Bahagi 3 — Nang Malaman Nila ang Totoo, Biglang Naging Mahalaga ang Babaeng Kanilang Inaalipusta
Bahagi 3 — Nang Malaman Nila ang Totoo, Biglang Naging Mahalaga ang Babaeng Kanilang Inaalipusta
Tahimik ang opisina.
Sa labas, naririnig ko ang mahinang ugong ng makina ng laundry shop at ang mga batang nag-uusap habang bumibili ng bond paper sa tindahan sa ibaba.
Pero sa loob, parang huminto ang oras.
Hawak pa rin ni Paolo ang kopya ng titulo.
“Mara,” ulit niya, “sa’yo ang bahay?”
“Sa pangalan ko.”
“Pero sabi mo bahay iyon ng pamilya ninyo.”
“Pamilya ko.”
Napatingin siya sa akin.
Parang ngayon lang niya naisip na bago ako naging asawa niya, mayroon akong sariling pamilya, sariling kasaysayan at sariling mga ari-arian.
“Hindi mo sinabi sa akin na nailipat na sa pangalan mo.”
“Hinding-hindi mo naman tinanong.”
“Hindi iyon dahilan!”
Lumakas ang boses niya.
Lumabas si Ate Celia mula sa maliit na stockroom at tumingin sa amin.
“Ate Cel,” sabi ko, “puwede bang kami muna?”
Tumango siya at lumabas.
Pagkasara ng pinto, ibinagsak ni Paolo ang papel sa mesa.
“Mag-asawa tayo, Mara. Hindi puwedeng may ganito kang tinatago.”
“Hindi ko itinago ang existence ng apartment.”
“Hindi ko alam na kumikita ka nang ganito!”
“Ano bang pakialam mo noon?”
Natahimik siya.
“Tuwing nagkukuwento ako tungkol sa building, sinasabi mong minana ko lang.”
“Dahil totoo naman.”
“Exactly.”
Lumapit ako sa mesa.
“Para sa’yo, wala itong halaga dahil hindi ko pinagtrabahuhan sa opisina. Pero ngayong nakita mo ang monthly rental, biglang importante?”
Namula ang tainga niya.
Si Aling Luz naman ay nakatingin sa spreadsheet.
“Magkano ba talaga ang pumapasok dito buwan-buwan?”
Napatawa ako sa gulat.
“Ma, hindi iyan ang dapat mong itanong.”
“Bakit? Pamilya tayo.”
“Hindi na.”
Napatingin siya sa akin.
“Mara!”
“Hindi ba kagabi, wala akong silbi? Palamunin ako? Ngayon, pamilya na tayo dahil may nakita kayong numero?”
“Mali lang ang pagkakasabi namin.”
“Hindi.”
Umiling ako.
“Malinaw na malinaw ang pagkakasabi ninyo.”
Lumapit si Paolo.
“Sige. Nagkamali ako. Pero hindi mo rin puwedeng sabihin na wala akong ginawa. Ako ang nagtrabaho. Ako ang nagbayad ng gastos sa bahay.”
“Alin?”
Napatigil siya.
“Kuryente. Tubig. Grocery. Internet.”
Tumango ako.
“Correct.”
Binuksan ko ang isang drawer at inilabas ang maliit na notebook.
Matagal ko iyong ginagamit sa paglista ng gastusin.
“Average electricity: limang libo.”
“Tubig: isang libo’t dalawang daan.”
“Internet: dalawang libo.”
“Groceries na ikaw ang nagbabayad: usually sampu hanggang labindalawang libo.”
“In total, nasa dalawampung libo kada buwan ang regular mong household contribution.”
“Kulang pa ba iyon?”
“Hindi ko sinabing kulang.”
Tinuro ko ang paligid.
“Pero wala tayong renta.”
Tumingin siya sa akin.
“Alam mo ba kung magkano ang paupa sa townhouse natin kung ilalabas ko iyon sa market?”
Hindi siya sumagot.
“Mahigit tatlumpung libo kada buwan.”
