Akala Ko Perpekto ang Asawa Kong Propesor, Hanggang Makita Ko Siyang Ngumiti sa Estudyante Niya at Bigyan Ito ng Pulseras na Kapareho ng Suot Ko Noong Gabing Nangako Siyang Ako Lang ang Nasa Puso Niya Sa Aming Pamilya
“Lira, parang may babae ang asawa mo.”
Iyon ang bumulaga sa akin habang hawak ko ang itim na supot ng basura sa hallway ng condo namin sa Quezon City.
Hindi iyon sinabi ni Ate Myrna na parang nag-aalala siya. Sinabi niya iyon na may manipis na ngiti, iyong ngiting naghihintay kung kailan babagsak ang bahay ng ibang tao para may maikuwento siya sa susunod na kape.
“Ang lapit-lapit niya raw ngayon sa graduate student niya sa UP,” bulong niya. “Bata, maganda, mahinhin. Alam mo naman ang mga propesor, Lira. Minsan sa talino nagsisimula ang lahat.”
Saglit akong napatigil.
Tapos inihagis ko ang basura sa malaking drum at ngumiti nang mahinahon.
“Hindi gagawin iyon ni Adrian.”
Hindi ko sinabing, “Pinagkakatiwalaan ko siya.”
Dahil sa totoo lang, hindi ako basta nagtitiwala sa salita. Mas naniniwala ako sa mga mata ko, sa mga detalyeng araw-araw kong nakikita.
Si Adrian Rivera, asawa ko sa loob ng pitong taon, ay hindi umuuwi nang gabi. Hindi siya biglang nawawala. Wala siyang pabangong hindi ko kilala sa damit. Wala ring buhok ng babae sa kuwelyo niya.
Tuwing alas sais y medya, nasa bahay na siya. Kakain kami, tutulungan niya ang apat na taong gulang naming anak na si Migs sa tracing letters, tapos kukuwentuhan niya ito hanggang makatulog.
Ang bank statement namin, alam ko. Walang hotel, walang mamahaling dinner, walang kahina-hinalang transfer.
Lahat ng iyon, parang maliliit na bato. Tahimik, paulit-ulit, matibay. Doon itinayo ang bahay na tinawag kong tiwala.
Pero kilala ko ang babaeng tinutukoy ni Ate Myrna.
Si Yumi Santillan.
Bagong graduate student ni Adrian sa College of Fine Arts. Maputi, payat, mahinhin magsalita. Iyong tipo ng babaeng kapag tumingin, parang hindi pa nasasaktan ng mundo.
Isang beses, sinadya kong dumaan sa campus.
Nakita ko silang dalawa sa opisina ni Adrian. Bukas ang pinto. Bukas ang bintana. Maliwanag ang loob. Si Yumi ay nakatayo sa kabilang bahagi ng mesa, may hawak na papel. Si Adrian naman ay nakaupo, may pulang ballpen sa kamay.
Malayo ang pagitan nila. Propesyonal. Malinis. Walang hawak, walang lambing, walang dahilan para magalit ako.
Kaya tatalikod na sana ako.
Hanggang sa tumingala si Adrian.
Tumingin siya kay Yumi.
At ngumiti.
Hindi iyon ang ngiting ibinibigay niya sa kapwa propesor. Hindi iyon ang magalang at malamig na ngiti niya sa mga estudyante.
Iyon ang ngiting matagal ko nang hindi nakikita sa mukha niya.
Banayad. Tahimik. May liwanag sa mata.
Parang noong bagong magkasintahan pa kami sa Katipunan, noong tinitingnan niya ako habang kumakain ako ng taho at sinasabi niyang, “Lira, ang dali mong mahalin.”
Nakatayo ako sa dulo ng hallway na parang nabuhusan ng malamig na tubig.
Mula noon, sinimulan kong lapitan si Yumi.
Nag-add ako sa Facebook. Nag-react sa posts niya. Inaya ko siyang magkape minsan. Pinag-usapan namin ang pelikula, painting, thesis, buhay-estudyante.
Malinis ang profile niya. Walang litrato ni Adrian. Walang quote na halatang para sa kanya. Kapag nababanggit niya ang asawa ko, lagi lang niyang sinasabi, “Mahigpit si Sir Rivera, Ate. Pero ang galing niya magturo.”
Normal.
Sobrang normal na minsan naiisip ko, baka ako lang ang nagbibigay-kahulugan sa ngiting iyon.
