Anim na Taong Gulang Lang Ako Nang Iwan Ako ni Mama sa Labas ng Bahay ni Papa—Pero Ang Babaeng Tinuruan Niya Akong Kamuhian ang Siyang Yumakap sa Akin Nang Malaman Kung Saan Galing ang mga Pasa Ko
Hatinggabi nang ibaba ako ng sarili kong nanay sa tapat ng bahay ni Papa sa Marikina.
Anim na taong gulang lang ako.
“Malaki ka na, Lia. Pindutin mo na lang ang doorbell.”
Pagkatapos, sumakay siya sa kotse at umalis.
Hindi niya alam na hindi ako kumatok.
Buong gabi akong natulog sa malamig na sahig sa tabi ng gate—dahil isang taon niya akong kinumbinsi na may bago nang pamilya si Papa at ayaw na niya sa akin.
Ako si Lia Mendoza.
Isang taon bago ang gabing iyon, limang taong gulang pa lang ako at kasama ko pa si Papa, si Daniel Mendoza, sa maliit naming bahay sa Marikina.
Hiwalay na sila ni Mama Clarisse, pero hindi ko noon nauunawaan kung bakit.
Ang alam ko lang, si Papa ang gumigising nang maaga para ihanda ang baon ko.
Siya ang sumusundo sa akin sa preschool.
Siya rin ang nagsusuklay ng buhok ko kahit palaging hindi pantay ang dalawang ponytail.
Bago ako matulog, binabasahan niya ako ng kuwento.
Minsan, nauuna pa siyang makatulog kaysa sa akin.
Pagkatapos ay nakilala niya si Elena Ramos.
Hindi ko pa siya halos nakikita noon.
Pero nang malaman ni Mama na seryoso si Papa kay Elena, bigla siyang bumalik sa buhay namin.
Isang hapon, siya mismo ang sumundo sa akin mula preschool.
“May surprise tayo,” sabi niya.
Masaya pa akong sumakay sa kotse.
Hindi ko alam na hindi na pala niya ako ibabalik kay Papa.
Una kaming tumira sa Antipolo.
Pagkatapos sa Cavite.
Pagkatapos sa Laguna.
Minsan apartment.
Minsan bahay ng kaibigan niya.
Minsan inuupahang kuwarto na halos walang bintana.
Hindi kami nagtatagal.
Kapag may kumakatok nang hindi inaasahan, kinakabahan si Mama.
Kapag tumutunog ang cellphone niya at pangalan ni Papa ang lumalabas, pinapatahimik niya ako.
Minsan naririnig ko pa ang boses ni Papa.
“Clarisse, pakiusap. Gusto ko lang makausap ang anak ko.”
Pero hindi niya ibinibigay ang telepono.
“Magtatago muna tayo,” sabi ni Mama sa akin.
“Hangga’t hindi naiintindihan ng Daddy mo ang ginawa niya sa pamilya natin.”
Hindi ko alam kung ano ang ibig niyang sabihin.
Kapag nagtatanong ako, umiiyak siya.
“Iniwan niya tayo dahil kay Elena.”
“Pinili niya ang babaeng iyon kaysa sa atin.”
“Kapag pinakasalan niya iyon, magkakaroon siya ng bagong anak.”
At nang malaman naming buntis si Elena ilang buwan matapos silang ikasal, lalo pang nagbago si Mama.
“Kitang-kita mo?”
May hawak siyang litrato nina Papa at Elena na nakita niya online.
Nakangiti sila.
Hawak ni Papa ang tiyan ni Elena.
“Masaya na siya.”
Pinunit ni Mama ang litrato.
“Hindi ka na niya kailangan.”
Tumimo iyon sa isip ko.
Kaya kahit nami-miss ko si Papa, natatakot na rin ako sa kanya.
Paano kung galit siya dahil bigla akong nawala?
Paano kung mas gusto niya ang bagong baby?
Paano kung tama si Mama?
Isang gabi, sinabi ni Mama na pupunta siya sa Cebu para sa bagong trabaho.
Nag-impake siya ng ilang damit ko.
Akala ko isasama niya ako.
Pero bandang alas-dose ng gabi, huminto ang kotse niya sa isang tahimik na subdivision sa Marikina.
Nakilala ko agad ang bahay.
Bahay ni Papa.
Kinabahan ako.
“Mama?”
Binuksan niya ang trunk at inilabas ang backpack ko.
