KAKAPIRMA LANG NG ANNULMENT NANG IPABAGO NG AMA ANG LAHAT NG PIN—PAGSAPIT NG GABI, NABIGO ANG ₱58 MILYONG LUHO NG EX-HUSBAND AT NABUKSAN ANG 29-TAONG LIHIM NG KANILANG PAMILYA
Kakapirma pa lang ng hukom sa annulment nang biglang hawakan ni Ramon Villareal ang braso ng kanyang anak.
“Palitan mo lahat ng PIN. Ngayon din.”
Hindi pa alam ni Mara na makalipas lamang ang ilang oras, susubukan ng dati niyang asawa na gumastos ng halos ₱58 milyon gamit ang perang hindi naman kanya.
At ang pagtanggi ng isang credit card ang siyang magbubukas sa lihim na 29 taon nang ibinabaon ng kanilang pamilya.
Nakatayo si Mara Villareal sa pasilyo ng Makati Regional Trial Court, hawak ang kopya ng desisyong tuluyan nang nagpawalang-bisa sa kasal nila ni Adrian Monteverde.
Anim na buwan siyang nabuhay na parang laging may ulap sa isip.
Nakakalimutan niya ang mga meeting.
Minsan ay hindi niya maalala kung saan niya inilagay ang mahahalagang kontrata.
Nagigising siya sa madaling-araw na nanginginig, hinihingal at hindi malaman kung bakit.
Si Mara ang chairwoman ng Villareal Capital Holdings, ang kumpanyang iniwan sa kanya ng kanyang lolo. Dati siyang kilala bilang isa sa pinakamaingat na negosyante sa Makati.
Ngunit nitong mga nakaraang buwan, pati siya ay nagsimula nang maniwalang baka hindi na niya kayang pamahalaan ang sariling kumpanya.
At tuwing nangyayari iyon, laging naroon si Adrian.
“Magpahinga ka.”
“Ako na ang bahala.”
“Baka nakalimutan mo na naman.”
“Uminom ka muna ng gamot.”
Akala ni Mara, pag-aalaga iyon.
Ngayon, hindi na siya sigurado.
Ang ama niyang si Ramon ay tatlong dekada nang nag-imbestiga ng financial fraud bago nagretiro sa serbisyo ng gobyerno. Hindi ito madaling mataranta.
Kaya nang sabihin nitong palitan niya ang lahat ng PIN, hindi na nagtanong si Mara.
Umupo siya sa malamig na bakal na upuan sa labas ng courtroom.
Isa-isa niyang binuksan ang banking apps na konektado sa sampung corporate at personal cards.
Bagong PIN.
Bagong password.
Tinanggal niya rin ang access ng lahat ng dating authorized users.
Katatapos lang niyang kumpirmahin ang huling pagbabago nang bumukas ang pinto sa dulo ng pasilyo.
Lumabas si Adrian.
Kasunod nito si Bianca Soriano.
Ang babaeng ilang buwan nang itinatanggi nitong karelasyon.
Mahigpit ang kapit ni Bianca sa braso ni Adrian. Hindi man lang ito mukhang nahihiya. Sa halip, mula ulo hanggang paa nitong tiningnan si Mara—ang relo, hikaw, handbag—na para bang sinusuri kung alin sa mga iyon ang malapit nang mapunta sa kanya.
Huminto si Adrian.
Bahagya itong ngumiti.
“Huwag mong kalimutang inumin ang gamot mo, Mara. Alam mong nagiging magulo ang isip mo kapag hindi mo iniinom.”
Dati, sapat na ang pangungusap na iyon para pagdudahan ni Mara ang sarili.
Ngayon ay diretso lamang siyang tumingin sa dating asawa.
“Ngayon lang naging ganito kalinaw ang isip ko.”
Nawala nang bahagya ang ngiti ni Adrian.
Ngunit agad din itong tumalikod.
Pagsapit ng alas-otso cuarenta ng gabi, nasa isang eksklusibong members-only club sa BGC sina Adrian at Bianca.
Hindi iyon ordinaryong hapunan.
Umorder sila ng imported seafood, vintage champagne at private entertainment room.
Pagkatapos, dumating ang isang kilalang private jeweler.
Isang sapphire necklace ang agad napili ni Bianca.
Presyo: ₱37.4 milyon.