Isang umaga, inaayos ko ang baon ni Migs nang makita ko si Adrian sa may pintuan. Nakasuot siya ng puting polo na ako mismo ang nagplantsa. Hawak niya ang cellphone niya.
At nakangiti siya.
Hindi basta ngiti.
Iyon na naman.
Lumapit ako dala ang necktie niya.
“Adrian.”
Mabilis niyang pinatay ang screen.
Pero huli na.
Nakita ko ang post ni Yumi.
Nakatayo siya sa tabi ng natapong milk tea sa sahig, hawak ang laylayan ng damit niya, nakasimangot nang cute.
Caption: “Mukhang hindi ako dapat lumabas ngayon.”
Napalunok ako.
“Kanino ka nakangiti?” tanong ko habang isinusuksok ang dulo ng necktie sa loop.
“Colleague lang,” sagot niya.
Natural ang boses niya. Walang kaba.
Pero nagsinungaling siya.
Napahigpit ang kamay ko sa necktie. Bahagyang gumalaw ang Adam’s apple niya, pero hindi siya umatras.
Tumingala ako sa kanya.
“Adrian,” mahina kong sabi, “mahal kita.”
Saglit siyang natigilan. Pagkatapos, hinalikan niya ako sa noo.
“Mahal din kita.”
Umalis siya na parang walang nangyari.
Pero naiwan ako sa pintuan, hawak ang init ng halik niya at lamig ng kasinungalingan niya.
Sumunod ako sa kanya hanggang campus.
Tulad ng dati, bukas ang opisina. Bukas ang bintana. Nandoon si Yumi, may dalang drafts ng thesis. Wala silang ginagawang mali.
Kinuha ko ang cellphone ko at nag-message sa kanya.
“Yumi, gusto ko sanang mag-mall ngayon. Busy ka ba?”
Mabilis siyang sumagot.
“Busy po, Ate. Final revision ng thesis.”
Huminga ako nang malalim.
“Kay Sir Rivera ka lang ba nagpapa-check?”
“Hindi naman po. Lahat kami pinapapunta niya para face-to-face.”
Bumaba ang kaba sa dibdib ko.
Hanggang dumating ang kasunod niyang message.
“Pero bukas birthday ko po. Sabi ni Sir sasamahan niya ako sandali.”
Namanhid ang daliri ko.
Kinagabihan, habang tulog na si Migs, pumasok si Adrian sa kwarto. May hawak siyang maliit na velvet box.
Binuksan niya iyon.
Isang silver bracelet na may maliliit na bituin.
“Para sa’yo,” sabi niya.
“May okasyon ba?” tanong ko.
Umiling siya. “Nadaanan ko lang. Naalala kita.”
Tapos ngumiti siya, malambot at totoo.
“Hindi ba lagi mong sinasabi noon na gusto mong lagi kitang naaalala?”
Naiyak ako.
Dahil totoo. Sinabi ko iyon noong unang taon namin bilang magkasintahan. Nakalimutan ko na. Pero siya, hindi.
Kinabukasan, hindi siya nakapunta sa parent meeting ni Migs.
“May meeting sa school,” sabi niya.
Pero alam ko kung saan siya pupunta.
Tahimik ko siyang sinundan hanggang sa isang book café sa Maginhawa.
Nandoon si Yumi.
Walang yakapan. Walang hawakan. Magalang silang umupo sa magkabilang gilid ng maliit na mesa.
“Happy birthday,” sabi ni Adrian.
“Thank you po, Sir.”
Tapos inilabas ni Adrian ang isang maliit na velvet box.
Dahan-dahan niya itong itinulak papunta kay Yumi.
Binuksan ni Yumi ang kahon.
At sa loob noon, nakita ko ang isang silver bracelet na may maliliit na bituin.
Kapareho.
Eksaktong kapareho ng pulseras na suot ko sa pulso.
PARTE2
Eksaktong kapareho ng pulseras na suot ko sa pulso.
Sa likod ng salamin ng café, hindi ko na maramdaman ang hangin sa paligid. Ang tunog ng mga sasakyan sa Maginhawa, ang halakhak ng mga estudyante, ang amoy ng kape at bagong lutong ensaymada — lahat iyon biglang lumayo.
Ang naiwan lang ay ang maliit na kahon sa mesa.
At ang mukha ni Adrian.
Walang kaba. Walang hiya. Walang pagsisisi.
Kalmado siya habang tinitingnan si Yumi na inilalabas ang bracelet.