“Dito ka muna.”
“Kasama ka?”
Umiling siya.
“May trabaho akong aasikasuhin. Hindi kita puwedeng dalhin.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Mama, huwag mo akong iwan.”
Agad niyang binawi iyon.
“Lia, anim ka na.”
“Pero paano kung ayaw na sa akin ni Daddy?”
Napabuntong-hininga siya.
“Daddy mo pa rin iyon.”
“Pero sabi mo may bago na siyang anak.”
“Ang dami mong tanong!”
Napapitlag ako.
Nanahimik ako.
Tiningnan niya ang relo niya.
“Pindutin mo ang doorbell.”
“Mama…”
Pero nakasakay na siya.
Tumakbo ako sa tabi ng kotse.
“Mama!”
Hindi niya ibinaba ang bintana.
Hindi rin siya lumingon.
Nakita ko lang ang pulang ilaw sa likod ng sasakyan hanggang tuluyan itong mawala.
Ako na lang ang naiwan.
May backpack.
Isang maliit na stuffed rabbit.
At isang bahay na sinabi sa akin sa loob ng halos isang taon na hindi ko na tahanan.
Lumapit ako sa gate.
Itinaas ko ang kamay ko.
Hindi ako kumatok.
Naalala ko ang sinabi ni Mama.
“May sarili nang baby ang Daddy mo.”
Baka magising ang sanggol.
Baka magalit si Elena.
Baka lumabas si Papa at sabihin,
“Bakit bumalik ka pa?”
Umupo na lang ako sa gilid ng pinto.
Niyakap ko ang stuffed rabbit ko.
Malamig ang sahig.
Minsan nagigising ako dahil may dumadaang sasakyan.
Minsan naman dahil sa mga lamok.
Pero hindi ako kumatok.
Hanggang sa hindi ko namalayang maliwanag na pala.
Nagising ako sa mahinang boses.
“Baby?”
May babaeng nakayuko sa harap ko.
Mahaba ang buhok niya.
Naka-light blue na pambahay.
At kahit hindi ko pa siya nakita nang malapitan, nakilala ko siya agad.
Si Elena.
Ang babaeng nasa mga larawang pinunit ni Mama.
Ang babaeng itinuro niya habang sinasabing,
“Siya ang sumira sa pamilya natin.”
Napaatras ako.
“Nasaan po si Daddy?”
Napatigil siya.
Matagal niya akong tinitigan.
“Lia?”
Tumango ako.
Bigla niyang binuksan ang gate.
“Diyos ko. Pasok ka.”
Hindi ako gumalaw.
“Hindi po ba kayo galit?”
“Galit?”
“Opo.”
“Bakit ako magagalit sa ’yo?”
Hindi ko alam ang isasagot.
Sa loob, kinuha niya ang isang bagong pares ng pink na tsinelas sa cabinet.
“Sa ’yo ito.”
“Bago po.”
“Oo.”
“Baka para sa baby n’yo.”
Bahagya siyang ngumiti.
“Hindi pa kayang magsuot ng tsinelas ng three-month-old.”
Nahiya ako.
Pinaupo niya ako sa sofa.
Dinalhan niya ako ng mainit na gatas at pandesal.
“Anong oras ka dumating?”
“Kagabi po.”
Napatigil ang kamay niya.
“Kagabi?”
“Opo.”
“Nandito ka buong gabi?”
Tumango ako.
Biglang naging seryoso ang mukha niya.
“Nasaan ang Mama mo?”
“Umalis po.”
“Iniwan ka niya rito?”
“Opo.”
Habang iniinom ko ang gatas, napansin kong may putik sa sofa mula sa laylayan ng shorts ko.
Agad akong tumayo.
“Sorry po!”
Napakunot-noo siya.
“Bakit?”
“Nadumihan ko po.”
“Okay lang iyon.”
“Pupunasan ko. Huwag n’yo lang po akong paalisin.”
Hindi agad siya nakasagot.
Parang may kung anong kumirot sa mukha niya.
Lumapit siya.
“Lia, walang magpapaalis sa ’yo rito.”
Doon dumulas nang bahagya ang manggas ko.
Nakita niya ang braso ko.
May mapusyaw na dilaw na marka malapit sa siko.
At kulay ube sa may pulsuhan.
Biglang nawala ang ngiti niya.
