Tatlong Taon Kong Hinintay Ang Araw Na Mabuntis Ako—Pero Habang Pumipila Ang Asawa Ko Para Bilhan Ng Mango Crepe Ang Babaeng Lagi Niyang Pinipili, Tahimik Kong Napagtanto: Hindi Ko Na Siya Kailangan

Tatlong Taon Kong Hinintay Ang Araw Na Mabuntis Ako—Pero Habang Pumipila Ang Asawa Ko Para Bilhan Ng Mango Crepe Ang Babaeng Lagi Niyang Pinipili, Tahimik Kong Napagtanto: Hindi Ko Na Siya Kailangan

Tatlong taon kong hinintay ang dalawang guhit sa pregnancy test.

Pero nang tawagan ko ang asawa ko para sabihin ang pinakamasayang balita ng buhay namin, isang sagot lang ang nakuha ko.

“Hindi ako makakauwi nang maaga. Gusto ni Nina ng mango crepe. Pipila kami, tapos aakyat kami sa Antipolo para panoorin ang sunrise.”

At doon ko unang naramdaman na baka ang batang nasa sinapupunan ko ay hindi kailanman magkakaroon ng pamilyang matagal kong pinangarap.

Ako si Mara Villanueva, dalawampu’t siyam na taong gulang.

Tatlong taon na kaming kasal ni Adrian.

Sa tatlong taong iyon, dalawang bagay ang paulit-ulit kong ipinagdasal—isang anak, at ang bumalik sa akin ang lalaking pinakasalan ko.

Pareho pala iyong maling hinihintay.

Hawak ko pa ang pregnancy test nang tawagan ko siya.

“Adrian,” sabi ko, halos hindi ko mapigilan ang ngiti. “Umuwi ka sana nang maaga mamaya. May magandang balita ako.”

Sandaling natahimik ang kabilang linya.

Akala ko mararamdaman niyang may kakaiba sa boses ko.

Pero sumagot siya nang parang nagkukuwento lang tungkol sa trapik.

“Hindi puwede. Gusto ni Nina ng mango crepe sa Kapitolyo. Sabi niya matagal na raw niyang nami-miss. Tapos balak naming dumiretso sa Antipolo para mag-sunrise.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“Noong sinabi kong gusto kong manood ng sunrise kasama ka, sabi mo sayang sa oras.”

Bumigat agad ang tono niya.

“Mara, kailangan ba talagang sirain mo lahat? Mag-isa lang si Nina rito. Wala ang pamilya niya. Ano bang gusto mo, pabayaan ko siya?”

Hindi ko na nasagot.

Pinatay niya ang tawag.

Makalipas ang sampung minuto, nag-vibrate ang phone ko.

Message mula kay Nina Reyes.

Kababatang matalik na kaibigan ni Adrian.

Ang babaeng ilang taon ko nang pinipilit paniwalaang “parang kapatid lang” niya.

Ate Mara, hiram ko muna si Adrian tonight ha. Ako muna ang kasama niya sa sunrise. Bawi na lang kayo next time. 😊

Matagal kong tinitigan ang mensahe.

Pagkatapos ay tumingin ako sa dalawang pulang guhit sa kamay ko.

At ngumiti.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil may kung anong tuluyang namatay sa loob ko.

Nag-reply ako.

Huwag ka nang mag-alala. Sa susunod, sa iyo na rin siya.

Pagkatapos noon, binuksan ko ang hospital app.

Kinabukasan ng umaga, may appointment ako sa isang pribadong klinika sa Quezon City.

Hindi ako nakatulog buong gabi.

Mag-isa akong nakaupo sa sala habang unti-unting nagbabago ang kulay ng langit sa labas.

Mula itim.

Naging kulay abo.

Hanggang sa tuluyang sumikat ang araw.

Wala akong natanggap na tawag.

Wala ring message.

Siguro masyadong abala si Adrian.

Abalang panoorin ang sunrise na minsan kong hiniling na makita naming dalawa.

Alas-otso ng umaga, nasa ospital na ako.

Registration.

Laboratory.

Consultation.

Mga papel.

Mga pirma.

Paulit-ulit akong tinanong kung sigurado ba ako.

Paulit-ulit din akong tumango.

Bago ako dalhin sa procedure room, tinanong ako ng nurse.

“Ma’am, walang kasama?”

“Busy ang asawa ko.”

Hindi na siya nagtanong.