Ngumiti ito habang inilalapat sa leeg ang kuwintas.
“Bagay ba?”
“Sa ’yo naman mapupunta ang lahat,” sagot ni Adrian.
Nang dumating ang bill, walang pag-aalinlangan niyang inilabas ang itim na corporate card na konektado sa Villareal Capital.
Ilang minuto ang lumipas.
Bumalik ang staff.
“Sir, I’m sorry. Declined po ang transaction.”
Napakunot-noo si Adrian.
“Swipe it again.”
“Tatlong beses na po naming sinubukan.”
Inilabas niya ang isa pang card.
“Use this.”
Muling nawala ang staff.
Bumalik din agad.
“Declined din po.”
Naglabas si Adrian ng pangatlo.
Pagkatapos ay pang-apat.
Wala.
Lahat blocked.
Umabot sa halos ₱58 milyon ang kabuuang singil.
Unti-unting namutla si Bianca.
“Adrian… ano’ng nangyayari?”
Hindi sumagot ang lalaki.
Dali-dali nitong inilabas ang cellphone.
Pitong kilometro mula roon, nakaupo si Mara sa kusina ng bahay ng kanyang mga magulang sa Mandaluyong.
Sunod-sunod na nag-vibrate ang telepono niya.
Transaction attempt.
Declined.
Unrecognized transaction.
Anim na notification sa loob ng wala pang isang minuto.
Tahimik na inilapag ni Ramon ang tasa ng kape sa harap niya.
“Ngayon,” sabi nito, “nagsisimula ang totoong laban.”
Hindi agad sumagot si Mara.
Binuksan niya ang handbag.
Mula sa maliit na bulsa sa loob, inilabas niya ang bote ng asul na tableta na ibinibigay sa kanya ni Adrian tuwing umaga.
Sabi nito, gamot iyon para sa anxiety.
Ngunit ilang oras bago ang hearing, ipinatingin iyon ni Mara sa dati niyang kaklaseng pharmacist.
Hindi tugma ang tableta sa label.
May sangkap itong malakas magdulot ng antok, pagkalito at memory gaps kapag tuloy-tuloy na iniinom.
Nakatitig si Mara sa bote.
Parang biglang nagbalik sa kanya ang nakaraang anim na buwan.
Ang mga dokumentong pinapirma ni Adrian habang antok siya.
Ang board meetings na sinabi nitong “nakalimutan” niyang puntahan.
Ang mga pagkakataong sa harap mismo ng executives ay sasabihin ni Adrian:
“Hayaan n’yo na si Mara. Hindi maganda ang kondisyon niya.”
Hindi siya inaalagaan ng asawa.
Unti-unti siyang ginagawang mukhang walang kakayahan.
At kung nagtagumpay ito, baka sa susunod na board election ay may sapat nang dahilan si Adrian para agawin ang kontrol sa Villareal Capital.
Nanginginig ang kamay ni Mara.
“Papa… gaano katagal mo nang pinaghihinalaan?”
Bumuntong-hininga si Ramon.
“Matagal.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil hanggang kahapon, hinala lang ang meron ako. At alam kong kapag pinilit kitang maniwala, mas lalo kang ilalayo sa amin ni Adrian.”
Masakit ang katotohanan.
Dahil iyon mismo ang nangyari.
Sa nakaraang dalawang taon, paulit-ulit na sinabi ni Adrian na pakialamero ang ama niya.
Na gustong kontrolin ni Ramon ang kumpanya.
Na hindi nito kayang tanggapin na may asawa na ang anak.
At naniwala si Mara.
Eksaktong alas-sais kinabukasan, nag-ring ang cellphone niya.
Unknown number.
Sinagot niya.
“Hello?”
Isang babaeng boses ang narinig niya.
Kalmado.
Malamig.
At pamilyar.
“Mara.”
Nanigas siya.
Si Bianca.
“Pag-usapan natin ang ledger na iniwan ng lolo mo.”
Napaupo si Mara.
“Anong ledger?”
Mahinang tumawa si Bianca.
“Hindi mo kailangang magkunwari.”
“Hindi ko talaga alam ang sinasabi mo.”
“Jones Bridge. Bukas. Alas-dose.”
Saglit itong tumahimik.
Pagkatapos ay bumaba ang boses.