“Lia…”
Hinila ko agad pababa ang manggas ko.
“Saan galing iyon?”
“Natumba lang po.”
“May iba pa ba?”
Umiling ako.
Hindi niya ako pinilit.
Tahimik siyang tumalikod at kinuha ang cellphone niya.
Tinawagan niya si Papa.
“Mara—”
Hindi pala Mara ang pangalan niya sa phone.
“Daniel?”
Narinig ko ang boses ni Papa sa kabilang linya.
“Elena? Bakit? Okay ba ang baby?”
Huminga nang malalim si Elena.
“Daniel… nandito si Lia.”
Tahimik.
Napahigpit ang hawak ko sa tasa.
“Ano?”
“Nasa bahay siya.”
“Nasaan si Clarisse?”
“Wala.”
Mas bumaba ang boses ni Elena.
“Iniwan siya rito kagabi.”
Narinig ko ang kalabog sa kabilang linya.
“Mag-isa?”
“Oo.”
Pagkatapos ay tumingin sa akin si Elena.
At sinabi niya ang bagay na ayaw kong marinig.
“Daniel… may mga pasa si Lia.”
Tumigil ang lahat sa kabilang linya.
Pagkatapos, parang ibang tao na ang boses ni Papa.
“Huwag mong hayaang umalis si Lia.”
“Hindi ko siya paaalisin.”
“Papunta na ako.”
Sandaling katahimikan.
At saka sinabi ni Papa,
“Tumawag ka kay Attorney Villareal.”
Nanigas ako.
“Sabihin mong buksan niya ulit lahat ng dokumento tungkol sa pagkawala ni Lia.”
Huminga siya nang mabigat.
“At Elena…”
“Ano?”
“Kung tama ang hinala ko, hindi aksidente ang mga pasa niya.”
Napatingin sa akin si Elena.
At sa unang pagkakataon, nakita kong natakot ang babaeng tinuruan akong kamuhian.
PART2
“Kung tama ang hinala ko, hindi aksidente ang mga pasa niya.”
Parang nagyelo ang buong sala.
Hindi ko alam kung ano ang ibig sabihin ni Papa.
Pero alam kong may mali.
Pagkababa ng tawag, hindi agad lumapit sa akin si Elena.
Umupo siya sa kabilang dulo ng sofa para hindi ako matakot.
“Lia,” mahinahon niyang sabi, “may gusto ka bang sabihin sa akin?”
Umiling ako.
“Wala po.”
“Okay.”
Hindi niya ako pinilit.
“Kapag handa ka na, makikinig ako.”
Ilang minuto lang ang lumipas bago dumating si Papa.
Hindi ko pa man naririnig ang sasakyan, narinig ko na ang gate.
Bumukas ang pinto.
Nakatayo roon si Papa.
Mas payat siya kaysa sa naaalala ko.
Medyo mahaba ang buhok.
May suot pang ID lace mula sa opisina.
Humihingal.
Hindi siya agad lumapit.
Tinitigan lang niya ako.
“Lia?”
Gusto kong tumakbo sa kanya.
Pero hindi gumalaw ang mga paa ko.
Naalala ko ang boses ni Mama.
“May bago na siyang pamilya.”
“Hindi ka na niya kailangan.”
Parang nabasa ni Papa ang iniisip ko.
Lumuhod siya ilang hakbang mula sa akin.
“Hija…”
Namula ang mata niya.
“Pwede ba kitang yakapin?”
Hindi niya ako basta hinawakan.
Naghintay siya.
Iyon ang unang bagay na nagpahina sa takot ko.
Dahan-dahan akong tumango.
Lumapit siya.
At nang yakapin niya ako, halos mawala ang hininga ko sa higpit.
Hindi siya nagsalita agad.
Ramdam ko lang ang panginginig ng dibdib niya.
Pagkatapos narinig ko siyang bumulong,
“Hinahanap kita.”
Napapikit ako.
“Talaga po?”
Bigla siyang lumayo nang kaunti para makita ang mukha ko.
“Araw-araw.”
“Pero sabi ni Mama…”
Hindi ko natapos.
Mas lalong namula ang mga mata niya.
“Ano ang sabi niya?”
“May bago ka na raw pong anak.”
“Meron.”
Napayuko ako.
Pero agad niyang hinawakan ang dalawang kamay ko.
“Lia, makinig ka.”
May diin ang bawat salita niya.
