Bahagi 3: Bumagsak ang Kaniyang Plano sa Umaga, Pero Mas Malala ang Sumunod na Pagtataksil
Bahagi 3: Bumagsak ang Kaniyang Plano sa Umaga, Pero Mas Malala ang Sumunod na Pagtataksil
Alas-singko kuwatro-singko pa lang ng umaga, gising na ako.
Hindi talaga ako nakatulog nang maayos.
Sa maliit kong kusina, nakahanda ang isang tasa ng kape na hindi ko halos nainom. Nasa mesa ang laptop, lumang telepono, at isang brown envelope na pinaglagyan ko ng mga dokumentong nai-print ko bago sumikat ang araw.
May kakaibang katahimikan sa labas.
Naririnig ko ang ilang motorsiklong dumaraan sa kalsada at ang mahinang pagwawalis ng kapitbahay sa tapat ng kaniyang bahay.
Pero sa dibdib ko, parang may bagyong hindi humuhupa.
Bandang alas-sais, nagpadala si Mylene ng mensahe.
“Ma’am, confirmed na po. Walang scheduled production para kay Sir Dario. Nakapagpadala na rin po tayo ng notice sa suppliers.”
Sumagot ako ng pasasalamat.
Hindi ko gustong bumagsak ang negosyo ng kuya ko.
Gusto ko lang na kapag tumayo siya sa sariling mga paa, hindi niya gamitin ang mga paa ko bilang tuntungan.
Alas-sais y medya, tumawag si Dario.
Hindi ko sinagot.
Sumunod ang tatlong tawag.
Pagkatapos, isang mensahe.
“ELISA, ANONG GINAWA MO SA SYSTEM?”
Makalipas ang dalawang minuto, may kasunod.
“BAKIT HINDI MAKITA ANG MGA ORDER?”
At pagkatapos nito:
“SUMAGOT KA. MAY MGA CUSTOMER NA AKO.”
Tiningnan ko ang screen.
Sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman ang awtomatikong pagnanais na ayusin ang problema niya.
Hindi ako ang gumawa ng mga pangako sa mga customer.
Hindi ako ang tumanggap ng kanilang mga deposito.
At hindi ako ang gumamit ng pangalan ng ibang tao para magmukhang mas malaki ang sariling negosyo.
Alas-siyete, tinawagan ako ng representative ng kooperatiba.
Nabasa na raw nila ang opisyal kong pagtutol at pansamantalang itinigil ang pagproseso sa aplikasyon habang sinusuri ang mga dokumento.
Nilinaw din nilang hindi sapat ang nakalakip na larawan ng pirma para kilalanin akong guarantor.
Nagpasalamat ako.
Hindi ko hiniling na ipahiya nila si Dario.
Hindi ko rin hiniling na sirain ang kaniyang credit record.
Hiniling ko lamang na huwag nilang ituring na akin ang isang obligasyong hindi ko tinanggap.
Sa kabilang linya, sinabi ng representative ang isang bagay na tumatak sa isip ko.
“Ma’am Elisa, mabuti pong nakapagbigay kayo agad ng notice. Kung may gumagamit sa pangalan ninyo, dapat talagang malinaw ang records.”
Pagkababa ko, sumandal ako sa upuan.
Makalipas ang maraming taon, may taong nagsabi sa akin na tama ang ginawa kong pagtatanggol sa sarili.
Hindi ko inasahang halos maiyak ako roon.
Dumating si Atty. Rina sa apartment ko bago mag-alas-otso. May dala siyang folder at dalawang pandesal na binili niya sa bakery.
“Kumain ka muna,” sabi niya. “Hindi ka makakapag-isip nang maayos kung nanginginig ka sa gutom.”
“Hindi ako gutom.”
“Alam ko. Kaya nga kita pinapakain.”
Napangiti ako sa kabila ng bigat ng sitwasyon.
Ipinakita ko sa kaniya ang mga dokumento at recording mula sa bahay.
Tahimik niyang pinanood ang video.
Nang makita niyang ibinagsak ni Dario ang telepono, huminto siya sandali.
“Hindi ito aksidente.”
“Alam ko.”
“At mukhang alam din ng Mama mo.”
Hindi ako sumagot.
Mas masakit marinig ang isang katotohanan kapag malinaw na itong sinabi ng ibang tao.