“Pumunta kang mag-isa. At huwag kang gagawa ng anumang ikakagalit namin.”
Naramdaman ni Mara ang malamig na pawis sa likod niya.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
“May nanay ka pa, hindi ba?”
Namatay ang linya.
Agad bumaba si Mara sa kusina.
Naroon na ang kanyang ama.
Hindi ito nagkakape.
Hindi nagbabasa ng balita.
Nakatayo lamang sa tabi ng mesa, maputla ang mukha.
Sa harap nito ay may isang lumang susi na yari sa maitim na bakal.
“Papa…”
Hindi gumalaw si Ramon.
“May tumawag sa akin.”
“Tungkol sa ledger?”
Parang biglang nawala ang hangin sa dibdib ni Mara.
“Paano mo alam?”
Dahan-dahang naupo si Ramon.
Hinawakan nito ang lumang susi.
“Dahil may iniwang ledger ang lolo mo.”
Napatingin si Mara sa ama.
“Ano ang laman?”
Matagal bago sumagot si Ramon.
At nang magsalita ito, halos pabulong.
“Dalawampu’t siyam na taon ko nang sinisigurong walang makakahanap noon.”
“Bakit?”
Tumingin siya diretso sa kanyang anak.
“Dahil kapag nabuksan ang ledger na iyon, hindi lang si Adrian ang babagsak.”
Humigpit ang hawak niya sa bakal na susi.
“Malalaman mo rin kung bakit ka talaga pinakasalan ng lalaking iyon.”
PARTE2
Hindi agad nakapagsalita si Mara.
Pakiramdam niya ay may isa na namang piraso ng buhay niya na biglang nabunot sa kinalalagyan.
“Anong ibig mong sabihin… bakit niya ako pinakasalan?”
Tumayo si Ramon.
“Sumama ka.”
Dinala niya ang anak sa lumang study room.
Sa likod ng isang aparador ay may maliit na steel cabinet na hindi kailanman pinapansin ni Mara noong bata pa siya.
Binuksan iyon ni Ramon.
Walang ledger sa loob.
Isang kupas na larawan lamang ng tatlong lalaki.
Kinilala ni Mara ang isa.
Ang lolo niyang si Don Emilio Villareal.
Ang ikalawa ay ang mas batang Ramon.
At ang ikatlo—
Napatigil siya.
“Monteverde?”
Tumango ang ama.
“Victor Monteverde. Lolo ni Adrian.”
Umupo si Mara.
Noong dekada nobenta, magkasosyo pala sina Emilio Villareal at Victor Monteverde sa isang maliit na financing company.
Ngunit natuklasan ni Emilio na may milyun-milyong pisong inililipat sa mga pekeng kumpanya, dummy accounts at offshore intermediaries nang hindi nalalaman ng ibang investors.
Imbes na agad komprontahin si Victor, tahimik na gumawa ng sariling record ang matanda.
Petsa.
Account numbers.
Pangalan.
Properties.
Mga kumpanyang ginagamit.
At higit sa lahat, kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pera.
Iyon ang ledger.
“Bakit hindi niya isinumbong?”
“Sinubukan niya.”
Napapikit si Ramon.
“Pero may mga taong konektado kay Victor. Bago pa makapagsumite nang buo ang lolo mo ng ebidensya, namatay siya.”
“Akala ko heart attack.”
“Iyon ang nakasaad sa records. At wala akong sapat na ebidensya para patunayang may iba pang nangyari.”
Hindi na pinilit ni Mara ang tanong.
“Nasaan ang ledger?”
“Hindi ko dinala sa bahay kailanman.”
Itinaas ni Ramon ang bakal na susi.
“Nasa lumang bodega ng lolo mo sa Escolta.”
Bago sila umalis, inihatid nila ang ina ni Mara sa bahay ng kapatid ni Ramon sa Quezon City.
Walang inilagay sa social media.
Walang sinabihan maliban sa kanilang abogado.
Pagkatapos ay tumawag si Ramon sa dalawang taong pinagkakatiwalaan niya mula pa sa panahon ng kanyang serbisyo.
Hindi siya nagbigay ng detalyeng hindi kailangan.
Isang bagay lang ang malinaw.
Hindi pupunta si Mara sa Jones Bridge nang walang proteksyon.
“Sinabi niyang mag-isa ako.”
“At iyan ang makikita niya,” sagot ng ama.