“Ang pagkakaroon ko ng isa pang anak ay hindi nangangahulugang nabawasan ang pagiging anak mo.”
Tahimik ako.
“Walang anak na pumapalit sa anak.”
Napatingin ako kay Elena.
Nakaupo siya sa malayo, hawak ang sarili niyang mga kamay.
“Nagalit po ba siya na nandito ako?”
Agad umiling si Papa.
“Hindi.”
Si Elena na mismo ang sumagot.
“Lia, ilang buwan kitang ipinagdasal na makauwi.”
Nagulat ako.
Hindi iyon tugma sa lahat ng narinig ko kay Mama.
Bago ko pa maunawaan ang lahat, dumating si Attorney Paolo Villareal, kaibigan ni Papa at family lawyer.
Kasama niya ang isang babaeng social worker mula sa city social welfare office.
Nang makita ko ang ID nila, kinabahan ako.
“Hindi ka kukunin ng kahit sino,” agad sabi ni Papa.
“Nandito lang sila para tulungan tayo.”
May dala ring pediatrician na kakilala ni Elena.
Doon ako unang na-check nang maayos.
May ilang luma at bagong pasa.
Isang maliit na sugat sa likod ng tuhod.
May marka sa balikat na hindi tugma sa simpleng pagkadapa.
Tahimik ang doktor habang nagsusulat.
Pagkatapos, tinanong niya ako nang maingat.
“Lia, may humahawak ba sa ’yo nang masakit?”
Umiling ako.
“May nananakit ba sa ’yo?”
Nanahimik ako.
“Hindi ka mapapagalitan.”
Napalunok ako.
“Si Tito.”
Biglang napatingin si Papa.
“Sino si Tito?”
Napayuko ako.
“Boyfriend ni Mama.”
Hindi alam ni Papa na may boyfriend na si Mama.
Ang pangalan nito ay Rico.
Minsan mabait siya.
Dinadalhan niya ako ng candy.
Pero kapag umiinom siya, mabilis siyang magalit.
Kapag makulit daw ako, hinihila niya ang braso ko.
Minsan itinulak niya ako nang ayaw kong ibigay ang tablet ni Mama.
Minsan pinisil niya ang balikat ko hanggang umiyak ako dahil maingay daw ako habang natutulog siya.
“Sinabi mo kay Mama?” tanong ng social worker.
Tumango ako.
“Ano ang ginawa niya?”
“Sinabi niyang huwag ko raw inisin si Tito Rico.”
Napatayo si Papa.
Halatang gusto niyang sumigaw.
Pero lumapit si Elena at hinawakan ang braso niya.
Tumingin siya sa akin.
Umupo ulit si Papa.
“Sorry,” sabi niya.
“Hindi ako galit sa ’yo.”
Doon ko sinabi ang mas masakit.
Hindi lang pala mga pasa ang dahilan kung bakit ako iniwan ni Mama.
Tatlong gabi bago niya ako ibalik, nag-away sila ni Rico.
Narinig kong sinabi nitong aalis siya kung isasama ako sa Cebu.
“Hindi ako mag-aalaga ng anak ng ibang lalaki.”
Sumagot si Mama,
“Hindi ko naman balak dalhin siya.”
Akala ko galit lang siya.
Hindi ko alam na seryoso pala.
Kinabukasan, nag-impake siya.
At matapos ang dalawang araw, iniwan niya ako sa gate ni Papa.
Nang marinig iyon, hindi na nakapagsalita si Papa.
Si Elena ang unang umiyak.
Hindi ko maintindihan kung bakit siya umiiyak para sa akin.
Kinahapunan, tumawag si Mama.
Nasa loudspeaker ang tawag dahil naroon ang lawyer.
“Daniel, bakit hindi mo sinasagot ang messages ko?”
Malamig ang boses ni Papa.
“Nandito si Lia.”
“Alam ko.”
Napatigil kaming lahat.
“Alam mo?”
“Ano ba? Daddy ka niya.”
“Iniwan mo siya sa labas ng gate nang hatinggabi.”
“Hindi ko kasalanan kung hindi siya kumatok.”
Biglang nanigas ang mukha ni Elena.
“Anim na taong gulang siya, Clarisse,” sabi ni Papa.
“Exactly. Hindi na siya baby.”
Tumayo ako.
Parang bumalik ang lamig ng sahig sa likod ko.