Nagpasya kaming pumunta sa inuupahang bodega ni Dario sa may Pasig. Hindi para makipag-away kundi para kausapin ang mga taong posibleng nalinlang sa paggamit ng pangalan ng negosyo ko.
Kasama namin si Mylene, na may dalang kopya ng aming mga opisyal na purchase order at production schedules.
Pagdating namin, maraming sasakyan ang nakaparada.
May mga plastic chair sa harap ng bodega, ilang kahon sa gilid, at malaking tarpaulin na may pangalan ng BilisBalot Trading.
Nasa gitna si Dario, nakasuot ng puting polo at mamahaling relo.
Hawak niya ang telepono habang mabilis na nakikipag-usap sa isang lalaking mukhang supplier.
Nang makita niya ako, naglakad siya palapit.
“Masaya ka na?”
Hindi ko siya sinagot agad.
“Tinanong kita, Elisa. Masaya ka na? Pinahiya mo ako!”
May ilang taong napalingon.
Huminga ako nang malalim.
“Dario, hindi ako ang nangakong magbibigay ng mga produktong hindi mo kayang ihatid.”
“Ako ang bahala sa negosyo ko!”
“Kung ganoon, bakit pangalan ng negosyo ko ang nasa mga kontrata mo?”
Saglit siyang natigilan.
Pagkatapos, tumawa siya nang pilit.
“Marketing lang iyon.”
“Hindi marketing ang paggamit ng pirma ko nang walang pahintulot.”
“Magkapatid tayo!”
“Hindi legal na awtorisasyon ang pagiging magkapatid.”
Tumahimik ang mga nasa malapit.
Isang babaeng nasa edad kuwarenta ang lumapit. Nagpakilala siyang si Teresa, may-ari ng maliit na café sa Mandaluyong.
“Ma’am Elisa, kayo po ba ang may-ari ng Tiklop at Tinta?”
“Opo.”
“Ibig sabihin, hindi ninyo alam ang order naming tatlong libong customized coffee cups?”
Umiling ako.
Kinuha niya ang kaniyang telepono at ipinakita ang isang digital receipt.
₱46,000 ang depositong ipinadala niya sa account ng BilisBalot Trading.
May logo ng negosyo ko sa resibo.
Pero wala ang account number namin.
At wala ring order number na ginagamit ng aming pagawaan.
“Pasensiya na po,” sabi ko. “Hindi ko po tinanggap ang perang iyan at wala kaming naaprubahang order sa pangalan ninyo.”
Namula ang mukha ni Teresa.
“Pero sinabi niya na kayo ang manufacturer.”
“Hindi ko po siya binigyan ng pahintulot na sabihin iyon.”
Doon nagsimulang magtanong ang ibang customer.
Isang bakery owner mula sa San Juan.
Isang online seller ng scented candles.
Dalawang may-ari ng food stall.
Lahat sila may mga resibo.
Lahat sila may pangakong delivery date.
At karamihan ay umasa dahil sa pangalan ng negosyo ko.
Tumayo si Dario sa harap nila.
“Mga sir, ma’am, huwag kayong makinig. Inaayos lang namin ito sa pamilya.”
Hindi ako sumigaw.
Inilabas ko ang isang opisyal na sulat na inihanda namin ng abogado.
“Ito po ang nakasulat naming paglilinaw. Hindi awtorisadong partner ng Tiklop at Tinta Packaging ang BilisBalot Trading. Handa kaming tumulong sa pagberipika ng anumang dokumentong gumagamit sa aming pangalan.”
Inabot ko ang mga kopya sa mga customer.
Hindi ko sila pinilit maniwala.
Ipinakita ko lamang ang mga totoong record.
At sa unang pagkakataon, si Dario ang napilitang magpaliwanag.
“Nasaan ang mga order namin?” tanong ni Teresa.
“Ginagawa na!”
“Saang pagawaan?”
“May partner akong ibang manufacturer.”
“Anong pangalan?”
Hindi siya makasagot.
Isang lalaki ang nagtanong kung bakit walang mga produktong nakahanda gayong araw na ng product presentation.
Sumagot si Dario na may problema raw sa delivery.
Ngunit nang tanungin kung may waybill o production confirmation, wala siyang maipakita.
Sa loob ng dalawampung minuto, ang dating kumpiyansang mukha ng kuya ko ay napalitan ng pawis at panginginig ng mga kamay.
Hindi iyon dahil sa ginawa kong paninira.