Hinawakan ni Yumi ang pulseras na parang isang bagay na napakahalaga. Hindi siya ngumiti nang pilya. Hindi rin siya nagkunwaring nahihiya tulad ng mga babaeng gustong magpalambing.
Sa halip, napuno ng luha ang mga mata niya.
Doon mas lalo akong nasaktan.
Dahil ang luha ay hindi palaging kasinungalingan.
Minsan, mas mahirap kalabanin ang isang babaeng hindi mukhang masama.
Huminga ako nang malalim. Tiningnan ko ang pulseras sa pulso ko. Kagabi, akala ko iyon ang patunay na naalala pa ako ni Adrian.
Ngayon, mukha itong resibo ng katangahan ko.
Pumasok ako sa café.
Tumunog ang maliit na bell sa ibabaw ng pinto.
Sabay silang lumingon.
Unang namutla si Yumi.
Si Adrian naman, saglit na natigilan. Isang segundo lang. Pero sapat na iyon para malaman kong hindi niya ako inaasahan.
“Lira,” sabi niya, tumayo agad. “Bakit ka nandito?”
Ngumiti ako. Hindi dahil masaya ako, kundi dahil iyon na lang ang natitirang pader na kaya kong itayo para hindi ako gumuho sa harap nila.
“Dapat ako ang magtanong niyan, hindi ba?”
Bumaba ang tingin niya sa pulso ko.
Nakita niya ang bracelet.
Tapos nakita niya ang bracelet sa kamay ni Yumi.
Sa unang pagkakataon, nakita kong nabiyak ang pagiging kalmado ni Adrian Rivera.
“Lira, hindi ito ang iniisip mo.”
Napatawa ako nang mahina.
Ang pinakamatandang linya sa mundo.
“Kung hindi ito ang iniisip ko,” sabi ko, “ano ito?”
Tumayo si Yumi, nanginginig ang kamay. “Ate Lira, sorry po. Hindi ko po alam na—”
“Hindi mo alam na may asawa siya?” tanong ko.
“Alam ko po,” mabilis niyang sagot, halos mabulunan sa luha. “Alam ko po. Pero hindi po iyon…”
Tumigil siya.
Parang may sinabi ang mga mata niya na ayaw sabihin ng bibig niya.
Mas lalo akong kinabahan.
Bumaling ako kay Adrian. “Sabihin mo sa akin ngayon. Dito. Sa harap niya.”
Nagtinginan silang dalawa.
Iyon ang pinakamasakit.
Hindi iyong bracelet. Hindi iyong birthday. Hindi iyong kasinungalingan.
Kundi ang ilang segundong katahimikan kung saan para silang may lihim na parehong pinoprotektahan laban sa akin.
Kinuha ko ang singsing ko sa daliri.
Noon lang tuluyang nagbago ang mukha ni Adrian.
“Lira, huwag.”
“Bakit?” tanong ko. “May kailangan pa ba akong pakinggan?”
Hinawakan niya ang gilid ng mesa, parang doon niya ibinuhos ang lahat ng bigat ng sarili niya.
“Si Yumi,” mahina niyang sabi, “ay kapatid ko.”
Parang may sumabog sa loob ng dibdib ko.
Hindi ako nakapagsalita.
Si Yumi ay napaupo, tinakpan ang mukha, at umiyak nang tahimik.
“Kapatid?” ulit ko, parang hindi ko alam ang kahulugan ng salitang iyon.
Tumango si Adrian.
“Half-sister ko siya. Anak siya ng tatay ko sa ibang babae.”
Kung kanina ay malamig ang katawan ko, ngayon ay wala na akong maramdaman.
Kilala ko ang pamilya ni Adrian. O akala ko kilala ko. Alam kong patay na ang ama niya. Alam kong mahigpit ang ina niya, si Doña Elena, at halos sambahin ang malinis nilang apelyido sa akademya.
Pero hindi ko alam ito.
“Bakit hindi mo sinabi?” tanong ko.
Hindi na iyon sigaw. Mas masakit iyon kaysa sigaw.
Si Adrian ay napapikit.
“Dahil ipinangako ko sa nanay ko.”
“Sa nanay mo?” napailing ako. “At sa akin? Ano ang ipinangako mo sa akin noong kinasal tayo?”
Hindi siya nakasagot agad.
Kaya si Yumi ang nagsalita.
“Ate, hindi ko po gustong pumasok sa buhay ninyo. Nang malaman ko kung sino ang tatay ko, graduate na po ako. Wala na si Papa. Gusto ko lang sanang makilala ang kuya ko.”
Kuya.