“Pamana mo naman iyon.”
“At dahil pamana ko, libre kang tumira.”
Nanigas ang panga niya.
“Hindi ko kailanman iyon isinumbat sa’yo.”
“Pero ngayon—”
“Ngayon ko lang sinasabi dahil tatlong taon mong ipinapamukha sa akin na ikaw ang bumubuhay sa akin.”
Huminga ako.
“Paolo, kung gusto mong magbilangan, magbilangan tayo.”
Binuksan ko ang isa pang file sa phone.
“Kapag kulang ang budget sa bahay, ako ang sumasagot.”
“Hindi totoo.”
Ipinakita ko sa kaniya ang transfers.
“Aircon repair noong Abril—ako.”
“Emergency dental surgery mo noong Enero—ako.”
“Dalawang installment sa refrigerator nang ma-delay ang commission mo—ako.”
Lumaki ang mata niya.
“Ano?”
“Akala mo ba magically nawawala ang bills kapag short ka?”
“Pero sabi mo may naipon ka.”
“Meron.”
Hindi ko na idinagdag na ang “savings” na sinasabi ko ay hindi personal shopping fund.
Emergency fund iyon na iniwan ng parents ko.
Muling sumingit si Aling Luz.
“Eh ’yung operasyon ko?”
Tahimik akong tumingin sa kaniya.
Nakita ko kung paano nagbago ang mukha niya.
“Noong naoperahan ako, sabi ni Paolo siya ang nagbayad.”
Napatingin ako kay Paolo.
Umiwas siya ng tingin.
“Nagbayad siya.”
“Magkano?”
“Ma…”
“Magkano?”
Hindi sumagot si Paolo.
Ako na ang sumagot.
“Tatlumput-limang libo.”
“Magkano lahat?”
“Isang daan at walumpu’t walong libo.”
Parang bumagsak ang panga ni Aling Luz.
“Sinong nagbayad ng natitira?”
Tahimik ako.
Hindi ko na kailangan magsalita.
“Mara?”
“Nasa ospital ka noon. Hindi iyon panahon para magbilangan.”
Tumingin siya sa anak niya.
“Paolo?”
“Ma, may binayaran din naman ako!”
“Tatlumpu’t limang libo?”
“Hindi pera ang issue dito!”
Napangiti ako.
Nakakatawa.
Sa loob ng ilang taon, pera ang ginagamit niyang sandata laban sa akin.
Ngayong hindi pabor sa kaniya ang mga numero, biglang hindi pera ang issue.
Lumapit siya.
“Okay.”
Pinababa niya ang boses.
“Let’s reset.”
“Hindi.”
“Mara, makinig ka muna.”
“Tatlong taon akong nakinig.”
“Mali ako.”
“Alam ko.”
“Ano pa ba gusto mo? Lumuhod ako?”
“Wala akong gustong gawin mo.”
“Paano tayo?”
“Wala nang tayo.”
Napalunok siya.
“Dahil lang dito?”
“Hindi dahil sa building.”
Tinitigan ko siya.
“Dahil sa paraan ng pagtingin mo sa akin noong akala mong wala akong pera.”
Iyon ang unang pagkakataon na wala siyang naisagot.
Makalipas ang ilang segundo, kinuha ni Aling Luz ang kamay ko.
Mabilis kong iniurong.
“Anak…”
Napatingin ako sa kaniya.
Hindi niya ako tinawag na anak kagabi.
“Mara, galit lang kami.”
“Ma, tuwing galit ba kayo, lumalabas ang totoong tingin ninyo sa tao?”
“Hindi ganoon.”
“Tatlong taon ninyo akong tinawag na walang ambag.”
“Hindi naman araw-araw.”
Hindi ko alam kung tatawa ako o maiiyak.
Kinuha ko ang folder.
“Aalis na ako.”
Sinundan ako ni Paolo palabas.
“Mara.”
Hindi ako huminto.
“Nag-uusap pa tayo.”
“Wala nang dapat pag-usapan ngayon.”
“Uuwi ka ba mamaya?”