Sa lumang bodega sa Escolta, tila walang nagbago sa loob ng tatlong dekada.
Alikabok.
Kahoy na estante.
Lumang filing cabinets.
Sa pinakadulong bahagi ay may maliit na pinto na halos natatakpan ng lumang plywood.
Doon kasya ang susi.
Sa loob ay isang makitid na vault.
Binuksan ni Ramon.
May dalawang bagay.
Isang makapal na itim na ledger.
At isang sealed brown envelope.
Nang buksan ni Mara ang ledger, parang bumilis ang pintig ng puso niya.
Nandoon ang pangalang Monteverde nang paulit-ulit.
Ngunit hindi lang iyon.
May mga entry na may petsang mas bago sa inaasahan niya.
May sulat-kamay sa huling mga pahina na hindi sa lolo niya.
“Papa…”
Namumutla na rin si Ramon.
“May nagpatuloy nito.”
Ang sealed envelope ang nagbigay ng sagot.
Sulatan iyon ni Emilio para kay Ramon.
Hindi niya mabasa nang buo ang ilan sa kupas na bahagi, pero malinaw ang pinakamahalagang bilin:
Huwag sirain ang ledger.
Huwag ipagkatiwala sa iisang opisyal.
At kung sakaling muling lapitan ng mga Monteverde ang pamilya Villareal—
hindi pera ang pakay nila kundi kontrol.
Sa ilalim ng sulat ay may listahan ng assets na nabawi ni Emilio bago siya namatay.
Ang ilan sa mga iyon ang naging pundasyon ng Villareal Capital.
Napatakip ng bibig si Mara.
Biglang naging malinaw ang lahat.
Hindi nagkataon na lumapit si Adrian sa kanya.
Hindi nagkataon na sobrang interesado ito sa board.
Hindi nagkataon na lagi nitong tinatanong kung may lumang records pa ang lolo niya.
At lalong hindi nagkataon ang mga gamot.
“Pinakasalan niya ako para mapasok niya ang kumpanya.”
“Posible,” sagot ni Ramon.
Umiling si Mara.
“Hindi na posible lang.”
Ipinakita niya ang huling pahina.
May bagong handwriting.
Pamilyar sa kanya ang sulat.
Ilang beses niya iyong nakita sa anniversary cards at mga dokumento.
Kay Adrian.
May nakasulat na maikling note:
Need original ledger before control transfer. B.S. has contact.
B.S.
Bianca Soriano.
Kinabukasan, alas-onse singkuwenta ng umaga, naglakad si Mara patungo sa Jones Bridge.
Simple ang suot niya.
Walang driver.
Walang kasamang nakikita.
Sa bag niya ay may photocopy ng ilang pahina ng ledger.
Ang orihinal ay wala roon.
Pagsapit ng alas-dose, lumapit si Bianca.
Naka-sunglasses ito at cream-colored suit.
“Nasaan?”
Walang bati.
Walang pagpapanggap.
“Una, gusto kong malaman kung bakit gusto mo iyon.”
Napangiti si Bianca.
“Masyado nang huli para matuto kang magtanong.”
“Bakit ako pinakasalan ni Adrian?”
Saglit na natahimik ang babae.
Pagkatapos ay natawa.
“Akala mo ba dahil mahal ka niya?”
Masakit pa rin.
Kahit alam na ni Mara ang sagot.
“Sabihin mo.”
Lumapit nang kaunti si Bianca.
“May hawak ang pamilya mo na mga dokumentong puwedeng sumira sa Monteverde Group. Nang malaman ni Adrian na hindi alam ng tatay mo kung nasaan ang ledger, ikaw ang naging pinakamadaling daan.”
“Paano?”
“Pakakasalan ka. Papaniwalain kang hindi mo kayang mamahala. Unti-unting ipapasa sa kanya ang authority.”
“Pati mga gamot?”
Huminto si Bianca.
Iyon ang sagot na kailangan ni Mara.
Ngunit hindi pa siya tapos.
“Tinanong kita.”
Tumaas ang baba ni Bianca.
“Walang pumilit sa ’yo na inumin ang mga iyon.”
Halos manginig si Mara sa galit.
“Nilagay ninyo sa maling bote.”
“Adrian wanted you manageable.”
Napatitig si Mara.
