama, manipis ang kurtina, at maingay ang electric fan. Pero sa unang gabi ko roon, nakatulog ako nang mahimbing.

Walang sigaw.

Walang umiiyak na ate.

Walang magulang na laging ako ang sinisisi.

Sa ibabaw ng study table ko, inilagay ko ang maliit na kahoy na dolphin na dinikit ko gamit ang tape.

Hindi na siya perpekto.

Pero buo pa rin.

Katulad ko.

Makalipas ang ilang buwan, nalaman kong nagpiyansa sina Mama at Papa habang patuloy ang kaso. Si Mika naman ay lumipat sa bahay ng kamag-anak, pero hindi na siya prinsesa roon. Wala nang taong handang sirain ang mundo para lang hindi siya maiyak.

Paminsan-minsan, may lumilitaw pa ring mga komentong lumulutang.

【Ang layo na nito sa original plot.】

【Hindi na siya tragic female lead.】

【Siya na mismo ang nagsulat ng ending niya.】

Tinitingnan ko lang ang mga iyon at nagpapatuloy sa pag-aaral.

Dahil ang totoong buhay, hindi dapat ipaubaya sa mga taong sanay gawing dahilan ang pagmamahal para manakit.

At kung may aral man akong gustong iwan sa lahat ng makababasa nito, ito iyon:

Hindi mo kailangang manatili sa pamilyang pinaparamdam sa iyo na kasalanan mong mabuhay. Minsan, ang pinakamalaking respeto sa sarili ay ang pag-alis—hindi para maghiganti, kundi para tuluyan kang mabuhay.