Napansin iyon ni Elena at hinawakan ang kamay ko.
Si Papa naman ay tila nawalan ng kulay.
“May mga pasa ang anak natin.”
Tahimik si Mama.
“Clarisse?”
“Bata iyon. Madalas natutumba.”
“Nabanggit niya si Rico.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay nagbago ang tono ni Mama.
“Pinagsasabihan lang siya minsan.”
“Pinipisil ang braso niya?”
“Daniel, huwag kang dramatic.”
“May medical findings.”
Doon na tumaas ang boses ni Mama.
“Alam mo kung bakit nangyayari lahat ng ito? Dahil pinili mo si Elena! Kung hindi ka nag-asawa agad—”
“Stop.”
Unang beses kong narinig si Papa na ganoon kalamig magsalita.
“Huwag mong gamitin si Lia para parusahan ako.”
“Tingnan mo ngayon. Nakuha mo na siya. Masaya ka na?”
Hindi sumagot si Papa.
Pero si Elena ang nagsalita.
“Clarisse.”
Biglang natahimik si Mama.
“Ako ito.”
“Ano’ng pakialam mo?”
“Wala akong pakialam sa galit mo sa akin.”
Mahina pero matatag ang boses ni Elena.
“Pero huwag mong ituro sa isang anim na taong gulang na kailangan niyang kamuhian ang isang tao para mahalin ka.”
Hindi nakaimik si Mama.
Nagpatuloy si Elena.
“Hindi ko inaagaw ang anak mo.”
“Hindi ka niya nanay!”
“Hindi.”
Tumingin sa akin si Elena.
“At hindi ko kailangang maging nanay niya para protektahan siya kapag iniwan mo siyang mag-isa sa kalsada.”
Pinutol ni Mama ang tawag.
Doon nagsimula ang totoong laban.
Lumabas ang mga dating police report ni Papa.
Mga screenshot ng messages kung saan paulit-ulit siyang humihingi na makausap ako.
Mga mensahe ni Mama na nagsasabing hindi niya ako ibabalik hangga’t hindi hinihiwalayan ni Papa si Elena.
May mga voice recording din na ipinadala niya noon.
“Kung hindi mo ako babalikan, hindi mo na makikita ang anak mo.”
May isa pang message na lalong nagpabigat sa kaso.
Ipinadala iyon ni Mama ilang buwan bago niya ako iwan.
“Mas mabuti pang lumaking walang ama si Lia kaysa makita niyang may bago kang pamilya.”
Sa ilalim ng guidance ng social welfare office at korte, pansamantalang nanatili ako kay Papa habang iniimbestigahan ang lahat.
Hindi ako agad naging okay.
Sa unang gabi sa bahay, natulog ako na suot ang sapatos ko.
Akala ko baka paalisin ulit ako.
Sa pangalawang gabi, nagising akong umiiyak dahil akala ko may sasakyan sa labas.
Si Elena ang unang dumating.
Hindi niya ako niyakap agad.
Umupo lang siya sa sahig sa tabi ng kama.
“Nandito lang ako.”
“Uuwi po ba ako kay Mama?”
“Hindi kita lolokohin, Lia. May mga adult na nag-aayos kung ano ang ligtas para sa ’yo.”
“Pero aalis po ba kayo kapag makulit ako?”
Umiling siya.
“Hinding-hindi ka iiwan sa gate dahil lang makulit ka.”
Ilang linggo ang lumipas.
Unti-unti kong nakilala ang baby nila.
Si Miguel.
Noong una ay takot akong buhatin siya.
Akala ko kapag nakita ni Papa na mahal niya ang baby, wala nang matitira para sa akin.
Pero isang gabi, umiiyak si Miguel habang gumagawa si Elena ng gatas.
Binuhat siya ni Papa.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Halika.”
Lumapit ako.
Umupo kami sa sofa.
Si Miguel nasa isang braso niya.
Ako naman sa kabila.
“Huwag kang makikipagsiksikan,” biro niya.
“Malaki ang dalawang braso ko.”
Doon ako natawa nang totoong-totoo sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon.
Makalipas ang ilang buwan, nagkaroon ng hearing tungkol sa custody.
Dumating si Mama.
Maayos ang damit.
Maganda ang buhok.
Parang wala siyang ginawang mali.
Nang makita niya ako sa hallway, lumapit siya.
“Lia.”
Napakapit ako sa kamay ni Elena.