Huminto ako sa hagdan.
“Hindi.”
“Tahanan mo rin iyon.”
“Alam ko.”
May diin ang sagot ko.
Mukhang naintindihan niya ang ibig kong sabihin.
Kinahapunan, nakipagkita ako kay Attorney Beatrice Ramos, kaklase ko noong college na ngayon ay humahawak sa karamihan ng property documents namin.
Isinalaysay ko ang nangyari.
Hindi siya nagsalita agad.
Pagkatapos, tinanong niya ako.
“Sigurado ka na ba?”
“Oo.”
“Hindi ka na babalik dahil sa guilt?”
“Hindi.”
“Dahil hahabulin ka nila doon.”
“Alam ko.”
“Lalo na ngayong alam nilang may property ka.”
Iyon ang masakit.
Kung umalis ako noong akala nilang wala akong pera, malamang dalawang araw lang at hahayaan nila akong magutom.
Pero ngayong alam nilang may assets ako, bigla akong naging mahalaga.
Inayos namin ang mga dokumentong kailangan kong bantayan.
Property records.
Bank access.
Authority ng property manager.
Security protocols.
At pinakamahalaga, malinaw na instruction na walang sinumang puwedeng mangolekta ng renta bukod sa opisyal na property account.
“Para saan iyon?” tanong ko.
“Precaution.”
“Hindi naman siguro aabot doon si Paolo.”
Tumingin sa akin si Bea.
“Tatlong taon mong hindi inakalang tatawagin ka niyang palamunin.”
Wala akong naisagot.
Tama siya.
Pagsapit ng gabi, sunod-sunod ang messages.
Una si Paolo.
Umuwi ka. Pag-usapan natin.
Pagkatapos:
Hindi ko gusto na nalalaman ng ibang tao problema natin.
Maya-maya:
I’m sorry.
Makalipas ang sampung minuto:
Hindi rin tama na may financial secrets ka sa asawa mo.
At kalaunan:
Pwede nating gamitin ang rental income para mas gumanda buhay natin.
Napatingin ako sa huling message.
Hindi “para gumanda relasyon natin.”
Hindi “para mabawi ko ang respeto mo.”
Rental income agad.
Hindi ko sinagot.
Kinabukasan, si Aling Luz naman ang tumawag.
“Anak, uwi ka na.”
“Hindi pa.”
“May relatives na nagtatanong.”
“Bakit nila alam?”
Tahimik siya.
“Ma?”
“Nandito kasi kahapon si Tita Baby mo.”
Napapikit ako.
Ibig sabihin, naikuwento na nila.
“Anong sinabi ninyo?”
“Na bigla kang umalis.”
“Sinabi ninyo ba kung bakit?”
“Hindi ko na idinetalye.”
Alam ko kung ano ang ibig sabihin noon.
Hindi nila sinabi na tinawag nila akong palamunin.
Ako lang ang babaeng biglang iniwan ang asawa.
Bandang hapon, may nag-message sa akin na pinsan ni Paolo.
Mara, hindi ko alam buong story pero sabi ni Tita Luz, iniwan mo raw si Paolo dahil ayaw mong tumulong sa gastusin ng pamilya?
Napatawa ako nang mapait.
Iyon pala ang bagong bersyon.
Hindi ako nakipag-away online.
Hindi ako nag-post.
Nag-save lang ako ng screenshots.
Pagkaraan ng dalawang araw, bumalik ako sa townhouse para kunin ang natitirang gamit ko.
Nandoon ang limang kamag-anak ni Paolo.
May pagkain sa mesa.
May kape.
Parang may family meeting.
Nang pumasok ako, tumahimik silang lahat.
Si Tita Baby ang unang nagsalita.
“Mara, mag-asawa kayo. Hindi magandang nagtataguan ng pera.”
Hindi ako sumagot.
Kinuha ko ang isang kahon.
Sumunod si Paolo sa kuwarto.
“Pwede bang huwag ka munang umalis?”
“Bakit?”