Inabutan lang niya ako ng maligamgam na tubig at marahang hinawakan ang balikat ko.

Ang ilaw sa procedure room ay sobrang puti.

Sobrang liwanag.

Sabi ng anesthesiologist, magbilang daw ako.

Isa.

Dalawa.

Tatlo.

Hanggang pito lang ang naalala ko.

Pagmulat ko, nasa recovery room na ako.

Masakit ang puson ko.

Mas mabigat ang dibdib ko.

Dalawang oras akong nakahiga roon.

Ni isang tawag mula kay Adrian, wala.

Ni hindi niya alam kung nasaan ako.

Bandang alas-dos ng hapon, mag-isa akong sumakay ng Grab pauwi sa condo namin sa Mandaluyong.

Pagbukas ko ng pinto, tawanan agad ang sumalubong sa akin.

Nasa sofa si Adrian.

Katabi niya si Nina.

Magkalapit ang mga balikat nila habang tinitingnan ang mga litrato sa phone.

“Ang ganda nitong shot!” natatawang sabi ni Nina. “Tingnan mo, sakto iyong araw sa likod natin!”

Ngumiti si Adrian.

Iyong ngiti na matagal ko nang hindi nakikita kapag ako ang kaharap niya.

Tahimik akong nagpalit ng sapatos.

Wala ni isa sa kanila ang nakapansin.

Hanggang sa dumaan ako para kumuha ng tubig.

“Ate Mara!” bati ni Nina. “Saan ka galing? Parang ang putla mo.”

Doon lang ako nilingon ni Adrian.

Sumimangot pa siya.

“Saan ka nagpunta? Hindi ka man lang nagsabi.”

Hindi ako sumagot.

Umupo lang ako sa dining chair at uminom ng tubig.

Napangiti si Nina.

“Baka galit ka dahil nag-sunrise kami?”

Bago pa ako makapagsalita, si Adrian na ang sumagot.

“Mara, huwag ka ngang magsimula. Isang sunrise lang iyon.”

Tiningnan ko siya.

Walang pag-aalala.

Walang tanong kung okay ba ako.

Inis lang.

“Hindi ako nagsisimula.”

“Eh bakit ganiyan ang mukha mo?”

Lumapit si Nina kay Adrian at hinawakan ang manggas nito.

“Hayaan mo na. Baka pagod lang si Ate.”

Agad lumambot ang mukha ng asawa ko.

“Buti pa ikaw, marunong umintindi.”

Pagkatapos ay tumayo siya at kumuha ng isang kahon sa refrigerator.

Ngumiti siyang inilapag iyon sa harap ko.

“Mango crepe. May natira kagabi. Tinabi ko para sa’yo.”

Tinitigan ko ang dilaw na hiwa ng mangga sa pagitan ng cream.

“Hindi ako kakain.”

“Bakit?”

“Adrian, allergic ako sa mangga.”

Natahimik siya.

Dalawang segundo.

Tatlong segundo.

Parang pilit niyang hinahalungkat sa alaala ang isang bagay na dapat alam na alam niya.

Si Nina ang unang nagsalita.

“Actually, Ate, may mga taong allergic lang kapag nadikit sa balat ang mango juice. May friend ako, kumakain naman siya.”

Tumango agad si Adrian.

“O, narinig mo? Masyado ka kasing praning.”

Tiningnan ko si Nina.

Nakangiti siya.

Pero iba ang tingin ng mga mata niya.

“Hindi ako kakain.”

Biglang lumungkot ang mukha niya.

“Ako ba ang problema, Ate? Dahil ako ang kasama niya kagabi?”

“Nina—”

“Hindi, Adrian. Okay lang. Baka ayaw lang talaga niya sa akin.”

At doon nagsimulang uminit ang ulo ng asawa ko.

“Mara, tama na. Tikman mo na lang para matapos.”

“Hindi.”

Kumuha siya ng tinidor.

“Adrian.”

“Isang subo lang.”

“Sinabi kong allergic ako.”

Pero inilapit niya pa rin ang tinidor sa bibig ko.

Umiwas ako.

Tumama ang cream at mangga sa gilid ng labi ko.

Halos agad kong naramdaman ang hapdi at kati.

“Stop.”

Pero mas lalo siyang nainis.

“Lagi ka na lang may drama.”

At bago ko pa mapigilan, hinawakan niya ang panga ko at ipinilit ang isang malaking subo.