Nagpatuloy si Bianca, tila hindi na kayang pigilan ang sariling yabang.
“Konting antok. Konting pagkalito. Ilang maling desisyon. Pagkaraan ng ilang buwan, sino ang paniniwalaan ng board? Ikaw? O ang asawang araw-araw na naglilinis ng kalat mo?”
Napapikit si Mara sandali.
Hindi dahil mahina siya.
Kundi dahil sa unang pagkakataon, narinig niyang direkta ang katotohanang anim na buwan niyang pinagdudahan.
Pagdilat niya, kalmado na siya.
“At nang hindi gumana?”
“Dapat ibigay mo na lang ang ledger.”
“Ano ang mangyayari kung hindi?”
Nawala ang ngiti ni Bianca.
“Hindi mo gustong malaman.”
May narinig silang yabag.
Napalingon si Bianca.
Dalawang lalaki ang paparating mula sa kabilang bahagi.
At mula sa likod niya, isa pang grupo.
Nanlaki ang mga mata nito.
“Ano’ng ginawa mo?”
Tahimik na hinugot ni Mara ang maliit na device sa loob ng kanyang blouse.
Isang recorder.
“Eksakto ang kailangan kong gawin.”
Namula ang mukha ni Bianca.
“Binalaan kitang huwag magsama ng kahit sino!”
“Wala naman akong kasama nang pumunta ako rito.”
Lumapit ang mga awtoridad at mga abogado.
“Pero hindi mo sinabing bawal akong magdala ng katotohanan.”
Sa loob ng sumunod na 48 oras, gumuho ang mundong pilit binuo ni Adrian.
Na-preserve ang transaction logs sa corporate cards.
Nakuha ang records ng access niya sa financial accounts.
Isinumite ang mga tabletang ibinibigay kay Mara para sa laboratory testing.
At sa tulong ng ledger, natunton ang ilang lumang kumpanya na matagal nang ipinapalagay na dissolved.
Ngunit may isang huling laban.
Ang board meeting ng Villareal Capital.
Dumating si Adrian na nakasuot pa rin ng mamahaling suit.
Walang Bianca sa tabi niya.
Pagpasok niya sa conference room, tila inaasahan niyang kaya pa niyang kontrolin ang sitwasyon.
“Whatever Mara told you, remember her condition.”
Tahimik ang buong board.
Umupo si Mara sa dulo ng mesa.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming buwan, walang bote ng asul na tableta sa harap niya.
Sa halip, isang makapal na blue folder.
“Anong condition, Adrian?”
“Hindi ito ang lugar para—”
“Sinabi mo sa board na nakakalimot ako.”
Walang sumagot.
“Sinabi mong hindi ako stable.”
Humigpit ang panga ni Adrian.
“Mara, ginagawa ko lang ang makakabuti sa kumpanya.”
Binuksan niya ang folder.
“Kasama ba sa makakabuti sa kumpanya ang pagtatangkang gumastos ng ₱58 milyon sa loob ng ilang oras gamit ang corporate cards matapos mapawalang-bisa ang kasal natin?”
Nagkatinginan ang directors.
“Personal misunderstanding iyon.”
“Kasama rin ba sa misunderstanding ang pagbibigay sa akin ng tabletang hindi tugma sa label?”
Namutla si Adrian.
“Hindi ko alam ang sinasabi mo.”
Inilabas ni Mara ang laboratory report.
Pagkatapos ay photographs ng ledger.
At huli, pinatugtog niya ang recording.
Narinig sa conference room ang boses ni Bianca.
“Adrian wanted you manageable.”
Walang gumalaw.
Narinig muli:
“Konting antok. Konting pagkalito. Ilang maling desisyon.”
Napapikit ang isang senior director.
May isa namang napamura sa ilalim ng hininga.
Biglang tumayo si Adrian.
“She’s lying!”
“Kung nagsisinungaling siya,” sabi ni Mara, “bakit may sulat-kamay mo sa ledger ng lolo ko?”
Hindi nakasagot ang lalaki.
At sa katahimikang iyon, tuluyang nawala ang huling piraso ng kapangyarihang mayroon siya sa silid.
Tumayo ang corporate counsel.
“Mr. Monteverde, effective immediately, revoked ang lahat ng authority at access na ipinagkaloob sa iyo ng kumpanya.”