“Kasi kailangan nating ayusin ’to.”
“Ano ang aayusin?”
“Us.”
Tumawa ako nang maikli.
“Paolo, unang gabi, sabi mo mamamatay ako sa gutom pag iniwan kita.”
“Mali nga ako.”
“Kinabukasan, nalaman mong may apartment ako.”
Tahimik siya.
“Ngayon biglang may ‘us’?”
Hinawakan niya ang braso ko.
Inalis ko agad.
“Huwag.”
“Mara…”
“Walang hawakan.”
Umatras siya.
Pagbalik namin sa sala, nagsalita si Aling Luz.
“Bakit hindi na lang kayo mag-start over?”
Tumingin ako sa kaniya.
“Mula saan?”
“Mag-asawa kayo.”
“Hindi sapat ang papel para magkaroon ng respeto.”
Tumayo si Tita Baby.
“Pero tama rin naman si Paolo. Bilang asawa, dapat bukas kayo sa pera.”
Ngumiti ako.
“Tita, gusto n’yo ba talagang mag-usap tungkol sa pera?”
Tumahimik ang lahat.
“Dahil kung oo, pwede rin nating pag-usapan kung bakit apat na taon silang libreng nakatira sa bahay na nasa pangalan ko.”
Namutla si Paolo.
“Pwede rin nating pag-usapan kung sino ang nagbayad ng mahigit isang daan at limampung libo sa operasyon ni Mama.”
Napalunok si Aling Luz.
“At pwede nating pag-usapan kung bakit ako pinatigil sa trabaho para alagaan siya, pagkatapos tinawag akong walang ambag dahil wala akong trabaho.”
Wala nang nagsalita.
Kinuha ko ang huling kahon.
Bago ako lumabas, iniabot ko kay Paolo ang sobre.
“Ano ’to?”
“Sulatan mula kay Attorney Bea.”
Binuksan niya.
“Formal notice?”
“Maghanap kayo ng malilipatan.”
“Mara!”
“Hindi ko kayo pinaaalis bukas. May panahon kayo.”
“Bahay ko rin ’to!”
“Hindi.”
Tahimik kong sinabi iyon.
“Dito ka tumira. Hindi ibig sabihin, sa’yo na.”
Namula ang mukha niya.
“Hindi mo puwedeng gawin ’to sa nanay ko.”
“Hindi ko ginagawa ito sa nanay mo.”
Tumingin ako kay Aling Luz.
“Ginagawa ko ito para sa sarili ko.”
Lumabas ako.
Akala ko iyon na ang pinakamalala.
Nagkamali ako.
Makalipas ang tatlong araw, alas-diyes ng umaga, tumawag si Ate Celia.
Humihingal siya.
“Ma’am Mara, nasaan po kayo?”
“Bakit?”
“Nandito po si Sir Paolo.”
Tumayo ako mula sa upuan.
“Sa apartment?”
“Opo.”
“Ano’ng ginagawa niya?”
Tahimik siya sandali.
Pagkatapos ay narinig ko ang boses ng isang tenant sa likod.
“Sir, kay Ma’am Mara po kami nagbabayad!”
Muling nagsalita si Ate Celia.
“Ma’am… kinakausap niya po isa-isa ang tenants.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Bakit?”
“Sinasabi niya po simula next month, sa account niya na raw ipadala ang renta.”
Hindi ako nakapagsalita.
“At kasama po niya si Aling Luz.”
Napapikit ako.
“Ano’ng dahilan nila?”
Narinig kong may malakas na boses sa kabilang linya.
Si Paolo.
“Asawa ako ng may-ari! Natural lang na may karapatan ako rito!”
Pagkatapos ay narinig ko ang huling linyang tuluyang nagpatayo sa balahibo ko.
“Lahat ng pag-aari ng asawa ko, pag-aari ko rin!”
Kinuha ko ang bag ko.
Tinawagan ko si Attorney Bea.
At sa unang pagkakataon mula nang umalis ako sa bahay, hindi na lungkot ang naramdaman ko.
Galit na.