Napunta sa bibig ko ang matamis na mangga.

Biglang umikot ang sikmura ko.

Napayuko ako at nagsimulang maduwal.

“Ano ba naman iyan!” sigaw ni Nina. “Kung ayaw mo, sabihin mo lang. Hindi mo kailangang ipakitang nasusuka ka dahil sa pagkain na binili namin!”

Nakita kong lalong tumigas ang mukha ni Adrian.

“Mara, ubusin mo.”

Napatingin ako sa kanya.

“Alam mong allergic ako.”

“Wala ka namang nangyayari!”

Isa pang subo.

At isa pa.

Hanggang sa maubos ang piraso.

Pagkatapos ay ibinagsak niya ang kahon sa mesa.

“O, ayan. Buhay ka pa naman.”

Tumayo siya at binalingan si Nina.

“Matulog ka muna sa guest room. Hindi ka rin nakatulog kagabi.”

Tumango si Nina.

At pareho silang naglakad palayo.

Iniwan nila akong mag-isa sa hapag.

Makalipas ang ilang minuto, nagsimulang mamula ang mga kamay ko.

Sumunod ang leeg ko.

Humigpit ang lalamunan ko.

Tiningnan ko ang oras.

2:47 p.m.

Tahimik akong tumayo, kinuha ang bag ko, at lumabas.

Pagdating ko sa elevator lobby, tumawag ako ng ambulansya.

“Ma’am, nakakahinga pa po ba kayo?”

“O-oo…”

“May allergy po ba kayo?”

“Mangga…”

Pagdating ng ambulansya, hirap na akong magsalita.

Mabilis kumalat ang pantal sa leeg at mukha ko.

Parang unti-unting sumisikip ang hangin.

Habang isinasakay ako sa stretcher, narinig ko ang paramedic.

“Female, twenty-nine. Severe allergic reaction. Possible airway swelling.”

Pumikit ako.

Sa loob lamang ng isang araw, dalawang beses akong nahiga sa kama ng ospital.

Sa umaga, nawala ang batang tatlong taon kong hinintay.

Sa hapon, muntik namang mawala ang buhay ko.

Nang tuluyang makontrol ng mga doktor ang allergic reaction, lumapit sa akin ang attending physician.

“Ma’am Mara,” seryoso niyang sabi, “kung na-late kayo nang kahit dalawampung minuto, puwedeng tuluyang magsara ang airway ninyo.”

Tumango lang ako.

Binuklat niya ang electronic chart ko.

Bigla siyang natigil.

Tumingin siya sa screen.

Pagkatapos ay tumingin sa akin.

“Ma’am… may procedure rin po kayo dito ngayong umaga?”

Hindi ako sumagot.

Pero bago pa siya makapagtanong ulit, bumukas nang malakas ang pinto ng ER cubicle.

Nandoon si Adrian.

Kasunod si Nina.

Galit ang mukha ng asawa ko.

“Mara! Ano na namang ginawa mo? Bakit may tumawag sa akin mula sa ospital?”

Napatingin ang doktor sa kanya.

“Sir, asawa po kayo ng pasyente?”

“Oo.”

Saglit siyang tumahimik.

Pagkatapos ay tinanong niya:

“Kung ganoon… alam n’yo po bang buntis ang asawa ninyo kaninang umaga?”

Nanigas si Adrian.

At unang beses sa loob ng tatlong taon, nakita kong tuluyang nawala ang kulay sa mukha niya.

PARTE2

“B-buntis?”

Parang hindi agad naunawaan ni Adrian ang salitang iyon.

Nakatayo lang siya sa pintuan, habang si Nina sa likod niya ay biglang natahimik.

Tiningnan ako ng doktor, tila hinihintay kung papayagan ko siyang magsalita pa.

Ako mismo ang sumagot.

“Buntis ako.”

Dahan-dahang lumapit si Adrian.

“Anong ibig mong sabihin na… kaninang umaga?”

Tumawa ako nang mahina.

Masakit ang lalamunan ko, pero mas masakit ang makita sa wakas ang takot sa mukha niya.

Takot na ilang oras niyang hindi naramdaman habang pinipilit niya akong kumain ng bagay na alam niyang delikado sa akin.

“Tumawag ako sa’yo kahapon.”

Napasinghap siya.

“Yung… magandang balita?”

“Oo.”

Nanlaki ang mga mata niya.