“Hindi ninyo puwedeng gawin ito!”
“Ginawa na namin.”
Pagbukas ng conference room door, dalawang imbestigador at mga abogado ang naghihintay sa labas.
Hindi na lumingon si Mara nang ilabas si Adrian.
Makalipas ang ilang buwan, hindi pa tapos ang lahat ng kaso.
Ang mga kasong may kinalaman sa lumang ledger ay kinailangang isa-isang suriin.
May mga pangalan na matagal nang patay.
May mga kumpanyang wala na.
May mga transaksyong mahirap nang sundan.
Ngunit sapat ang mga bagong ebidensya para tuluyang mawala ang kapit ni Adrian at ng mga kasabwat niya sa Villareal Capital.
Si Bianca naman ay nakipagtulungan kalaunan kapalit ng sarili niyang legal na depensa.
At si Mara?
Hindi agad siya bumalik sa dati.
Hindi ganoon kasimple ang paggaling.
May mga gabing nagigising pa rin siyang sinusuri kung tama ba ang naaalala niya.
May mga pagkakataong dalawang beses niyang binabasa ang isang email bago ipadala.
Pero sa halip na ikahiya iyon, natutunan niyang humingi ng tulong sa mga taong totoong nagmamalasakit sa kanya.
Isang umaga, dumating siya sa opisina nang maaga.
Nasa conference room si Ramon, nakatingin sa lumang larawan ni Don Emilio na muling isinabit sa dingding.
“Papa.”
Lumingon ito.
“Hmm?”
“Galit ka ba sa akin?”
“Bakit?”
“Dahil hindi kita pinaniwalaan noon.”
Ngumiti nang malungkot ang matanda.
“Anak, ang mga taong gustong kontrolin ka, unang sisirain ang tiwala mo sa mga taong puwedeng tumulong sa ’yo.”
Lumapit si Mara.
“Pero naniwala ako sa kanya.”
“Oo.”
Hindi siya pinagaanan ng ama sa pamamagitan ng pagsisinungaling.
Pagkatapos ay hinawakan nito ang kamay niya.
“Pero nang makita mo ang totoo, pinili mong harapin.”
Naluha si Mara.
Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, hindi niya pinigilan iyon.
Isang taon matapos ang annulment, nagpatupad ang Villareal Capital ng bagong patakaran.
Walang asawa.
Walang kapamilya.
Walang executive.
Kahit gaano kalapit sa may-ari—
ang maaaring magkaroon ng kontrol sa corporate finances nang walang independent approval at audit trail.
Ang lumang ledger ni Don Emilio ay hindi itinago muli sa isang madilim na vault.
Ipinasa ang mga kinakailangang kopya sa tamang mga awtoridad at inilagay ang orihinal sa secure legal custody.
At ang lumang bakal na susi?
Itinago iyon ni Mara sa kanyang desk.
Hindi bilang alaala ng takot.
Kundi bilang paalala.
Isang hapon, habang papalubog ang araw sa mga gusali ng Makati, pinulot niya ang lumang bote ng asul na tableta mula sa evidence box bago ito tuluyang i-turn over.
Matagal niya iyong tiningnan.
Anim na buwan niyang inakala na ang laman noon ang tumutulong sa kanya.
Sa katotohanan, ginagamit iyon para mawala ang tiwala niya sa sarili.
Dahan-dahan niyang ibinalik ang bote sa kahon.
At bumulong:
“Hindi mo pala ninakaw ang kumpanya ko, Adrian.”
Napangiti siya.
“Sinubukan mong nakawin ang paniniwala ko sa sarili ko.”
Isinara niya ang kahon.
“Pero hindi mo nakuha.”
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Minsan, ang pinakamapanganib na uri ng panlilinlang ay hindi iyong agad nating nakikita, kundi iyong unti-unting nagtuturo sa atin na pagdudahan ang sarili nating isip, halaga at kakayahan.
Ang tunay na pagmamahal ay hindi kumokontrol, nanliliit o ginagawang mahina ang isang tao para mas madaling pamahalaan. Pinapalakas tayo nito.
At kapag dumating ang araw na makita natin ang katotohanan, huwag nating ikahiya na minsan tayong nalinlang.
Ang mahalaga ay pinili nating bumangon, humingi ng tulong, at kunin muli ang buhay na para sa atin.
