Araw-araw niya akong binibigyan ng bagong lutong palitaw.

Ngumingiti siya, sinasabing gawa raw ng nanay niya.

Pero hindi ko iyon kinakain.

Ipinapakain ko lahat sa pusang gala sa likod ng opisina.

Akala ko simpleng kabaitan lang iyon…

hanggang isang umaga, hinarangan ng pulis ang buong plant box sa harap ng building namin.

Ako si Mara Villaflor, dalawampu’t siyam na taong gulang, accounting staff sa isang maliit na kumpanya sa Mandaluyong.

Tahimik lang ang buhay ko noon.

Trabaho, uwi, luto, tulog.

Tatlong taon na rin akong kasal kay Adrian, pero nitong mga huling buwan, parang kasama ko na lang sa bahay ang anino niya. Madalas siyang tahimik. Madalas nasa phone. Kapag nagkukuwento ako, “hmm” lang ang sagot.

Kaya siguro noong unang araw na nilapitan ako ni Lianne Cortez, medyo natuwa rin ako.

Si Lianne ang bagong empleyado sa admin. Mahinhin, maputi, laging nakayuko kapag nagsasalita. Hindi siya palakaibigan, pero mabait siyang tingnan.

“Mara, dinalhan kita ng palitaw,” sabi niya noon, inilapag ang maliit na lalagyan sa mesa ko. “Ginawa ni Mama kaninang madaling-araw. Sobra raw, kaya binigyan kita.”

Mainit pa ang lalagyan.

May niyog, may asukal, may konting sesame seeds.

Ngumiti ako. “Ay, salamat. Ang bait naman ng mama mo.”

Kumain ako ng isang kagat sa harap niya.

Malagkit. Mabigat sa bibig.

Ayoko talaga ng ganoong kakanin.

Pero noong nakita kong lumiwanag ang mukha ni Lianne, hindi ko na nagawang sabihin ang totoo.

Kinabukasan, may dala na naman siya.

Sumunod na araw, meron ulit.

Hanggang naging parte na ng umaga ko ang palitaw ni Lianne.

Darating siya ng 7:40 AM, ilalapag ang lalagyan sa mesa ko, tapos sasabihing, “Fresh ‘yan. Mainit pa.”

At ako naman, ngingiti.

Magpapasalamat.

Pag talikod niya, dadalhin ko ang palitaw sa likod ng pantry.

May maliit na pinto roon papunta sa fire exit. Sa ilalim ng hagdan, may pusang gala na matagal ko nang nakikita.

Payat. Kulay abo. May sugat sa tenga.

Tinawag ko siyang Muning.

Noong una, takot siya sa akin. Pero nang paulit-ulit kong nilalagay ang palitaw sa platito, natuto rin siyang lumapit.

Araw-araw ganoon.

Si Lianne ang nagpapakain sa akin.

Ako ang nagpapakain kay Muning.

Akala ko, iyon na ang pinakakakaibang bahagi ng buhay ko.

Hanggang isang Biyernes ng hapon.

Biglang nagkagulo sa baba.

Mula sa bintana ng opisina, nakita kong may mga tao sa harap ng building. May gardener na nakatayo sa tabi ng plant box, nanginginig ang kamay. Sa lupa, may bahagi ng lupa na nahukay.

Ilang minuto lang, dumating ang pulis.

Nilagyan nila ng yellow tape ang buong gilid ng kalsada.

May isang pulis na yumuko sa hukay.

May isa pang nagtakip ng ilong.

Hindi ko alam kung bakit, pero biglang nanlamig ang mga kamay ko.

Dahil iyon ang plant box na nasa tapat mismo ng fire exit namin.

Doon dumadaan si Muning minsan kapag tapos kumain.

Doon din siya nawala dalawang araw na ang nakakaraan.

May matandang babae sa baba na itinuro ang building namin.

Narinig ko ang sigaw niya kahit nasa ikatlong palapag ako.

“Diyan galing! Araw-araw may babaeng nag-iiwan diyan!”

Parang may humila sa puso ko pababa.

Makalipas ang isang oras, tinawag ako ng manager namin.

Nasa conference room ang dalawang pulis.

“Mara Villaflor?” tanong ng lalaking pulis.

Tumango ako.

“May itatanong lang kami tungkol sa plant box sa harap ng building.”

Sinabi nilang nakita ako sa CCTV.

Araw-araw, bandang 7:50 AM, lumalabas ako sa fire exit. May hawak akong maliit na lalagyan. Lumalapit ako sa plant box. Pagkatapos, bumabalik sa loob.