“Mara…”

“Sabi mo busy ka.”

Wala siyang naisagot.

“Nag-message pa si Nina sa akin,” pagpapatuloy ko. “Sabi niya sa kanya ka muna kagabi. Pati sunrise, siya na raw ang manonood para sa akin.”

Napalingon si Adrian kay Nina.

“Ano?”

Namula ang mukha ng babae.

“Joke lang naman iyon, Adrian. Hindi ko alam na buntis siya.”

“Hindi iyon ang punto,” sabi ko.

Natahimik silang dalawa.

Huminga ako nang dahan-dahan.

“Ngayong umaga, nagpunta ako rito.”

“Ano’ng ginawa mo?”

Hindi ko agad sinabi.

Pero sa katahimikan ko, tila naunawaan niya.

Umiling siya.

“Mara… hindi.”

“Wala na.”

Parang may humampas sa kanya.

Napaatras siya nang isang hakbang.

“Hindi mo puwedeng—”

“Puwede.”

“Anak ko rin iyon!”

Sa unang pagkakataon, tumaas ang boses niya.

At doon ako natawa.

Hindi malakas.

Hindi masaya.

“Anak mo?”

Tinitigan ko siya.

“Kailan mo siya naging anak?”

Binuka niya ang bibig.

Walang lumabas.

“Noong hawak ko ang pregnancy test at sinabi kong umuwi ka nang maaga?”

Tahimik.

“Noong pinili mong pumila nang dalawang oras para sa mango crepe ni Nina?”

“Mara…”

“Noong sinamahan mo siyang mag-sunrise kahit ilang beses mo akong tinanggihan?”

Napayuko siya.

“O noong pinilit mo akong kumain ng mangga habang paulit-ulit kong sinasabing allergic ako?”

Biglang nagsalita si Nina.

“Ate, hindi naman namin alam na magiging ganito kalala—”

Lumingon ako sa kanya.

“Hindi ka kasali sa usapan naming mag-asawa.”

Parang sinampal ng katahimikan ang buong cubicle.

Si Nina, na palaging may sagot, ay napatahimik.

Hinawakan ni Adrian ang gilid ng kama.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin bago ka nagdesisyon?”

“Sinubukan kong sabihin.”

“Hindi iyon—”

“Tinawagan kita.”

Napapikit siya.

“At anong sinabi mo?”

Hindi niya masagot.

Ako ang sumagot para sa kanya.

“Sinabi mong wala kang oras.”

Doon tuluyang yumuko ang balikat niya.

Pero wala na akong naramdamang awa.

Pagod lang.

Sobrang pagod.

Matapos ang ilang minutong katahimikan, lumabas muna ang doktor para bigyan kami ng privacy.

Si Nina naman ay tila gusto nang umatras.

Pero bago siya makalabas, nagsalita ako.

“Nina.”

Huminto siya.

“Gusto mo siya, hindi ba?”

Nanlaki ang mata niya.

“Ate—”

“Tatlong taon na kitang pinapanood.”

Tiningnan ko si Adrian.

“Birthday ko, tumawag ka dahil malungkot ka.”

“Anniversary namin, nagkaroon ka ng panic attack.”

“Noong plano naming mag-Baguio, bigla kang nagkasakit.”

“Kapag may date kami, laging may dahilan para kailanganin mo siya.”

“Mara, enough,” sabi ni Adrian.

Umiling ako.

“Hindi pa.”

Kinuha ko ang phone ko mula sa bag.

Binuksan ko ang chat namin ni Nina.

Ipinakita ko kay Adrian ang mensaheng ipinadala niya kagabi.

Tonight, sa akin muna siya.

Matagal iyong tinitigan ni Adrian.

“Nina…”

“Hindi ganoon ang ibig kong sabihin!”

“Talaga?” tanong ko.

Nag-scroll pa ako.

May mga lumang mensahe.

Mga passive-aggressive na joke.

Mga litrato nilang magkasama.

Mga tanong kung “pinapayagan” ko ba si Adrian lumabas.

Mga biro tungkol sa pagiging “legal wife.”

Bawat isa, pinabayaan kong basahin niya.

Unti-unting nagbago ang mukha niya.

Pero hindi dahil nagulat siya sa ugali ni Nina.

Kundi dahil ngayon lang niya nakitang malinaw ang mga bagay na matagal ko nang nakikita.

“Ako ang pumayag,” sabi ko. “Hindi dahil wala akong napapansin.”