Napansin iyon ni Mama.
Nasaktan ang mukha niya.
“Ako ang Mama mo.”
Tumango ako.
Alam ko iyon.
Hindi ko kailanman kinalimutan.
“Hindi ka ba lalapit?”
Tumingin ako kay Papa.
Hindi siya nagsalita.
Hinayaan niya akong pumili.
Bumalik ang tingin ko kay Mama.
“Mama…”
“Yes, baby.”
“Bakit mo ako iniwan sa labas?”
Hindi siya agad sumagot.
“Akala ko kakatok ka.”
“Bakit hindi mo ako hinintay?”
“May flight ako.”
“Bakit hindi mo sinabi kay Daddy na darating ako?”
“Lia…”
“Bakit mo sinabi na ayaw na sa akin ni Daddy?”
Nanigas ang mukha niya.
“Tama na.”
Pero hindi pa ako tapos.
Anim na taong gulang ako.
Pero iyon ang unang pagkakataong naramdaman kong may karapatan akong magtanong.
“Bakit sabi mo masama si Tita Elena?”
Napalingon si Mama kay Elena.
Doon siya tuluyang bumigay.
“Dahil galit ako!”
Napatingin ang mga tao sa hallway.
Namula ang mukha niya.
“Galit ako dahil akala ko babalik ang Daddy mo sa akin! Galit ako dahil nagkaroon siya ng buhay na wala ako!”
Tahimik kaming lahat.
Nanginginig ang labi ni Mama.
“At mali ako.”
Unang pagkakataon niyang sinabi iyon.
“Mali ako, Lia.”
Umiyak siya.
“Hindi kita dapat isinama sa galit ko.”
Hindi sapat ang sorry para burahin ang isang taon.
Hindi rin sapat para burahin ang mga pasa.
Pero iyon ang unang beses na hindi niya sinisi si Papa.
Hindi niya sinisi si Elena.
Hindi niya sinisi ako.
Sa desisyon ng korte, nanatili kay Papa ang primary custody habang sumailalim si Mama sa counseling at supervised visitation.
Si Rico naman ay tuluyang nawala sa buhay namin matapos makialam ang mga awtoridad.
Hindi mabilis gumaling ang lahat.
Minsan natatakot pa rin ako kapag may sasakyang umaalis sa gabi.
Minsan tinatanong ko pa rin si Papa,
“Babalik ka?”
At palagi siyang sumasagot,
“Oo.”
Minsan nasa trabaho siya nang matagal.
Minsan pagod si Elena dahil kay Miguel.
Minsan naiirita rin sila sa akin kapag makalat ang kwarto ko o hindi ako gumagawa ng homework.
Pero hindi na ako natatakot na ang pagmamahal nila ay mawawala dahil nagkamali ako.
Isang taon matapos akong iwan sa gate, may school activity kami.
Ang topic:
My Family.
Nag-drawing ako ng apat na tao.
Si Papa.
Ako.
Si Miguel.
At si Elena.
Pero may isa pang maliit na figure sa gilid.
Si Mama.
Nang makita iyon ni Elena, wala siyang sinabi.
Ngumiti lang siya.
“Kasama pa rin siya?”
“Opo.”
“Good.”
“Hindi po kayo galit?”
Umiling siya.
“Hindi mo kailangang kamuhian ang Mama mo para mahalin ako.”
Napatigil ako.
Iyon mismo ang kabaligtaran ng itinuro sa akin noon.
At doon ko naunawaan ang pinakamahalagang bagay.
Ang tunay na pagmamahal ay hindi nagsasabing:
“Piliin mo ako kaysa sa kanila.”
Hindi nito ginagamit ang bata bilang sandata.
Hindi nito pinapasan sa anak ang galit ng matatanda.
At higit sa lahat, hindi nito kailangang sirain ang pagmamahal mo sa ibang tao para mapatunayan na mahal ka.
Mensahe
May mga batang tahimik lang habang nag-aaway ang matatanda, pero sila ang nagdadala ng pinakamabigat na sugat. Huwag gawing mensahero, panakot, gantihan o sandata ang isang anak sa problema ng relasyon. Ang bata ay hindi dapat piliting mamili kung sino ang mamahalin niya. Kung tunay natin silang mahal, tungkulin nating bigyan sila ng ligtas na tahanan—hindi ng digmaang sila ang nagbabayad.