Iyon ang nangyayari kapag kailangang harapin ng isang tao ang mga pangakong hindi niya kayang patunayan.
Maya-maya, dumating si Mama.
May dala siyang handbag at nakasuot ng lumang asul na blouse na paborito niya kapag may mahalagang lakad.
Pagkakita niya sa akin, mabilis siyang lumapit.
“Elisa, puwede bang mag-usap tayo?”
“Dito na lang, Ma.”
“Hindi. Tayong dalawa lang.”
Sumulyap siya kay Dario.
Doon ko naintindihang hindi pa rin niya iniisip ang mga taong nawalan ng pera.
Iniisip niya kung paano maiiwasan ang kahihiyan ng panganay niya.
Lumayo kami nang kaunti sa bodega.
Hinawakan niya ang dalawang kamay ko.
“Anak, kung mahihinto ang loan, saan kami kukuha ng pera para sa bahay?”
“Ma, bakit mo isinangla ang bahay?”
Tumulo ang luha niya.
“May mga utang na kailangang bayaran ang kuya mo.”
“Magkano?”
“Akala ko noong una, konti lang.”
“Magkano, Ma?”
“May ₱560,000 kaming hiniram sa isang pribadong nagpapautang.”
“May nakasulat bang schedule ng bayad?”
Tumango siya.
“Dalawang buwan na kaming atrasado sa hulog.”
Napapikit ako.
Ang bahay na pinaghirapan ni Papa sa loob ng mahigit dalawampung taon ay ginagamit nang pambayad sa mga pagkakamaling paulit-ulit naming pinagtatakpan.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Dahil alam kong magagalit ka.”
“Hindi mo ba naisip na mas magagalit ako kapag nalaman kong ginamit ninyo ang pangalan ko nang walang pahintulot?”
Tumahimik siya.
Pagkatapos, sinabi niya ang pangungusap na matagal kong kinatatakutan.
“Anak, ako ang nagbigay kay Dario ng kopya ng pirma mo.”
Parang huminto ang ingay sa paligid.
Nakikita ko ang mga taong naglalakad sa bodega, pero hindi ko marinig ang kanilang mga tinig.
“Alam mong hindi ako pumayag?”
“Oo.”
“At ibinigay mo pa rin?”
“Akala ko kapag naaprubahan ang loan, makakabawi siya. Ibabalik din naman niya ang lahat.”
“Mama, hindi mo puwedeng ipangako ang pangalan ko.”
“Hindi ko naman gustong mapahamak ka.”
“Pero pumayag kang ako ang managot kapag may nangyaring masama.”
Napayuko siya.
Hindi ko alam kung ilang segundo kaming natahimik.
Ang alam ko lang, sa unang pagkakataon sa buhay ko, hindi ko na kayang ituring na inosenteng tagapamagitan si Mama.
Kasama siya sa ginawa ni Dario.
At kahit masakit aminin, kailangan niyang panagutan iyon.
Bumalik kami sa may bodega.
Naroon si Atty. Rina, nakikipag-usap sa mga customer tungkol sa mga dokumentong dapat nilang itabi.
Ipinaliwanag niya na maaari silang gumawa ng pormal na reklamo at humingi ng pagbabalik ng kanilang pera mula sa taong o negosyong talagang tumanggap nito.
Hindi agad mapapawi ng paghingi ng tawad ang pagkawala ng kanilang puhunan.
May mga tindahang nakatakda nang magbukas.
May mga maliit na negosyanteng gumamit ng sariling ipon.
May isang babae pang nagsabing ipinangutang niya ang depositong ibinigay kay Dario dahil gusto niyang palitan ang packaging ng kaniyang bakery bago sumapit ang holiday rush.
Hindi ko kayang takasan ang bigat ng mga kuwento nila.
Pero hindi ko rin puwedeng akuin ang mga utang na ginawa nang wala akong kaalaman.
Pinangako kong maaari silang makipag-ugnayan nang direkta sa aming negosyo kung nais nilang humingi ng tunay na quotation.
Hiwalay iyon sa kanilang mga reklamo kay Dario.
Walang libreng pangakong hindi ko kayang tuparin.
Walang panibagong panlilinlang.
Bandang tanghali, umalis kami ni Atty. Rina.
Bago ako sumakay ng sasakyan, humabol si Dario.
“Hindi pa tayo tapos.”
“Alam ko.”
“Wala ka talagang awa.”
Tiningnan ko siya.