“Pumayag ako dahil mahal kita.”

Napatingin siya sa akin.

“At iyon ang pinakamalaking pagkakamali ko.”

Tahimik na umiiyak si Nina.

“Hindi ko naman sinasadyang sirain kayo.”

“Tama,” sagot ko. “Hindi mo kayang sirain ang matibay.”

Tumingin ako kay Adrian.

“Siya ang sumira.”

Hindi agad gumalaw ang asawa ko.

Pagkatapos ay lumapit siya.

“Mara, umuwi tayo. Mag-usap tayo nang maayos.”

“Wala na tayong pag-uusapan.”

“Galit ka lang.”

“Hindi.”

“Nasaktan ka.”

“Oo.”

“Kung gano’n, bigyan mo ako ng chance.”

Umiling ako.

“Adrian, ang galit lumilipas.”

“Tayong dalawa, tapos na.”

Namutla siya.

“Hindi mo iyon puwedeng sabihin dahil lang sa isang gabi.”

“Isang gabi?”

Napangiti ako.

“Hindi ito tungkol sa mango crepe.”

“Hindi rin ito tungkol sa sunrise.”

“Tatlong taon ito.”

Tatlong taon ng paghihintay kong piliin niya ako.

Tatlong taon ng pagpapaliwanag ko kung bakit hindi normal na maunang malaman ni Nina ang mga desisyon niya kaysa sa akin.

Tatlong taon ng mga birthday dinner na hindi natutuloy.

Mga anniversary na napuputol.

Mga gabing uuwi siyang amoy pabango na hindi akin, pero sasabihin niyang niyakap lang siya ni Nina dahil malungkot ito.

Tatlong taon ng pagdududa sa sarili ko.

At ang pinakamasama?

Ako pa ang humihingi ng tawad sa tuwing nasasaktan ako.

“Mara, I’m sorry.”

Iyon ang unang tunay na paghingi niya ng tawad.

Pero huli na.

“Alam mo ba kung ano ang pinakamasakit?”

Hindi siya sumagot.

“Hindi iyong pinili mong samahan siya.”

“Hindi iyong nakalimutan mong allergic ako.”

“Hindi rin iyong pinilit mo akong kumain.”

Napahigpit ang hawak niya sa kama.

“Ang pinakamasakit, Adrian… noong sinabi kong may magandang balita ako, hindi man lang sumagi sa isip mong baka mahalaga iyon.”

Hindi na siya makatingin sa akin.

Kinabukasan, dumating ang ate ko mula Laguna.

Hindi ko sinabi sa kanya ang buong kuwento sa telepono.

Pero nang makita niya ako sa ospital, hindi na niya kailangan ng maraming paliwanag.

Hinawakan niya lang ako.

At doon ako unang umiyak.

Hindi noong procedure.

Hindi noong nasa ambulansya ako.

Hindi noong nalaman ni Adrian.

Kundi noong may isang taong niyakap ako nang hindi ako kailangang magmakaawa na unahin.

Pagkatapos kong ma-discharge, hindi ako bumalik sa condo namin.

Sumama ako sa ate ko.

Tatlong araw pagkatapos, pinadalhan ko si Adrian ng kopya ng petition para sa annulment consultation at separation agreement na inihanda ng abogado.

May kasama ring listahan ng personal kong gamit na kukunin ko.

Tumawag siya nang halos tatlumpung beses.

Hindi ko sinagot.

Nag-message siya.

Mara, please. Kaya kong ayusin ito.

Sunod.

Hindi ko na kakausapin si Nina.

Sunod.

Lilipat tayo kung gusto mo.

Sunod.

Magpapa-counseling tayo.

At ang huli:

Hindi ko kayang mawala ka.

Matagal kong tinitigan iyon.

Pagkatapos ay nag-reply ako.

Kaya mo.

Kasi ilang taon mo na akong unti-unting nawawala, pero hindi mo lang napansin.

Iyon ang huling personal na mensaheng ipinadala ko sa kanya.

Makalipas ang isang linggo, nalaman kong umalis si Nina sa condo unit na pansamantala niyang inuupahan malapit sa amin.

Ayon sa common friend namin, nag-away raw sila ni Adrian.

Sinisi ni Adrian si Nina.

Sinisi ni Nina si Adrian.

Nakakatawa.

Pareho nilang hinahanap kung sino ang may kasalanan.