“May iniiwan po ba kayo roon?” tanong ng babaeng pulis.

“Pagkain lang po,” sagot ko, halos pabulong. “Para sa pusa.”

“Anong pagkain?”

“Palitaw.”

Nagkatinginan ang dalawang pulis.

“Kanino galing ang palitaw?”

Nilunok ko ang kaba.

“Sa katrabaho ko po. Si Lianne Cortez.”

Hindi agad nagsalita ang lalaki.

Pagkatapos, inilabas niya ang evidence bag.

“May natira pa ba sa ibinigay niya ngayong araw?”

Meron.

Hindi ko pa nadadala kay Muning dahil busy ako buong umaga.

Kinuha ko iyon sa drawer ko.

Nang iabot ko, hindi nila hinawakan nang diretso. Nagsuot sila ng gloves.

Doon ko unang naramdaman na hindi na ito simpleng tanong lang.

“Sir,” nanginginig kong sabi, “ano po ba ang nakita ninyo sa plant box?”

Hindi niya sinagot agad.

Tumingin siya sa akin nang matagal.

“Mara, may toxic substance sa lupa. At may nakita kaming nakabaon doon.”

“Anong nakabaon?”

Hindi siya sumagot.

Sa halip, mas mababa ang boses niyang nagtanong:

“Sigurado ka bang palitaw lang ang ipinapakain mo sa pusang iyon?”

Pag-uwi ko ng bahay, sinabi ko agad kay Adrian.

Akala ko magugulat siya.

Akala ko yayakapin niya ako.

Pero ibinaba lang niya ang baso niya at malamig na nagsabi, “Baka naman OA ka lang.”

Natigilan ako.

“Adrian, pulis na ang kausap ko.”

“Eh di hayaan mong pulis ang gumawa ng trabaho nila,” sagot niya. “Huwag mong idamay ang sarili mo sa gulo.”

“Hindi ka man lang nagtataka kung bakit araw-araw akong binibigyan ni Lianne?”

Doon siya tumingin sa akin.

Mabilis. Matalim.

“Bakit mo ba laging ginagawang masama ang kabaitan ng tao?”

Hindi na ako nakasagot.

Gabi na nang mahiga kami.

Tulog na si Adrian, pero ako, dilat pa rin.

Paulit-ulit sa isip ko ang tanong ng pulis.

Sigurado ka bang palitaw lang iyon?

Kinuha ko ang phone ko para tingnan ang mga message ni Lianne.

Halos pare-pareho lang lahat.

“Breakfast mo, nasa table na.”

“Fresh ‘yan.”

“Kinamusta ka ni Mama.”

Walang kakaiba.

Pero habang tinitingnan ko iyon, may bagong text na pumasok.

Unknown number.

Isang linya lang.

Pero pakiramdam ko, huminto ang tibok ng puso ko.

“Nagustuhan ba ng pusa mo ang palitaw ngayon, Mara?”

…

Napatayo ako mula sa kama.

Muntik nang mahulog ang phone ko sa sahig.

Tiningnan ko si Adrian. Tulog pa rin siya, nakatalikod sa akin. Pero sa liwanag ng phone, napansin kong hindi pantay ang hinga niya.

Parang gising.

“Adrian,” mahina kong tawag.

Hindi siya sumagot.

Hinawakan ko ang balikat niya.

“Adrian, may nag-text sa akin.”

Dahan-dahan siyang humarap. Antok-antokan ang mukha.

“Ano na naman?”

Ipinakita ko ang screen.

Nabasa niya.

At sa loob ng isang segundo, nakita ko iyon.

Hindi gulat.

Hindi takot.

Kundi inis.

Parang ang unang reaksyon niya ay hindi, “Sino ‘yan?”

Kundi, “Bakit may nag-text?”

Doon nagsimulang gumuho ang loob ko.

“May alam ka,” bulong ko.

Kumunot ang noo niya. “Ano na namang drama ‘yan?”

“May alam ka, Adrian.”

Bumangon siya, padabog.

“Pagod na ako, Mara. Araw-araw na lang may problema ka.”

Hindi na ako nakipagtalo.

Kinuha ko ang phone ko, pumasok sa banyo, at ni-lock ang pinto.

Tinawagan ko ang pulis na nag-iwan ng calling card.

“Sir Lino,” sabi ko, halos hindi makahinga. “May nag-text po sa akin. Alam niyang ipinapakain ko sa pusa ang palitaw.”

Pinapunta nila ako kinabukasan sa presinto.

Dinala ko ang phone ko.

Dinala ko rin ang natirang palitaw na itinago ko sa freezer.