Ang salitang iyon ang unang maliit na martilyong tumama sa galit ko.
“Hindi ko po siya nilapitan bilang lalaki,” patuloy ni Yumi. “Nilapitan ko po siya bilang pamilya.”
Tumulo ang luha niya sa pisngi.
“Birthday ko po ngayon. Buong buhay ko, walang lalaki sa pamilya namin na bumati sa akin nang maayos. Sabi ni Kuya Adrian, kahit hindi pa niya kayang ipaglaban sa harap ng lahat, gusto niyang maramdaman ko kahit minsan na may kapatid ako.”
Kumapit ako sa strap ng bag ko.
Kailangan kong magalit. Gusto kong magalit. Pero may bahagi ng puso ko na biglang nalito, dahil ang eksenang inaakala kong pagtataksil ay unti-unting nagiging ibang uri ng sugat.
Sugatang hindi tungkol sa pagnanasa.
Kundi sa sikreto.
“Kaya pareho kami ng bracelet?” tanong ko kay Adrian.
Tumingin siya sa akin, pulang-pula ang mata.
“Bumili ako ng dalawa.”
“Bakit?”
“Dahil pareho kayong mahalaga sa akin.”
Ngumiti ako nang mapait. “Ang ganda pakinggan, Adrian. Pero alam mo kung ano ang pangit? Isa sa amin, asawa mo. Isa sa amin, kapatid mo. Pareho kaming dapat ipinakilala sa liwanag, hindi itinago sa dilim.”
Napayuko siya.
Walang sinabi si Yumi.
Sa loob ng café, may tumugtog na lumang OPM song. Kakaiba, dahil parang pilit nitong ginagawang romantiko ang isang sandaling wasak na wasak.
Umupo ako sa harap nila.
“Kailan mo nalaman?” tanong ko.
“Eight months ago,” sagot niya.
Eight months.
Eight months siyang may dalang malaking bahagi ng buhay niya na hindi ko alam.
Eight months akong nagluluto ng hapunan, nagpaplantsa ng polo, nag-aayos ng baon ni Migs, habang ang asawa ko ay may ibang mundong pinupuntahan sa likod ng katahimikan niya.
“May relasyon ba kayo?” tanong ko, diretso kay Yumi.
Umiling siya, halos mataranta. “Wala po. Kahit kailan. Hindi po ako ganung babae.”
Bumaling ako kay Adrian. “At ikaw?”
“Wala,” sagot niya agad. “Lira, hindi kita niloko sa ganung paraan.”
Napatawa ako, pero may luha na akong hindi napigilan.
“Sa ganung paraan,” ulit ko. “Pero niloko mo pa rin ako.”
Tumigil ang lahat.
Doon niya naintindihan.
Minsan, hindi kailangang may halik para matawag na pagtataksil.
Minsan, sapat na ang paulit-ulit na pagsisinungaling.
Sapat na ang pagtatago ng ngiti.
Sapat na ang pagpatay ng screen.
Sapat na ang pagsasabing “colleague lang” habang ang totoo ay pamilya.
“Pinili mong protektahan ang lihim ng nanay mo,” sabi ko, “pero hindi mo pinrotektahan ang puso ko.”
Nanginginig ang boses ni Adrian nang magsalita siya.
“Natakot ako.”
“Sa ano?”
“Na kapag nalaman mo, magagalit ka sa pamilya ko. Na kapag nalaman ni Mama, itataboy niya si Yumi. Na kapag nagsalita ako, may masisirang alaala ng tatay ko.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
“At dahil natakot kang masira sila, hinayaan mong ako ang masira nang mag-isa.”
Doon siya tuluyang napaiyak.
Si Adrian Rivera, ang lalaking bihirang magpakita ng emosyon, ang lalaking laging kontrolado ang boses, ay napaupo at tinakpan ang mukha.
“Patawad,” sabi niya. “Lira, patawad.”
Hindi ako agad sumagot.
Dahil ang patawad ay hindi gamot na iniinom agad para mawala ang sakit. Minsan, ang patawad ay pintuang tinitingnan mo muna nang matagal bago ka magpasya kung bubuksan mo pa.
Tumayo ako.
“Ate Lira,” tawag ni Yumi.
Lumingon ako.
Tinanggal niya ang bracelet sa kamay niya at ibinalik sa kahon.
“Hindi ko po ito tatanggapin kung ikakasira ninyo.”
Napatitig ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, hindi ko siya nakita bilang kalaban.
Nakita ko siya bilang batang babae na buong buhay ay naghanap ng pamilyang tatanggap sa kanya.