Pero ang totoo, walang isang tao lang ang dahilan.

Si Nina, alam niyang kasal ang lalaking nilalapitan niya.

Si Adrian, alam niyang may asawang paulit-ulit na nasasaktan.

At ako?

Alam kong hindi na ako masaya.

Pero nagtagal pa rin ako.

Iyon ang bahagi kong kailangang harapin.

Hindi para sisihin ang sarili ko.

Kundi para hindi na maulit.

Lumipas ang anim na buwan.

Lumipat ako sa isang maliit na apartment sa Pasig, malapit sa trabaho.

Hindi iyon kasing laki ng condo namin ni Adrian.

Walang balcony na tanaw ang skyline.

Walang mamahaling sofa.

Pero tuwing uuwi ako roon, tahimik ang dibdib ko.

Walang babaeng biglang tatawag sa asawa ko.

Walang lalaking magsasabing “masyado kang sensitive.”

Walang mangungumbinsi sa akin na hindi totoo ang allergy ko.

Walang magpaparamdam na pangalawa lang ako sa sarili kong relasyon.

Isang Linggo ng umaga, nagising ako bago mag-alas-singko.

Hindi ko alam kung bakit.

Bumangon ako.

Nagtimpla ng kape.

At bigla kong naisip ang sunrise.

Iyong sunrise na ilang beses kong gustong panoorin kasama si Adrian.

Iyong sunrise na pinili niyang makita kasama si Nina.

Kinuha ko ang susi ng kotse.

Mag-isa akong nagmaneho papuntang Antipolo.

Pagdating ko sa isang overlooking café, madilim pa ang paligid.

Umupo ako malapit sa bintana.

Unti-unting nagkulay rosas ang langit.

Pagkatapos orange.

Pagkatapos ginto.

Sa unang pagkakataon, napanood ko ang sunrise na matagal ko nang hinihintay.

Walang asawa sa tabi ko.

Walang hawak na kamay.

Walang pangakong “habambuhay.”

Pero kakaiba.

Hindi ako malungkot.

Habang sumisikat ang araw, naisip ko ang batang hindi ko nakilala.

At sa unang pagkakataon matapos ang maraming buwan, hinayaan kong umiyak ang sarili ko.

“Sorry,” bulong ko.

Hindi ko alam kung kanino iyon.

Sa batang hindi dumating.

Sa dating sarili kong nanatili nang sobrang tagal.

O sa babaeng muntik nang mamatay bago niya natutunang piliin ang sarili niya.

Pagkatapos kong umiyak, pinunasan ko ang pisngi ko.

At pinanood ko lang ang araw.

Makalipas ang ilang minuto, may notification sa phone ko.

Message mula sa abogado.

Nasa final stage na ang legal separation documents.

Hindi ko agad binuksan.

Tinapos ko muna ang kape ko.

Dahil sa wakas, may isang bagay akong natutunan:

Hindi lahat ng nawawala ay kailangang habulin.

Hindi lahat ng relasyong matagal ay dapat iligtas.

At hindi dahil pinili mo ang isang tao nang paulit-ulit ay obligado kang manatili sa araw na malinaw nang hindi ka niya kayang piliin pabalik.

Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay hindi paghihiganti.

Hindi pagsigaw.

Hindi pagpaparamdam sa iba ng sakit na ibinigay nila sa iyo.

Kundi ang tahimik na pagbitaw.

Ang pagtalikod.

At ang paglalakad papunta sa buhay kung saan hindi mo na kailangang makiusap para respetuhin, paniwalaan, o mahalin.

MENSAHE SA MGA MAMBABASA

May mga pagkakataong iniisip nating ang pagtitiis ay sukatan ng pagmamahal.

Pero hindi lahat ng pagtitiis ay pagmamahal.

Kapag paulit-ulit nang binabalewala ang nararamdaman mo, nilalabag ang hangganan mo, o ipinaparamdam sa iyong kailangan mong makipagkompetensiya para lang piliin ka ng taong nangakong makakasama mo habang buhay, may karapatan kang huminto.

Ang tunay na pagmamahal ay hindi kailangang ipaglaban laban sa ikatlong tao araw-araw.

Hindi mo kailangang mawala ang sarili mo para lang mapanatili ang isang relasyon.

At minsan, ang araw na akala mong katapusan na ng lahat—iyon pala ang unang umaga ng buhay na sa wakas, ikaw naman ang pinipili mo.