Doon ko nalaman ang totoo.

Ang toxic substance sa lupa ay hindi basta panira ng halaman.

May halong lason.

At ang nakabaon sa plant box…

ay katawan ni Muning.

Hindi ko napigilang umiyak.

Isang pusang gala lang siya sa mata ng iba.

Pero sa loob ng isang buwan, siya ang tahimik kong kasama tuwing umaga.

Siya ang kumain ng pagkaing dapat sana ay ako ang kumain.

Siya ang unang namatay sa lugar ko.

“May nakita rin kaming traces sa sample ng palitaw,” sabi ni Sir Lino. “Hindi sapat para agad pumatay ng tao sa isang kain. Pero kung araw-araw…”

Hindi na niya tinuloy.

Hindi na kailangan.

Alam ko na.

Araw-araw akong binibigyan ni Lianne ng lason.

Pero bakit?

Noong hapon ding iyon, sinundo ako ng pulis papunta sa opisina.

Tahimik ang buong floor nang pumasok sila.

Nasa mesa niya si Lianne.

Maputla.

Pero hindi siya umiyak.

Hindi siya nagulat.

Parang hinihintay niya lang.

“Lianne Cortez,” sabi ng pulis, “kailangan mong sumama sa amin.”

Tumayo siya.

Tapos tumingin siya sa akin.

Sa unang pagkakataon, hindi na mahinhin ang mukha niya.

Napuno iyon ng galit na matagal nang pinipigilan.

“Bakit hindi mo kinain?” tanong niya.

Nanigas ako.

“Bakit mo ipinakain sa pusa?”

Lumapit ang pulis para pigilan siya, pero tumawa siya.

Mahina.

Basag.

“Isang buwan kong ginawa iyon. Isang buwan. Pero buhay ka pa rin.”

Hindi ko maintindihan.

Hanggang dumating ang pangalan ni Adrian.

Sa presinto, ipinakita sa akin ang mga litrato.

Si Adrian at Lianne.

Sa isang coffee shop.

Sa loob ng kotse.

Sa labas ng motel sa Pasig.

Mahigit anim na buwan na silang may relasyon.

Si Lianne pala ang babaeng lagi niyang ka-chat kapag akala ko trabaho ang pinag-uusapan.

Pero hindi lang pagtataksil ang plano nila.

May insurance policy ako.

Noong nakaraang taon, pinilit ako ni Adrian kumuha ng malaking life insurance. Sabi niya, para raw proteksyon naming mag-asawa.

Siya ang beneficiary.

At si Lianne?

Buntis siya.

Dalawang buwan.

Habang ako, tatlong taon nang nagtiis sa kasal na unti-unting pinapatay ang loob ko, may binubuo na pala silang bagong buhay sa likod ko.

Kailangan lang nilang alisin ako nang dahan-dahan.

Tahimik.

Parang sakit.

Parang natural.

Parang walang may kasalanan.

Pero hindi nila inasahan si Muning.

Hindi nila inasahan na ang “kabaitan” ni Lianne ay mapupunta sa isang pusang gala.

Hindi nila inasahan na ang nilalang na walang tahanan ang magiging dahilan para mabunyag ang bahay na matagal nang puno ng kasinungalingan.

Nang hulihin si Adrian, hindi siya tumingin sa akin.

Si Lianne naman, humagulgol na.

“Minahal ko lang siya,” paulit-ulit niyang sabi.

Pero ang pagmamahal na nangangailangan ng libing ng iba, hindi pagmamahal.

Krimen iyon.

Makalipas ang ilang linggo, bumalik ako sa fire exit.

Wala na ang yellow tape.

Tinanggal na ang dating plant box.

May maliit na paso roon ngayon, tanim ng building staff.

Sa tabi nito, naglagay ako ng maliit na collar na binili ko sana para kay Muning.

Wala siyang may-ari noon.

Pero sa huli, siya ang nagligtas sa akin.

Umiiyak ako habang nakatayo roon.

Hindi dahil sa nawala si Adrian.

Kundi dahil narealize ko:

Minsan, ang pinaka-tahimik na nilalang ang unang nakakakita ng panganib na ayaw nating pansinin.

At minsan, ang akala nating maliit na kabutihan—isang platitong pagkain, isang pusang pinakain, isang buhay na pinansin—ang mismong magiging dahilan para mailigtas tayo.

Kaya kung may taong tahimik na dumaraan sa buhay mo, huwag mo siyang maliitin.

At kung may kutob kang may mali, pakinggan mo.

Dahil minsan, hindi takot ang kutob.

Babala iyon.