Pero hindi ibig sabihin noon ay wala na akong karapatang masaktan.
“Hindi ikaw ang dapat magbalik niyan,” sabi ko. “Si Adrian ang dapat matutong magbigay nang hindi nagtatago.”
Lumabas ako ng café.
Hindi ako hinabol ni Adrian.
At mabuti iyon.
Dahil sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon, kailangan niyang maintindihan na hindi lahat ng bagay ay nadadaan sa lambing pagkatapos ng kasinungalingan.
Kinagabihan, hindi ako umuwi sa condo.
Dinala ko si Migs sa bahay ng nanay ko sa Marikina. Sinabi ko lang sa kanya na magbabakasyon kami sandali.
Tumawag si Adrian nang maraming beses. Hindi ko sinagot.
Hanggang alas onse ng gabi, nag-message siya.
“Sinabi ko na kay Mama.”
Nabasa ko iyon nang paulit-ulit.
Sumunod ang isa pang message.
“Pinapunta ko si Yumi bukas. Kung ayaw siyang tanggapin ni Mama, aalis ako sa bahay na iyon bilang anak niya. Pero hindi na ako magsisinungaling sa’yo.”
Hindi ako agad naniwala.
Kinabukasan, pinuntahan ko ang bahay ng biyenan ko.
Nandoon si Doña Elena, matigas ang mukha. Nandoon si Adrian. Nandoon si Yumi, nakaupo sa gilid, hawak ang lumang birth certificate at litrato ng tatay ni Adrian noong bata pa ito.
Tahimik ang sala.
Hanggang sa magsalita si Doña Elena.
“Hindi kasalanan ng bata ang kasalanan ng matatanda.”
Napatingin ako sa kanya.
Mabagal siyang lumapit kay Yumi. Hindi siya yumakap. Hindi rin siya ngumiti.
Pero inilapag niya ang isang tasa ng tsaa sa harap nito.
“Iyan ang paborito ng ama mo.”
Umiyak si Yumi nang walang tunog.
Si Adrian naman ay tumingin sa akin.
Wala siyang hinihinging mabilis na kapatawaran sa mata niya. Wala siyang ipinipilit. Nandoon lang ang pagsisisi.
At sa unang pagkakataon, hindi siya mukhang perpektong asawa.
Mukha siyang tao.
May takot. May maling desisyon. May duwag na katahimikan.
Lumipas ang tatlong buwan bago ako muling nagsuot ng star bracelet.
Hindi dahil nakalimutan ko ang sakit.
Kundi dahil napagdesisyunan kong hindi ko ibibigay sa isang kasinungalingan ang karapatang kunin ang lahat ng magagandang alaala ko.
Nag-counseling kami ni Adrian. Natuto siyang magsabi ng totoo kahit pangit. Natuto rin akong hindi lunurin ang sarili sa katahimikan kapag nasasaktan ako.
Si Yumi ay naging bahagi ng buhay namin, dahan-dahan, may hangganan, may respeto. Tinawag siya ni Migs na “Tita Yumi” unang beses sa isang Sunday lunch, at umiyak siya sa kusina habang naghuhugas ng plato.
Hindi naging madali ang paghilom.
Pero naging totoo.
Isang gabi, habang natutulog si Migs sa sofa, lumapit si Adrian sa akin.
“Lira,” sabi niya, “hindi ko na hihilinging bumalik tayo sa dati.”
Tiningnan ko siya.
“Mabuti,” sagot ko. “Dahil ang dati, puno ng bagay na hindi sinasabi.”
Huminga siya nang malalim. “Pwede ba tayong magsimula ulit? Hindi bilang perpektong mag-asawa. Bilang dalawang taong handang maging tapat.”
Matagal akong tumingin sa kanya.
Pagkatapos, inabot ko ang kamay niya.
Hindi iyon katapusan ng sakit.
Pero iyon ang simula ng katotohanan.
At minsan, iyon ang mas matibay kaysa sa tiwalang itinayo sa katahimikan.
Mensahe:
Huwag nating hayaang sirain ng lihim ang mga taong mahal natin. Ang tunay na pagmamahal ay hindi lang lambing, regalo, o magagandang salita. Ang tunay na pagmamahal ay katapatan — lalo na kapag mahirap sabihin ang totoo. Dahil ang pusong nasaktan sa katotohanan, may pag-asang maghilom. Pero ang pusong iniwan sa kasinungalingan, unti-unting namamatay kahit nakangiti pa.