“May awa ako sa mga taong nagbayad sa iyo. May awa ako sa mga empleyado kong muntik mong idamay. Pero hindi ko kailangang bayaran ang mga kasinungalingan mo para mapatunayang mabuti akong kapatid.”
Lumapit siya.
“Kung mawala ang bahay ni Mama, kasalanan mo.”
“Hindi ako ang nagsangla.”
“Magaling kang magsalita dahil hindi ikaw ang nawalan.”
Doon ko siya tinanong ng isang bagay.
“Dario, sa lahat ng perang hiniram mo sa amin, kailan mo ba talaga binalak magbayad?”
Hindi siya sumagot.
At iyon ang sagot na matagal ko nang hinihintay.
Pagbalik ko sa pagawaan, nagpatawag ako ng maikling pagpupulong kasama ang mga empleyado.
Ipinaliwanag ko ang sitwasyon nang hindi naglalabas ng mga pribadong detalyeng hindi nila kailangang malaman.
Sinabi kong may gumagamit sa pangalan ng kompanya nang walang pahintulot at kailangan naming higpitan ang proseso sa mga bagong order, payment verification, at paglabas ng mga produkto.
Tahimik silang nakinig.
Pagkatapos ng meeting, lumapit ang pinakamatagal kong empleyado na si Kuya Ben.
“Ma’am Elisa, noong nagsisimula pa lang tayo, kayo ang nagdadala ng sariling baon para may pangsahod sa amin. Hindi namin hahayaang masira ang negosyong ito dahil lang sa gusto ng ibang tao.”
Napaluha ako.
Hindi dahil mahina ako.
Kundi dahil sa wakas, may mga taong handang protektahan ang isang bagay na matagal kong pinrotektahan para sa iba.
Bandang alas-singko ng hapon, dumating ang isang pormal na sulat mula sa abogado ng kooperatiba.
Nakabinbin ang aplikasyon ni Dario dahil sa mga seryosong pagdududa sa pagiging tunay ng mga dokumento.
Hindi nila ako kinikilalang guarantor batay lamang sa ipinasa niyang mga papeles.
May karagdagang beripikasyong isasagawa.
Ipinasa ko iyon kay Atty. Rina.
Pagkatapos, umuwi akong pagod ngunit bahagyang nakahinga.
Akala ko doon na magtatapos ang pinakamahirap na araw ng buhay ko.
Nagkamali ako.
Bandang alas-siyete, biglang tumawag si Kuya Ben.
Nanginginig ang boses niya.
“Ma’am, pasensiya na po. May problema tayo sa pagawaan.”
“Ano’ng nangyari?”
“Nandito po si Sir Dario.”
Napaupo ako nang tuwid.
“Bakit?”
“May kasama po siyang dalawang lalaki at isang maliit na delivery truck. Sabi niya, kukunin daw niya ang dalawang malaking printer bilang pansamantalang pambayad sa mga supplier.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
“Nasaan ang mga makina?”
“Hindi pa po nila nailalabas. Nasa loob pa kami at naka-lock ang production area.”
“Kuya Ben, huwag kayong makikipagsagutan. Tawagan ninyo ang security at huwag ninyo silang papasukin sa production area.”
“Ma’am…”
“Ano pa?”
May ilang segundong katahimikan.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakamasakit kong narinig buong araw.
“Kasama po nila ang Mama ninyo. Siya po ang may hawak ng duplicate na susi sa side gate.”
Binuksan ko ang live camera ng pagawaan.
Nakita ko si Dario sa tabi ng truck.
Nakita ko ang dalawang lalaking may dalang trolley.
At nakita ko si Mama, nakatayo sa tabi ng nakabukas na side gate, habang hawak ang susi na ibinigay ko sa kaniya para sa tunay na emergency.
May dumating na mensahe mula kay Dario.
“Kung ayaw mong magbigay ng pera, kukunin ko muna ang dapat na makatulong sa pamilya.”
Hindi ako sumagot.
Tinawagan ko si Atty. Rina.
Pagkatapos, tinawagan ko ang security supervisor ng compound.
At habang minamasdan ko sa screen ang dalawang taong pinakamalapit sa akin na muling sinusubukang kunin ang pinaghirapan ko, may isang bagay akong malinaw na naunawaan.
Hindi na sapat ang pagsasabing hindi.
Kailangan ko nang tiyaking hindi na nila magagawang labagin iyon.
